महाभारत · अध्याय 2.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.88.1
बहुवित्तं पराजैषीः पाण्डवानां युधिष्ठिर ।
आचक्ष्व वित्तं कौन्तेय यदि तेऽस्त्यपराजितम् ॥ २.८८.१ ॥
हे युधिष्ठिरा, तू पाण्डवांचे पुष्कळ धन जिंकलेस. हे कौन्तेया, तुझ्याजवळ अजिंक्य धन असेल तर ते सांग.
2.88.2
मम वित्तमसङ्ख्येयं यदहं वेद सौबल ।
अथ त्वं शकुने कस्माद्वित्तं समनुपृच्छसि ॥ २.८८.२ ॥
माझे धन असंख्य आहे, जे मला माहीत आहे. हे सौबला, हे शकुनी, मग तू माझे धन का विचारत आहेस?
2.88.3
अयुतं प्रयुतं चैव शङ्कुं पद्मं तथार्बुदम् ।
खर्वं शङ्खं निखर्वं च महापद्मं च कोटयः ॥ २.८८.३ ॥
अयुत, प्रयुत, शंकू, पद्म, अर्बुद, खर्व, शंख, निखर्व, महापद्म आणि कोटी—हे माझे धन आहे.
2.88.4
मध्यं चैव परार्धं च सपरं चात्र पण्यताम् ।
एतन्मम धनं राजंस्तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.४ ॥
मध्य, परार्ध आणि पर हेही इथे पणाला लावले जावोत. हे राजा, या धनाने मी तुझ्याशी द्यूत खेळतो.
2.88.5
एतच्छुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.५ ॥
हे ऐकून कपटाचा आश्रय घेऊन निश्चय केलेला शकुनी युधिष्ठिराला म्हणाला, "जिंकलो."
2.88.6
गवाश्वं बहुधेनूकमसङ्ख्येयमजाविकम् ।
यत्किञ्चिदनु पर्णाशां प्राक् सिन्धोरपि सौबल।
एतन्मम धनं सर्वं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.६ ॥
गाई-घोडे, पुष्कळ दुभत्या गाई, असंख्य शेळ्या-मेंढ्या, पर्णाशेच्या काठी आणि सिंधूच्या आधी जे काही आहे—हे सौबला, हे सर्व माझे धन आहे. या धनाने मी तुझ्याशी द्यूत खेळतो.
2.88.7
एतच्छुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.७ ॥
हे ऐकून, कपटाचा आश्रय घेण्याचा निश्चय केलेला शकुनी युधिष्ठिराला म्हणाला, "जिंकलो!"
2.88.8
पुरं जनपदो भूमिरब्राह्मणधनैः सह ।
अब्राह्मणाश्च पुरुषा राजञ्शिष्टं धनं मम।
एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.८ ॥
नगर, जनपद, भूमी, अब्राह्मणांच्या धनासह, आणि अब्राह्मण पुरुष; हे राजा, हेच माझे उरलेले धन आहे. हे राजा, हेच माझे धन; त्याने मी तुझ्याशी पणाला लावतो.
2.88.9
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.९ ॥
हे ऐकून, कपटाचा आश्रय घेण्याचा निश्चय केलेला शकुनी युधिष्ठिराला म्हणाला, "जिंकलो!"
2.88.10
राजपुत्रा इमे राजञ्छोमन्ते यैर्विभूषिताः ।
कुम्डलानि च निष्काश्च सर्वं राजविभूषणम्।
एतन्मम धनं राजंस्तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.१० ॥
हे राजा, हे राजपुत्र आहेत, ज्यांच्यामुळे ते शोभतात; कुंडले आणि निष्क, सर्व राजभूषणे. हे राजा, हेच माझे धन आहे; त्याने मी तुझ्याशी पणाला लावतो.
2.88.11
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.११ ॥
हे ऐकून, कपटाचा आश्रय घेण्याचा निश्चय केलेला शकुनी युधिष्ठिराला म्हणाला, "जिंकलो!"
2.88.12
श्यामो युवा लोहिताक्षः सिंहस्कन्धो महाभुजः ।
नकुलो ग्लह एवैकी विद्ध्येतन्मम तद्धनम् ॥ २.८८.१२ ॥
सावळा, तरुण, लालसर डोळ्यांचा, सिंहासारख्या खांद्यांचा, महाबाहू नकुलच एकमेव पण आहे; हेच माझे ते धन आहे हे जाणून घे.
2.88.13
प्रियस्ते नकुलो राजन्राजपुत्रो युधिष्ठिर ।
अस्माकं वशतां प्राप्तो भूयः केनेह दीव्यसे ॥ २.८८.१३ ॥
राजा युधिष्ठिरा, तुझा प्रिय राजपुत्र नकुल आता आमच्या ताब्यात आला आहे. तरीही तू येथे कशाच्या बळावर जुगार खेळतोस?
