ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.89.1
एहि क्षत्तर्द्रौपदीमानस्व ।
प्रियां भार्यां संमतां पाण्डवानाम्।
संमार्जतां वेश्म परैतु शीघ्रं ।
तत्रास्तु दासीभिरपुण्यशीला ॥ २.८९.१ ॥
ଆସ ବିଦୁର, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ସମ୍ମାନିତା ପତ୍ନୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଆଣ। ସେ ଶୀଘ୍ର ଘର ଝାଡୁ ଦେଉ; ସେଠାରେ ଦାସୀମାନଙ୍କ ସହ, ଅପୁଣ୍ୟଶୀଳା ହୋଇ ରହୁ।
2.89.2
दर्विभाषं भाषितं त्वादृशेन ।
न मन्द सम्बुद्ध्यसि पाशबद्धः।
प्रपाते त्वं लम्बमानो न वेत्सि ।
व्याघ्रान्मृगः कोपयसेऽतिवेलम् ॥ २.८९.२ ॥
ତୁମ ପରି ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଏଭଳି ଦୁର୍ବାକ୍ୟ କୁହାଗଲା। ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ପାଶରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଛ ଓ ବୁଝୁନ ଛ। ଖାଲର କିନାରରେ ଝୁଲୁଛ ଏହା ତୁମେ ଜାଣ ନାହିଁ; ବାଘରୁ ହରିଣ ପରି ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧ ଜାଗାଉଛ।
2.89.3
आशीविषास्ते शिरसि पूर्णकोपा महाविषाः ।
मा कोपिष्ठाः सुमन्दात्मन्मा गमस्त्वं यमक्षयम् ॥ २.८९.३ ॥
ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାବିଷ ସର୍ପମାନେ ଅଛନ୍ତି। ମୂର୍ଖ, ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ରୁଦ୍ଧ କର ନାହିଁ; ଯମଲୋକକୁ ଯାଅ ନାହିଁ।
2.89.4
न हि दासीत्वमापन्ना कृष्णा भवितुमर्हति ।
जनीशेन हि राज्ञैषा पणे न्यस्तेति मे मतिः ॥ २.८९.४ ॥
କୃଷ୍ଣା ଦାସୀତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟା ନୁହେଁ। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ପଣରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଏହା ମୋର ମତ।
2.89.5
अयं दत्ते वेणुरिवात्मघाती ।
फलं राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
द्यूतं हि वैराय महाभयाय ।
मत्तो न बुध्यत्ययमन्तकालम् ॥ २.८९.५ ॥
ଏ ବାଉଁଶ ପରି ନିଜକୁ ନିଜେ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଏହି ପୁତ୍ର ରାଜା ନିଜର ଫଳ ଭୋଗୁଛି। ଜୁଆ ନିଶ୍ଚୟ ଶତ୍ରୁତା ଓ ମହାଭୟର କାରଣ। ମୋ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏ ନିଜର ଅନ୍ତକାଳ ବୁଝୁନାହିଁ।
2.89.6
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनताः परमभ्याददीत।
ययास्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेदुशती पापलोक्याम् ॥ २.८९.६ ॥
କଠୋର ବାଣୀରେ ଯେ ଆଘାତ କରେ କିମ୍ବା ନିଷ୍ଠୁର କଥା କହେ, ସେ ଯେପରି ନହୁଏ। ଯେଉଁ ବାଣୀରେ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୁଏ, ପାପଲୋକ ଆଡ଼କୁ ନେଉଥିବା ସେପରି ବାଣୀ ବୋଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.89.7
समुच्चरन्त्यतिवादाश्च वक्त्रा-
ध्यौराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ २.८९.७ ॥
ମୁଖରୁ ନିର୍ଗତ କଠୋର ବାଣୀ ମନକୁ ଆଘାତ କରେ; ଆହତ ମନ ଦିନରାତି ଶୋକ କରେ। ସେହି ବାଣୀ ଅନ୍ୟର ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଲାଗେ। ପଣ୍ଡିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବେ ନାହିଁ।
