ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.90.1
भवन्ति गेहे बन्धक्यः कितवानां युधिष्ठिर ।
भवन्ति दीव्यन्ति दया चैवास्ति तावस्वपि ॥ २.९०.१ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଜୁଆଡ଼ିଙ୍କ ଘରେ ବନ୍ଧକୀ ନାରୀ ଥାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ପାଶା ଖେଳନ୍ତି; ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୟା ଅଛି।
2.90.2
काश्यो यद्धनमाहार्षीद्द्रव्यं यच्चान्यदुत्तमम् ।
तथाऽन्ये पृथिवीपाला यानि रत्नान्युपाहरन् ॥ २.९०.२ ॥
କାଶୀରାଜ ଆଣିଥିବା ଧନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଉପହାର ଦେଇଥିବା ରତ୍ନ।
2.90.3
वाहनानि धनं चैव कवचान्यायुधानि च ।
राज्यमात्मा वयं चैव कैतवेन हृतं परैः ॥ २.९०.३ ॥
ବାହନ, ଧନ, କବଚ, ଆୟୁଧ, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଆମେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଛଳନାରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହୋଇଛୁ।
2.90.4
न च मे तत्र कोपोऽभूत्सर्वस्येशो हि नो भवान् ।
इमं त्वतिक्रमं मन्यो द्रौपदी यत्र पण्यते ॥ २.९०.४ ॥
ସେଥିରେ ମୋର କ୍ରୋଧ ହେଲା ନାହିଁ, କାରଣ ଆପଣ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପଣରେ ରଖାଯିବା ସମୟରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ସୀମା ଉଲଙ୍ଘନ ମନେ କରେ।
2.90.5
एषा ह्यनर्हती बाला पाण्डवान्प्राप्य कौरवैः ।
त्वत्कृते क्लिश्यते क्षुद्रैर्नृशंसैरकृतात्मभिः ॥ २.९०.५ ॥
ଏହି ଅଯୋଗ୍ୟା ବାଳିକା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ କାରଣରୁ କୌରବ, ନୀଚ, ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଓ ଅସଂସ୍କୃତ ମନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।
2.90.6
अस्याः कृते मन्युरयं त्वयि राजन्निपात्यते ।
बाहू ते सम्प्रधक्ष्यामि सहदेवाग्निमानयः ॥ २.९०.६ ॥
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କ୍ରୋଧ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ପଡୁଛି, ହେ ରାଜନ୍; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ବାହୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବି। ସହଦେବ, ଅଗ୍ନି ଆଣ।
2.90.7
न पुरा भीमसेन त्वमीदृशीर्वदिता गिरः ।
परैस्ते नाशितं नूनं नृशंसैर्धर्मगौरवम् ॥ २.९०.७ ॥
ହେ ଭୀମସେନ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଏପରି ବାକ୍ୟ କେବେ କହିନଥିଲ। ନିଷ୍ଠୁର ଶତ୍ରୁମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ଧର୍ମଗୌରବ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।
2.90.8
न सकामाः परो कार्या धर्ममेवाचरोत्तमम् ।
भ्रातरं धार्मिकं ज्येष्ठं कोऽतिवर्तितुमर्हति ॥ २.९०.८ ॥
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମର ହିଁ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଧାର୍ମିକ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇକୁ କିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?
2.90.9
आहूतो हि परै राजा क्षात्रं व्रतमनुस्मरन् ।
दीव्यते परकामेन तन्नः कीर्तिकरं महत् ॥ २.९०.९ ॥
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହୂତ ହୋଇ ରାଜା କ୍ଷାତ୍ରବ୍ରତକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଅନ୍ୟର ଇଚ୍ଛାରେ ପାଶା ଖେଳିଲେ। ତାହା ଆମ ପାଇଁ ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିକାରକ।
2.90.10
एवमस्मिन्कृतं विद्यां यदि नाहं धनञ्जय ।
दीप्तेऽग्नौ सहितौ बाहू निर्दहेयं बलादिव ॥ २.९०.१० ॥
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଯଦି ମୁଁ ଏହି ବିଦ୍ୟାକୁ ଏହିପରି ସାଧନ ନ କରେ, ତେବେ ଜଳନ୍ତା ଅଗ୍ନିରେ ମୋର ଦୁଇ ବାହୁକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦହନ କରିଦେବି।
2.90.11
तथा तान्दुः खितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्धृतराष्ट्रजः ।
कृष्यमाणां च पाञ्चालीं विकर्ण इदमब्रवीत् ॥ २.९०.११ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ଏବଂ ପାଞ୍ଚାଳୀକୁ ଟାଣି ନିଆଯିବା ଦେଖି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିକର୍ଣ୍ଣ ଏହା କହିଲେ।
