महाभारत · अध्याय 2.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.83.1
ततः प्रायाद्विदुरोऽश्वैरुदारै-
र्महाजवैर्बलिभिः साधु दान्तैः।
बलान्नियुक्तो धृतराष्ट्रेण राज्ञा ।
मनीषिणां पाण्डवानां सकाशे ॥ २.८३.१ ॥
नंतर विदुर उत्तम, अतिवेगवान, बलवान आणि चांगले प्रशिक्षित घोडे जुंपून निघाला. राजा धृतराष्ट्राच्या आज्ञेने तो बुद्धिमान पांडवांकडे गेला.
2.83.2
सोऽभिपत्य तदध्वानमासाद्य नृपतेः पुरम् ।
प्रविवेश महाबुद्धिः पूज्यमानो द्विजातिभिः
ह्मणैः स्वस्ति वाच्याथ प्रययौ मन्दिराद्बहिः ॥ २.८३.२ ॥
तो महाबुद्धिमान त्या मार्गाने जाऊन राजाच्या नगरात पोहोचून प्रवेश केला. ब्राह्मणांनी त्याचा सन्मान करून स्वस्तिवचने उच्चारली, नंतर तो राजवाड्याबाहेर गेला.
2.83.3
स राजगृहमासाद्य कुबेरभवनोपमम् ।
अभ्यागच्छत धर्मात्मा धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ २.८३.३ ॥
कुबेराच्या भवनासारख्या राजगृहात पोहोचून तो धर्मात्मा धर्मपुत्र युधिष्ठिराकडे गेला.
2.83.4
तं वै राजा सत्यधृतिर्महात्मा ।
अजातशत्रुर्विदुरं यथावत्।
पूजापूर्वं प्रतिगृह्याजमीढ-
स्ततोऽपृच्छद्धृतराष्ट्रं सपुत्रम् ॥ २.८३.४ ॥
सत्यात स्थिर असलेल्या त्या महात्मा राजा अजातशत्रूने विदुराचा यथोचित सत्कार करून स्वागत केले; मग अजमीढवंशीय राजाने पुत्रांसह धृतराष्ट्राची चौकशी केली.
2.83.5
विज्ञायते ते मनसोऽप्रहर्षः ।
कच्चित्क्षत्तः कुशलेनागतोऽसि।
कच्चित्पुत्राः स्थविरस्यानुलोमा ।
वशानुगाश्चापि विशोऽथ कच्चित् ॥ २.८३.५ ॥
तुमच्या मनात आनंद नसल्याचे जाणवते. हे विदुरा, तुम्ही कुशलतेने आलात ना? वृद्धाचे पुत्र अनुकूल आणि आज्ञाधारक आहेत ना? प्रजाही वशात आहे ना?
2.83.6
राजा महात्मा कुशली सपुत्र ।
आस्ते वृतो ज्ञातिभिरिन्द्रकल्पः।
प्रीतो राजन्पुत्रगुणैर्विनीतो ।
विशोक एवात्मरतिर्महात्मा ॥ २.८३.६ ॥
महात्मा राजा पुत्रांसह कुशल आहेत. इंद्रासारखे ते आपल्या नातेवाईकांनी वेढलेले असतात. हे राजा, पुत्रांच्या गुणांनी ते प्रसन्न आणि विनीत आहेत; शोकरहित, आत्म्यात रमणारे महात्मा.
2.83.7
इदं तु त्वां कुरुराजोऽभ्युवाच ।
पूर्वं पृष्ट्वा कुशलं चाव्ययं च।
इयं सभा त्वत्सभातुल्यरूपा ।
भ्रातॄणां ते दृस्यतामेत्य पुत्र ॥ २.८३.७ ॥
कुरुराजाने तुला हेही सांगितले: प्रथम कुशल आणि अक्षय्य कल्याण विचारून — ही सभा तुझ्या सभेसारखीच रूपाची आहे. पुत्रा, येऊन आपल्या बंधूंची ही सभा पाहा.