2.89.8
अजो हि शस्त्रमगिलत्किलैकः ।
शस्त्रे विपन्ने शिरसास्य भूमौ।
निकृन्तनं स्वस्य कण्ठस्य घोरं ।
तद्वद्वेरं मा कृथाः पाण्डुपुत्रैः ॥ २.८९.८ ॥
କୁହାଯାଏ ଗୋଟିଏ ଛେଳି ଅସ୍ତ୍ର ଗିଳିଥିଲା; ଅସ୍ତ୍ର ଅଟକିଗଲେ ସେ ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ପିଟି ନିଜର କଣ୍ଠକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କାଟିଦେଲା। ସେହିପରି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା କର ନାହିଁ।
2.89.9
न किञ्चिदित्थं प्रवदन्ति पार्था ।
वनेचरं वा गृहमेधिनं वा।
तपस्विनं वा परिपूर्णविद्यं ।
भषन्ति हैवं श्वनराः सदैव ॥ २.८९.९ ॥
ପୃଥାର ପୁତ୍ରମାନେ ଏପରି କିଛି କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ବନବାସୀ ହେଉ, ଗୃହସ୍ଥ ହେଉ, ତପସ୍ୱୀ ହେଉ କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଦ୍ୱାନ ହେଉ। କୁକୁରପରି ମଣିଷମାନେ ସର୍ବଦା ଭୁକନ୍ତି।
2.89.10
द्वारं सुघोरं नरकस्य जिह्यं ।
न बुध्यते धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
तमन्वेतारो बहवः कुरूणां ।
द्यूतोदये सह दुःशासनेन ॥ २.८९.१० ॥
ଏହା ନରକର ଅତି ଭୟଙ୍କର ବକ୍ର ଦ୍ୱାର; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହାକୁ ବୁଝୁନାହିଁ। ଜୁଆର ଉଦୟରେ ଦୁଃଶାସନ ସହ ଅନେକ କୁରୁବଂଶୀୟ ତାଙ୍କ ପଛେ ଚାଲିଛନ୍ତି।
2.89.11
मज्जन्त्यलाबूनि शिलाः प्लवन्ते ।
मुह्यन्ति नावोम्भसि शश्वदेव।
मूढो राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो ।
न मे वाचः पथ्यरूपाः शृणोति ॥ २.८९.११ ॥
ଲାଉ ଡୁବେ, ପଥର ଭାସେ; ଜଳରେ ଡଙ୍ଗା ସର୍ବଦା ଭ୍ରମିତ ହୁଏ। ମୂର୍ଖ ରାଜା, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୋର ହିତକର ବାକ୍ୟ ଶୁଣେ ନାହିଁ।
2.89.12
अन्तो नूं भवितायं करूणां ।
सुदारुणः सर्वहरो विनाशः।
वाचः काव्याः सुहृदां पथ्यरूपा ।
न श्रूयन्ते वर्धते लोभ एव ॥ २.८९.१२ ॥
କୁରୁମାନଙ୍କ ଅନ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବ; ଅତି ଭୟଙ୍କର, ସବୁକିଛି ହରଣ କରୁଥିବା ବିନାଶ। ସୁହୃଦମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନପୂର୍ଣ୍ଣ, ହିତକର ବାକ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ; ଲୋଭ ହିଁ ବଢ଼େ।
2.89.13
धिगस्तु क्षत्तारमिति ब्रुवाणो ।
दर्पेण मत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
अवैक्षत प्रातिकामीं सभाया-
मुवाच चैनं परमार्यमध्ये ॥ २.८९.१३ ॥
'ଏହି କ୍ଷତ୍ତାଙ୍କୁ ଧିକ୍କାର' ବୋଲି କହି, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଭାରେ ପ୍ରାତିକାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.89.14
त्वं प्रातिकामिन्द्रौपदीमानयस्व ।
न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यः।
क्षत्ता ह्ययं विवदत्येव भीतो ।
न चास्माकं वृद्धिकामः सदैव ॥ २.८९.१४ ॥
'ପ୍ରାତିକାମୀ, ତୁମେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଆଣ। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କଠାରୁ ତୁମର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ। ଏହି କ୍ଷତ୍ତା ଭୟରେ ହିଁ କଥା କହୁଛି; ସେ ଆମର ବୃଦ୍ଧି କେବେ ବି ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।'
