మహాభారతం · అధ్యాయం 2.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.90.1
भवन्ति गेहे बन्धक्यः कितवानां युधिष्ठिर ।
भवन्ति दीव्यन्ति दया चैवास्ति तावस्वपि ॥ २.९०.१ ॥
యుధిష్ఠిరా, జూదగాళ్ల ఇళ్లలో బంధకీలు ఉంటారు; వారు పాచికలాడుతారు; ఇప్పటికీ వారిలో దయ కూడా ఉంది.
2.90.2
काश्यो यद्धनमाहार्षीद्द्रव्यं यच्चान्यदुत्तमम् ।
तथाऽन्ये पृथिवीपाला यानि रत्नान्युपाहरन् ॥ २.९०.२ ॥
కాశీరాజు తెచ్చిన ధనాన్ని, ఇతర ఉత్తమ ద్రవ్యాలను, అలాగే ఇతర భూపాలురు సమర్పించిన రత్నాలను.
2.90.3
वाहनानि धनं चैव कवचान्यायुधानि च ।
राज्यमात्मा वयं चैव कैतवेन हृतं परैः ॥ २.९०.३ ॥
వాహనాలు, ధనం, కవచాలు, ఆయుధాలు, రాజ్యం, మనమే కూడా మోసం ద్వారా శత్రువులు అపహరించారు.
2.90.4
न च मे तत्र कोपोऽभूत्सर्वस्येशो हि नो भवान् ।
इमं त्वतिक्रमं मन्यो द्रौपदी यत्र पण्यते ॥ २.९०.४ ॥
అందులో నాకు కోపం కలగలేదు; ఎందుకంటే మీరు మాకందరికీ ప్రభువు; కానీ ద్రౌపదిని పణంగా పెట్టినప్పుడు దీనిని నేను హద్దుమీరిన చర్యగా భావిస్తాను.
2.90.5
एषा ह्यनर्हती बाला पाण्डवान्प्राप्य कौरवैः ।
त्वत्कृते क्लिश्यते क्षुद्रैर्नृशंसैरकृतात्मभिः ॥ २.९०.५ ॥
ఈ అనర్హురాలైన బాల, పాండవులను పొంది, మీ కారణంగా కౌరవులైన నీచులు, క్రూరులు, అసంస్కారులైన వారి చేత బాధించబడుతోంది.
2.90.6
अस्याः कृते मन्युरयं त्वयि राजन्निपात्यते ।
बाहू ते सम्प्रधक्ष्यामि सहदेवाग्निमानयः ॥ २.९०.६ ॥
ఆమె కోసం ఈ కోపం మీపైనే పడుతోంది, రాజా; మీ బాహువులను దహింపజేస్తాను. సహదేవా, అగ్నిని తీసుకురా.
2.90.7
न पुरा भीमसेन त्वमीदृशीर्वदिता गिरः ।
परैस्ते नाशितं नूनं नृशंसैर्धर्मगौरवम् ॥ २.९०.७ ॥
భీమసేనా, పూర్వం నువ్వు ఇలాంటి మాటలు ఎప్పుడూ పలికేవాడివి కావు. క్రూరులైన శత్రువులు నీ ధర్మగౌరవాన్ని నిశ్చయంగా నాశనం చేశారు.
2.90.8
न सकामाः परो कार्या धर्ममेवाचरोत्तमम् ।
भ्रातरं धार्मिकं ज्येष्ठं कोऽतिवर्तितुमर्हति ॥ २.९०.८ ॥
ఇతరుల కోరికలకు తగ్గట్టు నడవకూడదు; ఉత్తమ ధర్మాన్నే ఆచరించాలి. ధార్మికుడైన జ్యేష్ఠ సోదరుడిని ఎవరు అతిక్రమించగలరు?
