મહાભારત · અધ્યાય 2.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.89.1
एहि क्षत्तर्द्रौपदीमानस्व ।
प्रियां भार्यां संमतां पाण्डवानाम्।
संमार्जतां वेश्म परैतु शीघ्रं ।
तत्रास्तु दासीभिरपुण्यशीला ॥ २.८९.१ ॥
આવ વિદુર, પાંડવોની પ્રિય અને માનનીય પત્ની દ્રૌપદીને લઈ આવ. તે ઝડપથી ઘર વાળે; ત્યાં દાસીઓ સાથે, અપુણ્યશીલ રીતે રહે.
2.89.2
दर्विभाषं भाषितं त्वादृशेन ।
न मन्द सम्बुद्ध्यसि पाशबद्धः।
प्रपाते त्वं लम्बमानो न वेत्सि ।
व्याघ्रान्मृगः कोपयसेऽतिवेलम् ॥ २.८९.२ ॥
તારા જેવા માણસ પાસેથી આવાં દુર્વચન બોલાયાં. મૂર્ખ, તું ફાંસામાં બંધાયેલો છે અને સમજતો નથી. ખાડાની કિનારે લટકી રહ્યો છે તે તું જાણતો નથી; વાઘથી હરણની જેમ તું અતિ ક્રોધ ભડકાવી રહ્યો છે.
2.89.3
आशीविषास्ते शिरसि पूर्णकोपा महाविषाः ।
मा कोपिष्ठाः सुमन्दात्मन्मा गमस्त्वं यमक्षयम् ॥ २.८९.३ ॥
તારા માથા પર ક્રોધથી ભરેલા મહાવિષી સર્પો છે. મૂર્ખ, તેમને ક્રોધિત ન કર; યમલોકમાં ન જા.
2.89.4
न हि दासीत्वमापन्ना कृष्णा भवितुमर्हति ।
जनीशेन हि राज्ञैषा पणे न्यस्तेति मे मतिः ॥ २.८९.४ ॥
કૃષ્ણા દાસીપણાને યોગ્ય નથી. રાજાએ જ તેને પણમાં મૂકી હતી, એવો મારો મત છે.
2.89.5
अयं दत्ते वेणुरिवात्मघाती ।
फलं राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
द्यूतं हि वैराय महाभयाय ।
मत्तो न बुध्यत्ययमन्तकालम् ॥ २.८९.५ ॥
આ વાંસની જેમ પોતાનો જ નાશ કરનાર છે. ધૃતરાષ્ટ્રનો આ પુત્ર રાજા પોતાનું જ ફળ ભોગવે છે. દ્યૂત નિશ્ચયે વેર અને મહાભયનું કારણ છે. મારી વાતથી પણ એ પોતાનો અંતકાળ સમજતો નથી.
2.89.6
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनताः परमभ्याददीत।
ययास्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेदुशती पापलोक्याम् ॥ २.८९.६ ॥
કઠોર વચનથી જે પીડા આપે કે ક્રૂર વાતો કરે, તે ન બનવું. જે વાણીથી બીજો વ્યાકુળ થાય, પાપલોક તરફ લઈ જનારી એવી વાણી ન બોલવી.
2.89.7
समुच्चरन्त्यतिवादाश्च वक्त्रा-
ध्यौराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ २.८९.७ ॥
મોઢામાંથી નીકળતા કઠોર શબ્દો મનને ઘાયલ કરે છે; ઘાયલ મન રાતદિવસ શોક કરે છે. એ શબ્દો બીજાના મર્મસ્થાનોમાં ઘા કરે છે. પંડિતે તેમને બીજા પર ન છોડવા.
2.89.8
अजो हि शस्त्रमगिलत्किलैकः ।
शस्त्रे विपन्ने शिरसास्य भूमौ।
निकृन्तनं स्वस्य कण्ठस्य घोरं ।
तद्वद्वेरं मा कृथाः पाण्डुपुत्रैः ॥ २.८९.८ ॥
કહેવાય છે કે એક બકરીએ શસ્ત્ર ગળી લીધું હતું; શસ્ત્ર અટકતાં તેણે માથું ભૂમિ પર પછાડ્યું અને પોતાનો જ કંઠ ભયંકર રીતે કાપી નાખ્યો. એ જ રીતે પાંડુપુત્રો સાથે વેર ન કર.
2.89.9
न किञ्चिदित्थं प्रवदन्ति पार्था ।
वनेचरं वा गृहमेधिनं वा।
तपस्विनं वा परिपूर्णविद्यं ।
भषन्ति हैवं श्वनराः सदैव ॥ २.८९.९ ॥
પૃથાના પુત્રો એવું કંઈ બોલતા નથી, ભલે તે વનવાસી હોય, ગૃહસ્થ હોય, તપસ્વી હોય કે પૂર્ણ વિદ્વાન હોય. કૂતરા જેવા માણસો જ સદા ભસતા રહે છે.
