ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.87.1
परेषामेव यशसा श्लोघसे त्वं ।
सदा क्षत्तः कुत्सयन्धार्तराष्ट्रान्।
जानीमहे विदुर यत्प्रियस्त्वं ।
बालानिवास्मानवमन्यसे नित्यमेव ॥ २.८७.१ ॥
ହେ ବିଦୁର, ତୁମେ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଯଶରେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କର ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କର। ତୁମେ କାହାର ପ୍ରିୟ ତାହା ଆମେ ଜାଣୁ; ତୁମେ ଆମକୁ ସର୍ବଦା ଶିଶୁ ପରି ଅବଜ୍ଞା କର।
2.87.2
स विज्ञेयः पुरुषोऽन्यत्रकामो ।
निन्दाप्रशंसे हि तथा युनक्ति।
जिह्वाऽऽत्मनो हृदयस्थं व्यनक्ति ।
जानीमहे त्वन्मनसः प्रातिकूल्यम् ॥ २.८७.२ ॥
ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ଅନ୍ୟତ୍ର ଥାଏ, ତାହାକୁ ଚିହ୍ନି ହୁଏ; ନିନ୍ଦା ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ଜିଭ ହୃଦୟର ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରେ। ତୁମ ମନ ଆମ ପ୍ରତିକୂଳ ଅଟେ ବୋଲି ଆମେ ଜାଣୁ।
2.87.3
उत्सङ्गे च व्याल इवाहितोऽसि ।
मार्जरवत्पोषकं चोपहंसि।
भर्तृघ्नं त्वां न हि पापीय आहु-
स्तस्मात्क्षत्तः किं न बिभेषि पापात् ॥ २.८७.३ ॥
କୋଳରେ ରଖାଯାଇଥିବା ସାପ ପରି ତୁମେ ଲୁଚିଛ; ବିଲେଇ ପରି ଯିଏ ତୁମକୁ ପାଳିଛି ତାକୁ ହିଁ ତୁମେ କ୍ଷତି କର। ନିଜ ପ୍ରଭୁର ଘାତକଠାରୁ ବଡ଼ ପାପୀ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତେବେ ହେ ବିଦୁର, ତୁମେ ପାପରୁ କାହିଁକି ଡରୁ ନାହଁ?
2.87.4
जित्वा शत्रून्फलमाप्तं महद्वै ।
माऽस्मान्क्षत्तः परुषामीह वोचः।
द्विषद्भिस्त्वं सम्प्रयोगाभिनन्दी ।
मुहुर्देषं यासि नः सम्प्रयोगात् ॥ २.८७.४ ॥
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତି ଆମେ ମହାନ ଫଳ ପାଇଛୁ; ହେ ବିଦୁର, ଏଠାରେ ଆମକୁ କଠୋର ବଚନ କୁହ ନାହିଁ। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ତୁମେ, ଆମ ସଙ୍ଗରୁ ବାରମ୍ବାର ଦ୍ୱେଷ ପାଉଛ।
2.87.5
अमित्रतां याति नरोऽक्षमं ब्रुव-
न्निगूहते गुह्यममित्रसंस्तवे।
तदाश्रितोऽपत्रप किं नु बाधसे ।
यदिच्छसि त्वं तदिहाभिभाषतसे ॥ २.८७.५ ॥
ଅକ୍ଷମ କଥା କହୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଶତ୍ରୁତା ପାଏ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସଂସର୍ଗରେ ଗୁପ୍ତ କଥା ଲୁଚାଏ। ହେ ନିର୍ଲଜ୍ଜ, ତାହାରି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ତୁମେ କାହିଁକି କଷ୍ଟ ଦିଅ? ଯାହା ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର, ତାହା ଏଠାରେ କହୁଛ।
2.87.6
मा नोऽवमंस्था विद्य मानस्तवेदं ।
शिक्षस्व बुद्धिं स्थविराणां सकाशात्।
यशो रक्षस्व विदुर सम्प्रणीतं ।
मा व्यापृतः परकार्येशु भूस्त्वम् ॥ २.८७.६ ॥
ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ଆମକୁ ଅପମାନ କର ନାହିଁ; ଏହା ତୁମରି ମାନ। ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନିକଟରୁ ବୁଦ୍ଧି ଶିଖ। ହେ ବିଦୁର, ସୁପରିଚାଳିତ ଯଶ ରକ୍ଷା କର। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୁଅ ନାହିଁ।
2.87.7
अहं कर्तेति विदूर मा च मंस्था ।
मा नो नित्यं परुषाणीह वोचः।
न त्वां पृच्छामि विदुर यद्धितं मे ।
स्वस्ति क्षत्तर्मा तितिक्षून् क्षिण् त्वम् ॥ २.८७.७ ॥
ହେ ବିଦୁର, ମୁଁ କର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଭାବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଆମକୁ ସର୍ବଦା କଠୋର କଥା କହ ନାହିଁ। ହେ ବିଦୁର, ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ହିତକର ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁ ନାହିଁ। ହେ ସାରଥି, କଲ୍ୟାଣ ହେଉ; ସହିଷ୍ଣୁମାନଙ୍କୁ କ୍ଷୀଣ କର ନାହିଁ।