2.90.9
आहूतो हि परै राजा क्षात्रं व्रतमनुस्मरन् ।
दीव्यते परकामेन तन्नः कीर्तिकरं महत् ॥ २.९०.९ ॥
శత్రువులు ఆహ్వానించగా రాజు క్షాత్ర వ్రతాన్ని స్మరిస్తూ ఇతరుల కోరికకు అనుగుణంగా జూదమాడాడు. అది మనకు గొప్ప కీర్తిని తెచ్చేది.
2.90.10
एवमस्मिन्कृतं विद्यां यदि नाहं धनञ्जय ।
दीप्तेऽग्नौ सहितौ बाहू निर्दहेयं बलादिव ॥ २.९०.१० ॥
ధనంజయా, నేను ఇందులో చెప్పినది నెరవేర్చకపోతే, మండుతున్న అగ్నిలో రెండు బాహువులను బలవంతంగా దహించివేస్తాను.
2.90.11
तथा तान्दुः खितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्धृतराष्ट्रजः ।
कृष्यमाणां च पाञ्चालीं विकर्ण इदमब्रवीत् ॥ २.९०.११ ॥
పాండవులు ఇలా దుఃఖిస్తుండగా, పాంచాలిని లాగుతుండగా చూసి ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు వికర్ణుడు ఇలా అన్నాడు.
2.90.12
याज्ञसेन्या यदुक्तं तद्वाक्यं विब्रूत पार्थिवाः ।
अविवेकेन वाक्यस्य नरकः सद्य एव नः ॥ २.९०.१२ ॥
ఓ రాజులారా, యాజ్ఞసేని అన్న మాటకు సమాధానం చెప్పండి. వివేకం లేకుండా మాట్లాడితే మనకు వెంటనే నరకం కలుగుతుంది.
2.90.13
भीष्मश्च धृतराष्ट्रश्च कुरुवृद्धतमावुभौ ।
समेत्य नाहतुः किञ्चिद्विदुरश्च महामतिः ॥ २.९०.१३ ॥
కురువృద్ధులైన భీష్ముడు, ధృతరాష్ట్రుడు ఇద్దరూ కలిసి కూడా ఏమీ అనలేదు; మహామతి విదురుడు కూడా.
2.90.14
भारद्वाजश्च सर्वेषामाचार्यः कृप एव च ।
कुत एतावपि प्रश्नं नाहतुर्द्विजसत्तमौ ॥ २.९०.१४ ॥
అందరికీ ఆచార్యుడైన భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు), కృపుడూ; ఎందుకు, ఆ ఇద్దరు ద్విజోత్తములు కూడా ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పలేదు.
2.90.15
ये त्वन्ये पृथिवीपालाः समेताः सर्वतोदिशम् ।
कामक्रोधौ समुत्सृज्य ते ब्रुवन्तु यथामति ॥ २.९०.१५ ॥
అయితే అన్ని దిక్కుల నుండి సమావేశమైన ఇతర పృథివీపాలకులు కామక్రోధాలను విడిచిపెట్టి, తమ మతి ప్రకారం మాట్లాడాలి.
2.90.16
यदितं द्रौपदी वाक्यमुक्तवत्यसकृच्छुभा ।
विमृश्य कस्य कः पक्षः पार्थिवा वदतोत्तरम् ॥ २.९०.१६ ॥
శుభురాలైన ద్రౌపది ఈ మాటను పదే పదే పలికినట్లైతే, రాజులారా, ఆలోచించి ఎవరి పక్షం ఏదో సమాధానం చెప్పండి.
2.90.17
एवं स बहुशः सर्वानुक्तवांस्तान्सभासदः ।
न च ते पृथिवीपालास्तमूचुः साध्वसाधु वा ॥ २.९०.१७ ॥
ఈ విధంగా అతడు సభాసదులనూ ఆ రాజులనూ పలుమార్లు అడిగాడు; కానీ ఆ పృథివీపాలకులు అతనితో సరైనదని గానీ తప్పని గానీ అనలేదు.