2.89.15
एवमुक्तः प्रातिकामी स सूतः ।
प्रायाच्छीघ्रं राजवचो निशम्य।
प्रविश्य च श्वेव हि सिंहगेष्ठं ।
समासदन्महिषीं पाण्डवानाम् ॥ २.८९.१५ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେହି ସାରଥି ପ୍ରାତିକାମୀ ଶୀଘ୍ର ଗଲା। ସିଂହର ଗୁମ୍ଫାରେ କୁକୁର ପରି ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହିଷୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
2.89.16
युधिष्ठिरो द्यूतमदेन मत्तो ।
दुर्योधनो द्रौपदि त्वामजैषीत्।
सा त्वं प्रपद्यस्व धृतराष्ट्रस्य वेश्म ।
नयामि त्वां कर्मणि याज्ञसेनि ॥ २.८९.१६ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜୁଆର ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ହାରିଗଲେ; ହେ ଦ୍ରୌପଦି, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତୁମକୁ ଜିତିଗଲା। ତୁମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଅ। ହେ ଯାଜ୍ଞସେନି, କାମ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନେଉଛି।
2.89.17
कथं त्वेवं वदसि प्रातिकामि-
को हि दीव्येद्भार्यया राजपुत्रः।
मूडो राजा द्यूतमदेन मत्तो ।
ह्यभून्नान्यत्कैतवमस्य किञ्चित् ॥ २.८९.१७ ॥
ହେ ପ୍ରାତିକାମୀ, ତୁମେ ଏପରି କିପରି କହୁଛ? ନିଜ ପତ୍ନୀକୁ ପଣ ରଖି କେଉଁ ରାଜପୁତ୍ର ଜୁଆ ଖେଳିବ? ମୂର୍ଖ ରାଜା ଜୁଆର ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଛଳନା ନଥିଲା।
2.89.18
यदा नाभूत्कैतवमन्यदस्य ।
तदाऽदेवीत्पाण्डवोऽजातशत्रुः।
न्यस्ताः पूर्वं भ्रातरस्तेन राज्ञा ।
स्वयं चात्मा त्वमथो राजपुत्रि ॥ २.८९.१८ ॥
ତାଙ୍କଠାରେ ଅନ୍ୟ ଛଳନା ନଥିବାବେଳେ, ଅଜାତଶତ୍ରୁ ପାଣ୍ଡବ ଜୁଆ ଖେଳିଲେ। ସେହି ରାଜା ପ୍ରଥମେ ଭାଇମାନଙ୍କୁ, ପରେ ନିଜକୁ, ତା'ପରେ ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ତୁମକୁ ପଣ ରଖିଲେ।
2.89.19
गच्छ त्वं कितवं गत्वा सभायां पृच्छ सूतज ।
किं तु पूर्वं पराजैषीरात्मानमथवा नु माम् ॥ २.८९.१९ ॥
ତୁମେ ଯାଇ ସଭାରେ ସେହି ଜୁଆଡ଼ିଆଙ୍କୁ ପଚାର, ହେ ସୂତପୁତ୍ର: ପ୍ରଥମେ ସେ ନିଜକୁ ହାରିଲା, ନା ମୋତେ?
2.89.20
एतज्ज्ञात्वा समागच्छ ततो मां नयं सूतज ।
ज्ञात्वा चिकीर्षितमहं राज्ञो यास्यामि दुःखिता ॥ २.८९.२० ॥
ଏହା ଜାଣି ଫେରି ଆ, ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ତା'ପରେ ମୋତେ ନେଇଯା। ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣି ଦୁଃଖିତା ହୋଇ ମୁଁ ଯିବି।
2.89.21
सभां गत्वा स चोवाच द्रौपद्यस्तद्वचस्तदा ।
युधिष्ठिरं नरेनद्राणां मध्ये स्थितमिदं वचः ॥ २.८९.२१ ॥
ସେ ସଭାକୁ ଯାଇ ସେତେବେଳେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା କହିଲା।
2.89.22
कस्येशो नः पराजैषीरिति त्वामाह द्रौपदी ।
किं नु पूर्वं पराजैषीरात्मानमथवापि माम् ॥ २.८९.२२ ॥
"ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର କାହାର ଅଧିପତି ହୋଇ ତୁମେ ହାରିଲ?" ଏହା ଦ୍ରୌପଦୀ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛନ୍ତି। "ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ନିଜକୁ ହାରିଥିଲ କି ମୋତେ?"