2.89.10
द्वारं सुघोरं नरकस्य जिह्यं ।
न बुध्यते धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
तमन्वेतारो बहवः कुरूणां ।
द्यूतोदये सह दुःशासनेन ॥ २.८९.१० ॥
આ નરકનું અતિ ભયંકર વાંકું દ્વાર છે; ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તેને સમજતો નથી. જુગાર ઉદય પામ્યો ત્યારે દુઃશાસન સાથે ઘણા કુરુવંશીઓ તેની પાછળ ચાલ્યા છે.
2.89.11
मज्जन्त्यलाबूनि शिलाः प्लवन्ते ।
मुह्यन्ति नावोम्भसि शश्वदेव।
मूढो राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो ।
न मे वाचः पथ्यरूपाः शृणोति ॥ २.८९.११ ॥
તુંબડાં ડૂબે છે, પથ્થરો તરે છે; પાણીમાં નાવડીઓ સદા ભૂલી પડે છે. મૂઢ રાજા, ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર, મારા હિતકારી વચનો સાંભળતો નથી.
2.89.12
अन्तो नूं भवितायं करूणां ।
सुदारुणः सर्वहरो विनाशः।
वाचः काव्याः सुहृदां पथ्यरूपा ।
न श्रूयन्ते वर्धते लोभ एव ॥ २.८९.१२ ॥
કુરુઓનો અંત ચોક્કસ આવશે; અતિ ભયંકર, સર્વને હરી લેનાર વિનાશ. સુહૃદોના જ્ઞાનયુક્ત, હિતકારી વચનો સંભળાતા નથી; લોભ જ વધે છે.
2.89.13
धिगस्तु क्षत्तारमिति ब्रुवाणो ।
दर्पेण मत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
अवैक्षत प्रातिकामीं सभाया-
मुवाच चैनं परमार्यमध्ये ॥ २.८९.१३ ॥
'આ ક્ષત્તાને ધિક્કાર' એમ કહેતા, અભિમાનથી મદોન્મત્ત ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર સભામાં પ્રાતિકામીને જોઈને, શ્રેષ્ઠ જનોની વચ્ચે તેને બોલ્યો.
2.89.14
त्वं प्रातिकामिन्द्रौपदीमानयस्व ।
न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यः।
क्षत्ता ह्ययं विवदत्येव भीतो ।
न चास्माकं वृद्धिकामः सदैव ॥ २.८९.१४ ॥
'પ્રાતિકામી, તું દ્રૌપદીને લઈ આવ. પાંડવોથી તને કોઈ ભય નથી. આ ક્ષત્તા તો ભયથી જ બોલે છે; તે આપણી વૃદ્ધિની ઇચ્છા ક્યારેય કરતો નથી.'
2.89.15
एवमुक्तः प्रातिकामी स सूतः ।
प्रायाच्छीघ्रं राजवचो निशम्य।
प्रविश्य च श्वेव हि सिंहगेष्ठं ।
समासदन्महिषीं पाण्डवानाम् ॥ २.८९.१५ ॥
આમ કહેવાતા, રાજાનું વચન સાંભળીને તે સારથિ પ્રાતિકામી ઝડપથી ચાલ્યો. સિંહની ગુફામાં કૂતરાની જેમ પ્રવેશીને તે પાંડવોની રાણી પાસે પહોંચ્યો.
2.89.16
युधिष्ठिरो द्यूतमदेन मत्तो ।
दुर्योधनो द्रौपदि त्वामजैषीत्।
सा त्वं प्रपद्यस्व धृतराष्ट्रस्य वेश्म ।
नयामि त्वां कर्मणि याज्ञसेनि ॥ २.८९.१६ ॥
યુધિષ્ઠિર જુગારના મદમાં ઉન્મત્ત થઈને હાર્યા; હે દ્રૌપદી, દુર્યોધને તને જીતી લીધી. તું ધૃતરાષ્ટ્રના મહેલમાં જા. હે યાજ્ઞસેની, કામ માટે હું તને લઈ જાઉં છું.
2.89.17
कथं त्वेवं वदसि प्रातिकामि-
को हि दीव्येद्भार्यया राजपुत्रः।
मूडो राजा द्यूतमदेन मत्तो ।
ह्यभून्नान्यत्कैतवमस्य किञ्चित् ॥ २.८९.१७ ॥
હે પ્રાતિકામી, તું આવું કેમ બોલે છે? પોતાની પત્નીને દાવ પર મૂકીને કયો રાજકુમાર જુગાર રમે? મૂઢ રાજા જુગારના મદમાં ઉન્મત્ત હતો; તેનામાં બીજું કોઈ કપટ નહોતું.