2.90.12
याज्ञसेन्या यदुक्तं तद्वाक्यं विब्रूत पार्थिवाः ।
अविवेकेन वाक्यस्य नरकः सद्य एव नः ॥ २.९०.१२ ॥
ହେ ରାଜାମାନେ, ଯାଜ୍ଞସେନୀ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାର ଉତ୍ତର ଦିଅ। ବିବେକ ବିନା ବାକ୍ୟ କହିଲେ ଆମକୁ ତୁରନ୍ତ ନରକ ଆସିବ।
2.90.13
भीष्मश्च धृतराष्ट्रश्च कुरुवृद्धतमावुभौ ।
समेत्य नाहतुः किञ्चिद्विदुरश्च महामतिः ॥ २.९०.१३ ॥
କୁରୁବୃଦ୍ଧତମ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁହେଁ ଏକତ୍ର ହୋଇ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମହାମତି ବିଦୁର ମଧ୍ୟ।
2.90.14
भारद्वाजश्च सर्वेषामाचार्यः कृप एव च ।
कुत एतावपि प्रश्नं नाहतुर्द्विजसत्तमौ ॥ २.९०.१४ ॥
ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଭରଦ୍ୱାଜ (ଦ୍ରୋଣ) ଓ କୃପ; ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
2.90.15
ये त्वन्ये पृथिवीपालाः समेताः सर्वतोदिशम् ।
कामक्रोधौ समुत्सृज्य ते ब्रुवन्तु यथामति ॥ २.९०.१५ ॥
କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମବେତ ଅନ୍ୟ ଭୂପାଳମାନେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ କହନ୍ତୁ।
2.90.16
यदितं द्रौपदी वाक्यमुक्तवत्यसकृच्छुभा ।
विमृश्य कस्य कः पक्षः पार्थिवा वदतोत्तरम् ॥ २.९०.१६ ॥
ଶୁଭା ଦ୍ରୌପଦୀ ଯଦି ଏହି କଥା ବାରମ୍ବାର କହିଛନ୍ତି, ତେବେ ହେ ରାଜାଗଣ, ବିଚାରି କାହାର କେଉଁ ପକ୍ଷ ଅଟେ କହନ୍ତୁ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ।
2.90.17
एवं स बहुशः सर्वानुक्तवांस्तान्सभासदः ।
न च ते पृथिवीपालास्तमूचुः साध्वसाधु वा ॥ २.९०.१७ ॥
ଏହିପରି ସେ ସଭାସଦ ଓ ସେହି ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେହି ଭୂପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
2.90.18
उक्त्वाऽसकृत्तथा सर्वान्विकर्णः पृथिवीपतीन् ।
पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य निःश्वसन्निदमब्रवीत् ॥ २.९०.१८ ॥
ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀପତିଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହି ବିକର୍ଣ୍ଣ ହାତରେ ହାତ ଚାପି, ଦୀର୍ଘ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଏହା କହିଲେ।
2.90.19
विब्रूत पृथिवीपाला वाक्यं मा वा कथञ्चनि ।
मन्ये न्याय्यं यदत्राहं तद्वि वक्ष्यामि कौरवाः ॥ २.९०.१९ ॥
ହେ ପୃଥିବୀପାଳଗଣ, କିଛି କୁହନ୍ତୁ ବା ନ କୁହନ୍ତୁ। ହେ କୌରବଗଣ, ଯାହା ନ୍ୟାୟ ମନେ ହୁଏ ତାହା ହିଁ ମୁଁ କହିବି।
2.90.20
चत्वार्याहुर्नश्रेष्ठा व्यसनानि महीक्षिताम् ।
मृगयां पानमक्षांश्च ग्राम्ये चैवातिरक्तताम् ॥ २.९०.२० ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଚାରୋଟି ବ୍ୟସନ ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ: ଶିକାର, ମଦ୍ୟପାନ, ପାଶା ଖେଳ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କଠାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି।
2.90.21
एतेषु हि नरः सक्तो धर्ममुत्सृज्य वर्तते ।
यथाऽयुक्तेन च कृतां क्रियां लोको न मन्यते ॥ २.९०.२१ ॥
ଏଥିରେ ଆସକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ଆଚରଣ କରେ; ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା କୃତ କର୍ମକୁ ଯେପରି ଲୋକେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ତାହାର କର୍ମକୁ ଲୋକେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
2.90.22
तथेयं पाण्डुपुत्रेण व्यसने वर्तता भृशम् ।
समाहूतेन कितवैरास्थितो द्रौपदीपणः ॥ २.९०.२२ ॥
ସେହିପରି, ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟସନରେ ଲିପ୍ତ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଜୁଆଳିମାନଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପଣରେ ରଖିଲେ।
2.90.23
साधारणी च सर्वेषां पाण्डवानामनिन्दिता ।
जितेन पूर्वं चानेन पाण्डवेन कृतः पणः ॥ २.९०.२३ ॥
ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ସ୍ତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ସାଧାରଣ। ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପାଣ୍ଡବ ହିଁ ହାରି ଏହି ପଣ ରଖିଥିଲେ।