2.83.8
समागम्य भ्रातृभिः पार्थ तस्यां ।
सुहृद्द्यूतं क्रियतां रम्यतां च।
प्रीयामहे भवतां सङ्गमेन ।
समागताः कुरवश्चापि सर्वे ॥ २.८३.८ ॥
हे पार्था, आपल्या बंधूंसह एकत्र येऊन तेथे सुहृद्-द्यूत होऊ दे आणि आनंदही घेतला जाऊ दे. तुमच्या भेटीने आम्ही प्रसन्न होऊ; सर्व कौरवही येथे एकत्र जमले आहेत.
2.83.9
दुरोदरा विहिता ये तु तत्र ।
महात्मना धृतराष्ट्रेण राज्ञा।
तान्द्रक्ष्यसे कितवान्सन्निविष्टा-
नित्यागतोऽहं नृपते तज्जुषस्व ॥ २.८३.९ ॥
तेथे महात्मा राजा धृतराष्ट्राने नेमलेले द्यूतनिपुण लोक आहेत; बसलेल्या त्या जुगाऱ्यांना तू पाहशील. त्यासाठीच मी आलो आहे; हे नृपती, ते स्वीकार.
2.83.10
द्यूते क्षत्तः कलहो विद्यते नः ।
को वै रोचतने बुध्यमानः।
किं वा भवान्मन्यते युक्तरूपं ।
भवद्वाक्ये सर्व एव स्थिताः स्मः ॥ २.८३.१० ॥
हे क्षत्ता, द्यूतात आमच्यात कलह होतो; शहाणा कोण ते पसंत करेल? किंवा तुम्हाला ते योग्य रूपाचे वाटते का? तुमच्या शब्दावरच आम्ही सर्व स्थिर आहोत.
2.83.11
जानाम्यहं द्यूतमनर्थमूलं ।
कृतश्च यत्नोऽस्य मया निवारणे।
राजा च मां प्राहिमोत्त्वत्सकाशं ।
श्रुत्वा विद्वञ्श्रेय इहाचरस्व ॥ २.८३.११ ॥
जुगार हे अनर्थाचे मूळ आहे हे मी जाणतो. ते रोखण्याचा प्रयत्नही मी केला. राजाने मला तुमच्याकडे पाठवले आहे. हे विद्वान, ऐकून येथे जे श्रेयस्कर आहे ते आचरा.
2.83.12
के तत्रान्ये कितवा दीव्यमाना ।
विना राज्ञो धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः।
पृच्छामि त्वां विदुर ब्रूहि नस्तान् ।
यैर्दीव्यामः शतशः सन्निपत्य ॥ २.८३.१२ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्रांशिवाय तेथे आणखी कोण जुगार खेळत आहेत? हे विदुरा, मी तुम्हाला विचारतो, ते कोण आहेत ते आम्हाला सांगा, ज्यांच्याशी आम्ही शेकडो वेळा एकत्र येऊन खेळू.
2.83.13
गन्धारराजः शकुनिर्विशाम्पते ।
राजाऽतिदेवी कृतहस्तो मताक्षः।
विनिंशतिश्चित्रसेनश्च राजा ।
सत्यव्रतः पुरुमित्रो जयश्च ॥ २.८३.१३ ॥
हे नरपते, गांधारराजा शकुनी, फाशात अत्यंत निपुण आणि हातचलाखीत तरबेज; राजा विंशती, चित्रसेन, सत्यव्रत, पुरुमित्र आणि जयही.
2.83.14
महाभयाः कितवाः सन्निविष्टा ।
मायोपधा देवितारोऽत्र सन्ति।
धात्रा तु दिष्टस्य वशे किलेदं ।
सर्वं जगत्तिष्ठति न स्वतन्त्रम् ॥ २.८३.१४ ॥
येथे अत्यंत भयंकर, कपटी उपायांत निपुण जुगारी एकत्र झाले आहेत. खरोखर हे सारे जग दैवाच्या अधीन आहे; ते स्वतंत्र नाही.
