મહાભારત · અધ્યાય 2.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.88.1
बहुवित्तं पराजैषीः पाण्डवानां युधिष्ठिर ।
आचक्ष्व वित्तं कौन्तेय यदि तेऽस्त्यपराजितम् ॥ २.८८.१ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, તેં પાંડવોનું ઘણું ધન જીતી લીધું છે. હે કૌંતેય, જો તારી પાસે અજિત ધન હોય તો કહે.
2.88.2
मम वित्तमसङ्ख्येयं यदहं वेद सौबल ।
अथ त्वं शकुने कस्माद्वित्तं समनुपृच्छसि ॥ २.८८.२ ॥
મારું ધન અસંખ્ય છે, જે હું જાણું છું. હે સૌબલ, હે શકુનિ, તો તું મારું ધન કેમ પૂછે છે?
2.88.3
अयुतं प्रयुतं चैव शङ्कुं पद्मं तथार्बुदम् ।
खर्वं शङ्खं निखर्वं च महापद्मं च कोटयः ॥ २.८८.३ ॥
અયુત, પ્રયુત, શંકુ, પદ્મ, અર્બુદ, ખર્વ, શંખ, નિખર્વ, મહાપદ્મ અને કરોડો—એ મારું ધન છે.
2.88.4
मध्यं चैव परार्धं च सपरं चात्र पण्यताम् ।
एतन्मम धनं राजंस्तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.४ ॥
મધ્ય, પરાર્ધ અને પર પણ અહીં દાવ પર મૂકાય. હે રાજન, આ ધનથી હું તારી સાથે જુગાર રમું છું.
2.88.5
एतच्छुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.५ ॥
આ સાંભળીને છળનો આશરો લેવાનો નિશ્ચય કરીને શકુનિએ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું, "જીતી ગયો."
2.88.6
गवाश्वं बहुधेनूकमसङ्ख्येयमजाविकम् ।
यत्किञ्चिदनु पर्णाशां प्राक् सिन्धोरपि सौबल।
एतन्मम धनं सर्वं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.६ ॥
ગાય-ઘોડા, ઘણી દૂધાળી ગાયો, અસંખ્ય બકરાં અને ઘેટાં, પર્ણાશાના કાંઠે અને સિંધુ પહેલાં જે કંઈ છે—હે સૌબલ, એ બધું મારું ધન છે. આ ધનથી હું તારી સાથે જુગાર રમું છું.
2.88.7
एतच्छुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.७ ॥
આ સાંભળીને, છળનો આશ્રય લેવાનો નિશ્ચય કરીને શકુનિ યુધિષ્ઠિરને બોલ્યો, "જીત્યો!"
2.88.8
पुरं जनपदो भूमिरब्राह्मणधनैः सह ।
अब्राह्मणाश्च पुरुषा राजञ्शिष्टं धनं मम।
एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.८ ॥
નગર, જનપદ, ભૂમિ, અબ્રાહ્મણોના ધન સહિત, અને અબ્રાહ્મણ પુરુષો; હે રાજા, આ જ મારું બાકીનું ધન છે. હે રાજા, આ જ મારું ધન છે; તેનાથી હું તમારી સાથે દાવ લગાવું છું.
2.88.9
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.९ ॥
આ સાંભળીને, છળનો આશ્રય લેવાનો નિશ્ચય કરીને શકુનિ યુધિષ્ઠિરને બોલ્યો, "જીત્યો!"
2.88.10
राजपुत्रा इमे राजञ्छोमन्ते यैर्विभूषिताः ।
कुम्डलानि च निष्काश्च सर्वं राजविभूषणम्।
एतन्मम धनं राजंस्तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.१० ॥
હે રાજા, આ રાજપુત્રો છે, જેમનાથી તેઓ વિભૂષિત થઈને શોભે છે; કુંડળ અને નિષ્ક તથા બધાં રાજભૂષણો. હે રાજા, આ જ મારું ધન છે; તેનાથી હું તમારી સાથે દાવ લગાવું છું.