2.90.24
इयं च कीर्तिता कृष्णा सौबलेन पणार्थिना ।
एतत्सर्वं विचार्याहं मन्ये न विजितामिमाम् ॥ २.९०.२४ ॥
ପଣ ଚାହୁଁଥିବା ସୌବଳ ଏହି କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ। ଏ ସମସ୍ତ ବିଚାର କରି ମୁଁ ମନେ କରେ ଏହାକୁ ଜିତାଯାଇଛି ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ନ ପାରେ।
2.90.25
एतच्छ्रुत्वा महान्नादः सभ्यानामुदतिष्ठत ।
विकर्णं शंसमानानां सौबलं चापि निन्दताम् ॥ २.९०.२५ ॥
ଏହା ଶୁଣି ସଭାସଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା କୋଳାହଳ ଉଠିଲା; କେହି ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, କେହି ସୌବଳ (ଶକୁନି)ଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
2.90.26
तस्मिन्नुपरते शब्दे राधेयः क्रोधमूर्छितः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९०.२६ ॥
ସେ କୋଳାହଳ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୂତ ରାଧେୟ (କର୍ଣ୍ଣ) ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ବାହୁ ଉଠାଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.90.27
दृश्यन्ते वै विकर्णेह वैकृतानि बहून्यपि ।
तज्जातस्तद्विनाशाय यथाऽग्निररणिप्रजः ॥ २.९०.२७ ॥
ହେ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ ବହୁ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଉଛି; ଅରଣିରୁ ଜାତ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ସେହି ଅରଣିକୁ ବିନାଶ କରେ, ସେପରି ଏହା ନିଜର ବିନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମିଛି।
2.90.28
एते न किञ्चिदप्याहुश्चोदिता ह्यपि कृष्णया ।
धर्मेण विजितामेतां मन्यन्ते द्रपदात्मजाम् ॥ २.९०.२८ ॥
କୃଷ୍ଣା (ଦ୍ରୌପଦୀ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମରେ ଜିତାଯାଇଛି ବୋଲି ସେମାନେ ମାନନ୍ତି।
2.90.29
त्वं तु केवलबाल्येन धार्तराष्ट्र विदीर्यसे ।
यद्ब्रवीषि सभाम्ध्ये बालः स्थविरभाषितम् ॥ २.९०.२९ ॥
ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର, ତୁମେ କେବଳ ବାଲ୍ୟଭାବ ହେତୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛ; ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବାଳକ ପରି ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ କଥା କହୁଛ।
2.90.30
न च धर्म यथावत्त्वं कृष्णां च जितेति सुमन्दधीः ।
यद्ब्रवीषि जितां कृष्णां न जितेति सुमन्दधीः ॥ २.९०.३० ॥
ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣ ନାହଁ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣା ଜିତାଯାଇଛି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ବୁଝୁନାହଁ। ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ତୁମେ କୁହ କୃଷ୍ଣା ଜିତାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ଜିତାଯାଇ ନାହିଁ — ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି!
2.90.31
कथं ह्यविजितां कृष्णां मन्यसे धृतराष्ट्रज ।
यदा सभायां सर्वस्वं न्यस्तवान्पाण्डवाग्रजः ॥ २.९०.३१ ॥
ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଯେବେ ସଭାରେ ନିଜର ସର୍ବସ୍ୱ ପଣ ରଖିଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣାକୁ ଅଜିତ କିପରି ମନେ କରୁଛ?
2.90.32
अभ्यन्तर च सर्वस्वे द्रौपदी भरतर्षभ ।
एवं धर्मजितां कृष्णां मन्यसे न जितां कथम् ॥ २.९०.३२ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବସ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମରେ ଜିତାଯାଇଥିବା କୃଷ୍ଣାକୁ ଅଜିତ କିପରି ମନେ କରୁଛ?
2.90.33
कीर्तिता द्रौपदी वाचा अनुज्ञाता च पाण्डवैः ।
भवत्यविजिता केन हेतुनैषा मता तव ॥ २.९०.३३ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନେ ବାକ୍ୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ନାମ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ପଣ ରଖିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ। ତେବେ କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ନାରୀ ତୁମ ମତରେ ଅଜିତା?