2.89.18
यदा नाभूत्कैतवमन्यदस्य ।
तदाऽदेवीत्पाण्डवोऽजातशत्रुः।
न्यस्ताः पूर्वं भ्रातरस्तेन राज्ञा ।
स्वयं चात्मा त्वमथो राजपुत्रि ॥ २.८९.१८ ॥
તેનામાં બીજું કપટ ન હતું ત્યારે અજાતશત્રુ પાંડવે જુગાર રમ્યો. તે રાજાએ પહેલાં ભાઈઓને, પછી પોતાને, અને પછી હે રાજકુમારી, તને દાવ પર મૂકી.
2.89.19
गच्छ त्वं कितवं गत्वा सभायां पृच्छ सूतज ।
किं तु पूर्वं पराजैषीरात्मानमथवा नु माम् ॥ २.८९.१९ ॥
તું જઈને સભામાં તે જુગારીને પૂછ, હે સૂતપુત્ર: પહેલાં તે પોતાને હાર્યો, કે મને?
2.89.20
एतज्ज्ञात्वा समागच्छ ततो मां नयं सूतज ।
ज्ञात्वा चिकीर्षितमहं राज्ञो यास्यामि दुःखिता ॥ २.८९.२० ॥
આ જાણીને પાછો આવ, હે સૂતપુત્ર, પછી મને લઈ જા. રાજાનો ઇરાદો જાણીને હું દુઃખી થઈને જઈશ.
2.89.21
सभां गत्वा स चोवाच द्रौपद्यस्तद्वचस्तदा ।
युधिष्ठिरं नरेनद्राणां मध्ये स्थितमिदं वचः ॥ २.८९.२१ ॥
તે સભામાં ગયો અને ત્યારે રાજાઓની વચ્ચે ઊભેલા યુધિષ્ઠિરને દ્રૌપદીનો આ સંદેશ કહ્યો.
2.89.22
कस्येशो नः पराजैषीरिति त्वामाह द्रौपदी ।
किं नु पूर्वं पराजैषीरात्मानमथवापि माम् ॥ २.८९.२२ ॥
"અમારા કોના સ્વામી તરીકે તું હાર્યો?" એમ દ્રૌપદી તને પૂછે છે. "પહેલાં તેં પોતાને હાર્યો હતો કે મને?"
2.89.23
युधिष्ठिरस्तु निश्चेता गतसत्व इवाभवत् ।
न तं सूतं प्रत्युवाच वचनं साध्वसाधु वा ॥ २.८९.२३ ॥
પરંતુ યુધિષ્ઠિર નિશ્ચેષ્ટ અને જાણે પ્રાણહીન થઈ ગયા. તે સારથિને તેમણે સારું કે ખોટું એવું કંઈ પણ ઉત્તર આપ્યો નહીં.
2.89.24
इहैवागत्य पाञ्चाली प्रश्नमेनं प्रभाषताम् ।
इहैव सर्वे शृण्वन्तु तस्याश्चैतस्य यद्वचः ॥ २.८९.२४ ॥
પાંચાલી અહીં જ આવીને આ પ્રશ્ન પૂછે. તેના અને આના શબ્દો બધા અહીં જ સાંભળે.
2.89.25
स गत्वा राजभवनं दुर्योधनवशानुगः ।
उवाच द्रौपदीं सूतः प्रातिकामी व्यथन्निव ॥ २.८९.२५ ॥
દુર્યોધનના વશમાં રહેલો તે સારથિ રાજમહેલમાં ગયો અને દૂત બનીને, જાણે દુઃખી થઈને, દ્રૌપદી સાથે બોલ્યો.
2.89.26
सभ्यास्त्वमी राजपुत्र्याह्वयन्ति ।
मन्ये प्राप्तः संशयः कौरवाणाम्।
न वै समृद्दिं पालयते लघीयान् ।
यस्त्वां सभां नेष्यति राजपुत्रि ॥ २.८९.२६ ॥
આ સભ્યો રાજપુત્રીને બોલાવી રહ્યા છે. મને લાગે છે કે કૌરવો પર સંશય આવી પડ્યો છે. તુચ્છ માણસ સમૃદ્ધિનું રક્ષણ કરતો નથી; હે રાજપુત્રી, તને સભામાં લઈ જનાર તે તુચ્છ જ છે.
2.89.27
एवं नूनं व्यदधात्संविधाता ।
स्पर्शावुभौ स्पृशतो वृद्धबालौ।
धर्मं त्वेकं परमं प्राह लोके ।
स नः शमं धास्यति गोप्यमानः ॥ २.८९.२७ ॥
આ રીતે નિશ્ચયે સર્જનહારે નક્કી કર્યું. વૃદ્ધ અને બાળક બંને એક જ સ્પર્શ પામે છે. જગતમાં એક જ પરમ ધર્મ કહેવાયો છે. તેનું રક્ષણ થશે તો તે અમને શાંતિ આપશે.