2.83.15
नाहं राज्ञो धृतराष्ट्रस्य शासना-
न्न गन्तुमिच्छामि कवे दुरोदरम्।
इष्टो हि पुत्रस्य पिता सदैव ।
तदस्मि कर्ता विदुरात्थ मां यथा ॥ २.८३.१५ ॥
हे विद्वान, राजा धृतराष्ट्राच्या आज्ञेशिवाय मी द्यूतसभेस जाऊ इच्छित नाही. पिता नेहमी पुत्राला प्रिय असतो; म्हणून विदुराने सांगितल्याप्रमाणेच मी करीन.
2.83.16
न चाकामः शकुनिना देविताहं ।
न चेन्मां जिष्णुराह्वयिता सभायाम्।
आहूतोऽहं न निवर्ते कदाचित् ।
तदाहितं शाश्वतं वै व्रतं मे ॥ २.८३.१६ ॥
शकुनी मला द्यूतासाठी आव्हान देतो तेव्हा मी अनिच्छुक नाही; विजयी अर्जुनाने सभेत मला बोलावले नाही तरी, बोलावले गेल्यावर मी कधीही मागे फिरणार नाही. हेच माझे शाश्वत व्रत आहे.
2.83.17
एवमुक्त्वा विदुरं धर्मराजः ।
प्रायात्रिकं सर्वमाज्ञाप्य तूर्णम्।
प्रायाच्छ्वोभूते सगणः सानुयात्रः ।
सह स्त्रीभिर्दौपदामादि कृत्वा ॥ २.८३.१७ ॥
विदुराला असे सांगून धर्मराजाने प्रवासाची सर्व तयारी तत्काळ आज्ञापिली. दुसऱ्या दिवशी आपल्या परिवार व अनुचरांसह, स्त्रियांसह, द्रौपदीला पुढे करून त्याने प्रयाण केले.
2.83.18
दैवं हि प्रज्ञां मुष्णाति चक्षुस्तेज इवापतत् ।
धातुश्च वशमन्वेति पाशैरिव नरः सितः ॥ २.८३.१८ ॥
दैव निश्चितच बुद्धी हरण करते, जसे पडणारे तेज डोळ्यांचे तेज हरण करते. आणि पाशांनी बांधलेल्या माणसाप्रमाणे मनुष्य विधात्याच्या वशात चालतो.
2.83.19
इत्युक्त्वा प्रययौ राजा सह क्षत्र्रा युधिष्ठिरः ।
अमृष्यमाणस्तस्याथ समाह्वानमरिन्दमः ॥ २.८३.१९ ॥
असे बोलून राजा युधिष्ठिर क्षत्ता (विदुर) सह निघाला. मग शत्रुदमन, त्याचे आवाहन सहन न होऊन…
2.83.20
बाह्लिकेन रथं यत्तमास्थाय परवीरहा ।
परिच्छन्नो ययौ पार्थो भ्रातृभिः सह पाण्डवः।
राजश्रिया दीप्यमानो ययौ ब्रह्मपुरः सरः ॥ २.८३.२० ॥
शत्रुवीरांचा संहार करणारा पार्थ पाण्डव बाह्लिकाने सज्ज केलेल्या रथावर आरूढ होऊन बंधूंसह वेढलेला निघाला. राजवैभवाने तेजस्वी झालेला तो ब्रह्मपुराच्या सरोवराकडे गेला.
2.83.21
सन्दिदेश ततः प्रेष्यानागतान्नगरं प्रति ।
ततस्ते नृपशार्दूल चक्रुर्वै नृपशासनम् ॥ २.८३.२१ ॥
मग त्याने नगराकडे आलेल्या सेवकांना आज्ञा दिली. हे नृपश्रेष्ठा, ते राजाज्ञेनुसार वागले.
2.83.22
ततो राजा महातेजाः संयम्य सपरिच्छदम्। ॥ २.८३.२२ ॥
तेव्हा महातेजस्वी राजाने आपल्या परिवारासह स्वतःला संयमित केले.