2.89.23
युधिष्ठिरस्तु निश्चेता गतसत्व इवाभवत् ।
न तं सूतं प्रत्युवाच वचनं साध्वसाधु वा ॥ २.८९.२३ ॥
ମାତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚେତନାହୀନ ଓ ଯେମିତି ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇଗଲେ। ସେହି ସାରଥିକୁ ସେ ଭଲ କି ମନ୍ଦ କୌଣସି କଥା ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
2.89.24
इहैवागत्य पाञ्चाली प्रश्नमेनं प्रभाषताम् ।
इहैव सर्वे शृण्वन्तु तस्याश्चैतस्य यद्वचः ॥ २.८९.२४ ॥
ପାଞ୍ଚାଳୀ ଏଠାକୁ ଆସି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ଓ ଏହାର କଥା ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
2.89.25
स गत्वा राजभवनं दुर्योधनवशानुगः ।
उवाच द्रौपदीं सूतः प्रातिकामी व्यथन्निव ॥ २.८९.२५ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ବଶରେ ଥିବା ସେହି ସାରଥି ରାଜଭବନକୁ ଯାଇ, ଦୂତ ହୋଇ, ଯେପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହିଲା।
2.89.26
सभ्यास्त्वमी राजपुत्र्याह्वयन्ति ।
मन्ये प्राप्तः संशयः कौरवाणाम्।
न वै समृद्दिं पालयते लघीयान् ।
यस्त्वां सभां नेष्यति राजपुत्रि ॥ २.८९.२६ ॥
ଏହି ସଭାସଦମାନେ ରାଜପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ଡାକୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି କୌରବମାନଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ଆସିଛି। ଛୋଟ ଲୋକ ସମୃଦ୍ଧି ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ; ହେ ରାଜପୁତ୍ରୀ, ଯେ ତୁମକୁ ସଭାକୁ ନେବ ସେ ଛୋଟ ଲୋକ।
2.89.27
एवं नूनं व्यदधात्संविधाता ।
स्पर्शावुभौ स्पृशतो वृद्धबालौ।
धर्मं त्वेकं परमं प्राह लोके ।
स नः शमं धास्यति गोप्यमानः ॥ २.८९.२७ ॥
ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବିଧାନ କଲେ। ବୃଦ୍ଧ ଓ ବାଳକ ଉଭୟେ ଗୋଟିଏ ସ୍ପର୍ଶ ପାଆନ୍ତି। ଜଗତରେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ଧର୍ମ କୁହାଯାଇଛି। ତାହା ରକ୍ଷିତ ହେଲେ ଆମକୁ ଶାନ୍ତି ଦେବ।
2.89.28
सोऽयं धर्मो मा त्यगात्कौरवान्वै ।
सभ्यान्गत्वा पृच्छ धर्म्यं वचो मे।
ते मां ब्रूयुर्निश्चितं तत्करिष्ये ।
धर्मात्मानो नीतिमन्तो वरिष्ठाः ॥ २.८९.२८ ॥
ସେ ଧର୍ମ କୌରବମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନ ଯାଉ। ସଭାସଦମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ମୋ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ପଚାର। ସେମାନେ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ କହନ୍ତୁ ଯେ 'ଆମେ ତାହା କରିବୁ'; ସେମାନେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ନୀତିମାନ୍ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
2.89.29
श्रुत्वा सूतस्तद्वचो याज्ञसेन्याः ।
सभां गत्वा प्राह वाक्यं तदानीम्।
अधोमुखास्ते न च किञ्चिदूचु-
र्निर्बन्धं तं धार्तराष्ट्रस्य बुद्ध्वा ॥ २.८९.२९ ॥
ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କ ସେ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସୂତ ସଭାକୁ ଯାଇ ସେତେବେଳେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା। ଅଧୋମୁଖ ସେମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ହଠ ବୁଝି।
2.89.30
युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनचिकीर्षितम् ।
द्रौपद्याः संमतं दूतं प्राहिणोद्भरतर्षभ ॥ २.८९.३० ॥
ମାତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଶୁଣି, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ଜଣେ ଦୂତ ପଠାଇଲେ, ହେ ଭରତର୍ଷଭ।
2.89.31
एकवस्त्र त्वधोनीवो रोदमाना रजस्वला ।
सभामागम्य पाञ्चालि श्वशुरस्याग्रतो भव ॥ २.८९.३१ ॥
ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତଳ ଗଣ୍ଠି ଖୋଲି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ରଜସ୍ୱଳା ହୋଇ ସଭାକୁ ଆସି, ପାଞ୍ଚାଲୀ, ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୁଅ।
2.89.32
अथ त्वामागतां दृष्ट्वा राजपुत्रीं सभां तदा ।
सभ्याः सर्वे विनिन्देरन्मनोर्भिर्धृतराष्ट्रजम् ॥ २.८९.३२ ॥
ସେତେବେଳେ ରାଜକୁମାରୀ ତୁମକୁ ସଭାକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟ ମନରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
2.89.33
स गत्वा त्वरितं दूतः कृष्णाया भवनं नृप ।
न्यवेदयन्मतं धीमान्धर्मराजस्य निश्चितम् ॥ २.८९.३३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଦୂତ ଶୀଘ୍ର କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଭବନକୁ ଯାଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତ ମତ ଜଣାଇଲା।
2.89.34
पाण्डवाश्च महात्मानो दीना दुःखसमन्विताः ।
सत्येनातिपरीताङ्गा नोदीक्षन्ते स्म किञ्चन ॥ २.८९.३४ ॥
ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୀନ ଓ ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ସତ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗସବୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲା; ସେମାନେ କିଛି ଦେଖୁ ନ ଥିଲେ।
2.89.35
ततस्त्वेषां मुखमालोक्य राजा ।
दुर्योधनः सूतमुवाच हृष्टः।
इहैवैतामानय प्रातिकामिन् ।
प्रत्यक्षमस्याः कुरवो ब्रुवन्तः ॥ २.८९.३५ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁଖ ଦେଖି ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସାରଥିକୁ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରାତିକାମୀ! ଏହାକୁ ଏଠାକୁ ହିଁ ଆଣ; କୌରବମାନେ ଏହାର ସାମନାରେ ହିଁ କଥା କହନ୍ତୁ।"
2.89.36
ततः सूतस्तस्य वशानुगामी ।
भीतश्च कोपाद्द्रुपदात्मजायाः।
विहाय मानं पुनरेव सभ्या-
नुवाच कृष्णां किमहं ब्रवीमि ॥ २.८९.३६ ॥
ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାବହ ସାରଥି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦ୍ରୁପଦକନ୍ୟାଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଡରି, ଗର୍ବ ଛାଡ଼ି ପୁଣି ସଭ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲା, "କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ମୁଁ କ'ଣ କହିବି?"