2.90.34
मन्यसे वा सभामेतामानीतामेकवाससम् ।
अधर्मेणेति तत्रापि शृणु मे वाक्यमुत्तमम् ॥ २.९०.३४ ॥
କିମ୍ବା ଏହାକୁ ଏକ ବସ୍ତ୍ରରେ ସଭାକୁ ଆଣିବା ଅଧର୍ମ ବୋଲି ତୁମେ ମନେ କରୁଛ? ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ ଶୁଣ।
2.90.35
एको भर्ता स्त्रिया देवैर्विहितः कुरुनन्दन ।
इयं त्वनेकवशगा बन्धकीति विनिश्चिता ॥ २.९०.३५ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଦେବତାମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଏକ ହିଁ ସ୍ୱାମୀ ବିହିତ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ନାରୀ ଅନେକଙ୍କ ବଶବର୍ତ୍ତୀ ବନ୍ଧକୀ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି।
2.90.36
अस्याः सभामानयनं न चित्रमिति मे मतिः ।
एकाम्बरधरत्वं वाऽप्यथवाऽपि विवस्त्रता ॥ २.९०.३६ ॥
ଏହାକୁ ସଭାକୁ ଆଣିବା ମୋ ମତରେ ଅଦ୍ଭୁତ ନୁହେଁ। ଏକ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା, ଅଥବା ବିବସ୍ତ୍ର ହେବା ମଧ୍ୟ (ଅଦ୍ଭୁତ ନୁହେଁ)।
2.90.37
यच्चैषां द्रविणं किञ्चिद्य चैषा ये च पाण्डवाः ।
सौबलेनेह तत्सर्वं धर्मेण विजितं वसु ॥ २.९०.३७ ॥
ଏମାନଙ୍କର ଯାହା କିଛି ଧନ ଅଛି, ଏହି ଦ୍ରୌପଦୀ ଏବଂ ଯେଉଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଏଠାରେ ସୌବଳ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଜିତିଛନ୍ତି।
2.90.38
दुःशासन सुबालोऽयं विकर्णः प्राज्ञवादिकः ।
पाण्डवानां च वासांसि द्रौपद्याश्चाप्युपाहर ॥ २.९०.३८ ॥
ହେ ଦୁଃଶାସନ! ଏହି ସୁବାଳପୁତ୍ର ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଭଳି କଥା କହେ; ପାଣ୍ଡବ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣ।
2.90.39
तच्छ्रुत्वा पाण्डवाः सर्वे स्वानि वासांसि भारत ।
अवकीर्योत्तरीयाणि सभायां समुपाविशन् ॥ २.९०.३९ ॥
ହେ ଭାରତ! ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ନିଜ ଉତ୍ତରୀୟ ବସ୍ତ୍ର ଖୋଲି ସଭାରେ ବସିଲେ।
2.90.40
ततो दुःशासनो राजन्द्रौपद्या वसनं बलात् ।
सभामध्ये सभाक्षिप्य व्यपाक्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ २.९०.४० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତାପରେ ଦୁଃଶାସନ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଟାଣି ଖୋଲିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
2.90.41
आकृष्यमाणे वसने विललाप सुदुःखिता ।
ज्ञातं मया वसिष्ठेन पुरा गीतं महात्मना ॥ २.९०.४१ ॥
ବସ୍ତ୍ର ଟଣାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଅତି ଦୁଃଖିତା ହୋଇ ସେ ବିଳାପ କଲା — 'ପୂର୍ବରୁ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ ଜାଣେ।'
2.90.42
महत्यापदि सम्प्राप्ते स्मर्तव्यो भगवान्हरिः ।
इति निश्चित्य मनसा शरणागतवत्सलम्।
आकृष्यमाणे वसने द्रौपदी कृष्णमस्तरत् ॥ २.९०.४२ ॥
'ମହା ଆପତ୍ତି ଆସିଲେ ଭଗବାନ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ' — ମନରେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶରଣାଗତ-ବତ୍ସଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଟଣାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଡାକିଲେ।
2.90.43
शङ्खचक्रगदापाणे द्वारकानिलयाच्युत ।
गोविन्द पुण्डरीकाक्ष रक्ष मां शरणागताम् ॥ २.९०.४३ ॥
ହେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ଦ୍ୱାରକାବାସୀ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଗୋବିନ୍ଦ, ପଦ୍ମଲୋଚନ! ଶରଣାଗତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
2.90.44
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि यादवन्दन ।
इमामवस्थां सम्प्राप्तामनाथां किमुपेक्षसे ॥ २.९०.४४ ॥
ହାୟ! ହେ କୃଷ୍ଣ, ଦ୍ୱାରକାବାସୀ, ଯାଦବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ କେଉଁଠି? ଅନାଥା ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋତେ କାହିଁକି ଉପେକ୍ଷା କରୁଛ?
2.90.45
गोविन्द द्वारकावासिन्कृष्ण गोपीजनप्रिय ।
कौरवैः परिभूतां मां किं न जानासि केशव ॥ २.९०.४५ ॥
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଦ୍ୱାରକାବାସୀ, କୃଷ୍ଣ, ଗୋପୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କୌରବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ମୋତେ ତୁମେ ଜାଣୁନାହଁ କି? ହେ କେଶବ!
2.90.46
हे नाथ हे रमानाथ व्रजनाथार्तिनाशन ।
कौरवार्णवमग्नां मामुद्धरस्व जनार्दन ॥ २.९०.४६ ॥
ହେ ନାଥ! ହେ ରମାନାଥ! ବ୍ରଜନାଥଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ! କୌରବ-ସାଗରରେ ଡୁବିଥିବା ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ!