2.83.23
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा गत्यर्थं स यथाविधि ।
अन्येभ्यः स तु दत्त्वा च गन्तुमेवोपचक्रमे ॥ २.८३.२३ ॥
यथाविधी ब्राह्मणांना धन देऊन त्याने प्रस्थानाची तयारी केली. इतरांनाही दान देऊन तो खरोखर निघण्यास सज्ज झाला.
2.83.24
सर्वलक्षणसम्पन्नं राजहंसपरिच्छदम् ।
तमारुह्य महाराजो गजेन्द्रं षष्टिहायनम् ॥ २.८३.२४ ॥
सर्व शुभलक्षणांनी युक्त, राजहंसासारखा सजवलेला, साठ वर्षांचा तो गजेंद्र, त्यावर महाराज आरूढ झाले.
2.83.25
हारी किरीटी हेमाभः सर्वाभरणभूषितः ।
रराज राजन्पार्थो वै परया नृपशोभया ॥ २.८३.२५ ॥
हार घातलेला, किरीट धारण केलेला, सुवर्णकांती असलेला, सर्व अलंकारांनी सजलेला पार्थ, हे राजा, परम राजवैभवाने झळकला.
2.83.26
रुक्मवेदिगतः प्राज्यो ज्वलन्निव हुताशनः ।
ततो जगाम राजा स प्रहृष्टनरवाहनः ॥ २.८३.२६ ॥
सोन्याच्या वेदीवर बसलेला, प्रज्वलित अग्नीसारखा तेजस्वी तो राजा आनंदी माणसांनी वाहिलेल्या वाहनातून पुढे निघाला.
2.83.27
रथघोषेण महता पूरयन्वै नभः स्थलम् ।
संस्तूयमानः स्तुतिभिः सूतमागधबन्दिभिः ॥ २.८३.२७ ॥
रथांच्या महान घोषाने आकाश भरून टाकत, सूत, मागध आणि बंदींच्या स्तुतींनी गौरवला जात (तो राजा पुढे गेला).
2.83.28
महासैन्येन सहितो यथादित्यः स्वरश्मिभिः ।
ण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥ २.८३.२८ ॥
मोठ्या सैन्यासह, आपल्या किरणांसह सूर्यासारखा, डोक्यावर धरलेल्या पांढऱ्या छत्राने (तो राजा शोभला).
2.83.29
बभौ युधिष्ठिरो राजा पौर्णमास्यामिवोडुराट् ।
चामरैर्हेमदण्डैश्च धूयमानः समन्ततः ॥ २.८३.२९ ॥
राजा युधिष्ठिर पौर्णिमेच्या रात्रीच्या चंद्रासारखा शोभला; चहूबाजूंनी सोन्याच्या दांड्याचे चामर वारले जात होते.
2.83.30
याशिषः प्रहृष्टानां नराणां पथि पाण्डवः ।
प्रत्यगृह्णाद्यथान्यायं यथआवद्भरतर्षभः ॥ २.८३.३० ॥
वाटेत आनंदी माणसांचे आशीर्वाद पांडवाने यथान्याय योग्य रीतीने स्वीकारले; भरतश्रेष्ठ तो.
2.83.31
तथैव सैनिका राजन्राजानमनुयान्ति ये ।
तेषां हलहलाशब्दो दिवं स्तब्धः प्रतिष्ठितः ॥ २.८३.३१ ॥
हे राजन्, त्याच प्रकारे राजाच्या मागे चालणाऱ्या सैनिकांचा हलहल आवाज आकाशात स्तब्धपणे स्थिरावला.
2.83.32
नृपस्याग्ने ययौ राजन्भीमसेनो रथी बली ।
उभौ पार्श्वगतौ राज्ञः सतल्पौ वै सुकल्पितौ ॥ २.८३.३२ ॥
हे राजन, रथी आणि बलवान भीमसेन राजासमोर गेला. राजाच्या दोन्ही बाजूंना सुसज्ज शय्यांसह दोघे चालले.
2.83.33
अधिरूढौ यमौ चापि जग्मतुर्भरतर्षभ ।
शोभयन्तौ महासैन्यं तावुभौ रूपशालिनौ ॥ २.८३.३३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, रथावर आरूढ झालेले यमल बंधूही गेले. सुंदर रूपाचे ते दोघे महासेनेची शोभा वाढवत चालले.