2.89.37
दुःशासनैष मम सूतपुत्रो ।
वृकोदरादुद्विजतेऽल्पचेताः।
स्वयं प्रगृह्यानय याज्ञसेनीं ।
किं ते करिष्यन्त्यवशाः सपत्नाः ॥ २.८९.३७ ॥
"ହେ ଦୁଃଶାସନ! ଏହି ମୋର ସାରଥି-ପୁତ୍ର ବୃକୋଦରଙ୍କ ଭୟରେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ଅସହାୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ କରିବେ?"
2.89.38
ततः समुत्थाय स राजपुत्रः ।
श्रुत्वा भ्रातुः शासनं रक्तदृष्टिः।
प्रविश्य तद्वेश्म महारथाना-
मित्यब्रवीद्द्रौपदीं राजपुत्रीम् ॥ २.८९.३८ ॥
ତା'ପରେ ସେଇ ରାଜପୁତ୍ର ଉଠି, ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ସେଇ ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରାଜପୁତ୍ରୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲା।
2.89.39
एह्येहि पाञ्चालि राजपुत्रीम् ।
दुर्योधनं पश्य विमुक्तलज्जा।
कुरून्भजस्वायतपत्रनेत्रे ।
धर्मेण लब्धाऽसि सभां परैहि ॥ २.८९.३९ ॥
ଆ, ଆ ପାଞ୍ଚାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରୀ! ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖ। କୁରୁମାନଙ୍କ ସେବା କର, ହେ ଦୀର୍ଘ ପଦ୍ମନୟନା! ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଜିତା ଯାଇଛ, ସଭାକୁ ଚାଲ।
2.89.40
ततः समुत्थाय सुदूर्मनाः सा ।
विवर्णमामृज्य मुखं करेण।
आर्ता प्रदुद्राव यतः स्त्रियस्ता ।
वृद्धस्य राज्ञः कुरुपुङ्गवस्य ॥ २.८९.४० ॥
ତା'ପରେ ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଉଠି, ହାତରେ ମଳିନ ମୁଖ ପୋଛି, ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲା।
2.89.41
ततो जवेनाभिससार रोषा-
द्दुःशासनस्तामभिगर्जमानः।
दीर्घेषु नीलेष्वथ चोर्मिमत्सु ।
जग्राह केशेषु नरेन्द्रपत्नीम् ॥ २.८९.४१ ॥
ତା'ପରେ ରୋଷରେ ଦୁଃଶାସନ ବେଗରେ ତା'ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁ, ଗର୍ଜନ କରି, ଦୀର୍ଘ କଳା ଢେଉ ପରି କେଶରେ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଧରିଲା।
2.89.42
ये राजसूयावभृथे जलेन ।
महाक्रतौ मन्त्रपूतेन सिक्ताः।
ते पाण्डवानां परिभूय वीर्यं ।
बलात्प्रमृष्टा धृतराष्ट्रजेन ॥ २.८९.४२ ॥
ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନରେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳରେ ସିଞ୍ଚିତ (ହାତଗୁଡ଼ିକୁ), ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବୀର୍ଯ୍ୟକୁ ଅପମାନ କରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ବଳରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲା।
2.89.43
स तां पराकृष्य सभासमीप-
मानीय कृष्णामतिदीर्घकेशीम्।
दुःशासनो नाथवतीमनाथव-
च्चकर्ष वायुः कदलीमिवार्ताम् ॥ २.८९.४३ ॥
ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ସଭା ନିକଟକୁ ଆଣି, ଅତିଦୀର୍ଘକେଶୀ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦୁଃଶାସନ ଟାଣିଲା; ଯେପରି ପବନ ପୀଡିତ କଦଳୀ ଗଛକୁ ଦୋହଲାଏ, ଯେପରି ତାର କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନ ଥିଲା।
2.89.44
सा कृष्णमाणा नमिताङ्गयष्टिः ।
शनैरुवाचाथ रजस्वलाऽस्मि।
एकं च वासो मम मन्दबुद्धे ।
सभां नेतुं नार्हसि मामनार्य ॥ २.८९.४४ ॥
ଟଣାଯାଉଥିବା, ନତ ଶରୀରୀ ସେ ଧୀରେ କହିଲେ: "ମୁଁ ରଜସ୍ବଳା; ମୋ ପାଖରେ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର। ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ହେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ମୋତେ ସଭାକୁ ନେବା ତୁମ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।"
2.89.45
ततोऽब्रवीत्तां प्रसभं निगृह्य ।
केशेशु कृष्णेषु तदा स कृष्णाम्।
कृष्णं च जिष्णुं च हरिं नरं च ।
त्रायाय विक्रोशति याज्ञसेनि ॥ २.८९.४५ ॥
ତବେ ସେ ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ କଳା କେଶ ଧରି ତାଙ୍କୁ କହିଲା; ସେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ: "ହେ ଯାଜ୍ଞସେନୀ! କୃଷ୍ଣ, ଜିଷ୍ଣୁ, ହରି ଓ ନରଙ୍କୁ ଡାକ!"
