మహాభారతం · అధ్యాయం 2.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.89.1
एहि क्षत्तर्द्रौपदीमानस्व ।
प्रियां भार्यां संमतां पाण्डवानाम्।
संमार्जतां वेश्म परैतु शीघ्रं ।
तत्रास्तु दासीभिरपुण्यशीला ॥ २.८९.१ ॥
రా విదురా, పాండవులకు ప్రియమైనదీ గౌరవనీయురాలైన భార్య ద్రౌపదిని తీసుకురా. ఆమె త్వరగా ఇంటిని ఊడ్చనీ; అక్కడ దాసీలతో, పుణ్యరహిత స్వభావంతో ఉండనీ.
2.89.2
दर्विभाषं भाषितं त्वादृशेन ।
न मन्द सम्बुद्ध्यसि पाशबद्धः।
प्रपाते त्वं लम्बमानो न वेत्सि ।
व्याघ्रान्मृगः कोपयसेऽतिवेलम् ॥ २.८९.२ ॥
నీలాంటివాడి నుండి ఇలాంటి దుర్భాషలు వెలువడ్డాయి. మూర్ఖుడా, ఉచ్చులో చిక్కుకున్నావు, గ్రహించడం లేదు. లోయ అంచున వేలాడుతున్నావని తెలియదు; పులి నుండి జింక వలె అతిగా కోపాన్ని రేపుతున్నావు.
2.89.3
आशीविषास्ते शिरसि पूर्णकोपा महाविषाः ।
मा कोपिष्ठाः सुमन्दात्मन्मा गमस्त्वं यमक्षयम् ॥ २.८९.३ ॥
నీ తలపై కోపంతో నిండిన మహావిషపు సర్పాలు ఉన్నాయి. మూర్ఖుడా, వాటిని రెచ్చగొట్టకు; యముని నివాసానికి వెళ్ళకు.
2.89.4
न हि दासीत्वमापन्ना कृष्णा भवितुमर्हति ।
जनीशेन हि राज्ञैषा पणे न्यस्तेति मे मतिः ॥ २.८९.४ ॥
కృష్ణ దాస్యాన్ని పొందదగినది కాదు. రాజుచే ఈమె పందెంలో పెట్టబడింది అనేది నా అభిప్రాయం.
2.89.5
अयं दत्ते वेणुरिवात्मघाती ।
फलं राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
द्यूतं हि वैराय महाभयाय ।
मत्तो न बुध्यत्ययमन्तकालम् ॥ २.८९.५ ॥
ఇతడు వెదురువలె తనను తానే నాశనం చేసుకునేవాడు. ధృతరాష్ట్రుని ఈ కుమారుడు రాజు, తన ఫలాన్నే అనుభవిస్తున్నాడు. జూదం నిశ్చయంగా వైరానికి, మహాభయానికి కారణం. నా మాటతో ఇతడు తన అంతకాలాన్ని గ్రహించడం లేదు.
2.89.6
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनताः परमभ्याददीत।
ययास्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेदुशती पापलोक्याम् ॥ २.८९.६ ॥
కఠినమైన మాటలతో బాధించేవాడు కాకూడదు, క్రూరంగా మాట్లాడేవాడు కాకూడదు. ఇతరులను అవమానించే విధంగా ప్రవర్తించకూడదు. ఏ మాటతో ఇతరులు కలత చెందుతారో, పాపలోకానికి నడిపే అటువంటి మాటను పలకకూడదు.
2.89.7
समुच्चरन्त्यतिवादाश्च वक्त्रा-
ध्यौराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ २.८९.७ ॥
నోటి నుండి వెలువడే కఠిన మాటలు మనసును గాయపరుస్తాయి; గాయపడిన మనసు రాత్రింబగళ్ళు శోకిస్తుంది. అవి ఇతరుల మర్మస్థానాలపై పడతాయి. పండితుడు వాటిని ఇతరులపై ప్రయోగించడు.
2.89.8
अजो हि शस्त्रमगिलत्किलैकः ।
शस्त्रे विपन्ने शिरसास्य भूमौ।
निकृन्तनं स्वस्य कण्ठस्य घोरं ।
तद्वद्वेरं मा कृथाः पाण्डुपुत्रैः ॥ २.८९.८ ॥
ఒక మేక ఆయుధాన్ని మింగిందని అంటారు; ఆయుధం చిక్కినప్పుడు అది తల నేలపై కొట్టి తన కంఠాన్నే భయంకరంగా కోసుకుంది. అలాగే, పాండు పుత్రులతో వైరం పెట్టుకోకు.
2.89.9
न किञ्चिदित्थं प्रवदन्ति पार्था ।
वनेचरं वा गृहमेधिनं वा।
तपस्विनं वा परिपूर्णविद्यं ।
भषन्ति हैवं श्वनराः सदैव ॥ २.८९.९ ॥
పృథ కుమారులు ఇలా ఏదీ అనరు—అతడు అడవిలో నివసించేవాడైనా, గృహస్థుడైనా, తపస్వి అయినా, పూర్ణ విద్వాంసుడైనా సరే. కుక్కల వంటి మనుషులే ఎల్లప్పుడూ మొరుగుతారు.