2.89.28
सोऽयं धर्मो मा त्यगात्कौरवान्वै ।
सभ्यान्गत्वा पृच्छ धर्म्यं वचो मे।
ते मां ब्रूयुर्निश्चितं तत्करिष्ये ।
धर्मात्मानो नीतिमन्तो वरिष्ठाः ॥ २.८९.२८ ॥
તે ધર્મ કૌરવોને ત્યજે નહીં. સભ્યો પાસે જઈને મારું ધર્મયુક્ત વચન પૂછ. તેઓ મને નિશ્ચિત કહે કે 'અમે તે કરીશું'; તેઓ ધર્માત્મા, નીતિમાન અને શ્રેષ્ઠ છે.
2.89.29
श्रुत्वा सूतस्तद्वचो याज्ञसेन्याः ।
सभां गत्वा प्राह वाक्यं तदानीम्।
अधोमुखास्ते न च किञ्चिदूचु-
र्निर्बन्धं तं धार्तराष्ट्रस्य बुद्ध्वा ॥ २.८९.२९ ॥
યાજ્ઞસેનીનું તે વચન સાંભળી સૂત સભામાં જઈને ત્યારે આ વાક્ય બોલ્યો. નીચું મુખ રાખેલા તેઓ કંઈ બોલ્યા નહીં; ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રનો આગ્રહ જાણીને.
2.89.30
युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनचिकीर्षितम् ।
द्रौपद्याः संमतं दूतं प्राहिणोद्भरतर्षभ ॥ २.८९.३० ॥
પરંતુ યુધિષ્ઠિરે દુર્યોધનનો ઇરાદો સાંભળીને, દ્રૌપદીની સંમતિથી એક દૂત મોકલ્યો, હે ભરતર્ષભ.
2.89.31
एकवस्त्र त्वधोनीवो रोदमाना रजस्वला ।
सभामागम्य पाञ्चालि श्वशुरस्याग्रतो भव ॥ २.८९.३१ ॥
એક જ વસ્ત્ર પહેરીને, નીચેની ગાંઠ ઢીલી કરીને, રડતી, રજસ્વલા થઈને સભામાં આવીને, પાંચાલી, સસરાની સામે ઊભી રહે.
2.89.32
अथ त्वामागतां दृष्ट्वा राजपुत्रीं सभां तदा ।
सभ्याः सर्वे विनिन्देरन्मनोर्भिर्धृतराष्ट्रजम् ॥ २.८९.३२ ॥
ત્યારે રાજકુમારી તને સભામાં આવેલી જોઈને બધા સભ્યો મનમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રની નિંદા કરવા લાગ્યા.
2.89.33
स गत्वा त्वरितं दूतः कृष्णाया भवनं नृप ।
न्यवेदयन्मतं धीमान्धर्मराजस्य निश्चितम् ॥ २.८९.३३ ॥
હે રાજન્, એ દૂત ઝડપથી કૃષ્ણાના ભવનમાં જઈને બુદ્ધિમાન ધર્મરાજનો નિશ્ચિત વિચાર જણાવી આવ્યો.
2.89.34
पाण्डवाश्च महात्मानो दीना दुःखसमन्विताः ।
सत्येनातिपरीताङ्गा नोदीक्षन्ते स्म किञ्चन ॥ २.८९.३४ ॥
મહાત્મા પાંડવો દીન અને દુઃખથી ભરેલા હતા; સત્યના બંધનથી તેમનાં અંગો અત્યંત વ્યથિત હતાં; તેઓ કંઈ પણ જોતા ન હતા.
2.89.35
ततस्त्वेषां मुखमालोक्य राजा ।
दुर्योधनः सूतमुवाच हृष्टः।
इहैवैतामानय प्रातिकामिन् ।
प्रत्यक्षमस्याः कुरवो ब्रुवन्तः ॥ २.८९.३५ ॥
પછી તેમના મુખ જોઈને રાજા દુર્યોધન હર્ષિત થઈ સારથિને બોલ્યો, "હે પ્રાતિકામિન્! આને અહીં જ લઈ આવ; કૌરવો એની સામે જ બોલે."
2.89.36
ततः सूतस्तस्य वशानुगामी ।
भीतश्च कोपाद्द्रुपदात्मजायाः।
विहाय मानं पुनरेव सभ्या-
नुवाच कृष्णां किमहं ब्रवीमि ॥ २.८९.३६ ॥
પછી તેનો આજ્ઞાંકિત સારથિ ભયભીત થઈ, દ્રુપદપુત્રીના ક્રોધથી ડરીને, અભિમાન છોડી ફરી સભ્યોને બોલ્યો, "કૃષ્ણાને હું શું કહું?"