2.90.47
कृष्णकृष्ण महायोगिन्विश्वात्मन्विश्वभावन ।
प्रपन्नां पाहि गोविन्द कुरुमध्येऽवसीदतीम् ॥ २.९०.४७ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ! ହେ ମହାଯୋଗୀ! ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା! ହେ ବିଶ୍ୱପାଳକ! ଶରଣାଗତ, କୁରୁ ମଧ୍ୟରେ ଅବସନ୍ନ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ!
2.90.48
इत्यनुस्मृत्य कृष्णं सा हरिं त्रिभुवनेश्वरम् ।
प्रारुदद्दुःखिता राजन्मुखमाच्छाद्य भामिनी ॥ २.९०.४८ ॥
ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ, ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଦୁଃଖିତା ଭାମିନୀ, ହେ ରାଜନ୍, ମୁଖ ଢାଙ୍କି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
2.90.49
तस्य प्रसाद्द्रौपद्याः कृष्यमाणेऽम्बरे तदा ।
तद्रूपमपरे वस्त्रं प्रादुरासीदनेकशः ॥ २.९०.४९ ॥
ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଟଣାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେହି ରୂପର ଅନେକ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲା।
2.90.50
नानारागविरागाणि वसनान्यथ वै प्रभो ।
प्रादुर्भवन्ति शतशो धर्मस्य परिपालनात् ॥ २.९०.५० ॥
ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ ପରିପାଳନ ଯୋଗୁଁ ବିବିଧ ରଙ୍ଗ ଓ ଛଟାର ଶହ ଶହ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରକଟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
2.90.51
ततो हलहलाशब्दस्तत्रासीद्घोरदर्शनः ।
तदद्भुततमं लोके वीक्ष्य सर्वे महीभृतः ॥ २.९०.५१ ॥
ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ହେଲା। ଜଗତରେ ସେହି ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜା (ଚକିତ ହେଲେ)।
2.90.52
शशंसुर्द्रौपदीं तत्र कुत्सन्तो धृतराष्ट्रजम् ।
धिग्धिगित्यशिवां वाचमुत्सृजन्कौरवान्प्रति ॥ २.९०.५२ ॥
ସେଠାକାର ଲୋକମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅକୁ ନିନ୍ଦା କରି କୌରବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି 'ଧିକ୍ ଧିକ୍' ଏହିପରି ଅଶୁଭ ବାଣୀ କହିଲେ।
2.90.53
यदा तु वाससां राशिः सभामध्ये समाचितः ।
तदा दुःशासनः श्रान्तो व्रीडितः समुपाविशत् ॥ २.९०.५३ ॥
ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବସ୍ତ୍ରର ରାଶି ଜମା ହେଲା ବେଳେ, କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ଦୁଃଶାସନ ବସି ପଡ଼ିଲା।
2.90.54
शशाप तत्र भीमस्तु राजमध्ये बृहत्स्वनः ।
क्रोधाद्विस्फुरमाणौष्ठो विनिष्पिष्य करे करम् ॥ २.९०.५४ ॥
ସେତେବେଳେ ଭୀମ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଶପଥ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଓଠ ଥରୁଥିଲା; ସେ ଗୋଟିଏ ହାତକୁ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ପିଶିଲେ।
2.90.55
इदं मे वाक्यमादध्वं क्षत्रिया लोकवासिनः ।
नोक्तपूर्वं नरैरन्यैर्न चान्यो यद्वदिष्यति ॥ २.९०.५५ ॥
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟଗଣ, ଜଗତରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ମୋର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣ। ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହି ନାହାନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କେହି ଯାହା କହିବେ ନାହିଁ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି।
2.90.56
यद्येतदेवमुक्त्वाऽहं न कुर्यां पृथिवीश्वराः ।
पितामहानां पूर्वेषां नाहं गतिमवाप्नुयाम् ॥ २.९०.५६ ॥
ହେ ପୃଥିବୀର ଈଶ୍ୱରଗଣ, ଏହା କହି ଯଦି ମୁଁ ତାହା ନ କରେ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର ପୂର୍ବ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଗତି ପାଇବି ନାହିଁ।
2.90.57
अस्य पापस्य दुर्बुद्धेर्भारतापसदस्य च ।
न पिबेयं बलाद्वक्षो भित्त्वा चेद्रुधिरं युधि ॥ २.९०.५७ ॥
ଏ ପାପୀ, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ଭରତବଂଶର କଳଙ୍କର ବକ୍ଷ ଚିରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳପୂର୍ବକ ଯଦି ମୁଁ ତାହାର ରକ୍ତ ପାନ ନ କରେ...