2.89.10
द्वारं सुघोरं नरकस्य जिह्यं ।
न बुध्यते धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
तमन्वेतारो बहवः कुरूणां ।
द्यूतोदये सह दुःशासनेन ॥ २.८९.१० ॥
ఇది నరకానికి అత్యంత భయంకరమైన వంకర ద్వారం; దీన్ని ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు గ్రహించడం లేదు. జూదం పెరిగినప్పుడు దుశ్శాసనునితో కలిసి అనేక మంది కురువంశీయులు అతనిని అనుసరిస్తున్నారు.
2.89.11
मज्जन्त्यलाबूनि शिलाः प्लवन्ते ।
मुह्यन्ति नावोम्भसि शश्वदेव।
मूढो राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो ।
न मे वाचः पथ्यरूपाः शृणोति ॥ २.८९.११ ॥
గుమ్మడి కాయలు మునుగుతాయి, రాళ్ళు తేలుతాయి; నీటిలో పడవలు ఎల్లప్పుడూ తడబడతాయి. మూఢుడైన రాజు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, నా హితవచనాలను వినడు.
2.89.12
अन्तो नूं भवितायं करूणां ।
सुदारुणः सर्वहरो विनाशः।
वाचः काव्याः सुहृदां पथ्यरूपा ।
न श्रूयन्ते वर्धते लोभ एव ॥ २.८९.१२ ॥
కురువుల అంతం నిశ్చయంగా వస్తుంది; అత్యంత భయంకరమైన, అన్నింటినీ హరించే వినాశనం. సుహృదుల జ్ఞానవంతమైన, హితవచనాలు వినబడవు; లోభమే పెరుగుతోంది.
2.89.13
धिगस्तु क्षत्तारमिति ब्रुवाणो ।
दर्पेण मत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
अवैक्षत प्रातिकामीं सभाया-
मुवाच चैनं परमार्यमध्ये ॥ २.८९.१३ ॥
'ఈ క్షత్తకు ధిక్కారం' అని పలుకుతూ, గర్వంతో మత్తెక్కిన ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు సభలో ప్రాతికామిని చూసి, ఉత్తమ జనుల మధ్య అతనితో ఇలా అన్నాడు.
2.89.14
त्वं प्रातिकामिन्द्रौपदीमानयस्व ।
न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यः।
क्षत्ता ह्ययं विवदत्येव भीतो ।
न चास्माकं वृद्धिकामः सदैव ॥ २.८९.१४ ॥
'ప్రాతికామీ, నీవు ద్రౌపదిని తీసుకురా. పాండవుల నుండి నీకు భయం లేదు. ఈ క్షత్త భయంతోనే మాట్లాడుతున్నాడు; అతడు మన వృద్ధిని ఎప్పుడూ కోరడు.'
2.89.15
एवमुक्तः प्रातिकामी स सूतः ।
प्रायाच्छीघ्रं राजवचो निशम्य।
प्रविश्य च श्वेव हि सिंहगेष्ठं ।
समासदन्महिषीं पाण्डवानाम् ॥ २.८९.१५ ॥
ఇలా చెప్పబడగా, రాజు మాటలు విని ఆ సారథి ప్రాతికామి వేగంగా వెళ్ళాడు. సింహ గుహలోకి కుక్క ప్రవేశించినట్లు ప్రవేశించి, పాండవుల మహిషిని సమీపించాడు.
2.89.16
युधिष्ठिरो द्यूतमदेन मत्तो ।
दुर्योधनो द्रौपदि त्वामजैषीत्।
सा त्वं प्रपद्यस्व धृतराष्ट्रस्य वेश्म ।
नयामि त्वां कर्मणि याज्ञसेनि ॥ २.८९.१६ ॥
యుధిష్ఠిరుడు జూదమదంతో ఉన్మత్తుడై ఓడిపోయాడు; ద్రౌపదీ, దుర్యోధనుడు నిన్ను గెలిచాడు. నీవు ధృతరాష్ట్రుని గృహానికి వెళ్ళు. యాజ్ఞసేనీ, పనికోసం నిన్ను తీసుకువెళ్తాను.
2.89.17
कथं त्वेवं वदसि प्रातिकामि-
को हि दीव्येद्भार्यया राजपुत्रः।
मूडो राजा द्यूतमदेन मत्तो ।
ह्यभून्नान्यत्कैतवमस्य किञ्चित् ॥ २.८९.१७ ॥
ప్రాతికామీ, నీవు ఇలా ఎలా మాట్లాడుతావు? తన భార్యను పణంగా పెట్టి ఏ రాజకుమారుడు జూదం ఆడతాడు? మూర్ఖుడైన రాజు జూదమదంతో ఉన్మత్తుడై ఉన్నాడు; అతనిలో వేరే మోసం ఏమీ లేదు.