2.90.18
उक्त्वाऽसकृत्तथा सर्वान्विकर्णः पृथिवीपतीन् ।
पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य निःश्वसन्निदमब्रवीत् ॥ २.९०.१८ ॥
ఈ విధంగా పృథివీపతులందరితో పలుమార్లు చెప్పి, వికర్ణుడు చేతిని చేతితో నొక్కి, నిట్టూర్పు విడుస్తూ ఇలా అన్నాడు.
2.90.19
विब्रूत पृथिवीपाला वाक्यं मा वा कथञ्चनि ।
मन्ये न्याय्यं यदत्राहं तद्वि वक्ष्यामि कौरवाः ॥ २.९०.१९ ॥
ఓ భూపాలకులారా, ఏ మాటైనా చెప్పండి లేదా చెప్పకండి. ఓ కౌరవులారా, న్యాయమనిపించేదాన్నే నేను చెబుతాను.
2.90.20
चत्वार्याहुर्नश्रेष्ठा व्यसनानि महीक्षिताम् ।
मृगयां पानमक्षांश्च ग्राम्ये चैवातिरक्तताम् ॥ २.९०.२० ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠులారా, రాజులకు నాలుగు వ్యసనాలు ఉంటాయని అంటారు: వేట, మద్యపానం, జూదం, స్త్రీలపై అతి ఆసక్తి.
2.90.21
एतेषु हि नरः सक्तो धर्ममुत्सृज्य वर्तते ।
यथाऽयुक्तेन च कृतां क्रियां लोको न मन्यते ॥ २.९०.२१ ॥
వీటిలో ఆసక్తుడైన మనిషి ధర్మాన్ని విడిచి ప్రవర్తిస్తాడు; అయోగ్యుడు చేసిన కార్యాన్ని లోకం గౌరవించనట్లే, అతని కార్యాన్ని కూడా లోకం గౌరవించదు.
2.90.22
तथेयं पाण्डुपुत्रेण व्यसने वर्तता भृशम् ।
समाहूतेन कितवैरास्थितो द्रौपदीपणः ॥ २.९०.२२ ॥
అలాగే, అతిగా వ్యసనంలో మునిగి ఉన్న పాండు కుమారుడు, జూదగాళ్ల పిలుపు మేరకు ద్రౌపదిని పందెంగా పెట్టాడు.
2.90.23
साधारणी च सर्वेषां पाण्डवानामनिन्दिता ।
जितेन पूर्वं चानेन पाण्डवेन कृतः पणः ॥ २.९०.२३ ॥
నిందలేని ఈమె పాండవులందరికీ సమానంగా చెందినది. పూర్వం ఈ పాండవుడే ఓడిపోయి ఈ పందెం పెట్టాడు.
2.90.24
इयं च कीर्तिता कृष्णा सौबलेन पणार्थिना ।
एतत्सर्वं विचार्याहं मन्ये न विजितामिमाम् ॥ २.९०.२४ ॥
పందెం కోరిన సౌబలుడు ఈ కృష్ణను ప్రస్తావించాడు. ఇవన్నీ ఆలోచించి, ఈమెను గెలిచినట్లు నేను భావించను.
2.90.25
एतच्छ्रुत्वा महान्नादः सभ्यानामुदतिष्ठत ।
विकर्णं शंसमानानां सौबलं चापि निन्दताम् ॥ २.९०.२५ ॥
ఇది విని సభ్యులలో గొప్ప కోలాహలం లేచింది; కొందరు వికర్ణుని స్తుతించారు, కొందరు సౌబలుడిని (శకునిని) నిందించారు.
2.90.26
तस्मिन्नुपरते शब्दे राधेयः क्रोधमूर्छितः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९०.२६ ॥
ఆ కోలాహలం తగ్గినప్పుడు, కోపంతో మూర్ఛితుడైన రాధేయుడు (కర్ణుడు) తన సుందర బాహువును ఎత్తి ఈ మాటలు పలికాడు.