2.88.14
एवमुक्त्वा तु तानक्षाञ्शकुनिः प्रत्यदीव्यत ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.१४ ॥
असे बोलून शकुनीने त्या फाशांनी पुन्हा डाव खेळला; 'जिंकलो' असे म्हणून तो युधिष्ठिराला म्हणाला.
2.88.15
अयं धर्मान्सहदेवोऽनुशास्ति ।
लोके ह्यस्मिन्पण्डिताख्यां गतश्च।
अनर्हता राजपुत्रेण तेन ।
दीव्याम्यहं चाप्रियवत्प्रियेण ॥ २.८८.१५ ॥
हा सहदेव धर्माचा उपदेश करतो आणि या जगात तो पंडित म्हणून ओळखला जातो. परंतु अयोग्य अशा त्या राजपुत्राने मला प्रियाबरोबरही अप्रियाप्रमाणे जुगार खेळायला लावले; म्हणून मी खेळतो आहे.
2.88.16
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.१६ ॥
हे ऐकून कपटाचा आश्रय घेऊन दृढनिश्चयाने शकुनी 'जिंकलो' असे म्हणून युधिष्ठिराला म्हणाला.
2.88.17
माद्रीपुत्रौ प्रियौ राजंस्तवेमौ विजितौ मया ।
गरीयांसौ तु मन्ये भीमसेनधनञ्जयौ ॥ २.८८.१७ ॥
राजा, तुझ्या प्रिय असलेल्या माद्रीच्या या दोन्ही पुत्रांना मी जिंकले आहे. पण भीमसेन आणि धनंजय हे यांपेक्षाही श्रेष्ठ आहेत असे मला वाटते.
2.88.18
अधर्मं चरसे नूनं यो नावेक्षसि वै नयम् ।
यो नः सुमनसां मूढ विभेदं कर्तुमिच्छसि ॥ २.८८.१८ ॥
खरोखर तू अधर्म आचरत आहेस; नीतीकडे लक्ष देत नाहीस. हे मूर्खा, सुहृद अशा आमच्यात फूट पाडू इच्छितोस.
2.88.19
गर्ते मत्तः प्रपतते प्रमत्तः स्थाणुमृच्छति ।
ज्येष्ठो राजन्व्ररिष्ठोऽसि नमस्ते भरतर्षभ ॥ २.८८.१९ ॥
मद्यधुंद माणूस खड्ड्यात पडतो, बेसावध माणूस खांबाला आदळतो. हे राजा, तू ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ आहेस; भरतश्रेष्ठा, तुला नमस्कार.
2.88.20
स्वप्ने तानि न दृश्यन्ते जाग्रतो वा युधिष्ठिर ।
कितवा यानि दीव्यन्तः प्रलपन्त्युत्कटा इव ॥ २.८८.२० ॥
हे युधिष्ठिरा, जे स्वप्नातही दिसत नाही किंवा जागेपणीही दिसत नाही, ते द्यूत खेळताना जुगारी वेड्यासारखे बडबडतात.
2.88.21
यो नः सङ्ख्ये नौरिव पारनेता ।
जेता रिपूणां राजपुत्रस्तरस्वी।
अनर्हता लोकवीरेण तेन ।
दीव्याम्यहं शकुने फाल्गुनेन ॥ २.८८.२१ ॥
युद्धात आम्हाला नावेप्रमाणे पार नेणारा, शत्रूंचा विजेता, राजपुत्र, वेगवान आणि बलवान असा तो लोकवीर फाल्गुन (अर्जुन) नसताना, हे शकुनी, मी द्यूत खेळतो.
2.88.22
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.२२ ॥
हे ऐकून, कपटाचा आश्रय घेऊन निश्चय केलेला शकुनी युधिष्ठिराला म्हणाला, "जिंकलो!"
2.88.23
अयं मया पाण्डवानां धनिर्धरः ।
पराजितः पाण्डवः सव्यसाची।
भीमेन राजन्दयितेन दीव्य ।
यत्कैतवं पाण्डव तेऽवशिष्टम् ॥ २.८८.२३ ॥
हे माझ्याकडून पांडवांचे धन, धनाचा धारक. पांडव सव्यसाची (अर्जुन) पराभूत झाला. हे राजा, प्रिय भीमासोबत खेळ; हे पांडवा, तुझ्याजवळ उरलेले कपट वापर.
2.88.24
यो नो नेता यो युधि नः प्रणेता ।
यथा वज्री दानवशत्रुरेकः।
तिर्यक्प्रेक्षी सन्नतभ्रूर्महात्मा ।
सिंहस्कन्धो यश्च सदाऽत्यमर्षी ॥ २.८८.२४ ॥
जो आमचा नेता आहे, युद्धात आमचा मार्गदर्शक आहे; वज्रधारी इंद्राप्रमाणे एकटाच जो दानवांचा शत्रू आहे; तिरपी नजर आणि खाली झुकलेल्या भुवयांचा तो महात्मा, सिंहासारख्या खांद्यांचा, सदैव असह्य क्रोध करणारा.