2.90.58
तस्य ते तद्वचः श्रुत्वा रौद्रं लोमप्रहर्षणम् ।
प्रचक्रुर्बहुलां पूजां कुसन्तो धृतराष्ट्रजम् ॥ २.९०.५८ ॥
ତାଙ୍କର ସେହି ଭୟଙ୍କର, ରୋମାଞ୍ଚକର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
2.90.59
न विब्रुवन्ति कौरव्याः प्रश्नमेतमिति स्म ह ।
सुजनः क्रोशति स्मात्र धृतराष्ट्रं विगर्हयन् ॥ २.९०.५९ ॥
କୌରବମାନେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସଜ୍ଜନମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ଚିତ୍କାର କଲେ।
2.90.60
ततो बाहू समुक्षिप्य निवार्य च सभासदः ।
विदुरः सर्वधर्मज्ञ इदं वचनमब्रवीत्। ॥ २.९०.६० ॥
ତା'ପରେ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଦୁର ହାତ ଉଠାଇ ସଭାସଦମାନଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.90.61
द्रौपदी प्रश्नमुक्त्वैवं रोरवीति त्वनाथवत् ।
न च विब्रूत तं प्रश्नं सभ्या धर्मोऽत्र पीड्यते ॥ २.९०.६१ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି ଅନାଥା ପରି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ସଭାସଦଗଣ, ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ନ ଦେଲେ ଏଠାରେ ଧର୍ମ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
2.90.62
सभां प्रपद्यते प्रश्नः प्रज्वलन्निव हव्यवाद् ।
तं वै सत्येन धर्मेण सभ्याः प्रशमयन्त्युत ॥ २.९०.६२ ॥
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଜ୍ବଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ସଭାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ସଭାସଦଗଣ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ।
2.90.63
धर्म्यं प्रश्नमतो ब्रूयादार्यः सत्येन मानवः ।
विब्रूयुस्तत्र तं प्रश्नं कामक्रोधबलातिगाः ॥ २.९०.६३ ॥
ଅତଏବ ଆର୍ଯ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୟ ସହିତ ଧର୍ମ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ। କାମ-କ୍ରୋଧର ବଳ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଲୋକେ ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ।
2.90.64
विकर्णेन यथाप्रज्ञमुक्तः प्रश्नो नराधिपाः ।
भवन्तोऽपि हि तं प्रश्नं विब्रुवन्तु यथामति ॥ २.९०.६४ ॥
ହେ ନରାଧିପଗଣ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମତି ଅନୁସାରେ ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ।
2.90.65
यो हि प्रश्नं न विब्रूयाद्धर्मदर्शी सभां गतः ।
अनृते या फलावाप्तिस्तस्याः सोऽर्धं समश्नुते ॥ २.९०.६५ ॥
ଧର୍ମଦର୍ଶୀ ଯିଏ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ ଅସତ୍ୟରେ ମିଳୁଥିବା ଫଳର ଅଧା ଭୋଗ କରେ।
2.90.66
यः पुनर्वितथं ब्रूयाद्धर्मदशीं सभां गतः ।
अनृतस्य फलं कृत्स्नं स प्राप्नोतीति निश्चयः ॥ २.९०.६६ ॥
ଯେ ଧର୍ମଦର୍ଶୀ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମିଥ୍ୟା କହେ, ସେ ଅସତ୍ୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
2.90.67
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं मुनेराङ्गिरसस्य च ॥ २.९०.६७ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସର ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତି — ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ମୁନି ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ସଂବାଦ।
2.90.68
प्रह्लादो नाम दैत्येन्द्रस्तस्य पुत्रो विरोचनः ।
कन्याहेतोराङ्गिरसं सुधन्वानमुपाद्रवत् ॥ २.९०.६८ ॥
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମକ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିରୋଚନ ଜଣେ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଆଙ୍ଗିରସ ସୁଧନ୍ବାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
2.90.69
अहं ज्यायानहं ज्यायानिति कन्येप्सया तदा ।
तयोर्देवनमत्रासीत्प्राणयोरिति नः श्रुतम् ॥ २.९०.६९ ॥
'ମୁଁ ବଡ଼, ମୁଁ ବଡ଼' ବୋଲି, କନ୍ୟାର ଇଚ୍ଛାରେ ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଣ ପଣ ରଖି ଜୁଆ ହେଲା, ଏହା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
2.90.70
तयोः प्रश्नविवादोऽभूत्प्रह्लादं तावपृच्छताम् ।
