महाभारत · अध्याय 2.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.86.1
एवं प्रवर्तिते द्यूते घोरे सर्वापहारिणि ।
सर्वसंशयनिर्मोक्ता विदुरो वाक्यमब्रवीत् ॥ २.८६.१ ॥
अशा प्रकारे सर्वस्व हरण करणारा भयंकर द्यूत सुरू झाला असता, सर्व संशयांतून मुक्त करणारा विदुर हे वचन बोलला.
2.86.2
महाराज विजानीहि यत्त्वां वक्ष्यामि भारत ।
मुमूर्षोरौषधमिव न रोचेतापि ते श्रुतम् ॥ २.८६.२ ॥
हे महाराजा, भारता, मी तुला जे सांगणार आहे ते समज; मरणोन्मुखाला औषध रुचत नाही, तसे हे तुला रुचणार नाही कदाचित.
2.86.3
यद्वै पुरा जातमात्रो रुराव ।
गोमायुवद्विस्वरं पापचेताः।
दुर्योधनो भारतानां कुलघ्नः ।
सोऽयं युक्तो भवतां कालहेतुः ॥ २.८६.३ ॥
पूर्वी जन्मताच शृगाळासारखा कर्कश स्वरात ओरडलेला, पापबुद्धी दुर्योधन, भरतकुलाचा नाश करणारा — हाच तुमच्या विनाशाचे कारण झाला आहे.
2.86.4
गृहे वसन्तं गोमायुं त्वं वै मोहान्न बुध्यसे ।
दुर्योधनस्य रूपेण शृणु काव्यां गिरं मम ॥ २.८६.४ ॥
घरात राहणाऱ्या कोल्ह्याला तू मोहाने ओळखत नाहीस; तो दुर्योधनाच्या रूपात आहे. माझी ही काव्यमय वाणी ऐक.
2.86.5
मधु वै माध्विको लब्ध्वा प्रपातं नैव बुध्यते ।
आरुह्य तं मज्जति वा पतनं चाधिगच्छति ॥ २.८६.५ ॥
मध मिळाल्यावर मध पिणारा कड्याचा धोका ओळखत नाही; त्यावर चढून तो बुडतो किंवा पडतो.
2.86.6
सोऽयं मत्तोऽक्षद्यूतेन मधुवन्न पीरक्षते ।
प्रपातं बुध्यते नैव वैरं कृत्वा महारथैः ॥ २.८६.६ ॥
हा मदमत्त पासांच्या खेळाने मधासारखा आनंदी होऊन कड्याचे रक्षण करत नाही; महारथींशी वैर करूनही तो ते ओळखत नाही.
2.86.7
विदितं मे महाप्राज्ञ भोजेष्वेवासमञ्जसम् ।
पुत्रं संत्यक्तवान्पूर्वं पौराणां हितकाम्यया ॥ २.८६.७ ॥
हे महाप्राज्ञा, भोजांमध्ये पूर्वी नागरिकांच्या हिताच्या इच्छेने एका पुत्राचा त्याग केला गेला होता, हे मला स्पष्ट ठाऊक आहे.
2.86.8
अन्धका यादवा भोजाः समेताः कंसमत्यजन् ।
नियोगात्तु हते तस्मिन्कृष्णेनामित्रघातिना ॥ २.८६.८ ॥
अंधक, यादव आणि भोज एकत्र येऊन कंसाचा त्याग करते झाले; परंतु शत्रुघाती कृष्णाच्या नियोगाने तो मारला गेल्यावर…
2.86.9
एवं ते ज्ञातयः सर्वे मोदमानाः शतं समाः ।
त्वन्नियुक्तः सव्यसाची निगृह्णातु सुयोधनम् ॥ २.८६.९ ॥
अशा रीतीने तुझे सर्व ज्ञाती शंभर वर्षे आनंदित राहोत; तुझ्याद्वारे नियुक्त सव्यसाची अर्जुनाने सुयोधनाला वश करावे.
2.86.10
निग्रहादस्य पादस्य मोदन्तां कुरवः सुखम् ।
काकेनेमांश्चित्रवर्हाञ्शार्दूलान्क्रोष्टुकेन च।
क्रीणीष्व पाण्डवान्राजन्मा मज्जीः शोकसागरे ॥ २.८६.१० ॥
त्याच्या पायाच्या निग्रहाने कुरु सुखाने आनंदित होवोत; कावळ्याने चित्रपिसांचे पक्षी व कोल्ह्याने वाघ (जिंकावेत) तसे — हे राजा, पांडवांना विकत घे; शोकसागरात बुडू नकोस.