2.89.18
यदा नाभूत्कैतवमन्यदस्य ।
तदाऽदेवीत्पाण्डवोऽजातशत्रुः।
न्यस्ताः पूर्वं भ्रातरस्तेन राज्ञा ।
स्वयं चात्मा त्वमथो राजपुत्रि ॥ २.८९.१८ ॥
అతనిలో వేరే మోసం లేనప్పుడు, అజాతశత్రువైన పాండవుడు జూదమాడాడు. ఆ రాజు ముందుగా సోదరులను పణంగా పెట్టాడు, తరువాత తనను, ఆపై రాజకుమారీ, నిన్ను కూడా.
2.89.19
गच्छ त्वं कितवं गत्वा सभायां पृच्छ सूतज ।
किं तु पूर्वं पराजैषीरात्मानमथवा नु माम् ॥ २.८९.१९ ॥
నీవు వెళ్లి సభలో ఆ జూదగాడిని అడుగు, సూతపుత్రా: ముందుగా నీవు నిన్నా ఓడిపోయావా, లేక నన్నా?
2.89.20
एतज्ज्ञात्वा समागच्छ ततो मां नयं सूतज ।
ज्ञात्वा चिकीर्षितमहं राज्ञो यास्यामि दुःखिता ॥ २.८९.२० ॥
ఇది తెలుసుకుని తిరిగి రా, సూతపుత్రా, తరువాత నన్ను తీసుకెళ్లు. రాజు ఉద్దేశ్యం తెలుసుకుని, దుఃఖితురాలినై నేను వెళ్తాను.
2.89.21
सभां गत्वा स चोवाच द्रौपद्यस्तद्वचस्तदा ।
युधिष्ठिरं नरेनद्राणां मध्ये स्थितमिदं वचः ॥ २.८९.२१ ॥
అతడు సభకు వెళ్లి, అప్పుడు రాజుల మధ్య నిలిచి ఉన్న యుధిష్ఠిరునితో ద్రౌపది మాటలను ఇలా పలికాడు.
2.89.22
कस्येशो नः पराजैषीरिति त्वामाह द्रौपदी ।
किं नु पूर्वं पराजैषीरात्मानमथवापि माम् ॥ २.८९.२२ ॥
"మమ్మల్ని ఎవని ప్రభువుగా నువ్వు ఓడావు?" అని ద్రౌపది నిన్ను అడుగుతోంది. "ముందు నిన్ను నువ్వు ఓడావా, లేక నన్నా?"
2.89.23
युधिष्ठिरस्तु निश्चेता गतसत्व इवाभवत् ।
न तं सूतं प्रत्युवाच वचनं साध्वसाधु वा ॥ २.८९.२३ ॥
కానీ యుధిష్ఠిరుడు స్పృహ తప్పినవాడిలా, ప్రాణం లేనివాడిలా అయ్యాడు. ఆ సారథికి అతడు మంచిదో చెడ్డదో ఏ మాటా బదులు చెప్పలేదు.
2.89.24
इहैवागत्य पाञ्चाली प्रश्नमेनं प्रभाषताम् ।
इहैव सर्वे शृण्वन्तु तस्याश्चैतस्य यद्वचः ॥ २.८९.२४ ॥
పాంచాలి ఇక్కడికే వచ్చి ఈ ప్రశ్నను అడగాలి. ఆమె మాటలను, ఇతని మాటలను అందరూ ఇక్కడే వినాలి.
2.89.25
स गत्वा राजभवनं दुर्योधनवशानुगः ।
उवाच द्रौपदीं सूतः प्रातिकामी व्यथन्निव ॥ २.८९.२५ ॥
దుర్యోధనుని వశంలో ఉండే ఆ సారథి రాజభవనానికి వెళ్లి, దూతగా వచ్చి, బాధపడినట్లుగా ద్రౌపదితో మాట్లాడాడు.
2.89.26
सभ्यास्त्वमी राजपुत्र्याह्वयन्ति ।
मन्ये प्राप्तः संशयः कौरवाणाम्।
न वै समृद्दिं पालयते लघीयान् ।
यस्त्वां सभां नेष्यति राजपुत्रि ॥ २.८९.२६ ॥
ఈ సభ్యులు రాజపుత్రిని పిలుస్తున్నారు. కౌరవులకు సందేహం వచ్చిందని నేను అనుకుంటున్నాను. అల్పుడు సంపదను కాపాడడు; రాజపుత్రీ, నిన్ను సభకు తీసుకెళ్లేవాడు అల్పుడే.
