ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.81.1
यस्य नास्ति निजा प्रज्ञा केवलं तु बहुश्रुतः ।
न स जानाति शास्त्रार्थं दर्वी सूपरसानिव ॥ २.८१.१ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਬਹੁਤ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਕੜਛੀ ਸੂਪ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਤਿਵੇਂ।
2.81.2
जानन्वै मोहयति मां नावि नौरिव संयता ।
स्वार्थे किं नावधानं ते उताहो द्वेष्टि मां भवान् ॥ २.८१.२ ॥
ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੋ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋ?
2.81.3
न सन्तीमे धार्तराष्ट्रा येषां त्वमनुशासिता ।
भविष्यमर्थमाख्यासि सर्वदा कृत्यमात्मनः ॥ २.८१.३ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹੋ, ਉਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।
2.81.4
परनेयोऽग्रणीर्यस्य स मार्गान्प्रतिमुह्यति ।
पन्थानमनुगच्छेयुः कथं तस्य पदानुगाः ॥ २.८१.४ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਗੂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਪਣਾਉਣ?
2.81.5
राजन्परिणतप्रज्ञो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः ।
प्रतिपन्नान्स्वकार्येषु संमोहयसि नो भृशम् ॥ २.८१.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਸੀਂ ਪਕੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਵਾਲੇ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸਾਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ।
2.81.6
लोकवृत्ताद्राजवृत्तमन्यदाह बृहस्पतिः ।
तस्माद्राज्ञाऽप्रमत्तेन स्वार्थश्चिन्त्यः सदैव हि ॥ २.८१.६ ॥
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਲੋਕ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰਾਜ ਆਚਾਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿ ਕੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਦਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.81.7
क्षत्रियस्य महाराज जये वृत्तिः समाहिता ।
स वै धर्मस्त्वधर्मो वा स्ववृत्तौ का परीक्षणा ॥ २.८१.७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਖੱਤਰੀ ਦੀ ਵਿਰਤੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਹੈ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਕੀ?
2.81.8
प्रकालयेद्दिशः सर्वाः प्रतोदेनेव सारथिः ।
प्रत्यमित्रश्रियं दीप्तां जिघृक्षुर्भरतर्षभ ॥ २.८१.८ ॥
ਸਾਰਥੀ ਚਾਬਕ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕਰੇ।
2.81.9
प्रच्छन्नो वा प्रकाशो वा योगो योऽरिं प्रबाधते ।
तद्वै शस्त्रं शस्त्रविदां न शस्त्रं छेदनं स्मृतम् ॥ २.८१.९ ॥
ਲੁਕਵਾਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ, ਜੋ ਉਪਾਅ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਸ਼ਸਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਸ਼ਸਤਰ ਨਹੀਂ।
2.81.10
शत्रुश्चैव हि मित्रं च न लेख्यं न च मातृका ।
यो वै सन्तापयति यं स शत्रुः प्रोच्यते नृप ॥ २.८१.१० ॥
ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਤਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਸ਼ਤਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.81.11
असन्तोषः श्रियो मूलं तस्मात्तं कामयाम्यहम् ।
समुच्छ्रये यो यतते स राजन्परमो नयः ॥ २.८१.११ ॥
ਅਸੰਤੋਖ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਪਰਮ ਨੀਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।
2.81.12
ममत्वं हि न कर्तव्यमैश्वर्ये वा धनेऽपि वा ।
पूर्वावाप्तं हरन्त्यन्ये राजध्रमं हि तं विदुः ॥ २.८१.१२ ॥
ਰਾਜ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਉਸਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਨੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
2.81.13
अद्रोहसमंय कृत्वा चिच्छेद नमुचेः शिरः ।
शक्रः साऽभिमता तस्य रिपौ वृत्तिः सनातनी ॥ २.८१.१३ ॥
ਅਦ੍ਰੋਹ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਮੁਚਿ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਵੈਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਜਿਹਾ ਆਚਰਣ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਸਦੀਵੀ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2.81.14
द्वावेतौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ २.८१.१४ ॥
ਖੁੱਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਜਿਵੇਂ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਪਰਦੇਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
2.81.15
नास्ति वै जातितः शत्रुः पुरुषस्य विशाम्पते ।
येन साधारणी वृत्तिः स शत्रुर्नेतरो जनः ॥ २.८१.१५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਸਦੀ ਜੀਵਨ-ਵ੍ਰਿਤੀ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਵੈਰੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
2.81.16
शत्रुपक्षं समृध्यन्तं यो मोहात्समुपेक्षते ।
व्याधिराप्यायित इव तस्य मूलं छिनत्ति सः ॥ २.८१.१६ ॥
ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵਧਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੇ ਹੋਏ ਰੋਗ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੜ੍ਹ ਵੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
2.81.17
अल्पोऽपि ह्यरिरत्यर्थं वर्धमानः पराक्रमैः ।
वल्मीको मूलज इव ग्रसते वृक्षमन्तिकात् ॥ २.८१.१७ ॥
ਛੋਟਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉੱਗੀ ਬਾਂਬੀ ਵਾਂਗ ਨੇੜਲੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.81.18
आजमीढ रिपोर्लक्ष्मीर्मा ते रोचिष्ट भारत ।
एष भारः सत्ववतां न यः शिरसि धिष्ठितः ॥ २.८१.१८ ॥
ਹੇ ਅਜਮੀਢ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਵੈਰੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਉਹ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.81.19
जन्मवृद्धिमिवार्थानां यो वृद्धिमाभिकाङ्क्षते ।
एधते ज्ञातिषु स वै सद्यो वृद्धिर्हि विक्रमः ॥ २.८१.१९ ॥
ਜਨਮ ਦੀ ਵਧਾਈ ਵਾਂਗ ਜੋ ਧਨ ਦੀ ਵਧਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਧਾਈ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2.81.20
नाप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं संशयो मे भविष्यति ।
अवाप्स्ये वा श्रियं तां हि शयिष्ये वा हतो युधि ॥ २.८१.२० ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਪਾਏ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਰਹੇਗਾ; ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਲੇਟ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.81.21
एतादृशस्य किं मेऽद्य जीवितेन विशाम्पते ।
वर्धन्ते पाण्डवा नित्यं वयं स्वस्थिरवृद्धयः ॥ २.८१.२१ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪਾਂਡਵ ਨਿੱਤ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਿਰ ਵਧਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।