2.86.11
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ २.८६.११ ॥
कुलासाठी एका पुरुषाचा त्याग करावा; ग्रामासाठी कुलाचा त्याग करावा; जनपदासाठी ग्रामाचा त्याग करावा; आत्म्यासाठी पृथ्वीचा त्याग करावा.
2.86.12
सर्वज्ञः सर्वभावज्ञः सर्वशत्रुभयङ्करः ।
इति स्म भाषते काव्यो जम्भत्यागे महाऽसुरान् ॥ २.८६.१२ ॥
सर्वज्ञ, सर्वभावज्ञ, सर्व शत्रूंना भयंकर — असे जंभाचा त्याग करताना काव्य (उशना) महासुरांना सांगतो.
2.86.13
हिरण्यष्ठीविनः कांश्चित्पक्षिणो वनगोचरान् ।
गृहे किल कृतावासाँल्लोभाद्राजा न्यपीडयत्।
स चोपभोगलोभान्धो हिरण्यार्थी परन्तप ॥ २.८६.१३ ॥
सोने ओकणारे काही पक्षी, जे वनात संचार करीत आणि घरी वस्ती करून राहिले होते, त्यांना राजाने लोभाने पीडा दिली. उपभोगाच्या लोभाने आंधळा झालेला तो, सोन्याची इच्छा करीत, हे शत्रुतापना,
2.86.14
आयतिं च तदात्वं च उभे सद्यो व्यनाशयत् ।
तदर्थकामस्तद्वत्त्वं माद्रुहः पाण्डवान्नृप ॥ २.८६.१४ ॥
भविष्य आणि वर्तमान दोन्ही त्याने तत्काळ नष्ट केले. हे राजा, त्यांच्या धनाची इच्छा धरून, तसाच तूही माद्रीच्या पुत्र पांडवांचा द्रोही आहेस.
2.86.15
मोहात्मा तप्स्यसे पश्चात्पत्रिहा पुरुषो यथा ।
जातञ्जातं पाण्डवेभ्यः पुष्पमादत्स्व भारत ॥ २.८६.१५ ॥
मोहग्रस्त असा तू, पक्ष्यांची हत्या करणाऱ्या माणसाप्रमाणे नंतर पश्चात्ताप करशील. हे भारता, पांडवांपासून जे जे उत्पन्न होते, त्याचे फूलच घे.
2.86.16
मालाकार इवारामे स्नेहं कुर्वन्पुनः पुनः ।
वृक्षानङ्गारकारीव मैनाद्याक्षीः समूलकान्।
मा गमः समुतामात्यः सबलश्च यमक्षयम् ॥ २.८६.१६ ॥
बागेत माळी जसा पुन्हा पुन्हा स्नेह करतो, तसे कोळसा बनवणाऱ्याप्रमाणे झाडे मुळासकट नष्ट करू नकोस. अमात्य आणि सैन्यासह यमलोकाला जाऊ नकोस.
2.86.17
समवेतान्हि कः पार्थान्प्रतियुध्येत भारत ।
मरुद्भिः सहितो राजन्नपि साक्षान्मरुत्पतिः ॥ २.८६.१७ ॥
हे भारता, एकत्र आलेल्या पार्थांशी कोण युद्ध करील? हे राजा, मरुतांसह साक्षात मरुत्पती (इंद्र) सुद्धा.
2.86.18
द्यूतं मूलं कलहस्याभ्युपैति ।
मिथो भेदं महते दारुणाय।
तदा स्थितोऽयं धृतराष्ट्रस्य पुत्रो ।
दुर्योधनः सृजते वैरमुग्रम् ॥ २.८६.१८ ॥
द्यूत कलहाचे मूळ ठरते; परस्पर फूट भयंकर विनाशाकडे नेते. तेव्हा धृतराष्ट्राचा हा पुत्र दुर्योधन उग्र वैर निर्माण करत आहे.
2.86.19
प्रातिपेयाः शान्तनवा भीमसेनाः सबाह्निकाः ।
दुर्योधनापराधेन कृच्छ्रं प्राप्स्यन्ति सर्वशः ॥ २.८६.१९ ॥
प्रतीपाचे वंशज आणि शंतनूचे पुत्र, भीमसेनाच्या सैन्यासह आणि घोडदळासह, दुर्योधनाच्या अपराधामुळे सर्वप्रकारे कष्ट भोगतील.