2.83.34
पृष्ठतोऽनुययौ जिष्णुर्वीरः शस्त्रभृतां वरः ।
श्वेताश्वो गाण्डिवं गृह्य अग्निदत्तं रथं गतः ॥ २.८३.३४ ॥
शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ वीर जिष्णू (अर्जुन) मागून गेला. श्वेत अश्व असलेला तो, अग्निदत्त रथावर बसून गांडीव धनुष्य हाती घेऊन गेला.
2.83.35
सैन्यमध्ये ययौ राजन्कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
द्रौपदीप्रमुखा नार्यः सानुगाः सपरिच्छदाः ॥ २.८३.३५ ॥
हे राजन, कुरुराज युधिष्ठिर सैन्याच्या मध्यभागी गेला. द्रौपदी प्रमुख स्त्रिया सेवक आणि सामानासह गेल्या.
2.83.36
आरुह्य ता विचित्राङ्ग्यो यानानि विविधानि च ।
महत्या सेनया राजन्नग्रे यानानि विविधानि च। ॥ २.८३.३६ ॥
हे राजन, सुंदर अंगांच्या त्या स्त्रिया विविध वाहनांवर चढून, महासेनेसह, पुढे विविध वाहनांसह गेल्या.
2.83.37
समृद्धनरनागाश्वं सपताकरथध्वजम् ।
संनद्धवरनिस्त्रिंशं पथि निर्घोषनिः स्वनम् ॥ २.८३.३७ ॥
समृद्ध मनुष्य, हत्ती व घोडे असलेले, पताका व रथध्वज असलेले, चिलखत धारण केलेले, उत्तम तलवारी असलेले सैन्य मार्गावर गर्जनेच्या आवाजाने भरून गेले.
2.83.38
शङ्खदुन्दुभितालानां वेणुवीणानुवनादितम् ।
शुशुभे पाण्डवं सैन्यं प्रयास्यत्तत्तदा नृप ॥ २.८३.३८ ॥
हे राजा, शंख, दुंदुभी आणि तालांचा ध्वनी तसेच वेणू व वीणेच्या स्वरांनी निनादलेली पांडव सेना तेव्हा प्रयाण करताना शोभून दिसली.
2.83.39
यथा कुबेरो लङ्कायां पुरा चात्यन्तशोभया ।
महत्या सेनया सार्धं गुरुमिन्द्रं स गच्छति ॥ २.८३.३९ ॥
पूर्वी कुबेर लंकेत अत्यंत शोभेने, मोठ्या सेनेसह इंद्राकडे जातो, तसे.
2.83.40
तथा ययौ स पार्थोऽपि असङ्ख्येयविभूतिना ।
सुसमृद्धेन सैन्येन यथा वैश्रवणस्तथा ॥ २.८३.४० ॥
त्याचप्रमाणे तो पार्थही असंख्य वैभवासह, अत्यंत समृद्ध सेनेसह कुबेराप्रमाणे गेला.
2.83.41
स सरांसि नदीश्चैव वनान्युपवनानि च ।
अत्यक्रामन्महाराज पुरीं चाभ्यवपद्यत ॥ २.८३.४१ ॥
हे महाराजा, तो सरोवरे, नद्या, वने व उपवने ओलांडून नगराजवळ पोहोचला.
2.83.42
स हास्तिनसमीपे तु कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
चक्रे निवेशनं तत्र ततः स सहसैनिकाः ॥ २.८३.४२ ॥
कुरुराज युधिष्ठिराने हस्तिनापुराजवळ तेथे सैनिकांसह छावणी टाकली.
2.83.43
शिवे देशे समे चैव न्यवसत्पाण्डवस्तदा ।
ततोराजन्समाहूय शोकविह्वलया गिरा ॥ २.८३.४३ ॥
पांडव तेव्हा शुभ व सपाट जागी राहिले. मग, हे राजा, शोकाने विव्हळ झालेल्या वाणीने त्यांनी बोलावले.