2.88.11
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.११ ॥
આ સાંભળીને, છળનો આશ્રય લેવાનો નિશ્ચય કરીને શકુનિ યુધિષ્ઠિરને બોલ્યો, "જીત્યો!"
2.88.12
श्यामो युवा लोहिताक्षः सिंहस्कन्धो महाभुजः ।
नकुलो ग्लह एवैकी विद्ध्येतन्मम तद्धनम् ॥ २.८८.१२ ॥
શ્યામવર્ણ, યુવાન, લાલ નેત્રવાળો, સિંહ સમાન ખભાવાળો, મહાબાહુ નકુલ જ એકમાત્ર દાવ છે; જાણી લો કે આ જ મારું તે ધન છે.
2.88.13
प्रियस्ते नकुलो राजन्राजपुत्रो युधिष्ठिर ।
अस्माकं वशतां प्राप्तो भूयः केनेह दीव्यसे ॥ २.८८.१३ ॥
રાજન યુધિષ્ઠિર, તારો પ્રિય રાજકુમાર નકુલ હવે અમારા વશમાં આવ્યો છે. તો હવે અહીં તું શાના વડે જુગાર રમે છે?
2.88.14
एवमुक्त्वा तु तानक्षाञ्शकुनिः प्रत्यदीव्यत ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.१४ ॥
આમ કહીને શકુનિએ તે પાસાઓ વડે ફરીથી રમત કરી; 'જીત્યો' એમ કહીને તેણે યુધિષ્ઠિરને કહ્યું.
2.88.15
अयं धर्मान्सहदेवोऽनुशास्ति ।
लोके ह्यस्मिन्पण्डिताख्यां गतश्च।
अनर्हता राजपुत्रेण तेन ।
दीव्याम्यहं चाप्रियवत्प्रियेण ॥ २.८८.१५ ॥
આ સહદેવ ધર્મનો ઉપદેશ આપે છે, અને આ જગતમાં તે પંડિત તરીકે ખ્યાતિ પામ્યો છે. પણ અયોગ્ય એવા તે રાજકુમારે પ્રિય સાથે પણ મને અપ્રિયની જેમ જુગાર રમાડ્યો છે; તેથી હું રમું છું.
2.88.16
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.१६ ॥
આ સાંભળીને છળનો આશરો લઈને દૃઢ નિશ્ચયથી શકુનિએ 'જીત્યો' કહીને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું.
2.88.17
माद्रीपुत्रौ प्रियौ राजंस्तवेमौ विजितौ मया ।
गरीयांसौ तु मन्ये भीमसेनधनञ्जयौ ॥ २.८८.१७ ॥
રાજન, તારા પ્રિય એવા માદ્રીના આ બે પુત્રોને મેં જીતી લીધા છે. પણ ભીમસેન અને ધનંજય આમનાથી પણ વધુ મહાન છે એમ હું માનું છું.
2.88.18
अधर्मं चरसे नूनं यो नावेक्षसि वै नयम् ।
यो नः सुमनसां मूढ विभेदं कर्तुमिच्छसि ॥ २.८८.१८ ॥
નિશ્ચે તું અધર્મ આચરે છે; નીતિ તરફ ધ્યાન આપતો નથી. હે મૂર્ખ, તું અમ સજ્જનોમાં ભેદ પાડવા ઇચ્છે છે.
2.88.19
गर्ते मत्तः प्रपतते प्रमत्तः स्थाणुमृच्छति ।
ज्येष्ठो राजन्व्ररिष्ठोऽसि नमस्ते भरतर्षभ ॥ २.८८.१९ ॥
નશામાં રહેલો માણસ ખાડામાં પડે છે, અસાવધ માણસ થાંભલા સાથે અથડાય છે. હે રાજન, તમે જ્યેષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ છો; ભરતવંશના વૃષભ, તમને નમસ્કાર.
2.88.20
स्वप्ने तानि न दृश्यन्ते जाग्रतो वा युधिष्ठिर ।
कितवा यानि दीव्यन्तः प्रलपन्त्युत्कटा इव ॥ २.८८.२० ॥
હે યુધિષ્ઠિર, જે સ્વપ્નમાં કે જાગતાં દેખાતું નથી, તે જુગારીઓ રમતી વખતે ઉન્મત્તની જેમ બડબડે છે.
