മഹാഭാരതം · അധ്യായം 2.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.90.1
भवन्ति गेहे बन्धक्यः कितवानां युधिष्ठिर ।
भवन्ति दीव्यन्ति दया चैवास्ति तावस्वपि ॥ २.९०.१ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, ചൂതുകളിക്കാരുടെ വീടുകളിൽ ബന്ധകിമാരുണ്ട്; അവർ ചൂതു കളിക്കുന്നു; ഇപ്പോഴും അവരിൽ ദയയുമുണ്ട്.
2.90.2
काश्यो यद्धनमाहार्षीद्द्रव्यं यच्चान्यदुत्तमम् ।
तथाऽन्ये पृथिवीपाला यानि रत्नान्युपाहरन् ॥ २.९०.२ ॥
കാശിരാജാവ് കൊണ്ടുവന്ന ധനവും മറ്റ് ഉത്തമ വസ്തുക്കളും, അതുപോലെ മറ്റ് രാജാക്കന്മാർ കാഴ്ചവെച്ച രത്നങ്ങളും.
2.90.3
वाहनानि धनं चैव कवचान्यायुधानि च ।
राज्यमात्मा वयं चैव कैतवेन हृतं परैः ॥ २.९०.३ ॥
വാഹനങ്ങൾ, ധനം, കവചങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, രാജ്യം, ഞങ്ങൾ തന്നെയും, ചതിയാൽ ശത്രുക്കൾ കവർന്നെടുത്തു.
2.90.4
न च मे तत्र कोपोऽभूत्सर्वस्येशो हि नो भवान् ।
इमं त्वतिक्रमं मन्यो द्रौपदी यत्र पण्यते ॥ २.९०.४ ॥
അതിൽ എനിക്ക് കോപം ഉണ്ടായില്ല; കാരണം അങ്ങാണ് ഞങ്ങൾക്കെല്ലാം നാഥൻ; എന്നാൽ ദ്രൗപദിയെ പണയംവെച്ചപ്പോഴാണ് ഇതൊരു അതിക്രമമായി ഞാൻ കരുതുന്നത്.
2.90.5
एषा ह्यनर्हती बाला पाण्डवान्प्राप्य कौरवैः ।
त्वत्कृते क्लिश्यते क्षुद्रैर्नृशंसैरकृतात्मभिः ॥ २.९०.५ ॥
ഈ അർഹതയില്ലാത്ത ബാല പാണ്ഡവരെ പ്രാപിച്ചിട്ടും, നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ കൗരവരായ നീചരും ക്രൂരരും അസംസ്കൃത മനസ്സുള്ളവരുമായവരാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
2.90.6
अस्याः कृते मन्युरयं त्वयि राजन्निपात्यते ।
बाहू ते सम्प्रधक्ष्यामि सहदेवाग्निमानयः ॥ २.९०.६ ॥
അവൾക്കുവേണ്ടി ഈ കോപം നിങ്ങളിൽ തന്നെ പതിക്കുന്നു, രാജാവേ; നിങ്ങളുടെ ബാഹുക്കളെ ഞാൻ ദഹിപ്പിക്കും. സഹദേവാ, അഗ്നി കൊണ്ടുവരൂ.
2.90.7
न पुरा भीमसेन त्वमीदृशीर्वदिता गिरः ।
परैस्ते नाशितं नूनं नृशंसैर्धर्मगौरवम् ॥ २.९०.७ ॥
ഭീമസേനാ, മുൻപ് നീ ഇത്തരം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ക്രൂരരായ ശത്രുക്കൾ നിന്റെ ധർമഗൗരവം തീർച്ചയായും നശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.90.8
न सकामाः परो कार्या धर्ममेवाचरोत्तमम् ।
भ्रातरं धार्मिकं ज्येष्ठं कोऽतिवर्तितुमर्हति ॥ २.९०.८ ॥
മറ്റുള്ളവരുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം നടക്കരുത്; ഉത്തമധർമ്മമേ പാലിക്കണം. ധാർമ്മികനായ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനെ ആർക്ക് ലംഘിക്കാനാകും?
2.90.9
आहूतो हि परै राजा क्षात्रं व्रतमनुस्मरन् ।
दीव्यते परकामेन तन्नः कीर्तिकरं महत् ॥ २.९०.९ ॥
ശത്രുക്കളാൽ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട രാജാവ് ക്ഷാത്രവ്രതം ഓർത്തുകൊണ്ട് മറ്റൊരാളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ചൂതാടി. അത് നമുക്ക് മഹത്തായ കീർത്തി നൽകുന്നതാണ്.
2.90.10
एवमस्मिन्कृतं विद्यां यदि नाहं धनञ्जय ।
दीप्तेऽग्नौ सहितौ बाहू निर्दहेयं बलादिव ॥ २.९०.१० ॥
ധനഞ്ജയാ, ഞാൻ ഇതിൽ വിദ്യ ഇങ്ങനെ നിറവേറ്റിയില്ലെങ്കിൽ, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ എന്റെ രണ്ടു കൈകളും ബലാൽ ദഹിപ്പിക്കട്ടെ.
2.90.11
तथा तान्दुः खितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्धृतराष्ट्रजः ।
कृष्यमाणां च पाञ्चालीं विकर्ण इदमब्रवीत् ॥ २.९०.११ ॥
പാണ്ഡവന്മാർ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതരായിരിക്കുന്നതും പാഞ്ചാലിയെ വലിച്ചിഴക്കുന്നതും കണ്ട് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ വികർണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.90.12
याज्ञसेन्या यदुक्तं तद्वाक्यं विब्रूत पार्थिवाः ।
अविवेकेन वाक्यस्य नरकः सद्य एव नः ॥ २.९०.१२ ॥
രാജാക്കന്മാരേ, യാജ്ഞസേനി പറഞ്ഞ വാക്കിന് മറുപടി പറയൂ. വിവേകമില്ലാതെ വാക്ക് പറഞ്ഞാൽ നമുക്ക് ഉടൻ നരകം വന്നുചേരും.