2.89.37
दुःशासनैष मम सूतपुत्रो ।
वृकोदरादुद्विजतेऽल्पचेताः।
स्वयं प्रगृह्यानय याज्ञसेनीं ।
किं ते करिष्यन्त्यवशाः सपत्नाः ॥ २.८९.३७ ॥
"દુઃશાસન! આ મારો સારથિપુત્ર વૃકોદરથી ડરીને અલ્પબુદ્ધિ બની ગયો છે. તું જ એને પકડીને યાજ્ઞસેનીને અહીં લાવ. લાચાર શત્રુઓ એનું શું કરશે?"
2.89.38
ततः समुत्थाय स राजपुत्रः ।
श्रुत्वा भ्रातुः शासनं रक्तदृष्टिः।
प्रविश्य तद्वेश्म महारथाना-
मित्यब्रवीद्द्रौपदीं राजपुत्रीम् ॥ २.८९.३८ ॥
ત્યારે તે રાજકુમાર ઊભો થયો, ભાઈનો આદેશ સાંભળીને, લાલ આંખોવાળો થઈને તે મહારથીઓના ભવનમાં પ્રવેશીને રાજપુત્રી દ્રૌપદીને આમ બોલ્યો.
2.89.39
एह्येहि पाञ्चालि राजपुत्रीम् ।
दुर्योधनं पश्य विमुक्तलज्जा।
कुरून्भजस्वायतपत्रनेत्रे ।
धर्मेण लब्धाऽसि सभां परैहि ॥ २.८९.३९ ॥
આવ, આવ પાંચાલી રાજપુત્રી! લજ્જા છોડીને દુર્યોધનને જો. કુરુઓની સેવા કર, હે વિશાળ કમળનયની! તું ધર્મથી જીતાયેલી છે, સભામાં ચાલ.
2.89.40
ततः समुत्थाय सुदूर्मनाः सा ।
विवर्णमामृज्य मुखं करेण।
आर्ता प्रदुद्राव यतः स्त्रियस्ता ।
वृद्धस्य राज्ञः कुरुपुङ्गवस्य ॥ २.८९.४० ॥
ત્યારે તે અતિ દુઃખી થઈ ઊભી થઈ, હાથથી વિવર્ણ મુખ લૂછીને, પીડિત થઈને કુરુશ્રેષ્ઠ વૃદ્ધ રાજાની સ્ત્રીઓ હતી ત્યાં દોડી ગઈ.
2.89.41
ततो जवेनाभिससार रोषा-
द्दुःशासनस्तामभिगर्जमानः।
दीर्घेषु नीलेष्वथ चोर्मिमत्सु ।
जग्राह केशेषु नरेन्द्रपत्नीम् ॥ २.८९.४१ ॥
ત્યારે રોષથી દુઃશાસન વેગથી તેના તરફ દોડ્યો, ગર્જના કરતો, લાંબા કાળા તરંગ જેવા વાળથી રાજપત્નીને પકડી લીધી.
2.89.42
ये राजसूयावभृथे जलेन ।
महाक्रतौ मन्त्रपूतेन सिक्ताः।
ते पाण्डवानां परिभूय वीर्यं ।
बलात्प्रमृष्टा धृतराष्ट्रजेन ॥ २.८९.४२ ॥
રાજસૂય યજ્ઞના અવભૃથ સ્નાનમાં મંત્રપૂત જળથી સિંચાયેલા (હાથોને), પાંડવોના પરાક્રમનો તિરસ્કાર કરીને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે બળપૂર્વક સ્પર્શ્યા.
2.89.43
स तां पराकृष्य सभासमीप-
मानीय कृष्णामतिदीर्घकेशीम्।
दुःशासनो नाथवतीमनाथव-
च्चकर्ष वायुः कदलीमिवार्ताम् ॥ २.८९.४३ ॥
તેને ખેંચીને સભાની નજીક લાવીને, અતિદીર્ઘકેશી કૃષ્ણાને દુઃશાસને ખેંચી; જાણે તેનો કોઈ રક્ષક ન હોય, પવન પીડિત કેળના છોડને હલાવે તેમ.
2.89.44
सा कृष्णमाणा नमिताङ्गयष्टिः ।
शनैरुवाचाथ रजस्वलाऽस्मि।
एकं च वासो मम मन्दबुद्धे ।
सभां नेतुं नार्हसि मामनार्य ॥ २.८९.४४ ॥
ખેંચાતી, નમેલા દેહવાળી તે ધીમેથી બોલી: "હું રજસ્વલા છું, અને મારું વસ્ત્ર પણ એક જ છે. હે મંદબુદ્ધિ, હે અનાર્ય, મને સભામાં લઈ જવી તારા માટે યોગ્ય નથી."