2.89.46
रजस्वला वा भव याज्ञसेनि ।
एकाम्बरा वाप्यथवा विवस्त्रा।
द्यूते जिता चासि कृताऽसि दासी ।
दासीषु वासश्च यथोपजोषम् ॥ २.८९.४६ ॥
"ହେ ଯାଜ୍ଞସେନୀ! ତୁମେ ରଜସ୍ବଳା ହୁଅ, ଏକ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ହୁଅ, କିମ୍ବା ବିବସ୍ତ୍ରା ହୁଅ, ଦ୍ୟୂତରେ ତୁମେ ଜିତା ହୋଇଛ, ଦାସୀ କରାଯାଇଛ; ଦାସୀମାନଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଯେପରି ଭଲ ଲାଗେ, ସେପରି ହେବ।"
2.89.47
प्रकीर्णकेशी पतितार्धवस्त्रा ।
दुःशासनेन व्यवधूयमाना।
हीमत्यमर्षेण च दह्यमाना ।
शनैरिदं वाक्यमुवाच कृष्णा ॥ २.८९.४७ ॥
ବିଖରା କେଶ ଓ ଅଧା ଖସିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଦୁଃଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଝଟକା ଖାଉ ଥିବା, ଲଜ୍ଜା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା କୃଷ୍ଣା ଧୀରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.89.48
इमे समायामुपनीतशास्त्राः ।
क्रियावन्तः सर्व एवेन्द्रकल्पाः।
गुरुस्थाना गुरवश्चैव सर्वे ।
तेषामग्रे नोत्सहे स्थातुमेवम् ॥ २.८९.४८ ॥
ଏଠାରେ ସମବେତ, ଶାସ୍ତ୍ରଦୀକ୍ଷିତ, ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ଓ ଗୁରୁସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏପରି ଭାବେ ଠିଆ ହେବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
2.89.49
नशंसकर्मंस्त्वमनार्यवृत ।
मा मा विवस्त्रां कुरु मा विकार्षीः।
न मर्षयेयुस्तव राजपुत्राः ।
सेन्द्रापि देवा यदि ते सहायाः ॥ २.८९.४९ ॥
ହେ କ୍ରୂରକର୍ମା, ନୀଚାଚାରୀ, ମୋତେ ବିବସ୍ତ୍ରା କର ନାହିଁ, ଟାଣ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ତୁମ ସହାୟ ହେଲେ ବି ତୁମ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଏହା ସହିବେ ନାହିଁ।
2.89.50
धर्मे स्थितो धर्मसुतो महात्मा ।
धर्मश्च सूक्ष्मो निपुणोपलक्ष्यः।
वाचापि भर्तुः परमाणुमात्र-
मिच्छामि दोषं न गुणान्विसृज्य ॥ २.८९.५० ॥
ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ମହାତ୍ମା ଧର୍ମପୁତ୍ର; ଧର୍ମ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନିପୁଣମାନେ ହିଁ ତାହା ଜାଣନ୍ତି। ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପରମାଣୁ ମାତ୍ର ଦୋଷ ଖୋଜିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଗୁଣ ଛାଡ଼ି ନୁହେଁ।
2.89.51
इदं त्वकार्यं कुरुवीरमध्ये ।
रजस्वलां यत्परिकर्षसे माम्।
न चापि कश्चित्कुरुतेऽत्र कुत्सां ।
ध्रुवं तवेदं मतमभ्युपेतः ॥ २.८९.५१ ॥
କୁରୁବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଅନୁଚିତ କର୍ମ; ରଜସ୍ବଳା ମୋତେ ତୁମେ ଟାଣୁଛ। ଏଠାରେ କେହି ନିନ୍ଦା କରୁ ନାହାନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ତୁମର ମତ, ଯାହା ସମସ୍ତେ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି।
2.89.52
धिगस्तु नष्टः खलु भारतानां ।
धर्मस्तथा क्षत्रविदां च वृत्तम्।
यत्र ह्यतीतां कुरुधर्मवेलां ।
प्रेक्षन्ति सर्वे कुरवः सभायाम् ॥ २.८९.५२ ॥
ଧିକ୍! ଭରତମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; କ୍ଷତ୍ରବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବାଙ୍କ ଆଚରଣ ସେହିପରି। ଯେଉଁଠି କୁରୁଧର୍ମର ସୀମା ଲଙ୍ଘିତ ହେଉଛି ଏବଂ ସଭାରେ ସମସ୍ତ କୁରୁ ତାହା ଦେଖୁଛନ୍ତି।
2.89.53
द्रोणस्य भीष्मस्य च नास्ति सत्त्वं ।
क्षत्तुस्तथैवास्य चनास्ति सत्त्वं
क्षत्तुस्तथैवास्य महात्मनोपि ।
न लक्षयन्ति कुरुवृद्धमुख्याः ॥ २.८९.५३ ॥