2.90.27
दृश्यन्ते वै विकर्णेह वैकृतानि बहून्यपि ।
तज्जातस्तद्विनाशाय यथाऽग्निररणिप्रजः ॥ २.९०.२७ ॥
వికర్ణా, ఇక్కడ నిజంగానే అనేక అపశకునాలు కనిపిస్తున్నాయి; అరణి నుండి పుట్టిన అగ్ని ఆ అరణినే నాశనం చేసినట్లు, ఇది తన నాశనానికే పుట్టింది.
2.90.28
एते न किञ्चिदप्याहुश्चोदिता ह्यपि कृष्णया ।
धर्मेण विजितामेतां मन्यन्ते द्रपदात्मजाम् ॥ २.९०.२८ ॥
కృష్ణ (ద్రౌపది) ప్రేరేపించినా వీరు ఏమీ చెప్పలేదు; ద్రుపదుని కుమార్తెను ధర్మంగా గెలిచినట్లు వారు భావిస్తున్నారు.
2.90.29
त्वं तु केवलबाल्येन धार्तराष्ट्र विदीर्यसे ।
यद्ब्रवीषि सभाम्ध्ये बालः स्थविरभाषितम् ॥ २.९०.२९ ॥
ధృతరాష్ట్రుని కుమారా, నువ్వు కేవలం బాల్యంతో విదీర్ణుడవవుతున్నావు; సభ మధ్యలో బాలుడిలా పెద్దల మాటలను చెబుతున్నావు.
2.90.30
न च धर्म यथावत्त्वं कृष्णां च जितेति सुमन्दधीः ।
यद्ब्रवीषि जितां कृष्णां न जितेति सुमन्दधीः ॥ २.९०.३० ॥
నువ్వు ధర్మాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకోలేదు, కృష్ణ గెలవబడిందని కూడా గ్రహించలేదు; మందబుద్ధీ, కృష్ణ గెలవబడిందని నువ్వు అంటున్నావు, కానీ ఆమె గెలవబడలేదు — మందబుద్ధీ!
2.90.31
कथं ह्यविजितां कृष्णां मन्यसे धृतराष्ट्रज ।
यदा सभायां सर्वस्वं न्यस्तवान्पाण्डवाग्रजः ॥ २.९०.३१ ॥
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడా, పాండవాగ్రజుడు సభలో తన సర్వస్వాన్ని పందెంగా పెట్టినప్పుడు, కృష్ణను జయించనిదిగా నువ్వు ఎలా భావిస్తున్నావు?
2.90.32
अभ्यन्तर च सर्वस्वे द्रौपदी भरतर्षभ ।
एवं धर्मजितां कृष्णां मन्यसे न जितां कथम् ॥ २.९०.३२ ॥
భరతశ్రేష్ఠుడా, సర్వస్వంలో ద్రౌపది కూడా ఉంది. ఈ విధంగా ధర్మంతో గెలిచిన కృష్ణను జయించనిదిగా ఎలా భావిస్తావు?
2.90.33
कीर्तिता द्रौपदी वाचा अनुज्ञाता च पाण्डवैः ।
भवत्यविजिता केन हेतुनैषा मता तव ॥ २.९०.३३ ॥
పాండవులు మాటతో ద్రౌపదిని పేర్కొని, ఆమెను పందెంగా పెట్టేందుకు అనుమతి ఇచ్చారు. అలాంటప్పుడు ఏ కారణంతో ఆమె నీ దృష్టిలో జయించనిదిగా ఉంది?
2.90.34
मन्यसे वा सभामेतामानीतामेकवाससम् ।
अधर्मेणेति तत्रापि शृणु मे वाक्यमुत्तमम् ॥ २.९०.३४ ॥
లేక ఈమను ఒకే వస్త్రంతో సభకు తెచ్చారు కాబట్టి అది అధర్మమని నువ్వు భావిస్తావా? అక్కడ కూడా నా ఉత్తమమైన మాటను విను.