2.89.45
ततोऽब्रवीत्तां प्रसभं निगृह्य ।
केशेशु कृष्णेषु तदा स कृष्णाम्।
कृष्णं च जिष्णुं च हरिं नरं च ।
त्रायाय विक्रोशति याज्ञसेनि ॥ २.८९.४५ ॥
ત્યારે તેણે બળપૂર્વક તેના કાળા વાળ પકડીને તેને કહ્યું; તે રક્ષણ માટે બૂમો પાડી રહી હતી: "હે યાજ્ઞસેની! કૃષ્ણ, જિષ્ણુ, હરિ અને નરને બોલાવ!"
2.89.46
रजस्वला वा भव याज्ञसेनि ।
एकाम्बरा वाप्यथवा विवस्त्रा।
द्यूते जिता चासि कृताऽसि दासी ।
दासीषु वासश्च यथोपजोषम् ॥ २.८९.४६ ॥
"હે યાજ્ઞસેની! તું રજસ્વલા હો, એક વસ્ત્રવાળી હો, કે વસ્ત્રરહિત હો, દ્યૂતમાં તું જીતાઈ ગઈ છે અને દાસી બનાવાઈ છે; દાસીઓનું વસ્ત્ર જેમ ગમે તેમ રહેશે."
2.89.47
प्रकीर्णकेशी पतितार्धवस्त्रा ।
दुःशासनेन व्यवधूयमाना।
हीमत्यमर्षेण च दह्यमाना ।
शनैरिदं वाक्यमुवाच कृष्णा ॥ २.८९.४७ ॥
વિખરાયેલા વાળ અને અડધું સરી પડેલું વસ્ત્ર લઈને, દુઃશાસન દ્વારા હલાવાતી, લજ્જા અને ક્રોધથી બળતી, કૃષ્ણા ધીમેથી આ વચન બોલી.
2.89.48
इमे समायामुपनीतशास्त्राः ।
क्रियावन्तः सर्व एवेन्द्रकल्पाः।
गुरुस्थाना गुरवश्चैव सर्वे ।
तेषामग्रे नोत्सहे स्थातुमेवम् ॥ २.८९.४८ ॥
અહીં એકત્ર થયેલા, શાસ્ત્રદીક્ષિત, યજ્ઞ કરનારા, ઇન્દ્ર સમાન અને ગુરુસ્થાને રહેલા સર્વની સામે આ રીતે ઊભા રહેવા હું સમર્થ નથી.
2.89.49
नशंसकर्मंस्त्वमनार्यवृत ।
मा मा विवस्त्रां कुरु मा विकार्षीः।
न मर्षयेयुस्तव राजपुत्राः ।
सेन्द्रापि देवा यदि ते सहायाः ॥ २.८९.४९ ॥
ક્રૂર કર્મ કરનારા, નીચ આચરણવાળા, મને વિવસ્ત્ર ન કર, ખેંચ નહીં. ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓ તારા સહાયક હોય તોપણ તારા રાજપુત્રો આ સહન નહીં કરે.
2.89.50
धर्मे स्थितो धर्मसुतो महात्मा ।
धर्मश्च सूक्ष्मो निपुणोपलक्ष्यः।
वाचापि भर्तुः परमाणुमात्र-
मिच्छामि दोषं न गुणान्विसृज्य ॥ २.८९.५० ॥
ધર્મમાં સ્થિત મહાત્મા ધર્મપુત્ર; ધર્મ સૂક્ષ્મ છે, નિપુણ જ તેને ઓળખી શકે. મારા પતિના વચનમાં પણ હું પરમાણુ જેટલો દોષ જ ઇચ્છું છું, ગુણો છોડીને નહીં.
2.89.51
इदं त्वकार्यं कुरुवीरमध्ये ।
रजस्वलां यत्परिकर्षसे माम्।
न चापि कश्चित्कुरुतेऽत्र कुत्सां ।
ध्रुवं तवेदं मतमभ्युपेतः ॥ २.८९.५१ ॥
કુરુવીરોની વચ્ચે આ અયોગ્ય કર્મ છે; રજસ્વલા એવી મને તું ખેંચે છે. અહીં કોઈ નિંદા કરતું નથી; ચોક્કસ આ તારો મત છે, જેને સૌએ સ્વીકાર્યો છે.