2.90.13
भीष्मश्च धृतराष्ट्रश्च कुरुवृद्धतमावुभौ ।
समेत्य नाहतुः किञ्चिद्विदुरश्च महामतिः ॥ २.९०.१३ ॥
കുരുവൃദ്ധന്മാരായ ഭീഷ്മരും ധൃതരാഷ്ട്രരും ഒരുമിച്ചിരുന്നിട്ടും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; മഹാമതിയായ വിദുരനും.
2.90.14
भारद्वाजश्च सर्वेषामाचार्यः कृप एव च ।
कुत एतावपि प्रश्नं नाहतुर्द्विजसत्तमौ ॥ २.९०.१४ ॥
എല്ലാവരുടെയും ആചാര്യനായ ഭാരദ്വാജൻ (ദ്രോണൻ), കൃപനും; ഈ രണ്ടു ദ്വിജോത്തമന്മാരും ചോദ്യത്തിന് മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
2.90.15
ये त्वन्ये पृथिवीपालाः समेताः सर्वतोदिशम् ।
कामक्रोधौ समुत्सृज्य ते ब्रुवन्तु यथामति ॥ २.९०.१५ ॥
എന്നാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽനിന്നും ഒത്തുകൂടിയ മറ്റു ഭൂപാലന്മാർ കാമക്രോധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് തങ്ങളുടെ ബുദ്ധിക്കനുസരിച്ച് സംസാരിക്കട്ടെ.
2.90.16
यदितं द्रौपदी वाक्यमुक्तवत्यसकृच्छुभा ।
विमृश्य कस्य कः पक्षः पार्थिवा वदतोत्तरम् ॥ २.९०.१६ ॥
ശുഭയായ ദ്രൗപദി ഈ വാക്ക് പലതവണ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, രാജാക്കന്മാരേ, ആലോചിച്ച് ആരുടെ പക്ഷം ഏതെന്ന് മറുപടി പറയുക.
2.90.17
एवं स बहुशः सर्वानुक्तवांस्तान्सभासदः ।
न च ते पृथिवीपालास्तमूचुः साध्वसाधु वा ॥ २.९०.१७ ॥
ഇങ്ങനെ അവൻ സഭാസദസ്യരോടും ആ രാജാക്കന്മാരോടും പലതവണ പറഞ്ഞു; എന്നാൽ ആ ഭൂപാലന്മാർ അവനോട് ശരി എന്നോ തെറ്റെന്നോ പറഞ്ഞില്ല.
2.90.18
उक्त्वाऽसकृत्तथा सर्वान्विकर्णः पृथिवीपतीन् ।
पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य निःश्वसन्निदमब्रवीत् ॥ २.९०.१८ ॥
ഇങ്ങനെ എല്ലാ ഭൂപതികളോടും പലതവണ പറഞ്ഞശേഷം, വികർണൻ കൈയിൽ കൈ അമർത്തി, നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.90.19
विब्रूत पृथिवीपाला वाक्यं मा वा कथञ्चनि ।
मन्ये न्याय्यं यदत्राहं तद्वि वक्ष्यामि कौरवाः ॥ २.९०.१९ ॥
ഭൂപാലന്മാരേ, എന്തെങ്കിലും പറയുക, അല്ലെങ്കിൽ പറയാതിരിക്കുക. കൗരവരേ, ന്യായമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നത് തന്നെ ഞാൻ പറയും.
2.90.20
चत्वार्याहुर्नश्रेष्ठा व्यसनानि महीक्षिताम् ।
मृगयां पानमक्षांश्च ग्राम्ये चैवातिरक्तताम् ॥ २.९०.२० ॥
നരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, രാജാക്കന്മാർക്ക് നാല് ദുശ്ശീലങ്ങളുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു: വേട്ട, മദ്യപാനം, ചൂതാട്ടം, സ്ത്രീകളിലുള്ള അമിതാസക്തി.
2.90.21
एतेषु हि नरः सक्तो धर्ममुत्सृज्य वर्तते ।
यथाऽयुक्तेन च कृतां क्रियां लोको न मन्यते ॥ २.९०.२१ ॥
ഇവയിൽ ആസക്തനായ മനുഷ്യൻ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അയോഗ്യൻ ചെയ്ത കർമ്മത്തെ ലോകം മാനിക്കാത്തതുപോലെ, അവന്റെ കർമ്മത്തെയും ലോകം മാനിക്കുന്നില്ല.
2.90.22
तथेयं पाण्डुपुत्रेण व्यसने वर्तता भृशम् ।
समाहूतेन कितवैरास्थितो द्रौपदीपणः ॥ २.९०.२२ ॥
അതുപോലെ, അമിത ദുശ്ശീലത്തിൽ മുഴുകിയ പാണ്ഡുപുത്രൻ, ചൂതാടികളാൽ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട് ദ്രൗപദിയെ പണയമാക്കി.
2.90.23
साधारणी च सर्वेषां पाण्डवानामनिन्दिता ।
जितेन पूर्वं चानेन पाण्डवेन कृतः पणः ॥ २.९०.२३ ॥
കുറ്റമറ്റവളായ ഇവൾ പാണ്ഡവരെല്ലാവർക്കും പൊതുവാണ്. മുമ്പ് ഈ പാണ്ഡവൻ തന്നെ തോറ്റ് പണയം വെച്ചു.
2.90.24
इयं च कीर्तिता कृष्णा सौबलेन पणार्थिना ।
एतत्सर्वं विचार्याहं मन्ये न विजितामिमाम् ॥ २.९०.२४ ॥
പണയം ആഗ്രഹിച്ച സൗബലൻ ഈ കൃഷ്ണയെ പരാമർശിച്ചു. ഇതെല്ലാം വിചാരിച്ചപ്പോൾ ഇവളെ ജയിച്ചതായി ഞാൻ കരുതുന്നില്ല.