2.89.27
एवं नूनं व्यदधात्संविधाता ।
स्पर्शावुभौ स्पृशतो वृद्धबालौ।
धर्मं त्वेकं परमं प्राह लोके ।
स नः शमं धास्यति गोप्यमानः ॥ २.८९.२७ ॥
ఈ విధంగా నిశ్చయంగా సృష్టికర్త నియమించాడు. వృద్ధుడు, బాలుడు ఇద్దరూ ఒకే స్పర్శను పొందుతారు. లోకంలో ధర్మమే ఒక్కటే పరమమని చెప్పబడింది. దానిని రక్షిస్తే అది మాకు శాంతిని ఇస్తుంది.
2.89.28
सोऽयं धर्मो मा त्यगात्कौरवान्वै ।
सभ्यान्गत्वा पृच्छ धर्म्यं वचो मे।
ते मां ब्रूयुर्निश्चितं तत्करिष्ये ।
धर्मात्मानो नीतिमन्तो वरिष्ठाः ॥ २.८९.२८ ॥
ఆ ధర్మం కౌరవులను విడిచిపెట్టకూడదు. సభ్యుల వద్దకు వెళ్లి నా ధర్మయుక్త మాటను అడుగు. వారు నాతో 'అది చేస్తాము' అని నిశ్చయంగా చెప్పాలి; వారు ధర్మాత్ములు, నీతిమంతులు, శ్రేష్ఠులు.
2.89.29
श्रुत्वा सूतस्तद्वचो याज्ञसेन्याः ।
सभां गत्वा प्राह वाक्यं तदानीम्।
अधोमुखास्ते न च किञ्चिदूचु-
र्निर्बन्धं तं धार्तराष्ट्रस्य बुद्ध्वा ॥ २.८९.२९ ॥
యాజ్ఞసేని ఆ మాటను విని సారథి సభకు వెళ్లి అప్పుడు ఈ వాక్యం పలికాడు. తలలు వంచుకున్న వారు ఏమీ మాట్లాడలేదు; ధృతరాష్ట్ర కుమారుని పట్టుదలను తెలుసుకుని.
2.89.30
युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनचिकीर्षितम् ।
द्रौपद्याः संमतं दूतं प्राहिणोद्भरतर्षभ ॥ २.८९.३० ॥
అయితే యుధిష్ఠిరుడు దుర్యోధనుని అభిప్రాయాన్ని విని, ద్రౌపదికి అంగీకారమైన విధంగా ఒక దూతను పంపాడు, భరతర్షభా.
2.89.31
एकवस्त्र त्वधोनीवो रोदमाना रजस्वला ।
सभामागम्य पाञ्चालि श्वशुरस्याग्रतो भव ॥ २.८९.३१ ॥
ఒకే వస్త్రంతో, క్రింది ముడి వదులుగా, ఏడుస్తూ, రజస్వలవై సభకు వచ్చి, పాంచాలీ, మామగారి ఎదుట నిలబడు.
2.89.32
अथ त्वामागतां दृष्ट्वा राजपुत्रीं सभां तदा ।
सभ्याः सर्वे विनिन्देरन्मनोर्भिर्धृतराष्ट्रजम् ॥ २.८९.३२ ॥
అప్పుడు రాజకుమారివైన నిన్ను సభకు వచ్చినదానిగా చూసిన సభికులందరూ మనసులో ధృతరాష్ట్రుని కుమారుని నిందించారు.
2.89.33
स गत्वा त्वरितं दूतः कृष्णाया भवनं नृप ।
न्यवेदयन्मतं धीमान्धर्मराजस्य निश्चितम् ॥ २.८९.३३ ॥
ఓ రాజా! ఆ దూత వేగంగా కృష్ణ భవనానికి వెళ్లి, బుద్ధిమంతుడైన ధర్మరాజు నిశ్చయాన్ని తెలియజేశాడు.
2.89.34
पाण्डवाश्च महात्मानो दीना दुःखसमन्विताः ।
सत्येनातिपरीताङ्गा नोदीक्षन्ते स्म किञ्चन ॥ २.८९.३४ ॥
మహాత్ములైన పాండవులు దీనులై, దుఃఖంతో నిండి ఉన్నారు; సత్యబంధంతో వారి అవయవాలు ఎంతో బాధపడ్డాయి; వారు ఏమీ చూడలేదు.
2.89.35
ततस्त्वेषां मुखमालोक्य राजा ।
दुर्योधनः सूतमुवाच हृष्टः।
इहैवैतामानय प्रातिकामिन् ।
प्रत्यक्षमस्याः कुरवो ब्रुवन्तः ॥ २.८९.३५ ॥
అప్పుడు వారి ముఖాలను చూసిన రాజు దుర్యోధనుడు సంతోషంతో సారథితో ఇలా అన్నాడు: "ప్రాతికామినా! ఈమెను ఇక్కడికే తీసుకురా; కురువులు ఆమె ఎదుటే మాట్లాడనీ."