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କଠାରେ ସାହସ ନାହିଁ; କ୍ଷତ୍ତାଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସାହସ ନାହିଁ; ମହାତ୍ମାଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। କୁରୁ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରମୁଖମାନେ ଏହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
2.89.54
तथा ब्रुवन्ती करुणं सुमध्यमा ।
भर्तॄन्कटाक्षैः कुपितानपश्यत्।
सा पाण्डवान्कोपपरीतदेहा-
न्सन्दीपयामास कटाक्षपातैः ॥ २.८९.५४ ॥
ଏପରି କରୁଣ ଭାବରେ କହୁଥିବା ସୁମଧ୍ୟମା (ଦ୍ରୌପଦୀ) କ୍ରୋଧିତ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କୁ କଟାକ୍ଷରେ ଦେଖିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ଦେହ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସେ କଟାକ୍ଷପାତରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ।
2.89.55
हृतेन राज्येन तथा धनेन ।
रत्नैश्च मुख्यैर्न तथा बभूव।
यथा त्रपाकोपसमीरितेन ।
कृष्णाकटाक्षेण बभूव दुःखम् ॥ २.८९.५५ ॥
ରାଜ୍ୟ, ଧନ ଓ ପ୍ରମୁଖ ରତ୍ନ ହରଣରେ ସେପରି ଦୁଃଖ ହୋଇନଥିଲା, ଯେପରି ଲଜ୍ଜା ଓ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ କଟାକ୍ଷରେ ହୋଇଥିଲା।
2.89.56
दुःशासनश्चापि समीक्ष्य कृष्णा-
मवेक्षमाणां कृपणान्पतींस्तान्।
आधूय वेगेन विसञ्ज्ञकल्पा-
मुवाच दासीति हसन्सशब्दम् ॥ २.८९.५६ ॥
ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ ଦୀନ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଚାହିଁଥିବା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବେଗରେ ତାଙ୍କୁ ଝାଙ୍କି, ଅଚେତ ପ୍ରାୟ ତାଙ୍କୁ ଜୋରରେ ହସି "ଦାସୀ!" କହିଲେ।
2.89.57
कर्णस्तु तद्वाक्यमतीव हृष्टः ।
सम्पूजयामास हसन्सशब्दम्।
गान्धारराजः सुबलस्य पुत्र-
स्तथैव दुःशासनमभ्यनन्दत् ॥ २.८९.५७ ॥
କର୍ଣ୍ଣ ତ ସେହି ବାକ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଜୋରରେ ହସି ତାହାର ସମ୍ମାନ କଲେ। ସୁବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାନ୍ଧାରରାଜ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
2.89.58
सभ्यास्तु ये तत्र बभूवुरन्ये ।
ताभ्यामृते धार्तराष्ट्रेण चैव।
तेषामभूद्दुः खमतीव कृष्णां ।
दृष्ट्वा सभायां परिकृष्यमाणाम् ॥ २.८९.५८ ॥
ସେଠାରେ ସଭାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ସଭ୍ୟମାନେ — ସେହି ଦୁଇ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ବ୍ୟତୀତ — ସଭାରେ ଟାଣି ନିଆଯାଉଥିବା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
2.89.59
न धर्मसौक्ष्म्यात्सुभगे विवेक्तुं ।
शक्रोमि ते प्रश्नमिमं यथावत्।
अस्वाम्यशक्तः पणितुं परस्वं ।
स्त्रियाश्च भर्तुर्वशतां समीक्ष्य ॥ २.८९.५९ ॥
ହେ ସୁଭଗେ, ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ହେତୁ ତୁମ ଏ ପ୍ରଶ୍ନର ଯଥାବତ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ମୁଁ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଯେ ମାଲିକ ନୁହେଁ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ, ସେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ପଣ ରଖିପାରିବ ନାହିଁ; ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀର ବଶବର୍ତ୍ତୀ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ହେବ।
2.89.60
त्यजेत सर्वां पृथिवीं समृद्धां ।
युधिष्ठिरो धर्ममथो न जह्यात्।
उक्तं जितोऽस्मीति च पाण्डवेन ।
तस्मान्न शक्नोमि विवेक्तुमेतत् ॥ २.८९.६० ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମୃଦ୍ଧ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ। ପାଣ୍ଡବ କହିଥିଲେ 'ମୁଁ ପରାଜିତ'; ତେଣୁ ଏହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ମୁଁ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
