મહાભારત · અધ્યાય 2.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.86.1
एवं प्रवर्तिते द्यूते घोरे सर्वापहारिणि ।
सर्वसंशयनिर्मोक्ता विदुरो वाक्यमब्रवीत् ॥ २.८६.१ ॥
આ રીતે સર્વસ્વ હરી લેનારી ઘોર દ્યૂત ચાલુ થતાં, સર્વ સંશયોથી મુક્ત કરનાર વિદુરે આ વચન કહ્યું.
2.86.2
महाराज विजानीहि यत्त्वां वक्ष्यामि भारत ।
मुमूर्षोरौषधमिव न रोचेतापि ते श्रुतम् ॥ २.८६.२ ॥
હે મહારાજ, ભારત, હું તને જે કહીશ તે સમજ; મૃત્યુ પામતા માણસને ઔષધ ન ગમે તેમ આ તને ન ગમે તો નવાઈ નહીં.
2.86.3
यद्वै पुरा जातमात्रो रुराव ।
गोमायुवद्विस्वरं पापचेताः।
दुर्योधनो भारतानां कुलघ्नः ।
सोऽयं युक्तो भवतां कालहेतुः ॥ २.८६.३ ॥
પહેલાં જન્મતાં જ શિયાળની જેમ કર્કશ સ્વરે રડેલો પાપબુદ્ધિ દુર્યોધન, ભારતકુળનો નાશક — એ જ તમારા વિનાશનું કારણ બન્યો છે.
2.86.4
गृहे वसन्तं गोमायुं त्वं वै मोहान्न बुध्यसे ।
दुर्योधनस्य रूपेण शृणु काव्यां गिरं मम ॥ २.८६.४ ॥
ઘરમાં રહેતા શિયાળને તું મોહથી ઓળખતો નથી; તે દુર્યોધનના રૂપમાં છે. મારી આ કાવ્યમય વાણી સાંભળ.
2.86.5
मधु वै माध्विको लब्ध्वा प्रपातं नैव बुध्यते ।
आरुह्य तं मज्जति वा पतनं चाधिगच्छति ॥ २.८६.५ ॥
મધ મળતાં મધ પીનાર ખાઈને ઓળખતો નથી; તેના પર ચઢીને તે ડૂબે છે અથવા પડે છે.
2.86.6
सोऽयं मत्तोऽक्षद्यूतेन मधुवन्न पीरक्षते ।
प्रपातं बुध्यते नैव वैरं कृत्वा महारथैः ॥ २.८६.६ ॥
આ મદમત્ત માણસ પાસાની રમતથી મધની જેમ આનંદ પામીને ખાઈનું રક્ષણ કરતો નથી; મહારથીઓ સાથે વેર બાંધ્યા છતાં તે તેને સમજતો નથી.
2.86.7
विदितं मे महाप्राज्ञ भोजेष्वेवासमञ्जसम् ।
पुत्रं संत्यक्तवान्पूर्वं पौराणां हितकाम्यया ॥ २.८६.७ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, ભોજોમાં પૂર્વે નગરજનોના હિતની કામનાથી એક પુત્રનો ત્યાગ કરાયો હતો, એ મને સ્પષ્ટ જ્ઞાત છે.
2.86.8
अन्धका यादवा भोजाः समेताः कंसमत्यजन् ।
नियोगात्तु हते तस्मिन्कृष्णेनामित्रघातिना ॥ २.८६.८ ॥
અંધકો, યાદવો અને ભોજો એકત્ર થઈને કંસનો ત્યાગ કરી બેઠા; પરંતુ શત્રુઘાતી કૃષ્ણના નિયોગથી તે હણાયો ત્યારે…
2.86.9
एवं ते ज्ञातयः सर्वे मोदमानाः शतं समाः ।
त्वन्नियुक्तः सव्यसाची निगृह्णातु सुयोधनम् ॥ २.८६.९ ॥
આ રીતે તારા સર્વ જ્ઞાતિજનો સો વર્ષ આનંદિત રહે; તારા દ્વારા નિયુક્ત સવ્યસાચી અર્જુન સુયોધનનો નિગ્રહ કરે.
2.86.10
निग्रहादस्य पादस्य मोदन्तां कुरवः सुखम् ।
काकेनेमांश्चित्रवर्हाञ्शार्दूलान्क्रोष्टुकेन च।
क्रीणीष्व पाण्डवान्राजन्मा मज्जीः शोकसागरे ॥ २.८६.१० ॥
તેના પગના નિગ્રહથી કુરુઓ સુખપૂર્વક આનંદ કરે; કાગડા વડે ચિત્રપક્ષી અને શિયાળ વડે વાઘ (જીતાય) તેમ — હે રાજન્, પાંડવોને ખરીદી લે; શોકસાગરમાં ડૂબ નહીં.