2.87.8
एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता ।
गर्भे शयानं पुरुषं शास्ति शास्ता।
तेनानुशिष्टः प्रवणादिवाम्भो ।
यथा नियुक्तोऽस्ति तथा भवामि ॥ २.८७.८ ॥
ଗୋଟିଏ ହିଁ ଶାସକ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଶାସକ ନାହିଁ। ଶାସକ ଗର୍ଭରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାସନ କରେ। ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦିଷ୍ଟ ହୋଇ, ଢାଲୁରୁ ଜଳ ଯେପରି ବହେ, ସେହିପରି ଯେପରି ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି ସେହିପରି ହେବି।
2.87.9
भिनत्ति शिरसा शैलमहिं भोजयते च यः ।
धीरेव कुरुते तस्य कार्याणामनुशासनम्।
यो बलादनुशास्तीह सोऽमित्रं तेन विन्दति ॥ २.८७.९ ॥
ଯିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ପଥର ଭାଙ୍ଗେ ଓ ସାପକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଏ, ସେ ଧୀର ପୁରୁଷ ପରି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଶାସନ କରେ। ଯିଏ ଏଠାରେ ବଳରେ ଶାସନ କରେ, ସେ ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ପାଏ।
2.87.10
मित्रतामनुवृत्तं तु समुपेक्षत्यपण्डितः ।
दीप्य यः प्रदीप्ताग्निं प्राच्किरं नाभिधावति।
भस्मापि न स विन्देत शिष्टं क्वचन भारत ॥ २.८७.१० ॥
ବନ୍ଧୁତା ପ୍ରତିଦାନରେ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ମୂର୍ଖ ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରେ, ଯିଏ ଜଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼େ ନାହିଁ — ହେ ଭାରତ, ସେ କେଉଁଠାରେ ବି ଛାଇ ବି ପାଇବ ନାହିଁ, କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ପାଇବ ନାହିଁ।
2.87.11
न वासयेत्पारवर्ग्यं द्विषन्तं ।
विशेषतः क्षत्तरहितं मनुप्यम्।
स यत्रेच्छसि विदुर तत्र गच्छ ।
सुसान्त्विता ह्यसती स्त्री जहाति ॥ २.८७.११ ॥
ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷର ଶତ୍ରୁ ମନୁଷ୍ୟକୁ, ବିଶେଷତଃ କ୍ଷତ୍ତା (ବିଦୁର) ବିନା, କେହି ନିଜ ଘରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ବିଦୁର, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର ସେଠାକୁ ଯାଅ। ଭଲ ଭାବେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଥିବା ଅସତୀ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
2.87.12
एतावता पुरुषं ये त्यजन्ति ।
तेषां सख्यमन्तवद्ब्रूहि राजन्।
राज्ञां हि चित्तानि परिप्लुतानि ।
सान्त्वं दत्वा मुसलैर्घातयन्ति ॥ २.८७.१२ ॥
ଏତିକିରେ ଯେଉଁମାନେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମିତ୍ରତା କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ — ହେ ରାଜନ୍, ଏହା କୁହ। ରାଜାମାନଙ୍କର ମନ ଚଞ୍ଚଳ; ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସେମାନେ ମୁସଳରେ ପିଟି ମାରନ୍ତି।
2.87.13
अबालत्वं मन्यसे राजपुत्र ।
बालोऽहमित्येव सुमन्दबुद्धे।
यः सौहृदे पुरुषं स्थापयित्वा ।
पश्चादेनं दूषयते स बालः ॥ २.८७.१३ ॥
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ନିଜକୁ ବାଳକ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବୁଛ। 'ମୁଁ ବାଳକ ନୁହେଁ' ଏହା ଭାବି, ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମିତ୍ରତାରେ ସ୍ଥାପନ କରି ପରେ ତାହାକୁ ହିଁ ଦୂଷିତ କରେ, ସେ ବାଳକ (ଅଜ୍ଞ)।