2.88.25
बलेन तुल्यो यस्यप पुमान्न विद्यते ।
गदाभृतामग्र्य इहारिमर्दनः।
अनर्हता राजपुत्रेण तेन ।
दीव्याम्यहं भीमसेनेन राजन् ॥ २.८८.२५ ॥
ज्याच्यासारखा बलवान कोणताही पुरुष नाही, येथे गदाधारींमध्ये अग्रणी आणि शत्रुमर्दन असलेल्या त्या भीमसेनाबरोबर, अयोग्य अशा राजपुत्राबरोबर, हे राजा, मी द्यूत खेळतो.
2.88.26
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.२६ ॥
हे ऐकून, फसवणुकीचा आधार घेण्याचा निश्चय केलेला शकुनी युधिष्ठिराला म्हणाला, "जिंकलो."
2.88.27
बहुवित्तं पराजैषीर्भ्रातॄंश्च सहयद्विपान् ।
आचक्ष्व वित्तं कौन्तेय यदि तेऽस्त्यपराजितम् ॥ २.८८.२७ ॥
पुष्कळ संपत्ती, बंधूंना आणि घोडे व हत्तींसह तू हरलास. हे कुंतीपुत्रा, तुझ्याजवळ न हरलेले धन असेल तर सांग.
2.88.28
अहं विशिष्टः सर्वेषां भ्रातॄणां दयितस्तथा ।
कुर्यामहं जितः कर्म स्वयमात्मन्युपल्पुते ॥ २.८८.२८ ॥
मी सर्व बंधूंमध्ये श्रेष्ठ आणि प्रिय आहे. पराजित झालेला मी, ते कर्म स्वतःवरच करीन.
2.88.29
एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.८८.२९ ॥
हे ऐकून, फसवणुकीचा आधार घेण्याचा निश्चय केलेला शकुनी युधिष्ठिराला म्हणाला, "जिंकलो."
2.88.30
एतत्पापिष्ठमकरोर्यदात्मानं पराजयेः ।
शिष्टे सति धने राजन्पाप आत्मपराजयः ॥ २.८८.३० ॥
स्वतःलाच तू हरवलेस, हे अत्यंत पापकर्म तू केलेस. हे राजा, धन शिल्लक असताना आत्मपराजय पाप आहे.
2.88.31
एवमुक्त्वा मताक्षस्तान् ग्लहे सर्वानवस्थितान् ।
पराजयल्लोकवीरानुक्त्वा राज्ञां पृथक् पृथक् ॥ २.८८.३१ ॥
असे बोलून, फाशांच्या खेळात निपुण असलेल्या त्या शकुनीने तेथे बसलेल्या सर्व लोकवीर राजांना एकेक करून संबोधून त्यांचा पराभव केला.
2.88.32
अस्ति ते वै प्रिया राजन् ग्लह एकोऽपराजितः ।
पणस्व कृष्णां पाञ्चालीं तयात्मानं पुनर्जय ॥ २.८८.३२ ॥
हे राजा, तुझा एक प्रिय डाव अजूनही अपराजित आहे. पांचाली कृष्णेला पणाला लाव; तिच्याद्वारे स्वतःला पुन्हा जिंक.
2.88.33
नैव ह्रस्वा न महती न कृशा नातिरोहिणी ।
नीलकुञ्चितकशी च तया दीव्याम्यहं त्वया ॥ २.८८.३३ ॥
ती ना बुटकी आहे, ना उंच, ना कृश, ना अतिशय गोरी; तिचे केस काळे आणि कुरळे आहेत. तिच्याबरोबर मी तुझ्याशी जुगार खेळतो.
2.88.34
शारदोत्पलपत्राक्ष्या शारदोत्पलगन्धया ।
शारदोत्पलसेविन्या रूपेण श्रीसमानया ॥ २.८८.३४ ॥
शरद ऋतूतील कमळाच्या पाकळ्यांसारखे डोळे असलेली, शरद कमळाचा सुगंध असलेली, शरद कमळावर प्रेम करणारी, सौंदर्यात लक्ष्मीसमान अशी ती; तिच्याबरोबर.
2.88.35
तथैव स्यादानुशंस्यात्तथ स्याद्रूपसम्पदा ।
तथा स्याच्छीलसम्पत्त्या यामिच्छेत्पुरुषः स्त्रियम् ॥ २.८८.३५ ॥
पुरुषाला जी स्त्री हवी असते, ती दयाळूपणाने, रूपसंपत्तीने आणि शीलसंपत्तीनेही तशीच असावी.