2.90.25
एतच्छ्रुत्वा महान्नादः सभ्यानामुदतिष्ठत ।
विकर्णं शंसमानानां सौबलं चापि निन्दताम् ॥ २.९०.२५ ॥
ഇതു കേട്ട് സദസ്യരിൽ വലിയ ആരവം ഉയർന്നു; ചിലർ വികർണനെ പ്രശംസിച്ചു, ചിലർ സൗബലനെ (ശകുനിയെ) നിന്ദിച്ചു.
2.90.26
तस्मिन्नुपरते शब्दे राधेयः क्रोधमूर्छितः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९०.२६ ॥
ആ ആരവം അടങ്ങിയപ്പോൾ, കോപത്താൽ മൂർച്ഛിതനായ രാധേയൻ (കർണൻ) തന്റെ സുന്ദരമായ കൈ ഉയർത്തി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.90.27
दृश्यन्ते वै विकर्णेह वैकृतानि बहून्यपि ।
तज्जातस्तद्विनाशाय यथाऽग्निररणिप्रजः ॥ २.९०.२७ ॥
വികർണാ, ഇവിടെ തീർച്ചയായും പല ദുശ്ശകുനങ്ങളും കാണുന്നു; അരണിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച തീ ആ അരണിയെത്തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഇത് തന്റെ നാശത്തിനായാണ് ജനിച്ചിരിക്കുന്നത്.
2.90.28
एते न किञ्चिदप्याहुश्चोदिता ह्यपि कृष्णया ।
धर्मेण विजितामेतां मन्यन्ते द्रपदात्मजाम् ॥ २.९०.२८ ॥
കൃഷ്ണ (ദ്രൗപദി) പ്രേരിപ്പിച്ചിട്ടും ഇവർ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; ദ്രുപദപുത്രിയെ ധർമ്മത്താൽ ജയിച്ചതായി അവർ കരുതുന്നു.
2.90.29
त्वं तु केवलबाल्येन धार्तराष्ट्र विदीर्यसे ।
यद्ब्रवीषि सभाम्ध्ये बालः स्थविरभाषितम् ॥ २.९०.२९ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രാ, നീ കേവലം ബാല്യത്താൽ ഛിന്നഭിന്നനാകുന്നു; സദസ്സിന്റെ നടുവിൽ ബാലനെപ്പോലെ മുതിർന്നവരുടെ വാക്കുകൾ പറയുന്നു.
2.90.30
न च धर्म यथावत्त्वं कृष्णां च जितेति सुमन्दधीः ।
यद्ब्रवीषि जितां कृष्णां न जितेति सुमन्दधीः ॥ २.९०.३० ॥
നീ ധർമ്മം ശരിയായി അറിയുന്നില്ല; കൃഷ്ണ ജയിക്കപ്പെട്ടു എന്നും നീ അറിയുന്നില്ല. മന്ദബുദ്ധിയേ, കൃഷ്ണ ജയിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് നീ പറയുന്നു; പക്ഷേ അവൾ ജയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല — മന്ദബുദ്ധിയേ!
2.90.31
कथं ह्यविजितां कृष्णां मन्यसे धृतराष्ट्रज ।
यदा सभायां सर्वस्वं न्यस्तवान्पाण्डवाग्रजः ॥ २.९०.३१ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രാ, പാണ്ഡവരിൽ മൂത്തയാൾ സഭയിൽ തന്റെ സർവസ്വവും പന്തയം വച്ചപ്പോൾ, കൃഷ്ണയെ ജയിക്കപ്പെടാത്തവളായി നീ എങ്ങനെ കരുതുന്നു?
2.90.32
अभ्यन्तर च सर्वस्वे द्रौपदी भरतर्षभ ।
एवं धर्मजितां कृष्णां मन्यसे न जितां कथम् ॥ २.९०.३२ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, സർവസ്വത്തിലും ദ്രൗപദിയും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ധർമ്മത്താൽ ജയിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണയെ ജയിക്കപ്പെടാത്തവളായി നീ എങ്ങനെ കരുതുന്നു?
2.90.33
कीर्तिता द्रौपदी वाचा अनुज्ञाता च पाण्डवैः ।
भवत्यविजिता केन हेतुनैषा मता तव ॥ २.९०.३३ ॥
പാണ്ഡവർ വാക്കാൽ ദ്രൗപദിയെ പരാമർശിച്ച് പന്തയം വയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകി. അങ്ങനെയെങ്കിൽ ഏത് കാരണത്താലാണ് ഇവൾ നിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ജയിക്കപ്പെടാത്തവളാകുന്നത്?
2.90.34
मन्यसे वा सभामेतामानीतामेकवाससम् ।
अधर्मेणेति तत्रापि शृणु मे वाक्यमुत्तमम् ॥ २.९०.३४ ॥
അല്ലെങ്കിൽ ഇവളെ ഒറ്റ വസ്ത്രത്തോടെ സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത് അധർമ്മമാണെന്ന് നീ കരുതുന്നുവോ? അക്കാര്യത്തിലും എന്റെ ഉത്തമവാക്യം കേൾക്കൂ.
2.90.35
एको भर्ता स्त्रिया देवैर्विहितः कुरुनन्दन ।
इयं त्वनेकवशगा बन्धकीति विनिश्चिता ॥ २.९०.३५ ॥
കുരുനന്ദനാ, ദേവന്മാർ സ്ത്രീക്ക് ഒരേയൊരു ഭർത്താവിനെ വിധിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവൾ പലരുടെ വശത്തുള്ള ബന്ധകിയെന്ന് നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
2.90.36
अस्याः सभामानयनं न चित्रमिति मे मतिः ।
एकाम्बरधरत्वं वाऽप्यथवाऽपि विवस्त्रता ॥ २.९०.३६ ॥
ഇവളെ സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത് എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അദ്ഭുതമല്ല. ഒറ്റ വസ്ത്രം ധരിച്ചതോ, അല്ലെങ്കിൽ വസ്ത്രമില്ലാത്തതോ പോലും (അദ്ഭുതമല്ല).