2.83.44
तद्वाक्यं च सर्वस्वं धृतराष्ट्रचिकीर्षितम् ।
आचचक्षे यथावृत्तं विदुरोऽथ नृपस्य ह ॥ २.८३.४४ ॥
विदुराने धृतराष्ट्राचा सर्व हेतू आणि जे घडले होते ते युधिष्ठिराला सांगितले.
2.83.45
तच्छ्रुत्वा भाषितं तेन धर्मराजोऽब्रवीदिदम् ।
न मर्षयाम्यहं क्षत्तः समाह्वानं व्रतं हि मे।
स्वस्त्यस्तु लोके विप्राणां प्रजानां चैव सर्वदा ॥ २.८३.४५ ॥
हे ऐकून धर्मराज म्हणाला, "हे विदुरा, हे आमंत्रण मी सहन करणार नाही, कारण तो माझा व्रत आहे. जगात ब्राह्मण आणि प्रजेचे सदैव कल्याण होवो."
2.83.46
प्रविवेश ततो राजा नगरं नागसाह्वयम् ।
धृतराष्ट्रेण चाहूतः कालस्य समयेन च ॥ २.८३.४६ ॥
मग राजा नागसाह्वय नगरात प्रवेशला; धृतराष्ट्राने योग्य वेळी त्याला बोलावले होते.
2.83.47
स हास्तिनपुरं गत्वा धृतराष्ट्रगृहं ययौ ।
समियाय च धर्मात्मा धृतराष्ट्रेण पाण्डवः ॥ २.८३.४७ ॥
तो धर्मात्मा पाण्डव हस्तिनापुरात जाऊन धृतराष्ट्राच्या गृही गेला आणि धृतराष्ट्राची भेट घेतली.
2.83.48
तथा भीष्मेण द्रोणेन कर्णेन च कृपेण च ।
समियाय यथान्यायं द्रौणिना च विभुः सह ॥ २.८३.४८ ॥
तसेच, यथाविधी, तो पराक्रमी भीष्म, द्रोण, कर्ण, कृप आणि द्रोणपुत्र अश्वत्थामा यांनाही भेटला.
2.83.49
समेत्य च महाबाहुः सोमदत्तेन चैव ह ।
दूर्योधनेन सभ्रात्रा सौबलेन च वीर्यवान् ॥ २.८३.४९ ॥
महाबाहू आणि पराक्रमी तो सोमदत्ताला भेटला, आणि बंधूंसह दुर्योधन व सौबल (शकुनी) यांनाही भेटला.
2.83.50
ये चान्ये तत्र राजानः पूर्वमेव समागताः ।
दुःशासनेन वीरेण सर्वैर्भ्रातृभिरेव च ॥ २.८३.५० ॥
तेथे आधीच जमलेले इतर राजे, वीर दुःशासन आणि सर्व भाऊ यांच्यासह.
2.83.51
जयद्रथेन च तथा कुरुभिश्चापि सर्वशः ।
ततः सर्वैर्महाबाहुर्भ्रातृभिः पिरवारितः ॥ २.८३.५१ ॥
जयद्रथ आणि सर्व कुरूंसह; तेव्हा महाबाहू सर्व भावांनी वेढलेला (तेथे आला).
2.83.52
प्रविवेश गृहं राज्ञो धृतराष्ट्रस्य धीमतः ।
ददर्श तत्र गान्धारीं देवीं पतिमनुव्रताम् ॥ २.८३.५२ ॥
बुद्धिमान धृतराष्ट्र राजाच्या गृहात प्रवेश केला आणि तेथे पतिव्रता देवी गांधारीला पाहिले.
2.83.53
स्नुषाभिः संवृतां शश्वत्ताराभिरिव रोहिणीम् ।
अभिवाद्य स गान्धारीं तया च प्रतिनन्दितः ॥ २.८३.५३ ॥
ताऱ्यांनी वेढलेल्या रोहिणीप्रमाणे सुनांनी सदैव वेढलेल्या गांधारीला त्याने नमन केले; तिनेही त्याचे स्वागत केले.