2.90.35
एको भर्ता स्त्रिया देवैर्विहितः कुरुनन्दन ।
इयं त्वनेकवशगा बन्धकीति विनिश्चिता ॥ २.९०.३५ ॥
కురునందనా, దేవతలు స్త్రీకి ఒక్కడే భర్తను విధించారు. కానీ ఈమె అనేకుల వశంలో ఉండే బంధకి అని నిశ్చయించబడింది.
2.90.36
अस्याः सभामानयनं न चित्रमिति मे मतिः ।
एकाम्बरधरत्वं वाऽप्यथवाऽपि विवस्त्रता ॥ २.९०.३६ ॥
ఈమను సభకు తీసుకురావడం నా దృష్టిలో వింత కాదు. ఒకే వస్త్రం ధరించడం, లేదా వివస్త్రగా ఉండటం కూడా (వింత కాదు).
2.90.37
यच्चैषां द्रविणं किञ्चिद्य चैषा ये च पाण्डवाः ।
सौबलेनेह तत्सर्वं धर्मेण विजितं वसु ॥ २.९०.३७ ॥
వీరికి ఉన్న ధనమంతటినీ, ఈమెను, పాండవులను కూడా ఇక్కడ సౌబలుడు ధర్మానుసారంగా గెలిచాడు.
2.90.38
दुःशासन सुबालोऽयं विकर्णः प्राज्ञवादिकः ।
पाण्डवानां च वासांसि द्रौपद्याश्चाप्युपाहर ॥ २.९०.३८ ॥
దుఃశాసనా! ఇదిగో సుబాలుని కుమారుడు విశేషంగా పండితునిలా మాట్లాడే విశంకర్ణుడు. పాండవుల వస్త్రాలను, ద్రౌపది వస్త్రాలను కూడా తీసుకురా.
2.90.39
तच्छ्रुत्वा पाण्डवाः सर्वे स्वानि वासांसि भारत ।
अवकीर्योत्तरीयाणि सभायां समुपाविशन् ॥ २.९०.३९ ॥
భారతా, అది విని పాండవులందరూ తమ ఉత్తరీయాలను తీసివేసి సభలో కూర్చున్నారు.
2.90.40
ततो दुःशासनो राजन्द्रौपद्या वसनं बलात् ।
सभामध्ये सभाक्षिप्य व्यपाक्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ २.९०.४० ॥
రాజా, అప్పుడు దుఃశాసనుడు బలవంతంగా ద్రౌపది వస్త్రాన్ని సభ మధ్యలో ఈడ్చి విప్పడం ప్రారంభించాడు.
2.90.41
आकृष्यमाणे वसने विललाप सुदुःखिता ।
ज्ञातं मया वसिष्ठेन पुरा गीतं महात्मना ॥ २.९०.४१ ॥
వస్త్రం లాగబడుతున్నప్పుడు, అత్యంత దుఃఖంతో ఆమె విలపించింది: 'పూర్వం మహాత్ముడైన వసిష్ఠుడు చెప్పిన మాట నాకు తెలుసు.'
2.90.42
महत्यापदि सम्प्राप्ते स्मर्तव्यो भगवान्हरिः ।
इति निश्चित्य मनसा शरणागतवत्सलम्।
आकृष्यमाणे वसने द्रौपदी कृष्णमस्तरत् ॥ २.९०.४२ ॥
'గొప్ప ఆపద వచ్చినప్పుడు భగవానుడైన హరిని స్మరించాలి' అని మనసులో నిశ్చయించుకుని, శరణుజొచ్చిన వారిని కాపాడే కృష్ణుని వస్త్రం లాగబడుతున్నప్పుడు ద్రౌపది ప్రార్థించింది.
2.90.43
शङ्खचक्रगदापाणे द्वारकानिलयाच्युत ।
गोविन्द पुण्डरीकाक्ष रक्ष मां शरणागताम् ॥ २.९०.४३ ॥
శంఖ, చక్ర, గదలను ధరించినవాడా, ద్వారకా నివాసీ, అచ్యుతా, గోవిందా, పుండరీకాక్షా! శరణు కోరిన నన్ను రక్షించు.