2.86.11
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ २.८६.११ ॥
કુળ માટે એક પુરુષનો ત્યાગ કરવો; ગામ માટે કુળનો ત્યાગ કરવો; જનપદ માટે ગામનો ત્યાગ કરવો; આત્મા માટે પૃથ્વીનો ત્યાગ કરવો.
2.86.12
सर्वज्ञः सर्वभावज्ञः सर्वशत्रुभयङ्करः ।
इति स्म भाषते काव्यो जम्भत्यागे महाऽसुरान् ॥ २.८६.१२ ॥
સર્વજ્ઞ, સર્વભાવજ્ઞ, સર્વ શત્રુઓ માટે ભયંકર — એમ જંભના ત્યાગ સમયે કાવ્ય (ઉશનસ) મહાસુરોને કહે છે.
2.86.13
हिरण्यष्ठीविनः कांश्चित्पक्षिणो वनगोचरान् ।
गृहे किल कृतावासाँल्लोभाद्राजा न्यपीडयत्।
स चोपभोगलोभान्धो हिरण्यार्थी परन्तप ॥ २.८६.१३ ॥
સોનું થૂંકતાં કેટલાંક પક્ષીઓને, જેઓ વનમાં વિચરતા અને ઘરમાં વસેલા હતા, રાજાએ લોભથી પીડ્યાં. ભોગલોભથી અંધ થયેલો તે, સોનાનો અભિલાષી, હે શત્રુતાપન,
2.86.14
आयतिं च तदात्वं च उभे सद्यो व्यनाशयत् ।
तदर्थकामस्तद्वत्त्वं माद्रुहः पाण्डवान्नृप ॥ २.८६.१४ ॥
ભવિષ્ય અને વર્તમાન બંનેને તેણે તરત જ નષ્ટ કર્યાં. હે રાજન, તેમના ધનની કામના રાખીને, એ જ રીતે તું પણ માદ્રીના પુત્ર પાંડવોનો દ્રોહી છે.
2.86.15
मोहात्मा तप्स्यसे पश्चात्पत्रिहा पुरुषो यथा ।
जातञ्जातं पाण्डवेभ्यः पुष्पमादत्स्व भारत ॥ २.८६.१५ ॥
મોહથી ભરેલો તું, પક્ષીઓનો હત્યારો માણસ જેમ પાછળથી પસ્તાશે. હે ભારત, પાંડવોથી જે જે ઉત્પન્ન થાય, તેનું ફૂલ જ લે.
2.86.16
मालाकार इवारामे स्नेहं कुर्वन्पुनः पुनः ।
वृक्षानङ्गारकारीव मैनाद्याक्षीः समूलकान्।
मा गमः समुतामात्यः सबलश्च यमक्षयम् ॥ २.८६.१६ ॥
બગીચામાં માળી જેમ વારંવાર સ્નેહ કરે છે, તેમ કોલસા બનાવનારની જેમ વૃક્ષોને મૂળસહિત નષ્ટ ન કર. મંત્રીઓ અને સેના સાથે યમલોકે ન જા.
2.86.17
समवेतान्हि कः पार्थान्प्रतियुध्येत भारत ।
मरुद्भिः सहितो राजन्नपि साक्षान्मरुत्पतिः ॥ २.८६.१७ ॥
હે ભારત, એકત્ર થયેલા પાર્થો સામે કોણ યુદ્ધ કરશે? હે રાજન, મરુતો સાથે સાક્ષાત મરુત્પતિ (ઇન્દ્ર) પણ.
2.86.18
द्यूतं मूलं कलहस्याभ्युपैति ।
मिथो भेदं महते दारुणाय।
तदा स्थितोऽयं धृतराष्ट्रस्य पुत्रो ।
दुर्योधनः सृजते वैरमुग्रम् ॥ २.८६.१८ ॥
જુગાર ઝઘડાનું મૂળ બને છે; પરસ્પર ભેદ ભયંકર વિનાશ તરફ લઈ જાય છે. ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો આ પુત્ર દુર્યોધન ઉગ્ર વેર ઉત્પન્ન કરી રહ્યો છે.
2.86.19
प्रातिपेयाः शान्तनवा भीमसेनाः सबाह्निकाः ।
दुर्योधनापराधेन कृच्छ्रं प्राप्स्यन्ति सर्वशः ॥ २.८६.१९ ॥
પ્રતીપના વંશજો અને શંતનુના પુત્રો, ભીમસેનની સેના અને અશ્વદળ સાથે, દુર્યોધનના અપરાધને કારણે સર્વ રીતે કષ્ટ પામશે.