2.90.37
यच्चैषां द्रविणं किञ्चिद्य चैषा ये च पाण्डवाः ।
सौबलेनेह तत्सर्वं धर्मेण विजितं वसु ॥ २.९०.३७ ॥
ഇവരുടെ ധനമെല്ലാം, ഇവളെയും പാണ്ഡവരെയും, ഇവിടെ സൗബലൻ ധർമ്മപ്രകാരം ജയിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.90.38
दुःशासन सुबालोऽयं विकर्णः प्राज्ञवादिकः ।
पाण्डवानां च वासांसि द्रौपद्याश्चाप्युपाहर ॥ २.९०.३८ ॥
ദുഃശാസനാ, ഇതാ സുബാലന്റെ പുത്രൻ വികർണൻ, ജ്ഞാനിയെപ്പോലെ സംസാരിക്കുന്നവൻ. പാണ്ഡവരുടെയും ദ്രൗപദിയുടെയും വസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുവരിക.
2.90.39
तच्छ्रुत्वा पाण्डवाः सर्वे स्वानि वासांसि भारत ।
अवकीर्योत्तरीयाणि सभायां समुपाविशन् ॥ २.९०.३९ ॥
ഭാരതാ, അത് കേട്ട് പാണ്ഡവരെല്ലാവരും തങ്ങളുടെ മേൽവസ്ത്രങ്ങൾ അഴിച്ചുവെച്ച് സഭയിൽ ഇരുന്നു.
2.90.40
ततो दुःशासनो राजन्द्रौपद्या वसनं बलात् ।
सभामध्ये सभाक्षिप्य व्यपाक्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ २.९०.४० ॥
രാജാവേ, അപ്പോൾ ദുഃശാസനൻ ബലമായി ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രം സഭാമധ്യത്തിൽ വലിച്ചഴിക്കാൻ തുടങ്ങി.
2.90.41
आकृष्यमाणे वसने विललाप सुदुःखिता ।
ज्ञातं मया वसिष्ठेन पुरा गीतं महात्मना ॥ २.९०.४१ ॥
വസ്ത്രം വലിച്ചഴിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി അവൾ വിലപിച്ചു: 'പണ്ട് മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ പാടിയത് എനിക്കറിയാം.'
2.90.42
महत्यापदि सम्प्राप्ते स्मर्तव्यो भगवान्हरिः ।
इति निश्चित्य मनसा शरणागतवत्सलम्।
आकृष्यमाणे वसने द्रौपदी कृष्णमस्तरत् ॥ २.९०.४२ ॥
'വലിയ ആപത്ത് വന്നാൽ ഭഗവാൻ ഹരിയെ സ്മരിക്കണം' എന്ന് മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച്, ശരണാഗതവത്സലനായ കൃഷ്ണനെ വസ്ത്രം വലിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ദ്രൗപദി വിളിച്ചു.
2.90.43
शङ्खचक्रगदापाणे द्वारकानिलयाच्युत ।
गोविन्द पुण्डरीकाक्ष रक्ष मां शरणागताम् ॥ २.९०.४३ ॥
ശംഖ, ചക്ര, ഗദ ധരിച്ചവനേ, ദ്വാരകാവാസിയേ, അച്യുതാ, ഗോവിന്ദാ, പുണ്ഡരീകാക്ഷാ! ശരണാഗതയായ എന്നെ രക്ഷിക്കേണമേ.
2.90.44
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि यादवन्दन ।
इमामवस्थां सम्प्राप्तामनाथां किमुपेक्षसे ॥ २.९०.४४ ॥
ഹാ! കൃഷ്ണാ, ദ്വാരകാവാസിയേ, യാദവാനന്ദനേ, നീ എവിടെയാണ്? അനാഥയായ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിയ എന്നെ എന്തിന് അവഗണിക്കുന്നു?
2.90.45
गोविन्द द्वारकावासिन्कृष्ण गोपीजनप्रिय ।
कौरवैः परिभूतां मां किं न जानासि केशव ॥ २.९०.४५ ॥
ഗോവിന്ദാ, ദ്വാരകാവാസിയേ, കൃഷ്ണാ, ഗോപിമാരുടെ പ്രിയനേ, കൗരവരാൽ അപമാനിതയായ എന്നെ നീ അറിയുന്നില്ലേ? കേശവാ!
2.90.46
हे नाथ हे रमानाथ व्रजनाथार्तिनाशन ।
कौरवार्णवमग्नां मामुद्धरस्व जनार्दन ॥ २.९०.४६ ॥
ഹേ നാഥാ! രമാനാഥാ! വ്രജനാഥന്റെ ദുഃഖം നശിപ്പിക്കുന്നവനേ! കൗരവസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയ എന്നെ ഉദ്ധരിക്കേണമേ, ജനാർദ്ദനാ!
2.90.47
कृष्णकृष्ण महायोगिन्विश्वात्मन्विश्वभावन ।
प्रपन्नां पाहि गोविन्द कुरुमध्येऽवसीदतीम् ॥ २.९०.४७ ॥
കൃഷ്ണാ, കൃഷ്ണാ! മഹായോഗിയേ! വിശ്വാത്മാവേ! വിശ്വപാലകാ! ശരണം പ്രാപിച്ച്, കുരുക്കൾക്കിടയിൽ താഴുന്ന എന്നെ രക്ഷിക്കേണമേ, ഗോവിന്ദാ!