2.89.36
ततः सूतस्तस्य वशानुगामी ।
भीतश्च कोपाद्द्रुपदात्मजायाः।
विहाय मानं पुनरेव सभ्या-
नुवाच कृष्णां किमहं ब्रवीमि ॥ २.८९.३६ ॥
అప్పుడు అతని ఆజ్ఞను అనుసరించే సారథి, భయపడి, ద్రుపదుని కుమార్తె కోపానికి భీతిల్లి, గర్వాన్ని విడిచి మళ్లీ సభికులతో కృష్ణతో ఏమి చెప్పాలని అడిగాడు.
2.89.37
दुःशासनैष मम सूतपुत्रो ।
वृकोदरादुद्विजतेऽल्पचेताः।
स्वयं प्रगृह्यानय याज्ञसेनीं ।
किं ते करिष्यन्त्यवशाः सपत्नाः ॥ २.८९.३७ ॥
"దుఃశాసనా! ఈ నా సారథి కుమారుడు వృకోదరుని భయంతో అల్పబుద్ధిగా మారాడు. నీవే ఆమెను పట్టుకుని యాజ్ఞసేనిని ఇక్కడకు తీసుకురా. శక్తిలేని శత్రువులు ఆమెకు ఏమి చేయగలరు?"
2.89.38
ततः समुत्थाय स राजपुत्रः ।
श्रुत्वा भ्रातुः शासनं रक्तदृष्टिः।
प्रविश्य तद्वेश्म महारथाना-
मित्यब्रवीद्द्रौपदीं राजपुत्रीम् ॥ २.८९.३८ ॥
అప్పుడు ఆ రాజకుమారుడు లేచి, సోదరుని ఆజ్ఞ విని, ఎర్రని కళ్లతో ఆ మహారథుల భవనంలో ప్రవేశించి, రాజపుత్రి ద్రౌపదితో ఇలా అన్నాడు.
2.89.39
एह्येहि पाञ्चालि राजपुत्रीम् ।
दुर्योधनं पश्य विमुक्तलज्जा।
कुरून्भजस्वायतपत्रनेत्रे ।
धर्मेण लब्धाऽसि सभां परैहि ॥ २.८९.३९ ॥
రా, రా పాంచాలీ రాజపుత్రీ! సిగ్గు విడిచి దుర్యోధనుని చూడు. కురువులకు సేవ చెయ్యి, పొడవైన కమలనేత్రాలున్నదానా! నీవు ధర్మంగా గెలవబడినదానివి, సభకు రా.
2.89.40
ततः समुत्थाय सुदूर्मनाः सा ।
विवर्णमामृज्य मुखं करेण।
आर्ता प्रदुद्राव यतः स्त्रियस्ता ।
वृद्धस्य राज्ञः कुरुपुङ्गवस्य ॥ २.८९.४० ॥
అప్పుడు ఆమె మిక్కిలి దుఃఖంతో లేచి, చేతితో వివర్ణమైన ముఖాన్ని తుడుచుకొని, బాధపడుతూ కురువులలో శ్రేష్ఠుడైన వృద్ధ రాజు స్త్రీలు ఉన్నచోటికి పరుగెత్తింది.
2.89.41
ततो जवेनाभिससार रोषा-
द्दुःशासनस्तामभिगर्जमानः।
दीर्घेषु नीलेष्वथ चोर्मिमत्सु ।
जग्राह केशेषु नरेन्द्रपत्नीम् ॥ २.८९.४१ ॥
అప్పుడు కోపంతో దుశ్శాసనుడు వేగంగా ఆమె వైపు దూకి, గర్జిస్తూ, పొడవైన నల్లని అలల వంటి జుట్టుతో రాజపత్నిని పట్టుకున్నాడు.
2.89.42
ये राजसूयावभृथे जलेन ।
महाक्रतौ मन्त्रपूतेन सिक्ताः।
ते पाण्डवानां परिभूय वीर्यं ।
बलात्प्रमृष्टा धृतराष्ट्रजेन ॥ २.८९.४२ ॥
రాజసూయ యాగంలో అవభృథ స్నానంలో మంత్రపూతమైన జలంతో అభిషేకించబడిన (చేతులను), పాండవుల పరాక్రమాన్ని తిరస్కరించి ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు బలవంతంగా తాకాడు.
2.89.43
स तां पराकृष्य सभासमीप-
मानीय कृष्णामतिदीर्घकेशीम्।
दुःशासनो नाथवतीमनाथव-
च्चकर्ष वायुः कदलीमिवार्ताम् ॥ २.८९.४३ ॥
ఆమెను లాగి సభ సమీపానికి తీసుకువచ్చి, అతి దీర్ఘకేశిని కృష్ణను దుఃశాసనుడు లాగాడు; రక్షకుడు లేనిదానిలా, గాలి బాధితమైన అరటి చెట్టును ఊపినట్లు.
2.89.44
सा कृष्णमाणा नमिताङ्गयष्टिः ।
शनैरुवाचाथ रजस्वलाऽस्मि।
एकं च वासो मम मन्दबुद्धे ।
सभां नेतुं नार्हसि मामनार्य ॥ २.८९.४४ ॥
లాగబడుతూ, వంగిన దేహంతో ఆమె మెల్లగా అన్నది: "నేను రజస్వల; నా వస్త్రం కూడా ఒక్కటే. ఓ మందబుద్ధీ, అనార్యుడా, నన్ను సభకు తీసుకెళ్లడం నీకు తగదు."