2.88.21
यो नः सङ्ख्ये नौरिव पारनेता ।
जेता रिपूणां राजपुत्रस्तरस्वी।
अनर्हता लोकवीरेण तेन ।
दीव्याम्यहं शकुने फाल्गुनेन ॥ २.८८.२१ ॥
યુદ્ધમાં અમને નાવની જેમ પાર ઉતારનાર, શત્રુઓનો વિજેતા, રાજપુત્ર, વેગવાન અને બળવાન એવા તે લોકવીર ફાલ્ગુન (અર્જુન) વિના, હે શકુનિ, હું જુગાર રમું છું.
2.88.22
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.२२ ॥
આ સાંભળીને, કપટનો આશ્રય લઈને નિશ્ચય કરેલો શકુનિ યુધિષ્ઠિરને બોલ્યો, "જીત્યો!"
2.88.23
अयं मया पाण्डवानां धनिर्धरः ।
पराजितः पाण्डवः सव्यसाची।
भीमेन राजन्दयितेन दीव्य ।
यत्कैतवं पाण्डव तेऽवशिष्टम् ॥ २.८८.२३ ॥
આ મારા દ્વારા પાંડવોનું ધન છે, ધનનો ધારક. પાંડવ સવ્યસાચી (અર્જુન) પરાજિત થયો. હે રાજન, પ્રિય ભીમ સાથે રમો; હે પાંડવ, તમારી પાસે જે કપટ બાકી છે તે વાપરો.
2.88.24
यो नो नेता यो युधि नः प्रणेता ।
यथा वज्री दानवशत्रुरेकः।
तिर्यक्प्रेक्षी सन्नतभ्रूर्महात्मा ।
सिंहस्कन्धो यश्च सदाऽत्यमर्षी ॥ २.८८.२४ ॥
જે અમારો નેતા છે, યુદ્ધમાં અમારો માર્ગદર્શક છે; વજ્રધારી ઇન્દ્રની જેમ એકલો જ જે દાનવોનો શત્રુ છે; વાંકી નજર અને નીચી ભ્રમરવાળો એ મહાત્મા, સિંહ જેવા ખભાવાળો, સદા અસહ્ય ક્રોધી.
2.88.25
बलेन तुल्यो यस्यप पुमान्न विद्यते ।
गदाभृतामग्र्य इहारिमर्दनः।
अनर्हता राजपुत्रेण तेन ।
दीव्याम्यहं भीमसेनेन राजन् ॥ २.८८.२५ ॥
જેના જેવો બળવાન કોઈ પુરુષ નથી, અહીં ગદાધારીઓમાં અગ્રણી અને શત્રુમર્દન એવા તે ભીમસેન સાથે, અયોગ્ય એવા રાજપુત્ર સાથે, હે રાજન્, હું દ્યૂત રમું છું.
2.88.26
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.२६ ॥
આ સાંભળીને, છળનો આશ્રય લેવાનો નિશ્ચય કરેલો શકુનિ યુધિષ્ઠિરને બોલ્યો, "જીત્યો."
2.88.27
बहुवित्तं पराजैषीर्भ्रातॄंश्च सहयद्विपान् ।
आचक्ष्व वित्तं कौन्तेय यदि तेऽस्त्यपराजितम् ॥ २.८८.२७ ॥
ઘણું ધન, ભાઈઓને અને ઘોડા-હાથીઓ સહિત તું હાર્યો. હે કુન્તીપુત્ર, જો તારી પાસે અપરાજિત ધન હોય તો કહે.
2.88.28
अहं विशिष्टः सर्वेषां भ्रातॄणां दयितस्तथा ।
कुर्यामहं जितः कर्म स्वयमात्मन्युपल्पुते ॥ २.८८.२८ ॥
હું સર્વ ભાઈઓમાં શ્રેષ્ઠ અને પ્રિય છું. હું જીતાયેલો, એ કર્મ મારા પર જ સ્વયં કરીશ.