2.90.48
इत्यनुस्मृत्य कृष्णं सा हरिं त्रिभुवनेश्वरम् ।
प्रारुदद्दुःखिता राजन्मुखमाच्छाद्य भामिनी ॥ २.९०.४८ ॥
ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണനെയും ത്രിഭുവനേശ്വരനായ ഹരിയെയും സ്മരിച്ച്, ദുഃഖിതയായ ഭാമിനി, ഹേ രാജാവേ, മുഖം മറച്ച് ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
2.90.49
तस्य प्रसाद्द्रौपद्याः कृष्यमाणेऽम्बरे तदा ।
तद्रूपमपरे वस्त्रं प्रादुरासीदनेकशः ॥ २.९०.४९ ॥
അപ്പോൾ കൃഷ്ണന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രം വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അതേ രൂപത്തിലുള്ള അനേകം മറ്റു വസ്ത്രങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
2.90.50
नानारागविरागाणि वसनान्यथ वै प्रभो ।
प्रादुर्भवन्ति शतशो धर्मस्य परिपालनात् ॥ २.९०.५० ॥
ഹേ പ്രഭോ, അപ്പോൾ ധർമ്മപരിപാലനത്താൽ പല നിറങ്ങളും വർണഭേദങ്ങളുമുള്ള നൂറുകണക്കിന് വസ്ത്രങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
2.90.51
ततो हलहलाशब्दस्तत्रासीद्घोरदर्शनः ।
तदद्भुततमं लोके वीक्ष्य सर्वे महीभृतः ॥ २.९०.५१ ॥
അപ്പോൾ അവിടെ ഭയങ്കരമായ ഒരു കോലാഹലമുണ്ടായി. ലോകത്തിലെ ആ അത്യത്ഭുതകരമായ കാഴ്ചകണ്ട് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും (സ്തബ്ധരായി).
2.90.52
शशंसुर्द्रौपदीं तत्र कुत्सन्तो धृतराष्ट्रजम् ।
धिग्धिगित्यशिवां वाचमुत्सृजन्कौरवान्प्रति ॥ २.९०.५२ ॥
അവിടെയുള്ളവർ ദ്രൗപദിയെ പ്രശംസിക്കുകയും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനെ നിന്ദിക്കുകയും കൗരവർക്കെതിരെ 'ധിക്, ധിക്' എന്ന അശുഭവാക്യങ്ങൾ ഉരുവിടുകയും ചെയ്തു.
2.90.53
यदा तु वाससां राशिः सभामध्ये समाचितः ।
तदा दुःशासनः श्रान्तो व्रीडितः समुपाविशत् ॥ २.९०.५३ ॥
സഭാമധ്യത്തിൽ വസ്ത്രങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം കൂടിയപ്പോൾ, ക്ഷീണിച്ചും ലജ്ജിച്ചും ദുശ്ശാസനൻ ഇരുന്നുപോയി.
2.90.54
शशाप तत्र भीमस्तु राजमध्ये बृहत्स्वनः ।
क्रोधाद्विस्फुरमाणौष्ठो विनिष्पिष्य करे करम् ॥ २.९०.५४ ॥
അപ്പോൾ ഭീമൻ രാജാക്കന്മാർക്കിടയിൽ ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദത്തിൽ ശപഥം ചെയ്തു. കോപത്താൽ അവന്റെ ചുണ്ടുകൾ വിറച്ചു; ഒരു കൈ മറ്റേ കൈകൊണ്ട് ഞെരിച്ചു.
2.90.55
इदं मे वाक्यमादध्वं क्षत्रिया लोकवासिनः ।
नोक्तपूर्वं नरैरन्यैर्न चान्यो यद्वदिष्यति ॥ २.९०.५५ ॥
ക്ഷത്രിയരേ, ലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവരേ, എന്റെ ഈ വാക്ക് കേൾക്കുവിൻ. മറ്റു മനുഷ്യർ മുമ്പ് പറയാത്തതും മറ്റൊരാൾ പറയാനിരിക്കുന്നതും ഞാൻ പറയുന്നു.
2.90.56
यद्येतदेवमुक्त्वाऽहं न कुर्यां पृथिवीश्वराः ।
पितामहानां पूर्वेषां नाहं गतिमवाप्नुयाम् ॥ २.९०.५६ ॥
ഭൂമിയുടെ ഈശ്വരന്മാരേ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ഞാൻ അത് ചെയ്യാതിരുന്നാൽ, എന്റെ പൂർവപിതാമഹന്മാരുടെ ഗതി ഞാൻ പ്രാപിക്കില്ല.
2.90.57
अस्य पापस्य दुर्बुद्धेर्भारतापसदस्य च ।
न पिबेयं बलाद्वक्षो भित्त्वा चेद्रुधिरं युधि ॥ २.९०.५७ ॥
ഈ പാപിയുടെയും ദുർബുദ്ധിയുടെയും ഭാരതവംശത്തിന്റെ അപമാനമായവന്റെയും മാർവിടം പിളർന്ന് യുദ്ധത്തിൽ ബലമായി ഞാൻ അവന്റെ രക്തം കുടിക്കാതിരുന്നാൽ...
2.90.58
तस्य ते तद्वचः श्रुत्वा रौद्रं लोमप्रहर्षणम् ।
प्रचक्रुर्बहुलां पूजां कुसन्तो धृतराष्ट्रजम् ॥ २.९०.५८ ॥
അവന്റെ ആ ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്നതുമായ വാക്ക് കേട്ട് അവർ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനെ വളരെ പ്രശംസിച്ചു.