2.89.45
ततोऽब्रवीत्तां प्रसभं निगृह्य ।
केशेशु कृष्णेषु तदा स कृष्णाम्।
कृष्णं च जिष्णुं च हरिं नरं च ।
त्रायाय विक्रोशति याज्ञसेनि ॥ २.८९.४५ ॥
అప్పుడు అతడు బలాత్కారంగా ఆమె నల్లని కేశాలను పట్టుకుని ఆమెతో అన్నాడు; ఆమె రక్షణ కోసం కేకలు వేస్తుండగా: "ఓ యాజ్ఞసేనీ! కృష్ణుని, జిష్ణువును, హరిని, నరుని పిలువు!"
2.89.46
रजस्वला वा भव याज्ञसेनि ।
एकाम्बरा वाप्यथवा विवस्त्रा।
द्यूते जिता चासि कृताऽसि दासी ।
दासीषु वासश्च यथोपजोषम् ॥ २.८९.४६ ॥
"ఓ యాజ్ఞసేనీ! నువ్వు రజస్వల అయినా, ఒకే వస్త్రంతో ఉన్నా, లేదా వస్త్రరహితురాలవైనా, జూదంలో నువ్వు ఓడిపోయావు, దాసిగా చేయబడ్డావు; దాసీజనుల వస్త్రం ఎలా ఇష్టమో అలానే ఉంటుంది."
2.89.47
प्रकीर्णकेशी पतितार्धवस्त्रा ।
दुःशासनेन व्यवधूयमाना।
हीमत्यमर्षेण च दह्यमाना ।
शनैरिदं वाक्यमुवाच कृष्णा ॥ २.८९.४७ ॥
చెదిరిన కేశాలతో, సగం జారిపోయిన వస్త్రంతో, దుఃశాసనుడిచే ఊపబడుతూ, సిగ్గుతో, కోపంతో మండిపడుతూ, కృష్ణ మెల్లగా ఈ మాట అన్నది.
2.89.48
इमे समायामुपनीतशास्त्राः ।
क्रियावन्तः सर्व एवेन्द्रकल्पाः।
गुरुस्थाना गुरवश्चैव सर्वे ।
तेषामग्रे नोत्सहे स्थातुमेवम् ॥ २.८९.४८ ॥
ఇక్కడ సమావేశమైన, శాస్త్రాలలో దీక్షితులైన, యజ్ఞం చేసే, ఇంద్రునితో సమానులైన, గురుస్థానంలో ఉన్న వారందరి ముందు ఇలా నిలబడటానికి నేను సమర్థురాలను కాను.
2.89.49
नशंसकर्मंस्त्वमनार्यवृत ।
मा मा विवस्त्रां कुरु मा विकार्षीः।
न मर्षयेयुस्तव राजपुत्राः ।
सेन्द्रापि देवा यदि ते सहायाः ॥ २.८९.४९ ॥
క్రూరకర్మలు చేసేవాడా, నీచ ప్రవర్తన గలవాడా, నన్ను వివస్త్రను చేయకు, లాగకు. ఇంద్రునితో సహా దేవతలు నీకు తోడుగా ఉన్నా, నీ రాజపుత్రులు దీనిని సహించరు.
2.89.50
धर्मे स्थितो धर्मसुतो महात्मा ।
धर्मश्च सूक्ष्मो निपुणोपलक्ष्यः।
वाचापि भर्तुः परमाणुमात्र-
मिच्छामि दोषं न गुणान्विसृज्य ॥ २.८९.५० ॥
ధర్మంలో స్థిరుడైన మహాత్ముడైన ధర్మపుత్రుడు; ధర్మం సూక్ష్మమైనది, నిపుణులే దానిని గుర్తించగలరు. నా భర్త మాటలోనైనా పరమాణువంత దోషాన్ని మాత్రమే నేను చూడగోరుతున్నాను, గుణాలను వదిలి కాదు.
2.89.51
इदं त्वकार्यं कुरुवीरमध्ये ।
रजस्वलां यत्परिकर्षसे माम्।
न चापि कश्चित्कुरुतेऽत्र कुत्सां ।
ध्रुवं तवेदं मतमभ्युपेतः ॥ २.८९.५१ ॥
కురువీరుల మధ్య ఇది అనుచిత కార్యం; రజస్వలనైన నన్ను నువ్వు లాగుతున్నావు. ఇక్కడ ఎవరూ నిందించడం లేదు; ఇది నిశ్చయంగా నీ అభిప్రాయమే, దానిని అందరూ అంగీకరించారు.