2.88.29
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.२९ ॥
આ સાંભળીને, છળનો આશ્રય લેવાનો નિશ્ચય કરેલો શકુનિ યુધિષ્ઠિરને બોલ્યો, "જીત્યો."
2.88.30
एतत्पापिष्ठमकरोर्यदात्मानं पराजयेः ।
शिष्टे सति धने राजन्पाप आत्मपराजयः ॥ २.८८.३० ॥
તું પોતાને જ હાર્યો, એ અતિ પાપી કાર્ય તેં કર્યું. હે રાજન્, ધન બાકી હોવા છતાં આત્મપરાજય પાપ છે.
2.88.31
एवमुक्त्वा मताक्षस्तान् ग्लहे सर्वानवस्थितान् ।
पराजयल्लोकवीरानुक्त्वा राज्ञां पृथक् पृथक् ॥ २.८८.३१ ॥
આ પ્રમાણે કહીને, પાસાની રમતમાં નિપુણ તે શકુનિએ ત્યાં બેઠેલા સર્વ લોકવીર રાજાઓને એક પછી એક સંબોધીને હરાવ્યા.
2.88.32
अस्ति ते वै प्रिया राजन् ग्लह एकोऽपराजितः ।
पणस्व कृष्णां पाञ्चालीं तयात्मानं पुनर्जय ॥ २.८८.३२ ॥
હે રાજન, તારો એક પ્રિય દાવ હજુ અપરાજિત છે. પાંચાલી કૃષ્ણાને દાવ પર મૂક; તેના દ્વારા ફરી પોતાને જીતી લે.
2.88.33
नैव ह्रस्वा न महती न कृशा नातिरोहिणी ।
नीलकुञ्चितकशी च तया दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.३३ ॥
તે ન ટૂંકી છે, ન ઊંચી, ન દૂબળી, ન અતિશય ગોરી; તેના વાળ કાળા અને વાંકડિયા છે. તેને લઈને હું તારી સાથે જુગાર રમું છું.
2.88.34
शारदोत्पलपत्राक्ष्या शारदोत्पलगन्धया ।
शारदोत्पलसेविन्या रूपेण श्रीसमानया ॥ २.८८.३४ ॥
શરદઋતુના કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી, શરદના કમળની સુગંધવાળી, શરદના કમળને પ્રેમ કરનારી, સૌંદર્યમાં લક્ષ્મી સમાન એવી તેની સાથે.
2.88.35
तथैव स्यादानुशंस्यात्तथ स्याद्रूपसम्पदा ।
तथा स्याच्छीलसम्पत्त्या यामिच्छेत्पुरुषः स्त्रियम् ॥ २.८८.३५ ॥
પુરુષ જે સ્ત્રીની ઇચ્છા કરે તે દયાળુતાથી તેવી જ હોય, રૂપસંપત્તિથી તેવી જ હોય, શીલસંપત્તિથી પણ તેવી જ હોય.
2.88.36
सर्वैर्गुणैर्हि सम्पन्नामनुकूलां प्रियंवदाम् ।
यादृशीं धर्मकामार्थसिद्धिमिच्छेन्नरः स्त्रियम् ॥ २.८८.३६ ॥
સર્વ ગુણોથી સંપન્ન, અનુકૂળ અને પ્રિય બોલનારી સ્ત્રી—ધર્મ, કામ અને અર્થની સિદ્ધિ માટે પુરુષ જેવી ઇચ્છે તેવી.
2.88.37
चरमं संविशति या प्रथमं प्रतिबुध्यते ।
आगोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम् ॥ २.८८.३७ ॥
જે સૌથી છેલ્લે સૂએ અને સૌથી પહેલાં જાગે, તે ગોપાળો અને ઘેટાંપાળકો સુધીના સૌનાં કરેલાં અને ન કરેલાં કામો જાણે છે.
2.88.38
आभाति पद्मवद्वक्त्रं सस्वेदं मल्लिकेव च ।
वेदीमध्या दीर्घकेशी ताम्रास्या नातिलोमशा ॥ २.८८.३८ ॥
તેનું મુખ કમળ જેવું શોભે છે, પરસેવાથી મોગરા જેવું દીપે છે. કમર વેદી જેવી પાતળી, કેશ લાંબા, હોઠ લાલ, અતિશય રોમ વિનાની.