2.89.52
धिगस्तु नष्टः खलु भारतानां ।
धर्मस्तथा क्षत्रविदां च वृत्तम्।
यत्र ह्यतीतां कुरुधर्मवेलां ।
प्रेक्षन्ति सर्वे कुरवः सभायाम् ॥ २.८९.५२ ॥
ધિક્કાર! ભરતવંશીઓનો ધર્મ ચોક્કસ નષ્ટ થયો છે; ક્ષત્રવિદ્યા જાણનારાઓનું આચરણ પણ તેવું જ. જ્યાં કુરુધર્મની મર્યાદા ઓળંગાય છે, અને સભામાં સર્વ કુરુઓ તે જોઈ રહ્યા છે.
2.89.53
द्रोणस्य भीष्मस्य च नास्ति सत्त्वं ।
क्षत्तुस्तथैवास्य चनास्ति सत्त्वं
क्षत्तुस्तथैवास्य महात्मनोपि ।
न लक्षयन्ति कुरुवृद्धमुख्याः ॥ २.८९.५३ ॥
દ્રોણ અને ભીષ્મમાં સાહસ નથી; ક્ષત્તામાં પણ એવું જ સાહસ નથી; મહાત્મામાં પણ નહીં. કુરુવૃદ્ધોના મુખ્યજનો આ જોતા નથી.
2.89.54
तथा ब्रुवन्ती करुणं सुमध्यमा ।
भर्तॄन्कटाक्षैः कुपितानपश्यत्।
सा पाण्डवान्कोपपरीतदेहा-
न्सन्दीपयामास कटाक्षपातैः ॥ २.८९.५४ ॥
આ રીતે કરુણાથી બોલતી સુંદર કમરવાળી (દ્રૌપદી) એ ક્રોધિત પતિઓને કટાક્ષથી જોયા. ક્રોધથી ઘેરાયેલા શરીરવાળા પાંડવોને તેણે કટાક્ષપાતથી પ્રજ્વલિત કર્યા.
2.89.55
हृतेन राज्येन तथा धनेन ।
रत्नैश्च मुख्यैर्न तथा बभूव।
यथा त्रपाकोपसमीरितेन ।
कृष्णाकटाक्षेण बभूव दुःखम् ॥ २.८९.५५ ॥
રાજ્ય, ધન અને મુખ્ય રત્નો હરાઈ જવાથી પણ એટલું દુઃખ નહોતું થયું, જેટલું લજ્જા અને ક્રોધથી પ્રેરિત કૃષ્ણાના કટાક્ષથી થયું.
2.89.56
दुःशासनश्चापि समीक्ष्य कृष्णा-
मवेक्षमाणां कृपणान्पतींस्तान्।
आधूय वेगेन विसञ्ज्ञकल्पा-
मुवाच दासीति हसन्सशब्दम् ॥ २.८९.५६ ॥
દુઃશાસને પણ દીન પતિઓ તરફ જોતી કૃષ્ણાને જોઈને, વેગથી તેને હલાવી, બેભાન જેવી તેને જોરથી હસતાં "દાસી!" કહ્યું.
2.89.57
कर्णस्तु तद्वाक्यमतीव हृष्टः ।
सम्पूजयामास हसन्सशब्दम्।
गान्धारराजः सुबलस्य पुत्र-
स्तथैव दुःशासनमभ्यनन्दत् ॥ २.८९.५७ ॥
કર્ણ તો એ વચનથી અત્યંત હર્ષિત થયો અને જોરથી હસતાં તેની પ્રશંસા કરી. સુબલના પુત્ર ગાંધારરાજે પણ દુઃશાસનનું એવી જ રીતે અભિનંદન કર્યું.
2.89.58
सभ्यास्तु ये तत्र बभूवुरन्ये ।
ताभ्यामृते धार्तराष्ट्रेण चैव।
तेषामभूद्दुः खमतीव कृष्णां ।
दृष्ट्वा सभायां परिकृष्यमाणाम् ॥ २.८९.५८ ॥
ત્યાં સભામાં બીજા જે સભ્યો હતા, તે બંને અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર સિવાય, સભામાં ખેંચાઈ રહેલી કૃષ્ણાને જોઈને તેમને અત્યંત દુઃખ થયું.
2.89.59
न धर्मसौक्ष्म्यात्सुभगे विवेक्तुं ।
शक्रोमि ते प्रश्नमिमं यथावत्।
अस्वाम्यशक्तः पणितुं परस्वं ।
स्त्रियाश्च भर्तुर्वशतां समीक्ष्य ॥ २.८९.५९ ॥
હે સુભગે, ધર્મની સૂક્ષ્મતાને કારણે તારા આ પ્રશ્નનો યથાર્થ નિર્ણય હું કરી શકતો નથી. જે માલિક નથી અને જેની પાસે શક્તિ નથી, તે બીજાના ધનને દાવ પર મૂકી શકે નહીં; અને સ્ત્રી પતિને વશ છે એ પણ જોવું જોઈએ.
