ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.87.1
परेषामेव यशसा श्लोघसे त्वं ।
सदा क्षत्तः कुत्सयन्धार्तराष्ट्रान्।
जानीमहे विदुर यत्प्रियस्त्वं ।
बालानिवास्मानवमन्यसे नित्यमेव ॥ २.८७.१ ॥
ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਤੂੰ ਕਿਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੁੱਛ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ।
2.87.2
स विज्ञेयः पुरुषोऽन्यत्रकामो ।
निन्दाप्रशंसे हि तथा युनक्ति।
जिह्वाऽऽत्मनो हृदयस्थं व्यनक्ति ।
जानीमहे त्वन्मनसः प्रातिकूल्यम् ॥ २.८७.२ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਜੀਭ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।
2.87.3
उत्सङ्गे च व्याल इवाहितोऽसि ।
मार्जरवत्पोषकं चोपहंसि।
भर्तृघ्नं त्वां न हि पापीय आहु-
स्तस्मात्क्षत्तः किं न बिभेषि पापात् ॥ २.८७.३ ॥
ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਬਿੱਲੀ ਵਾਂਗ ਜਿਹੜਾ ਤੈਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਾਤਕ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਤਾਂ ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਤੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ?
2.87.4
जित्वा शत्रून्फलमाप्तं महद्वै ।
माऽस्मान्क्षत्तः परुषामीह वोचः।
द्विषद्भिस्त्वं सम्प्रयोगाभिनन्दी ।
मुहुर्देषं यासि नः सम्प्रयोगात् ॥ २.८७.४ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲ। ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤੂੰ, ਸਾਡੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੈਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।
2.87.5
अमित्रतां याति नरोऽक्षमं ब्रुव-
न्निगूहते गुह्यममित्रसंस्तवे।
तदाश्रितोऽपत्रप किं नु बाधसे ।
यदिच्छसि त्वं तदिहाभिभाषतसे ॥ २.८७.५ ॥
ਅਕਸ਼ਮ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬੇਸ਼ਰਮ, ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
2.87.6
मा नोऽवमंस्था विद्य मानस्तवेदं ।
शिक्षस्व बुद्धिं स्थविराणां सकाशात्।
यशो रक्षस्व विदुर सम्प्रणीतं ।
मा व्यापृतः परकार्येशु भूस्त्वम् ॥ २.८७.६ ॥
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਮਾਣ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬੁੱਧੀ ਸਿੱਖ। ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਸੁਚੱਜੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਨਾ ਰਹੁ।
2.87.7
अहं कर्तेति विदूर मा च मंस्था ।
मा नो नित्यं परुषाणीह वोचः।
न त्वां पृच्छामि विदुर यद्धितं मे ।
स्वस्ति क्षत्तर्मा तितिक्षून् क्षिण् त्वम् ॥ २.८७.७ ॥
ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਮੈਂ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹਾਂ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝ। ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਨਾ ਬੋਲ। ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ। ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਘਟਾ।
2.87.8
एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता ।
गर्भे शयानं पुरुषं शास्ति शास्ता।
तेनानुशिष्टः प्रवणादिवाम्भो ।
यथा नियुक्तोऽस्ति तथा भवामि ॥ २.८७.८ ॥
ਇੱਕੋ ਹੀ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਸਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਪੁਰਖ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ, ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵਾਂਗਾ।
2.87.9
भिनत्ति शिरसा शैलमहिं भोजयते च यः ।
धीरेव कुरुते तस्य कार्याणामनुशासनम्।
यो बलादनुशास्तीह सोऽमित्रं तेन विन्दति ॥ २.८७.९ ॥
ਜੋ ਸਿਰ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਵੈਰੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
2.87.10
मित्रतामनुवृत्तं तु समुपेक्षत्यपण्डितः ।
दीप्य यः प्रदीप्ताग्निं प्राच्किरं नाभिधावति।
भस्मापि न स विन्देत शिष्टं क्वचन भारत ॥ २.८७.१० ॥
ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਦਲੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਸਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦਾ — ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁਆਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ।
2.87.11
न वासयेत्पारवर्ग्यं द्विषन्तं ।
विशेषतः क्षत्तरहितं मनुप्यम्।
स यत्रेच्छसि विदुर तत्र गच्छ ।
सुसान्त्विता ह्यसती स्त्री जहाति ॥ २.८७.११ ॥
ਪਾਂਡਵ ਪੱਖ ਦੇ ਵੈਰੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕ੍ਸ਼ੱਤਾ (ਵਿਦੁਰ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਉੱਥੇ ਜਾ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਸਤੀ ਇਸਤਰੀ ਵੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
2.87.12
एतावता पुरुषं ये त्यजन्ति ।
तेषां सख्यमन्तवद्ब्रूहि राजन्।
राज्ञां हि चित्तानि परिप्लुतानि ।
सान्त्वं दत्वा मुसलैर्घातयन्ति ॥ २.८७.१२ ॥
ਇੰਨੇ ਨਾਲ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ — ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਦੱਸ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਮੂਸਲਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
2.87.13
अबालत्वं मन्यसे राजपुत्र ।
बालोऽहमित्येव सुमन्दबुद्धे।
यः सौहृदे पुरुषं स्थापयित्वा ।
पश्चादेनं दूषयते स बालः ॥ २.८७.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। 'ਮੈਂ ਬਾਲਕ ਨਹੀਂ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਾਲਕ (ਮੂਰਖ) ਹੈ।
2.87.14
न श्रेयसे नीयते मन्दबुद्धिः ।
स्त्री श्रोत्रियस्येव गृहे प्रदुष्टा।
ध्रुवं न रोचेद्भरतर्षभस्य ।
पतिः कुमार्या इव षष्टिवर्षः ॥ २.८७.१४ ॥
ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਭਲਾਈ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਪਤੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
2.87.15
अतः प्रियं चेदनुकाङ्क्षसे त्वं ।
सर्वेषु कार्येषु हिताहितेषु
स्त्रियश्च राजञ्जडपङ्गुकांश्च ।
पृच्छ त्वं वै तादृशांश्चैव सर्वान् ॥ २.८७.१५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੂੰ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਲੇ-ਬੁਰੇ ਬਾਰੇ, ਔਰਤਾਂ, ਮੂਰਖਾਂ ਅਤੇ ਲੰਗੜਿਆਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੱਛ।
2.87.16
लभ्यते खलु पापीयान्नरोऽनु प्रियवागिह ।
अप्रियस्य हि पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ २.८७.१६ ॥
ਇੱਥੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਪਰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
2.87.17
यस्तु धर्मपरश्च स्याद्धित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये ।
अप्रियाण्याह पथ्यानि तेन राजा सहायवान् ॥ २.८७.१७ ॥
ਜੋ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ-ਅਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਪ੍ਰਿਯ ਪਰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2.87.18
अव्याधइजं कटुजं तीक्ष्णमुष्णं ।
यशोमुषं परुषं पूतिगन्धिम्।
सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो ।
मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य ॥ २.८७.१८ ॥
ਰੋਗ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕੌੜੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਤਿੱਖਾ, ਗਰਮ, ਯਸ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਠੋਰ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਪੀਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ। ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਪੀ ਜਾ।
2.87.19
वैचित्रवीर्यस्य यशो धनं च ।
वाञ्छाम्यहं सहपुत्रस्य शश्वत्।
यथा तथा तेऽस्तु नमश्चतेऽस्तु ।
ममापि च स्वस्ति दिशन्तु विप्राः ॥ २.८७.१९ ॥
ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦਾ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਧਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
2.87.20
आशीविषान्नेत्रविषान्कोपयेन्न च पण्डितः ।
एवं तेऽहं वदामीदं प्रयतः कुरुनन्दन ॥ २.८७.२० ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੜਕਾਵੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।