2.83.54
ददर्श पितरं वृद्धं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ॥ २.८३.५४ ॥
वृद्ध पित्याला, प्रज्ञाचक्षू (अंध) समर्थ राजाला त्याने पाहिले.
2.83.55
राज्ञा मूर्धन्युपाघ्रातास्ते च कौरवनन्दनाः ।
चत्वारः पाण्डवा राजन्भीमसेनपुरोगमाः ॥ २.८३.५५ ॥
राजाने मस्तकावर चुंबन घेतलेले ते कुरुनंदन — चार पांडव, हे राजन्, भीमसेन अग्रणी असता.
2.83.56
ततो हर्षः समभवत्कौरवाणां विशाम्पते ।
तान्दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रान्पाण्डवान्प्रियदर्शनान् ॥ २.८३.५६ ॥
हे प्रजापते, तेव्हा कौरवांमध्ये हर्ष निर्माण झाला, पुरुषव्याघ्र आणि प्रियदर्शन पांडवांना पाहून।
2.83.57
विविशुस्तेऽभ्यनुज्ञाता रत्नवन्ति गृहाणि च ।
ददृशुश्चोपयातारो द्रोपदीप्रमुखाः स्त्रियः ॥ २.८३.५७ ॥
परवानगी मिळाल्यावर ते रत्नांनी भरलेल्या गृहांत शिरले; आणि जवळ आलेल्या द्रौपदीप्रमुख स्त्रियांना त्यांनी पाहिले.
2.83.58
याज्ञसेन्याः परामृद्धिं दृष्ट्वा प्रज्वलितामिव ।
स्नुषास्ता धृतराष्ट्रस्य नातिप्रमनसोऽभवन् ॥ २.८३.५८ ॥
याज्ञसेनीची (द्रौपदीची) परम समृद्धी जणू प्रज्वलित पाहून धृतराष्ट्राच्या सुनांना फारसा आनंद झाला नाही.
2.83.59
ततस्ते पुरुषव्याघ्रा ग्तवा स्त्रीभिस्तु संविदम् ।
कृत्वा व्यायामपूर्वाणि कृत्यानि प्रतिकर्म च ॥ २.८३.५९ ॥
मग ते पुरुषव्याघ्र स्त्रियांशी संमती करून, व्यायामापासून सुरुवात करून आपली कर्मे व प्रतिकर्मे करू लागले.
2.83.60
ततः कृताह्निकाः सर्वे दिव्यचन्दनभूषिताः ।
कल्याणमनसश्चैव ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च ॥ २.८३.६० ॥
मग सर्वांनी नित्यकर्मे पार पाडून, दिव्य चंदनाने अलंकृत होऊन, शुभमनाने ब्राह्मणांना स्वस्तिवचन म्हटले.
2.83.61
मनोज्ञमशनं भुक्त्वा विविशुः शरणान्यथ ।
उपगीयमाना नारीभिरस्वपन्कुरुपुङ्गवाः ॥ २.८३.६१ ॥
मनोहर भोजन करून ते विश्रांतिस्थानांत शिरले; स्त्रिया गात असताना कुरुश्रेष्ठ झोपी गेले.
2.83.62
जगाम तेषां सा रात्रिः पुण्या रतिविहारिणाम् ।
स्तूयमानाश्च विश्रान्ताः काले निद्रामथात्यजन् ॥ २.८३.६२ ॥
रतिविहारात रमणाऱ्या त्यांची ती पुण्य रात्र सरली. स्तुती केले जाणारे आणि विश्रांती घेतलेले ते यथासमय निद्रा सोडून उठले.
2.83.63
मुखोषितास्ते रजनीं प्रातः सर्वे कृताह्निकाः ।
सभां रम्यां प्रविविशुः कितवैरभिनन्दिताः ॥ २.८३.६३ ॥
रात्र सरली, तोंड धुऊन, सकाळी सर्वांनी नित्यकर्मे केली. जुगाऱ्यांनी स्वागत केल्यावर ते सुंदर सभेत प्रविष्ट झाले.