2.89.60
त्यजेत सर्वां पृथिवीं समृद्धां ।
युधिष्ठिरो धर्ममथो न जह्यात्।
उक्तं जितोऽस्मीति च पाण्डवेन ।
तस्मान्न शक्नोमि विवेक्तुमेतत् ॥ २.८९.६० ॥
યુધિષ્ઠિર સમૃદ્ધ આખી પૃથ્વીનો ત્યાગ કરી શકે, પણ ધર્મનો ત્યાગ કરશે નહીં. પાંડવે કહ્યું હતું 'હું હારી ગયો છું'; તેથી આનો નિર્ણય કરવો મારા માટે શક્ય નથી.
2.89.61
द्व्यूतेऽद्वितीयः शकुनिर्नरेषु ।
कुन्तीसुतस्तेन निसृष्टकामः।
न मन्यते तां निकृतिं युधिष्ठिर-
स्तस्मान् ते प्रश्नमिमं ब्रवीमि ॥ २.८९.६१ ॥
જુગારમાં માણસોમાં શકુનિ અદ્વિતીય છે. કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે તેના દ્વારા પોતાની ઇચ્છા છોડી દીધી છે; તે છેતરપિંડીને તે માનતો નથી. તેથી હું તને આ પ્રશ્ન કહું છું.
2.89.62
आहूय राजा कुशलैरनार्यै-
र्दुष्टात्मभिर्नैकृतिकैः सभायाम्।
द्यूतप्रियैर्नातिकृतप्रयत्नः ।
कस्मादयं नाम निसृष्टकामः ॥ २.८९.६२ ॥
સભામાં અનાર્ય, દુષ્ટચિત્ત, કપટી, જુગારપ્રિય કુશળ લોકોએ રાજાને બોલાવ્યો; એણે અતિ પ્રયત્ન ન કર્યો. આ કેમ પોતાની ઇચ્છા છોડી બેઠો?
2.89.63
अशुद्धभावैर्निकृतिप्रवृत्तै-
रबुध्यमानः कुरुपाण्डवाग्र्यः।
सम्भूय सर्वैश्च जितोऽपि यस्मा-
त्पश्चादयं कैतवमभ्युपेतः ॥ २.८९.६३ ॥
અશુદ્ધ ભાવવાળા, છળમાં લાગેલા લોકોએ એને ન ઓળખીને, કુરુ-પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા આને બધાએ મળીને જીતી લીધો; પછી આ છળનો આશ્રય લીધો.
2.89.64
तिष्ठन्ति चेमे कुरवः सभाया-
मीशाः सुतानां च तथा स्नुपाणाम्।
समीक्ष्य सर्वे मम चापि वाक्यं ।
विब्रूत मे प्रश्नमिमं यथावत् ॥ २.८९.६४ ॥
સભામાં આ કુરુઓ, પુત્રો અને પુત્રવધૂઓના સ્વામીઓ ઊભા છે. મારી વાત ધ્યાનમાં લઈને આ પ્રશ્નનો યથાર્થ ઉત્તર મને આપો.
2.89.65
न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा ।
न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम्।
नासौ धर्मो यत्र न सत्यमस्ति ।
न तत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम् ॥ २.८९.६५ ॥
જ્યાં વૃદ્ધો નથી તે સભા સભા નથી; જે ધર્મ કહેતા નથી તે વૃદ્ધ નથી. જ્યાં સત્ય નથી ત્યાં ધર્મ નથી; છળથી વીંધાયેલું તે સત્ય નથી.
2.89.66
तथा ब्रुवन्तीं करुणं रुदन्ती-
मवेक्षमाणां कृपणान्पतींस्तान्।
दुःशासनः परुषाण्यप्रियाणि ।
वाक्यान्युवाचामधुराणि चैव ॥ २.८९.६६ ॥
આ રીતે કરુણાથી બોલતી, રડતી, એ દીન પતિઓ તરફ જોતી દ્રૌપદીને દુઃશાસને કઠોર, અપ્રિય અને કડવા વચનો કહ્યાં.
2.89.67
तां कृष्यमाणां च रजस्वलां च ।
स्रस्तोत्तरीयामतदर्हमाणाम्।
वृकोदरः प्रेक्ष्य युधिष्ठिरं च ।
चकार कोपं परमार्तरूपः ॥ २.८९.६७ ॥
તેને ખેંચાતી જોઈ, તે રજસ્વલા છે, તેનું ઉત્તરીય સરી ગયું છે અને તે તેને યોગ્ય નથી એમ જોઈ, અને યુધિષ્ઠિર તરફ જોઈ, વૃકોદર (ભીમ) અત્યંત પીડિત રૂપે ક્રોધે ભરાયો.