2.90.59
न विब्रुवन्ति कौरव्याः प्रश्नमेतमिति स्म ह ।
सुजनः क्रोशति स्मात्र धृतराष्ट्रं विगर्हयन् ॥ २.९०.५९ ॥
കൗരവർ ഈ ചോദ്യത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. അവിടെ സജ്ജനങ്ങൾ ധൃതരാഷ്ട്രനെ നിന്ദിച്ചുകൊണ്ട് ഉറക്കെ വിളിച്ചു.
2.90.60
ततो बाहू समुक्षिप्य निवार्य च सभासदः ।
विदुरः सर्वधर्मज्ञ इदं वचनमब्रवीत्। ॥ २.९०.६० ॥
അപ്പോൾ സർവധർമ്മജ്ഞനായ വിദുരൻ കൈകൾ ഉയർത്തി സഭാംഗങ്ങളെ തടഞ്ഞുകൊണ്ട് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
2.90.61
द्रौपदी प्रश्नमुक्त्वैवं रोरवीति त्वनाथवत् ।
न च विब्रूत तं प्रश्नं सभ्या धर्मोऽत्र पीड्यते ॥ २.९०.६१ ॥
ദ്രൗപദി ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ച് അനാഥയെപ്പോലെ കരയുന്നു. സദസ്യരേ, ആ ചോദ്യത്തിന് മറുപടി പറയാതിരുന്നാൽ ഇവിടെ ധർമ്മം പീഡിതമാകുന്നു.
2.90.62
सभां प्रपद्यते प्रश्नः प्रज्वलन्निव हव्यवाद् ।
तं वै सत्येन धर्मेण सभ्याः प्रशमयन्त्युत ॥ २.९०.६२ ॥
ഈ ചോദ്യം ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ സഭയിലെത്തി. സദസ്യർ അതിനെ സത്യംകൊണ്ടും ധർമ്മംകൊണ്ടും ശമിപ്പിക്കട്ടെ.
2.90.63
धर्म्यं प्रश्नमतो ब्रूयादार्यः सत्येन मानवः ।
विब्रूयुस्तत्र तं प्रश्नं कामक्रोधबलातिगाः ॥ २.९०.६३ ॥
അതിനാൽ ആര്യനായ മനുഷ്യൻ ധർമ്മോചിതമായ ചോദ്യത്തിന് സത്യത്തോടെ മറുപടി പറയണം. കാമക്രോധങ്ങളുടെ ശക്തി കടന്നവർ ആ ചോദ്യത്തിന് മറുപടി നൽകട്ടെ.
2.90.64
विकर्णेन यथाप्रज्ञमुक्तः प्रश्नो नराधिपाः ।
भवन्तोऽपि हि तं प्रश्नं विब्रुवन्तु यथामति ॥ २.९०.६४ ॥
നരാധിപന്മാരേ, വികർണ്ണൻ തന്റെ ബുദ്ധിക്കൊത്ത് ഈ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു. നിങ്ങളും നിങ്ങളുടെ മതിക്കൊത്ത് അതിന് മറുപടി പറയുക.
2.90.65
यो हि प्रश्नं न विब्रूयाद्धर्मदर्शी सभां गतः ।
अनृते या फलावाप्तिस्तस्याः सोऽर्धं समश्नुते ॥ २.९०.६५ ॥
ധർമ്മദർശിയായവൻ സദസ്സിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ട് ചോദ്യത്തിന് മറുപടി പറയാതിരുന്നാൽ, അസത്യത്തിൽ കിട്ടുന്ന ഫലത്തിന്റെ പകുതി അവൻ അനുഭവിക്കുന്നു.
2.90.66
यः पुनर्वितथं ब्रूयाद्धर्मदशीं सभां गतः ।
अनृतस्य फलं कृत्स्नं स प्राप्नोतीति निश्चयः ॥ २.९०.६६ ॥
ധർമ്മദർശിയായവൻ സദസ്സിൽ പ്രവേശിച്ച് വ്യാജം പറഞ്ഞാൽ, അസത്യത്തിന്റെ പൂർണ്ണഫലം അവൻ നേടുന്നു എന്നത് നിശ്ചയം.
2.90.67
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं मुनेराङ्गिरसस्य च ॥ २.९०.६७ ॥
ഇവിടെയും ആളുകൾ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം ഉദാഹരിക്കുന്നു — പ്രഹ്ലാദനും മുനി ആംഗിരസനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം.
2.90.68
प्रह्लादो नाम दैत्येन्द्रस्तस्य पुत्रो विरोचनः ।
कन्याहेतोराङ्गिरसं सुधन्वानमुपाद्रवत् ॥ २.९०.६८ ॥
പ്രഹ്ലാദൻ എന്ന ദൈത്യരാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ പുത്രൻ വിരോചനൻ ഒരു കന്യയ്ക്കുവേണ്ടി ആംഗിരസനായ സുധന്വാവിനെ ആക്രമിച്ചു.
2.90.69
अहं ज्यायानहं ज्यायानिति कन्येप्सया तदा ।
तयोर्देवनमत्रासीत्प्राणयोरिति नः श्रुतम् ॥ २.९०.६९ ॥
'ഞാൻ മൂത്തവൻ, ഞാൻ മൂത്തവൻ' എന്ന് കന്യയോടുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ അന്ന് അവർ ഇരുവരും തമ്മിൽ ജീവൻ പണയമാക്കിയ ചൂതാട്ടം നടന്നുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
2.90.70
तयोः प्रश्नविवादोऽभूत्प्रह्लादं तावपृच्छताम् ।
ज्यायान्क आवयोरेकः प्रश्नं प्रब्रूहि मा मृषा ॥ २.९०.७० ॥
അവർക്കിടയിൽ ഒരു ചോദ്യത്തെച്ചൊല്ലി തർക്കമുണ്ടായി; ഇരുവരും പ്രഹ്ലാദനോട് ചോദിച്ചു — 'ഞങ്ങളിൽ മൂത്തവൻ ആരാണ്? ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം പറയൂ, കള്ളം പറയരുത്.'