2.89.61
द्व्यूतेऽद्वितीयः शकुनिर्नरेषु ।
कुन्तीसुतस्तेन निसृष्टकामः।
न मन्यते तां निकृतिं युधिष्ठिर-
स्तस्मान् ते प्रश्नमिमं ब्रवीमि ॥ २.८९.६१ ॥
ଦ୍ୟୁତରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକୁନି ଅଦ୍ୱିତୀୟ। କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି; ସେ ସେହି ପ୍ରବଞ୍ଚନାକୁ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମକୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କହୁଛି।
2.89.62
आहूय राजा कुशलैरनार्यै-
र्दुष्टात्मभिर्नैकृतिकैः सभायाम्।
द्यूतप्रियैर्नातिकृतप्रयत्नः ।
कस्मादयं नाम निसृष्टकामः ॥ २.८९.६२ ॥
ସଭାରେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ, ପ୍ରବଞ୍ଚକ, ଜୂଆ ପ୍ରିୟ କୁଶଳୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ଏ ଅତ୍ୟଧିକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନାହିଁ। ଏ କାହିଁକି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ିଦେଲା?
2.89.63
अशुद्धभावैर्निकृतिप्रवृत्तै-
रबुध्यमानः कुरुपाण्डवाग्र्यः।
सम्भूय सर्वैश्च जितोऽपि यस्मा-
त्पश्चादयं कैतवमभ्युपेतः ॥ २.८९.६३ ॥
ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବବିଶିଷ୍ଟ, ପ୍ରବଞ୍ଚନାରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ନ ଜାଣି, କୁରୁ-ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହାକୁ ସମସ୍ତେ ମିଳି ଜିତିଲେ; ପରେ ଏ ପ୍ରବଞ୍ଚନାର ଆଶ୍ରୟ ନେଲା।
2.89.64
तिष्ठन्ति चेमे कुरवः सभाया-
मीशाः सुतानां च तथा स्नुपाणाम्।
समीक्ष्य सर्वे मम चापि वाक्यं ।
विब्रूत मे प्रश्नमिमं यथावत् ॥ २.८९.६४ ॥
ସଭାରେ ଏହି କୁରୁମାନେ, ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରବଧୂଙ୍କ ପ୍ରଭୁମାନେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋ କଥାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।
2.89.65
न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा ।
न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम्।
नासौ धर्मो यत्र न सत्यमस्ति ।
न तत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम् ॥ २.८९.६५ ॥
ଯେଉଁଠି ବୃଦ୍ଧ ନାହାନ୍ତି ତାହା ସଭା ନୁହେଁ; ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ କହନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ନାହିଁ ସେଠି ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଛଳରେ ବିଦ୍ଧ ଯାହା ତାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
2.89.66
तथा ब्रुवन्तीं करुणं रुदन्ती-
मवेक्षमाणां कृपणान्पतींस्तान्।
दुःशासनः परुषाण्यप्रियाणि ।
वाक्यान्युवाचामधुराणि चैव ॥ २.८९.६६ ॥
ଏହିପରି କରୁଣ ଭାବରେ କହୁଥିବା, କାନ୍ଦୁଥିବା, ସେହି ଦୀନ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦୁଃଶାସନ କଠୋର, ଅପ୍ରିୟ ଓ ତିକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲା।
2.89.67
तां कृष्यमाणां च रजस्वलां च ।
स्रस्तोत्तरीयामतदर्हमाणाम्।
वृकोदरः प्रेक्ष्य युधिष्ठिरं च ।
चकार कोपं परमार्तरूपः ॥ २.८९.६७ ॥
ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ନିଆଯାଉଥିବା, ସେ ରଜସ୍ଵଳା ଥିବା, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରୀୟ ଖସିଯାଇଥିବା ଏବଂ ସେ ତାହାର ଯୋଗ୍ୟ ନ ଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ରୂପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।