2.87.14
न श्रेयसे नीयते मन्दबुद्धिः ।
स्त्री श्रोत्रियस्येव गृहे प्रदुष्टा।
ध्रुवं न रोचेद्भरतर्षभस्य ।
पतिः कुमार्या इव षष्टिवर्षः ॥ २.८७.१४ ॥
ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଲୋକ କଲ୍ୟାଣ ଆଡ଼କୁ ନିଆଯାଏ ନାହିଁ। ଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କ ଗୃହରେ ଦୁଷ୍ଟା ସ୍ତ୍ରୀ ପରି, ଷାଠିଏ ବର୍ଷର ସ୍ୱାମୀ କୁମାରୀକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ଲାଗିବ ନାହିଁ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
2.87.15
अतः प्रियं चेदनुकाङ्क्षसे त्वं ।
सर्वेषु कार्येषु हिताहितेषु
स्त्रियश्च राजञ्जडपङ्गुकांश्च ।
पृच्छ त्वं वै तादृशांश्चैव सर्वान् ॥ २.८७.१५ ॥
ଅତଏବ ତୁମେ ଯଦି ପ୍ରିୟ କଥା ଚାହଁ, ହେ ରାଜନ୍, ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ହିତାହିତ ବିଷୟରେ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଜଡ଼ ଓ ପଙ୍ଗୁ ଏବଂ ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାର।
2.87.16
लभ्यते खलु पापीयान्नरोऽनु प्रियवागिह ।
अप्रियस्य हि पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ २.८७.१६ ॥
ଏଠାରେ ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ କହିବା ଲୋକ ସହଜରେ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଅପ୍ରିୟ କିନ୍ତୁ ହିତକର କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବା ଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ।
2.87.17
यस्तु धर्मपरश्च स्याद्धित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये ।
अप्रियाण्याह पथ्यानि तेन राजा सहायवान् ॥ २.८७.१७ ॥
ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟାପ୍ରିୟ ଛାଡ଼ି ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହିତକର କଥା କୁହେ, ତା ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କର ସହାୟ ମିଳେ।
2.87.18
अव्याधइजं कटुजं तीक्ष्णमुष्णं ।
यशोमुषं परुषं पूतिगन्धिम्।
सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो ।
मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य ॥ २.८७.१८ ॥
ରୋଗ ନ ଜନ୍ମାଉଥିବା, ତିକ୍ତରୁ ଜାତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଉଷ୍ଣ, ଯଶ ହରଣ କରୁଥିବା, କଠୋର, ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଏହି କ୍ରୋଧ ସଜ୍ଜନମାନେ ପାନ କରନ୍ତି; ଦୁର୍ଜନମାନେ ପାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ମହାରାଜ, ତାହା ଶାନ୍ତ କରି ପାନ କର।
2.87.19
वैचित्रवीर्यस्य यशो धनं च ।
वाञ्छाम्यहं सहपुत्रस्य शश्वत्।
यथा तथा तेऽस्तु नमश्चतेऽस्तु ।
ममापि च स्वस्ति दिशन्तु विप्राः ॥ २.८७.१९ ॥
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଯଶ ଓ ଧନ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଇଚ୍ଛା କରେ। ଯେପରି ହେଉ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କଲ୍ୟାଣ ଦିଅନ୍ତୁ।
2.87.20
आशीविषान्नेत्रविषान्कोपयेन्न च पण्डितः ।
एवं तेऽहं वदामीदं प्रयतः कुरुनन्दन ॥ २.८७.२० ॥
ପଣ୍ଡିତ ଲୋକ ଦାନ୍ତରେ ବିଷ ଥିବା ଓ ଆଖିରେ ବିଷ ଥିବା ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୋପାଇବେ ନାହିଁ। ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ ସଂଯମରେ ଏହା ତୁମକୁ କହୁଛି।