2.90.71
स वै विवदनाद्भीतः सुधन्वानं विलोकयन् ।
तं सुधन्वाब्रवीत्क्रुद्धो ब्रह्मदम्ड इव ज्वलन् ॥ २.९०.७१ ॥
അവൻ തർക്കത്താൽ ഭയന്ന് സുധന്വാവിനെ നോക്കി; അപ്പോൾ കോപിച്ച സുധന്വാവ് ബ്രഹ്മദണ്ഡംപോലെ ജ്വലിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു.
2.90.72
यदि वै वक्ष्यसि मृषा प्रह्लादाथ न वक्ष्यसि ।
शतघा ते शिरो वज्री वज्रेण प्रहरिष्यति ॥ २.९०.७२ ॥
നീ കള്ളം പറഞ്ഞാലും, പ്രഹ്ലാദാ, അല്ലെങ്കിൽ പറയാതിരുന്നാലും — വജ്രധാരി തന്റെ വജ്രംകൊണ്ട് നിന്റെ തല നൂറു കഷണങ്ങളാക്കും.
2.90.73
सुधन्वना तथोक्तः सन्व्यथितोऽश्वत्थपर्णवत् ।
जगाम कश्यपं दैत्यः परिप्रष्टुं महौजसम् ॥ २.९०.७३ ॥
സുധന്വാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ദൈത്യൻ അരയാലിന്റെ ഇലപോലെ അത്യന്തം വിറച്ച് മഹൗജസ്സായ കശ്യപന്റെ അടുത്ത് ചോദിക്കാൻ പോയി.
2.90.74
त्वं वै धर्मस्य विज्ञाता दैवस्येहासुरस्य च ।
ब्राह्मणस्य महाभाग धर्मकृच्छ्रमिदं शृणु ॥ २.९०.७४ ॥
ധർമ്മത്തെയും ഇവിടെ ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ധർമ്മത്തെയും നീ അറിയുന്നവനാണ്. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, മഹാഭാഗാ, ധർമ്മസങ്കടമായ ഈ കാര്യം കേൾക്കുക.
2.90.75
यो वै प्रश्नं न विब्रूयाद्वितथं चैव निर्दिशेत् ।
के वै तस्य परे लोकास्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ २.९०.७५ ॥
ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം പറയാത്തവനോ, വ്യാജം നിർദ്ദേശിക്കുന്നവനോ—അവനുള്ള പരലോകങ്ങൾ ഏവ? ചോദിക്കുന്ന എനിക്ക് അത് പറഞ്ഞുതരിക.
2.90.76
जानन्नविब्रुवन्प्रश्नान्कामात्क्रोधाद्भयात्तथा ।
सहस्रं वारुणान्पाशानात्मनि प्रतिमुञ्चति ॥ २.९०.७६ ॥
അറിഞ്ഞിട്ടും ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം പറയാത്തവൻ—ആഗ്രഹം, ക്രോധം, ഭയം എന്നിവയാൽ—തന്റെ മേൽ വരുണന്റെ ആയിരം പാശങ്ങൾ കെട്ടിവെക്കുന്നു.
2.90.77
साक्षी वा विब्रुवन्साक्ष्यं गोकर्णशिथिलश्वरन् ।
सहस्रं वारुणान्पाशानात्मनि प्रतिमुञ्जति ॥ २.९०.७७ ॥
സാക്ഷി ഗോകർണ്ണംപോലെ അയഞ്ഞ മനസ്സോടെ കള്ളസാക്ഷ്യം പറഞ്ഞാൽ അവനും തന്റെ മേൽ വരുണന്റെ ആയിരം പാശങ്ങൾ കെട്ടിവെക്കുന്നു.
2.90.78
तस्य संवत्सरे पूर्णे पाश एकः प्रमुच्यते ।
तस्मात्सत्यं तु वक्तव्यं जानता सत्यमुञ्जसा ॥ २.९०.७८ ॥
അവന് ഒരു വർഷം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ ഒരു പാശം അഴിയുന്നു. അതിനാൽ അറിയുന്നവൻ സത്യം നേരെ പറയണം.
2.90.79
विद्धो धर्मो ह्यधर्मेण सभां यत्रोपपद्यते ।
न चास्य शल्यं कृन्तन्ति विद्धास्तत्र सभासदः ॥ २.९०.७९ ॥
അധർമ്മത്താൽ ധർമ്മം മുറിവേറ്റ് സഭയിൽ എത്തുമ്പോൾ, അവിടെ മുറിവേറ്റ സഭാംഗങ്ങൾ അതിന്റെ മുള്ള് എടുക്കുന്നില്ല.
2.90.80
अर्धं हरति वै श्रेष्ठः पादो भवति कर्तृषु ।
पादश्चैव सभासत्सु ये न निन्दन्ति निन्दितम् ॥ २.९०.८० ॥
ശ്രേഷ്ഠൻ പകുതി ഏറ്റെടുക്കുന്നു; ചെയ്യുന്നവരിൽ കാൽഭാഗം; നിന്ദ്യമായതിനെ നിന്ദിക്കാത്ത സഭാംഗങ്ങളിൽ കാൽഭാഗം.
2.90.81
अनेना भवति श्रेष्ठो मुच्यन्ते च सभासदः ।
एनो गच्छति कर्तारं निन्दार्हो यत्र निन्द्यते ॥ २.९०.८१ ॥
ശ്രേഷ്ഠൻ കുറ്റമില്ലാത്തവനാകുന്നു; സഭാംഗങ്ങളും മോചിതരാകുന്നു; നിന്ദ്യമായത് നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നിടത്ത് പാപം ചെയ്തവനിലേക്ക് പോകുന്നു.