2.89.52
धिगस्तु नष्टः खलु भारतानां ।
धर्मस्तथा क्षत्रविदां च वृत्तम्।
यत्र ह्यतीतां कुरुधर्मवेलां ।
प्रेक्षन्ति सर्वे कुरवः सभायाम् ॥ २.८९.५२ ॥
ధిక్కారం! భరతవంశీయుల ధర్మం నిశ్చయంగా నశించింది; క్షత్రియ విద్యలు తెలిసినవారి ప్రవర్తనా అంతే. కురుధర్మ సరిహద్దు మీరుతుంటే సభలో కురువులందరూ చూస్తున్నారు.
2.89.53
द्रोणस्य भीष्मस्य च नास्ति सत्त्वं ।
क्षत्तुस्तथैवास्य चनास्ति सत्त्वं
क्षत्तुस्तथैवास्य महात्मनोपि ।
न लक्षयन्ति कुरुवृद्धमुख्याः ॥ २.८९.५३ ॥
ద్రోణునిలో, భీష్మునిలో ధైర్యం లేదు; క్షత్తలో కూడా అలాగే ధైర్యం లేదు; మహాత్ముడిలో కూడా. కురువృద్ధులలో ప్రముఖులు దీన్ని గమనించడం లేదు.
2.89.54
तथा ब्रुवन्ती करुणं सुमध्यमा ।
भर्तॄन्कटाक्षैः कुपितानपश्यत्।
सा पाण्डवान्कोपपरीतदेहा-
न्सन्दीपयामास कटाक्षपातैः ॥ २.८९.५४ ॥
ఇలా కరుణతో మాట్లాడుతున్న సుందర మధ్యభాగం గల ఆమె కోపంతో ఉన్న భర్తలను కటాక్షంతో చూసింది. కోపంతో నిండిన దేహాలున్న పాండవులను ఆమె కటాక్ష పాతాలతో ప్రజ్వలింపజేసింది.
2.89.55
हृतेन राज्येन तथा धनेन ।
रत्नैश्च मुख्यैर्न तथा बभूव।
यथा त्रपाकोपसमीरितेन ।
कृष्णाकटाक्षेण बभूव दुःखम् ॥ २.८९.५५ ॥
రాజ్యం, ధనం, ముఖ్య రత్నాలు అపహరించబడినప్పుడు కూడా అంత దుఃఖం కలగలేదు; సిగ్గు, కోపాలతో ప్రేరేపితమైన కృష్ణ కటాక్షంతో కలిగిన దుఃఖం అంతకంటే ఎక్కువ.
2.89.56
दुःशासनश्चापि समीक्ष्य कृष्णा-
मवेक्षमाणां कृपणान्पतींस्तान्।
आधूय वेगेन विसञ्ज्ञकल्पा-
मुवाच दासीति हसन्सशब्दम् ॥ २.८९.५६ ॥
దుఃశాసనుడు కూడా దీనులైన తన భర్తలను చూస్తున్న కృష్ణను చూసి, వేగంగా ఆమెను కుదిపి, మూర్ఛితురాలిలా ఉన్నదానితో, బిగ్గరగా నవ్వుతూ "దాసీ!" అన్నాడు.
2.89.57
कर्णस्तु तद्वाक्यमतीव हृष्टः ।
सम्पूजयामास हसन्सशब्दम्।
गान्धारराजः सुबलस्य पुत्र-
स्तथैव दुःशासनमभ्यनन्दत् ॥ २.८९.५७ ॥
కర్ణుడు ఆ మాటకు ఎంతో సంతోషించి, బిగ్గరగా నవ్వుతూ దానిని మెచ్చుకున్నాడు. సుబలుని కుమారుడు, గాంధారరాజు కూడా దుఃశాసనుని అలాగే అభినందించాడు.
2.89.58
सभ्यास्तु ये तत्र बभूवुरन्ये ।
ताभ्यामृते धार्तराष्ट्रेण चैव।
तेषामभूद्दुः खमतीव कृष्णां ।
दृष्ट्वा सभायां परिकृष्यमाणाम् ॥ २.८९.५८ ॥
అక్కడ సభలో ఉన్న ఇతర సభ్యులు, ఆ ఇద్దరినీ, ధృతరాష్ట్ర పుత్రుడినీ తప్ప, సభలో ఈడ్వబడుతున్న కృష్ణను చూసి వారికి అత్యంత దుఃఖం కలిగింది.
2.89.59
न धर्मसौक्ष्म्यात्सुभगे विवेक्तुं ।
शक्रोमि ते प्रश्नमिमं यथावत्।
अस्वाम्यशक्तः पणितुं परस्वं ।
स्त्रियाश्च भर्तुर्वशतां समीक्ष्य ॥ २.८९.५९ ॥
ఓ సుభగా, ధర్మ సూక్ష్మత వల్ల నీ ఈ ప్రశ్నకు యథావిధిగా నిర్ణయం చెప్పలేను. యజమాని కానివాడు, శక్తి లేనివాడు ఇతరుల సొమ్మును పందెంగా పెట్టలేడు; భార్య భర్తకు వశురాలు అని గమనించాలి.