2.86.20
दुर्योधनो मदेनैव क्षेमं व्यपोहति ।
विषाणं गौरिव मदात्स्वयमारुजतेत्मनः ॥ २.८६.२० ॥
દુર્યોધન પોતાના મદથી જ પોતાનું કલ્યાણ ત્યજી દે છે; જેમ મદમાં આવેલી ગાય પોતે જ પોતાનું શિંગડું તોડી નાખે.
2.86.21
यश्चित्तमन्वेति परस्य राजन् ।
वीरः कविः स्वामवमत्य दृष्टिम्।
नावं समुद्र इव बालनेत्रा-
मारुह्य घोरे व्यसने निमज्जेत् ॥ २.८६.२१ ॥
હે રાજન! પોતાની દૃષ્ટિને અવગણીને બીજાના મનને અનુસરનાર વીર અને જ્ઞાની પણ, સમુદ્રમાં અજ્ઞાન નેત્રવાળો નાવમાં ચડીને ડૂબી જાય તેમ ભયંકર સંકટમાં ડૂબી જાય છે.
2.86.22
दुर्योधनो ग्लहते पाण्डवेन ।
प्रीयायसे त्वं जयतीति तच्च।
अतिनर्मा जायते संप्रहारो ।
यतो विनाशः समुपैति पुंसाम् ॥ २.८६.२२ ॥
દુર્યોધન પાંડવ સાથે જુગાર રમે છે; તે જીતશે એમ સમજી તું ખુશ થાય છે. અતિ મજાકમાંથી ઝઘડો જન્મે છે, અને તેથી માણસોનો વિનાશ નજીક આવે છે.
2.86.23
आकर्षस्तेऽवाक्फलः सुप्रणीतो ।
हृदि प्रौढो मन्त्रपदः समाधिः।
युधिष्ठिरेण कलहस्तवाय-
मचिन्तितोऽभिमतः स्वबन्धुना ॥ २.८६.२३ ॥
તને ખેંચી લાવનાર આ જુગાર ખરાબ ફળ જ આપશે; યુધિષ્ઠિર સાથેનો આ ઝઘડો તારા હૃદયમાં ઊંડે મૂળ ધરાવતો, સારી રીતે વિચારેલો સંકલ્પ છે; તારા જ સ્વજને અણધાર્યું ઇચ્છેલું આ તારા માટે થયું.
2.86.24
प्रातिपेयाः शान्तनवाः शृणुध्वं ।
काव्यां वाचं संसदि कौरवाणाम्।
वैश्वानरं प्रज्वलितं सुघोरं ।
मा यास्यध्वं मन्दमनुप्रपन्नः ॥ २.८६.२४ ॥
પ્રતીપના વંશજો, શાંતનુના પુત્રો, સાંભળો: કૌરવોની સભામાં આ જ્ઞાનભરી વાણી છે. બળતી અતિ ભયંકર અગ્નિમાં મૂર્ખતાથી ન પડો.
2.86.25
यदा मन्युं पाण्डवोऽजातशत्रु-
र्न संयच्छेदक्षमदाभिभूतः।
वृकोदरः सव्यसाची यमौ च ।
कोऽत्र द्वीपः स्यात्तुमुले वस्तदानीम् ॥ २.८६.२५ ॥
અજાતશત્રુ પાંડવ યુધિષ્ઠિર ક્ષમાના અભાવે ક્રોધ રોકી ન શકે ત્યારે, વૃકોદર, સવ્યસાચી અને જોડિયા ભાઈઓવાળા આ કોલાહલમાં ત્યારે તમારો શું આશ્રય હશે?
2.86.26
महाराज प्रभवस्त्वं धनानां ।
पुरा द्यूतान्मनसा यावदिच्छेः।
बहुवित्तान्पाण्डवांश्चेज्जयस्त्वं ।
किं ते तत्स्याद्वसु विन्देह पार्थान् ॥ २.८६.२६ ॥
મહારાજ, ધનના સ્વામી તમે છો. જુગાર પહેલાં મનમાં જેટલું ઇચ્છ્યું હતું, જો ધનવાન પાંડવોને તમે જીતી લો, તો તે ધન તમારા માટે શું થશે? પૃથાના પુત્રો પાસેથી તે ધન તમે મેળવશો.
2.86.27
जानीमहे देवितं सौबलस्य ।
वेद द्यूते निकृतिं पार्वतीयः।
यतः प्राप्तः शकुनिस्तत्र यातु ।
मा यूयुधो भारत पाण्डवेयान् ॥ २.८६.२७ ॥
સૌબલ (શકુનિ)ની જુગારની કુશળતા અમે જાણીએ છીએ; પર્વતમાં જન્મેલો (શકુનિ) જુગારમાં છળ જાણે છે. જ્યાંથી શકુનિ આવ્યો ત્યાં જ તે જાય; હે ભારત, પાંડવોના પુત્રો સાથે યુદ્ધ ન કર.