2.88.36
सर्वैर्गुणैर्हि सम्पन्नामनुकूलां प्रियंवदाम् ।
यादृशीं धर्मकामार्थसिद्धिमिच्छेन्नरः स्त्रियम् ॥ २.८८.३६ ॥
सर्व गुणांनी संपन्न, अनुकूल आणि प्रिय बोलणारी स्त्री—धर्म, काम व अर्थ यांच्या सिद्धीसाठी पुरुष जशी इच्छिते तशी.
2.88.37
चरमं संविशति या प्रथमं प्रतिबुध्यते ।
आगोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम् ॥ २.८८.३७ ॥
जी सर्वांत शेवटी झोपते आणि सर्वांत आधी जागी होते, ती गोपाळ व मेंढपाळांपर्यंत सर्वांची कृत आणि अकृत कर्मे जाणते.
2.88.38
आभाति पद्मवद्वक्त्रं सस्वेदं मल्लिकेव च ।
वेदीमध्या दीर्घकेशी ताम्रास्या नातिलोमशा ॥ २.८८.३८ ॥
तिचे मुख कमळासारखे शोभते, घामाने मोगऱ्यासारखे दिसते. कंबर वेदीसारखी बारीक, केस लांब, ओठ तांबूस, फार लोम नसलेली.
2.88.39
तयैवंविधया राजन्पाञ्चाल्याहं सुमध्यमा ।
ग्लहं दीव्यामि चार्वङ्ग्या द्रौपद्या हन्त सौबल ॥ २.८८.३९ ॥
हे राजा! अशा पांचाल-कन्येला, सुंदर अवयवांच्या व बारीक कंबरेच्या द्रौपदीला पणाला लावून मी द्यूत खेळतो. अरेरे, हे सौबला!
2.88.40
एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन धीमता ।
धिग्धिगित्येव वृद्धानां सभ्यानां निः सृता गिरः ॥ २.८८.४० ॥
बुद्धिमान धर्मराजाने असे म्हटल्यावर वृद्ध व सभासदांच्या मुखातून 'धिक्, धिक्' असेच शब्द बाहेर पडले.
2.88.41
चुक्षुभे सा सभा राजन्राज्ञां सञ्जत्रिरे शुचः ।
भीष्मद्रोणकृपादीनां स्वेदश्च समजायत ॥ २.८८.४१ ॥
हे राजा! ती सभा क्षुब्ध झाली; राजे शोकाने कण्हले. भीष्म, द्रोण, कृप इत्यादींच्या अंगावर घाम फुटला.
2.88.42
शिरो गृहीत्वा विदुरो गतसत्व इवाभवत् ।
आस्ते ध्यायन्नधोवक्त्रो निः श्वसन्निव पन्नगः ॥ २.८८.४२ ॥
डोके धरून विदुर निष्प्राण झाल्यासारखे झाले. खाली मान घालून ध्यानस्थ बसले, सापासारखे नि:श्वास टाकत.
2.88.43
बाह्लीकः सोमदत्तश्च प्रातिपेयश्च सञ्जयः ।
द्रौणिर्भूरिश्रवाश्चैव युयुत्सुर्धृतराष्ट्रजः।
आसुर्वीक्ष्य त्वधोवक्त्रा निश्वसन्त इवोरगाः ॥ २.८८.४३ ॥
बाह्लीक, सोमदत्त, प्रातिपेय, सञ्जय, द्रौणी, भूरिश्रवा आणि धृतराष्ट्राचा पुत्र युयुत्सु — हे सर्व ते पाहून मान खाली घालून सापांप्रमाणे उसासे टाकत बसले.
2.88.44
धृतराष्ट्रस्तु संहृष्टः पर्यपृच्छत्पुनः पुनः ।
किं जितं किं जितमिति ह्याकारं नाभ्यरक्षत ॥ २.८८.४४ ॥
धृतराष्ट्र अत्यंत आनंदित होऊन "काय जिंकले? काय जिंकले?" असे वारंवार विचारू लागला; आपला हर्ष त्याला लपवता आला नाही.
2.88.45
जहर्ष कर्णोऽतिभृशं सह दुःशासनादिभिः ।
इतरेषां तु सभ्यानां नेत्रेभ्यः प्रापतञ्जलम् ॥ २.८८.४५ ॥
कर्ण दुःशासन इत्यादींसह अत्यंत हर्षित झाला; परंतु सभेतील इतरांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
2.88.46
सौबलस्त्वभिघायैव जितकाशी मदोत्कटः ।
जितमित्येव तानक्षान्पुररेवान्वपद्यत ॥ २.८८.४६ ॥
पण सुबलपुत्र शकुनी फासे टाकून स्वतःला विजयी मानत, गर्वाने उन्मत्त होऊन, "जिंकलो! जिंकलो!" असे म्हणत ते फासे पुढे ओढून घेतले.