2.89.60
त्यजेत सर्वां पृथिवीं समृद्धां ।
युधिष्ठिरो धर्ममथो न जह्यात्।
उक्तं जितोऽस्मीति च पाण्डवेन ।
तस्मान्न शक्नोमि विवेक्तुमेतत् ॥ २.८९.६० ॥
యుధిష్ఠిరుడు సమృద్ధమైన సమస్త భూమినీ త్యజిస్తాడు, కానీ ధర్మాన్ని విడువడు. పాండవుడు 'నేను ఓడిపోయాను' అని అన్నాడు; అందువల్ల దీనిని నిర్ణయించలేను.
2.89.61
द्व्यूतेऽद्वितीयः शकुनिर्नरेषु ।
कुन्तीसुतस्तेन निसृष्टकामः।
न मन्यते तां निकृतिं युधिष्ठिर-
स्तस्मान् ते प्रश्नमिमं ब्रवीमि ॥ २.८९.६१ ॥
జూదంలో మనుషులలో శకునిది అద్వితీయమైనది. కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు అతని ద్వారా తన కోరికను విడిచాడు; ఆ మోసాన్ని అతడు అంగీకరించడు. కాబట్టి నీకు ఈ ప్రశ్నను చెబుతున్నాను.
2.89.62
आहूय राजा कुशलैरनार्यै-
र्दुष्टात्मभिर्नैकृतिकैः सभायाम्।
द्यूतप्रियैर्नातिकृतप्रयत्नः ।
कस्मादयं नाम निसृष्टकामः ॥ २.८९.६२ ॥
సభలో అనార్యులు, దుష్టస్వభావులు, మోసగాళ్ళు, జూదప్రియులు అయిన నైపుణ్యవంతులు రాజును పిలిచారు; ఇతడు అధికంగా ప్రయత్నించలేదు. ఇతడు ఎందుకు తన కోరికను విడిచిపెట్టాడు?
2.89.63
अशुद्धभावैर्निकृतिप्रवृत्तै-
रबुध्यमानः कुरुपाण्डवाग्र्यः।
सम्भूय सर्वैश्च जितोऽपि यस्मा-
त्पश्चादयं कैतवमभ्युपेतः ॥ २.८९.६३ ॥
అశుద్ధ భావాలు గల, మోసంలో నిమగ్నులైన వారిచేత, కురు-పాండవులలో శ్రేష్ఠుడైన ఇతడు గ్రహించక, అందరూ కలిసి ఇతడిని ఓడించారు; ఆపై ఇతడు మోసాన్ని ఆశ్రయించాడు.
2.89.64
तिष्ठन्ति चेमे कुरवः सभाया-
मीशाः सुतानां च तथा स्नुपाणाम्।
समीक्ष्य सर्वे मम चापि वाक्यं ।
विब्रूत मे प्रश्नमिमं यथावत् ॥ २.८९.६४ ॥
సభలో ఈ కురువులు, కుమారుల, కోడళ్ల పాలకులు అందరూ నిలబడి ఉన్నారు. నా మాటను గమనించి ఈ ప్రశ్నకు యథావిధిగా నాకు సమాధానం చెప్పండి.
2.89.65
न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा ।
न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम्।
नासौ धर्मो यत्र न सत्यमस्ति ।
न तत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम् ॥ २.८९.६५ ॥
పెద్దలు లేని సభ సభ కాదు; ధర్మాన్ని చెప్పనివారు పెద్దలు కారు. సత్యం లేని చోట ధర్మం లేదు; మోసంతో కలుషితమైనది సత్యం కాదు.
2.89.66
तथा ब्रुवन्तीं करुणं रुदन्ती-
मवेक्षमाणां कृपणान्पतींस्तान्।
दुःशासनः परुषाण्यप्रियाणि ।
वाक्यान्युवाचामधुराणि चैव ॥ २.८९.६६ ॥
ఈ విధంగా కరుణగా మాట్లాడుతూ, ఏడుస్తూ, దీనులైన ఆ భర్తలను చూస్తున్న ద్రౌపదితో దుశ్శాసనుడు కఠినమైన, అప్రియమైన, చేదైన మాటలు పలికాడు.
2.89.67
तां कृष्यमाणां च रजस्वलां च ।
स्रस्तोत्तरीयामतदर्हमाणाम्।
वृकोदरः प्रेक्ष्य युधिष्ठिरं च ।
चकार कोपं परमार्तरूपः ॥ २.८९.६७ ॥
ఆమె ఈడ్చబడుతుండటం, ఆమె రజస్వల అయి ఉండటం, ఆమె పై వస్త్రం జారిపోవడం, ఆమె అందుకు అర్హురాలు కాకపోవడం చూసి, యుధిష్ఠిరుణ్ణి చూసి, వృకోదరుడు (భీముడు) అత్యంత బాధతో కోపం తెచ్చుకున్నాడు.