2.88.39
तयैवंविधया राजन्पाञ्चाल्याहं सुमध्यमा ।
ग्लहं दीव्यामि चार्वङ्ग्या द्रौपद्या हन्त सौबल ॥ २.८८.३९ ॥
હે રાજન! આવી પાંચાલ-કન્યા, સુંદર અંગો અને પાતળી કમરવાળી દ્રૌપદીને દાવ પર મૂકીને હું જુગાર રમું છું. અરે, હે સૌબલ!
2.88.40
एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन धीमता ।
धिग्धिगित्येव वृद्धानां सभ्यानां निः सृता गिरः ॥ २.८८.४० ॥
બુદ્ધિમાન ધર્મરાજે આમ કહ્યું ત્યારે વૃદ્ધો અને સભ્યોના મુખમાંથી 'ધિક્કાર, ધિક્કાર!' એવી જ વાણી નીકળી.
2.88.41
चुक्षुभे सा सभा राजन्राज्ञां सञ्जत्रिरे शुचः ।
भीष्मद्रोणकृपादीनां स्वेदश्च समजायत ॥ २.८८.४१ ॥
હે રાજન! તે સભા ક્ષુબ્ધ થઈ ગઈ; રાજાઓ શોકથી કણસ્યા. ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ વગેરેના શરીરે પરસેવો વળ્યો.
2.88.42
शिरो गृहीत्वा विदुरो गतसत्व इवाभवत् ।
आस्ते ध्यायन्नधोवक्त्रो निः श्वसन्निव पन्नगः ॥ २.८८.४२ ॥
માથું પકડીને વિદુર જાણે પ્રાણહીન થઈ ગયા. નીચું મુખ કરીને ધ્યાનમાં બેઠા, સાપની જેમ નિસાસા નાખતા.
2.88.43
बाह्लीकः सोमदत्तश्च प्रातिपेयश्च सञ्जयः ।
द्रौणिर्भूरिश्रवाश्चैव युयुत्सुर्धृतराष्ट्रजः।
आसुर्वीक्ष्य त्वधोवक्त्रा निश्वसन्त इवोरगाः ॥ २.८८.४३ ॥
બાહ્લીક, સોમદત્ત, પ્રાતિપેય, સંજય, દ્રૌણિ, ભૂરિશ્રવા અને ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર યુયુત્સુ — સૌ એ જોઈને મોં નીચું કરીને સાપની જેમ નિસાસા નાખતા બેસી રહ્યા.
2.88.44
धृतराष्ट्रस्तु संहृष्टः पर्यपृच्छत्पुनः पुनः ।
किं जितं किं जितमिति ह्याकारं नाभ्यरक्षत ॥ २.८८.४४ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર અત્યંત હર્ષિત થઈને "શું જીત્યું? શું જીત્યું?" એમ વારંવાર પૂછવા લાગ્યો; પોતાનો હર્ષ તે છુપાવી શક્યો નહીં.
2.88.45
जहर्ष कर्णोऽतिभृशं सह दुःशासनादिभिः ।
इतरेषां तु सभ्यानां नेत्रेभ्यः प्रापतञ्जलम् ॥ २.८८.४५ ॥
કર્ણ દુઃશાસન વગેરે સાથે અત્યંત હર્ષિત થયો; પરંતુ સભાના બીજા સભ્યોની આંખોમાંથી આંસુ વહ્યાં.
2.88.46
सौबलस्त्वभिघायैव जितकाशी मदोत्कटः ।
जितमित्येव तानक्षान्पुररेवान्वपद्यत ॥ २.८८.४६ ॥
પણ સુબલપુત્ર શકુનિ પાસા ફેંકીને, પોતાને વિજયી માનીને, અભિમાનથી ઉન્મત્ત થઈ, "જીત્યો! જીત્યો!" કહીને તે પાસા આગળ ખેંચી લીધા.