2.90.82
वितथं तु वदेयुर्ये धर्मं प्रह्लाद पृच्छते ।
इष्टापूर्तं च ते घ्न्ति सप्तसप्त परावरान् ॥ २.९०.८२ ॥
പ്രഹ്ലാദാ, ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ കള്ളം പറയുന്നവർ ഇഷ്ടാപൂർത്തത്തെയും, മുകളിലെയും താഴെയുമുള്ള ഏഴേഴു തലമുറകളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.
2.90.83
हृतस्वस्य हि यद्दुःखं हतपुत्रस्य चैव यत् ।
ऋणिनः प्रति यच्चैव स्वार्थाद्धष्टस्य चैव यत् ॥ २.९०.८३ ॥
സ്വത്ത് അപഹരിക്കപ്പെട്ടവന്റെ ദുഃഖം, മകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടവന്റെ ദുഃഖം; കടക്കാരനോടുള്ള ദുഃഖം; സ്വാർത്ഥത്താൽ ധിക്കാരിയായവനോടുള്ള ദുഃഖം.
2.90.84
स्त्रियाः पत्या विहीनाया राज्ञा ग्रस्तस्य चैव यत् ।
अपुत्रायाश्च यद्दुःखं व्याघ्राघ्रातस्य चैव यत् ॥ २.९०.८४ ॥
ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീയുടെ ദുഃഖം, രാജാവിനാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടവന്റെ ദുഃഖം; പുത്രനില്ലാത്തവളുടെ ദുഃഖം, കടുവയാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടവന്റെ ദുഃഖം.
2.90.85
अध्यूढायाश्च यद्दुःखं व्याघ्राघ्रातस्य चैव यत् ।
एतानि वै समान्याहुर्दुःखानि त्रिदिवेश्वराः ॥ २.९०.८५ ॥
അധ്യൂഢയായ സ്ത്രീയുടെ ദുഃഖവും, കടുവയാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടവന്റെ ദുഃഖവും — ഇവയെല്ലാം സമാനമെന്ന് ത്രിദിവേശ്വരന്മാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
2.90.86
तानि सर्वाणि दुःखानि प्राप्नोति वितथं ब्रुवन् ।
समक्षदर्शनात्साक्षी श्रवणाच्चेति धारणात् ॥ २.९०.८६ ॥
കള്ളം പറയുന്നവൻ ഈ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം പ്രാപിക്കുന്നു. കൺമുന്നിൽ കണ്ടവനും, കേട്ടവനും, ഓർമ്മയിൽ സൂക്ഷിച്ചവനും സാക്ഷിയാകുന്നു.
2.90.87
तस्मात्सत्यं ब्रुवत्साक्षी धर्मार्थाभ्यां न हीयते ।
कश्यपस्य वचः श्रुत्वा प्रह्लादः पुत्रमब्रवीत् ॥ २.९०.८७ ॥
അതിനാൽ സത്യം പറയുന്ന സാക്ഷി ധർമ്മത്തിൽ നിന്നും അർത്ഥത്തിൽ നിന്നും ചോർന്നുപോകുന്നില്ല. കശ്യപന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട പ്രഹ്ലാദൻ തന്റെ പുത്രനോട് പറഞ്ഞു.
2.90.88
श्रेयान्सुधन्वा त्वत्तो वै मत्तः श्रेयांस्तथाङ्गिराः ।
माता सुधन्वाऽयं प्राणानामीश्वरस्तव
विरोचन सुधन्वाऽयं प्राणानामीश्वरस्तव ॥ २.९०.८८ ॥
സുധന്വാവ് നിന്നേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ; എന്നെക്കാൾ അംഗിരസും ശ്രേഷ്ഠൻ. ഈ സുധന്വാവ് നിന്റെ പ്രാണങ്ങളുടെ ഈശ്വരനാണ്. വിരോചനാ, ഈ സുധന്വാവ് നിന്റെ പ്രാണങ്ങളുടെ ഈശ്വരനാണ്.
2.90.89
सुधन्वोवाच ।
पुत्रस्नेहं पिरत्यज्य यस्त्वं धर्मे व्यवस्थितः।
अनुजानामि ते पुत्रं जीवत्वेव शतं समाः ॥ २.९०.८९ ॥
സുധന്വാവ് പറഞ്ഞു: പുത്രസ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നിനക്ക് ഞാൻ അനുവാദം നൽകുന്നു; നിന്റെ പുത്രൻ നൂറ് വർഷം ജീവിക്കട്ടെ.
2.90.90
एवं वै परमं धर्मं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।
यथाप्रश्नं तु कृष्णाया मन्यध्वं तत्र किं परम् ॥ २.९०.९० ॥
ഇങ്ങനെ പരമധർമ്മം കേട്ട സഭാംഗങ്ങളെല്ലാവരും, കൃഷ്ണയുടെ ചോദ്യത്തിനനുസരിച്ച്, അതിൽ ഏതാണ് ഉത്തമമെന്ന് ചിന്തിക്കട്ടെ.
2.90.91
विदुरस्य वचः श्रुत्वा नोचुः किञ्चन पार्थिवाः ।
कर्णो दुःशासनं त्वाह कृष्णं दासीं गृहान्नय ॥ २.९०.९१ ॥
വിദുരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാക്കന്മാർ ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല. എന്നാൽ കർണൻ ദുശ്ശാസനനോട് പറഞ്ഞു: "കൃഷ്ണയെ ദാസിയായി വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ."
2.90.92
तां वेपमानां सव्रीडां प्रलपन्तीं स्म पाण्डवान् ।
दुःशासनः सभामध्ये विचकर्ष तपस्विनीम् ॥ २.९०.९२ ॥
വിറച്ചും ലജ്ജിച്ചും പാണ്ഡവരെ വിളിച്ച് വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ തപസ്വിനിയെ ദുശ്ശാസനൻ സഭയുടെ നടുവിലേക്ക് വലിച്ചിഴച്ചു.