ज्यायान्क आवयोरेकः प्रश्नं प्रब्रूहि मा मृषा ॥ २.९०.७० ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ନେଇ ବିବାଦ ହେଲା; ଦୁହେଁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — 'ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ କିଏ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ, ମିଛ କୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
2.90.71
स वै विवदनाद्भीतः सुधन्वानं विलोकयन् ।
तं सुधन्वाब्रवीत्क्रुद्धो ब्रह्मदम्ड इव ज्वलन् ॥ २.९०.७१ ॥
ସେ ବିବାଦରୁ ଭୀତ ହୋଇ ସୁଧନ୍ବାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ସେତେବେଳେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ସୁଧନ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ ପରି ଜଳି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.90.72
यदि वै वक्ष्यसि मृषा प्रह्लादाथ न वक्ष्यसि ।
शतघा ते शिरो वज्री वज्रेण प्रहरिष्यति ॥ २.९०.७२ ॥
ତୁମେ ମିଛ କହିଲେ, ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, କିମ୍ବା ନ କହିଲେ — ବଜ୍ରଧାରୀ ନିଜ ବଜ୍ରରେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଶହେ ଖଣ୍ଡ କରିଦେବେ।
2.90.73
सुधन्वना तथोक्तः सन्व्यथितोऽश्वत्थपर्णवत् ।
जगाम कश्यपं दैत्यः परिप्रष्टुं महौजसम् ॥ २.९०.७३ ॥
ସୁଧନ୍ୱା ଏପରି କହିବାରୁ ସେ ଦୈତ୍ୟ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ପତ୍ର ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ମହୌଜସ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଗଲା।
2.90.74
त्वं वै धर्मस्य विज्ञाता दैवस्येहासुरस्य च ।
ब्राह्मणस्य महाभाग धर्मकृच्छ्रमिदं शृणु ॥ २.९०.७४ ॥
ତୁମେ ହିଁ ଧର୍ମ ଜାଣିଛ, ଏଠାରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ମହାଭାଗ, ଧର୍ମର ଏହି କଠିନ ସଙ୍କଟ ଶୁଣ।
2.90.75
यो वै प्रश्नं न विब्रूयाद्वितथं चैव निर्दिशेत् ।
के वै तस्य परे लोकास्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ २.९०.७५ ॥
ଯେ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ନିର୍ଦେଶ କରେ—ତାର କେଉଁ ପରଲୋକ? ପଚାରୁଥିବା ମୋତେ ତାହା କୁହ।
2.90.76
जानन्नविब्रुवन्प्रश्नान्कामात्क्रोधाद्भयात्तथा ।
सहस्रं वारुणान्पाशानात्मनि प्रतिमुञ्चति ॥ २.९०.७६ ॥
ଜାଣି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ନ ଦେଉଥିବା ଲୋକ—କାମ, କ୍ରୋଧ ବା ଭୟ ଯୋଗୁଁ—ନିଜ ଉପରେ ବରୁଣଙ୍କ ହଜାର ପାଶ ବାନ୍ଧେ।
2.90.77
साक्षी वा विब्रुवन्साक्ष्यं गोकर्णशिथिलश्वरन् ।
सहस्रं वारुणान्पाशानात्मनि प्रतिमुञ्जति ॥ २.९०.७७ ॥
ସାକ୍ଷୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ପରି ଶିଥିଳ ମନରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଉପରେ ବରୁଣଙ୍କ ହଜାର ପାଶ ବାନ୍ଧେ।
2.90.78
तस्य संवत्सरे पूर्णे पाश एकः प्रमुच्यते ।
तस्मात्सत्यं तु वक्तव्यं जानता सत्यमुञ्जसा ॥ २.९०.७८ ॥
ତାର ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଗୋଟିଏ ପାଶ ଖୋଲିଯାଏ। ତେଣୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ସତ୍ୟ ହିଁ ସିଧାସଳଖ କହିବା ଉଚିତ।
2.90.79
विद्धो धर्मो ह्यधर्मेण सभां यत्रोपपद्यते ।
न चास्य शल्यं कृन्तन्ति विद्धास्तत्र सभासदः ॥ २.९०.७९ ॥
ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଯେତେବେଳେ ସଭାକୁ ଆସେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ବିଦ୍ଧ ସଭାସଦମାନେ ତାର କଣ୍ଟା କାଢ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
2.90.80
अर्धं हरति वै श्रेष्ठः पादो भवति कर्तृषु ।
पादश्चैव सभासत्सु ये न निन्दन्ति निन्दितम् ॥ २.९०.८० ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଧା ନିଏ; କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ରହେ; ଏବଂ ନିନ୍ଦିତକୁ ନିନ୍ଦା ନ କରୁଥିବା ସଭାସଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ରହେ।
2.90.81
अनेना भवति श्रेष्ठो मुच्यन्ते च सभासदः ।
एनो गच्छति कर्तारं निन्दार्हो यत्र निन्द्यते ॥ २.९०.८१ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଷ୍ପାପ ହୁଏ; ସଭାସଦମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ନିନ୍ଦାର୍ହକୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ପାପ କର୍ତ୍ତାକୁ ଯାଏ।