2.86.20
दुर्योधनो मदेनैव क्षेमं व्यपोहति ।
विषाणं गौरिव मदात्स्वयमारुजतेत्मनः ॥ २.८६.२० ॥
दुर्योधन आपल्या मदानेच आपले कल्याण सोडतो; जसे मत्त गाय स्वतःच आपले शिंग मोडते.
2.86.21
यश्चित्तमन्वेति परस्य राजन् ।
वीरः कविः स्वामवमत्य दृष्टिम्।
नावं समुद्र इव बालनेत्रा-
मारुह्य घोरे व्यसने निमज्जेत् ॥ २.८६.२१ ॥
हे राजा! आपल्या स्वतःच्या दृष्टीकडे दुर्लक्ष करून दुसऱ्याच्या मनाचे अनुसरण करणारा वीर आणि ज्ञानी, समुद्रात अज्ञ नेत्र असलेला माणूस नावेत बसून बुडतो तसा भयंकर संकटात बुडतो.
2.86.22
दुर्योधनो ग्लहते पाण्डवेन ।
प्रीयायसे त्वं जयतीति तच्च।
अतिनर्मा जायते संप्रहारो ।
यतो विनाशः समुपैति पुंसाम् ॥ २.८६.२२ ॥
दुर्योधन पांडवाबरोबर जुगार खेळतो; तो जिंकेल म्हणून तू आनंदी होतोस. अतिविनोदातून कलह जन्मतो, आणि त्यामुळे माणसांचा विनाश जवळ येतो.
2.86.23
आकर्षस्तेऽवाक्फलः सुप्रणीतो ।
हृदि प्रौढो मन्त्रपदः समाधिः।
युधिष्ठिरेण कलहस्तवाय-
मचिन्तितोऽभिमतः स्वबन्धुना ॥ २.८६.२३ ॥
तुला ओढून आणणारा हा द्यूत वाईट फळ देईल; युधिष्ठिरासोबतचा हा कलह तुझ्या हृदयात खोलवर रुजलेला, नीट विचार केलेला निर्धार आहे; तुझ्याच स्वजनाने अनपेक्षितपणे इच्छिलेले हे तुझ्यासाठी घडले.
2.86.24
प्रातिपेयाः शान्तनवाः शृणुध्वं ।
काव्यां वाचं संसदि कौरवाणाम्।
वैश्वानरं प्रज्वलितं सुघोरं ।
मा यास्यध्वं मन्दमनुप्रपन्नः ॥ २.८६.२४ ॥
प्रतीपाच्या वंशजांनो, शंतनूच्या पुत्रांनो, ऐका: कौरवांच्या सभेत ही ज्ञानाची वाणी आहे. पेटलेल्या अतिभयंकर अग्नीत मूर्खपणाने शिरू नका.
2.86.25
यदा मन्युं पाण्डवोऽजातशत्रु-
र्न संयच्छेदक्षमदाभिभूतः।
वृकोदरः सव्यसाची यमौ च ।
कोऽत्र द्वीपः स्यात्तुमुले वस्तदानीम् ॥ २.८६.२५ ॥
अजातशत्रू पांडव युधिष्ठिराने क्षमेचा अभाव होऊन आपला क्रोध आवरला नाही, तर भीम, सव्यसाची आणि जुळे बंधू असलेल्या या गोंधळात तेव्हा तुम्हाला कोणता आधार असेल?
2.86.26
महाराज प्रभवस्त्वं धनानां ।
पुरा द्यूतान्मनसा यावदिच्छेः।
बहुवित्तान्पाण्डवांश्चेज्जयस्त्वं ।
किं ते तत्स्याद्वसु विन्देह पार्थान् ॥ २.८६.२६ ॥
महाराजा, संपत्तीचा स्वामी तूच आहेस. द्यूताआधी मनात जितके इच्छिलेस, तितके जर धनवान पांडवांना जिंकलेस, तर ते धन तुला काय होईल? पृथेच्या पुत्रांकडून ते धन तू मिळवशील.
2.86.27
जानीमहे देवितं सौबलस्य ।
वेद द्यूते निकृतिं पार्वतीयः।
यतः प्राप्तः शकुनिस्तत्र यातु ।
मा यूयुधो भारत पाण्डवेयान् ॥ २.८६.२७ ॥
सौबलाचे (शकुनीचे) द्यूतकौशल्य आम्हाला माहीत आहे; पर्वतात जन्मलेला (शकुनी) द्यूतातील फसवणूक जाणतो. शकुनी जिथून आला तिथेच तो जावो; हे भारता, पांडवपुत्रांशी युद्ध करू नकोस.