2.90.82
वितथं तु वदेयुर्ये धर्मं प्रह्लाद पृच्छते ।
इष्टापूर्तं च ते घ्न्ति सप्तसप्त परावरान् ॥ २.९०.८२ ॥
ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚରାଗଲେ ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ-ଅଧଃ ସପ୍ତ-ସପ୍ତ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ବଂଶଧରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
2.90.83
हृतस्वस्य हि यद्दुःखं हतपुत्रस्य चैव यत् ।
ऋणिनः प्रति यच्चैव स्वार्थाद्धष्टस्य चैव यत् ॥ २.९०.८३ ॥
ଯାହାର ଧନ ହରଣ ହୋଇଛି ତା'ର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ଯାହାର ପୁତ୍ର ହତ ହୋଇଛି ତା'ର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ; ଋଣୀ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଦୁଃଖ; ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଧୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଦୁଃଖ।
2.90.84
स्त्रियाः पत्या विहीनाया राज्ञा ग्रस्तस्य चैव यत् ।
अपुत्रायाश्च यद्दुःखं व्याघ्राघ्रातस्य चैव यत् ॥ २.९०.८४ ॥
ସ୍ୱାମୀହୀନା ସ୍ତ୍ରୀର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ; ପୁତ୍ରହୀନା ସ୍ତ୍ରୀର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ବାଘ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ।
2.90.85
अध्यूढायाश्च यद्दुःखं व्याघ्राघ्रातस्य चैव यत् ।
एतानि वै समान्याहुर्दुःखानि त्रिदिवेश्वराः ॥ २.९०.८५ ॥
ଅଧ୍ୟୂଢ଼ା ସ୍ତ୍ରୀର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଓ ବାଘ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଥିବାର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ — ଏସବୁ ସମାନ ବୋଲି ତ୍ରିଦିବେଶ୍ୱରମାନେ କହିଛନ୍ତି।
2.90.86
तानि सर्वाणि दुःखानि प्राप्नोति वितथं ब्रुवन् ।
समक्षदर्शनात्साक्षी श्रवणाच्चेति धारणात् ॥ २.९०.८६ ॥
ମିଥ୍ୟା କହିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖ ପାଏ। ଆଖି ଆଗରେ ଦେଖିଥିବା, ଶୁଣିଥିବା ବା ସ୍ମୃତିରେ ଧାରଣ କରିଥିବା — ସେ ସାକ୍ଷୀ।
2.90.87
तस्मात्सत्यं ब्रुवत्साक्षी धर्मार्थाभ्यां न हीयते ।
कश्यपस्य वचः श्रुत्वा प्रह्लादः पुत्रमब्रवीत् ॥ २.९०.८७ ॥
ଅତଏବ ସତ୍ୟ କହୁଥିବା ସାକ୍ଷୀ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ ନାହିଁ। କଶ୍ୟପଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ।
2.90.88
श्रेयान्सुधन्वा त्वत्तो वै मत्तः श्रेयांस्तथाङ्गिराः ।
माता सुधन्वाऽयं प्राणानामीश्वरस्तव
विरोचन सुधन्वाऽयं प्राणानामीश्वरस्तव ॥ २.९०.८८ ॥
ସୁଧନ୍ୱା ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏ ସୁଧନ୍ୱା ତୁମ ପ୍ରାଣର ଈଶ୍ୱର। ହେ ବିରୋଚନ, ଏ ସୁଧନ୍ୱା ତୁମ ପ୍ରାଣର ଈଶ୍ୱର।
2.90.89
सुधन्वोवाच ।
पुत्रस्नेहं पिरत्यज्य यस्त्वं धर्मे व्यवस्थितः।
अनुजानामि ते पुत्रं जीवत्वेव शतं समाः ॥ २.९०.८९ ॥
ସୁଧନ୍ୱା କହିଲେ: ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ତୁମକୁ ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; ତୁମ ପୁତ୍ର ଶହେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚୁ।
2.90.90
एवं वै परमं धर्मं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।
यथाप्रश्नं तु कृष्णाया मन्यध्वं तत्र किं परम् ॥ २.९०.९० ॥
ଏହିପରି ପରମ ଧର୍ମ ଶୁଣି ସଭାସଦମାନେ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ, ସେଥିରେ କଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ବିଚାର କରନ୍ତୁ।
2.90.91
विदुरस्य वचः श्रुत्वा नोचुः किञ्चन पार्थिवाः ।
कर्णो दुःशासनं त्वाह कृष्णं दासीं गृहान्नय ॥ २.९०.९१ ॥
ବିଦୁରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜାମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲା, "କୃଷ୍ଣାକୁ ଦାସୀ କରି ଘରକୁ ନେଇଯାଅ।"
2.90.92
तां वेपमानां सव्रीडां प्रलपन्तीं स्म पाण्डवान् ।
दुःशासनः सभामध्ये विचकर्ष तपस्विनीम् ॥ २.९०.९२ ॥
କମ୍ପମାନା, ଲଜ୍ଜିତା, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଡାକି ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେହି ତପସ୍ୱିନୀକୁ ଦୁଃଶାସନ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଟାଣି ନେଲା।