2.90.44
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि यादवन्दन ।
इमामवस्थां सम्प्राप्तामनाथां किमुपेक्षसे ॥ २.९०.४४ ॥
అయ్యో! కృష్ణా, ద్వారకా నివాసీ, యాదవుల ఆనందమా, నీవు ఎక్కడ ఉన్నావు? అనాథనైన ఈ స్థితిలో ఉన్న నన్ను ఎందుకు ఉపేక్షిస్తున్నావు?
2.90.45
गोविन्द द्वारकावासिन्कृष्ण गोपीजनप्रिय ।
कौरवैः परिभूतां मां किं न जानासि केशव ॥ २.९०.४५ ॥
గోవిందా, ద్వారకా నివాసీ, కృష్ణా, గోపికల ప్రియుడా, కౌరవులచే అవమానించబడిన నన్ను నీవు తెలుసుకోవా? కేశవా!
2.90.46
हे नाथ हे रमानाथ व्रजनाथार्तिनाशन ।
कौरवार्णवमग्नां मामुद्धरस्व जनार्दन ॥ २.९०.४६ ॥
ఓ నాథా! రమాపతీ! వ్రజనాథుని బాధను నశింపజేసినవాడా! కౌరవ సముద్రంలో మునిగిన నన్ను ఉద్ధరించు, జనార్దనా!
2.90.47
कृष्णकृष्ण महायोगिन्विश्वात्मन्विश्वभावन ।
प्रपन्नां पाहि गोविन्द कुरुमध्येऽवसीदतीम् ॥ २.९०.४७ ॥
కృష్ణా, కృష్ణా! మహాయోగీ! విశ్వాత్మా! విశ్వపాలకా! శరణు కోరి కురువుల మధ్య కుంగుతున్న నన్ను రక్షించు, గోవిందా!
2.90.48
इत्यनुस्मृत्य कृष्णं सा हरिं त्रिभुवनेश्वरम् ।
प्रारुदद्दुःखिता राजन्मुखमाच्छाद्य भामिनी ॥ २.९०.४८ ॥
ఈ విధంగా కృష్ణుని, త్రిభువనేశ్వరుడైన హరిని స్మరించి, ఆ దుఃఖితురాలైన భామిని, ఓ రాజా, ముఖాన్ని కప్పుకుని గట్టిగా ఏడ్చింది.
2.90.49
तस्य प्रसाद्द्रौपद्याः कृष्यमाणेऽम्बरे तदा ।
तद्रूपमपरे वस्त्रं प्रादुरासीदनेकशः ॥ २.९०.४९ ॥
అప్పుడు కృష్ణుని అనుగ్రహం వల్ల, ద్రౌపది వస్త్రాన్ని లాగుతుండగా, అదే రూపంలో అనేక ఇతర వస్త్రాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
2.90.50
नानारागविरागाणि वसनान्यथ वै प्रभो ।
प्रादुर्भवन्ति शतशो धर्मस्य परिपालनात् ॥ २.९०.५० ॥
ఓ ప్రభూ, అప్పుడు ధర్మాన్ని రక్షించినందున, అనేక రంగుల, వర్ణభేదాల వందలాది వస్త్రాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
2.90.51
ततो हलहलाशब्दस्तत्रासीद्घोरदर्शनः ।
तदद्भुततमं लोके वीक्ष्य सर्वे महीभृतः ॥ २.९०.५१ ॥
అప్పుడు అక్కడ భయంకరమైన కోలాహలం చెలరేగింది. లోకంలో ఆ అత్యద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూసి రాజులందరూ (విస్మయం చెందారు).
2.90.52
शशंसुर्द्रौपदीं तत्र कुत्सन्तो धृतराष्ट्रजम् ।
धिग्धिगित्यशिवां वाचमुत्सृजन्कौरवान्प्रति ॥ २.९०.५२ ॥
అక్కడివారు ద్రౌపదిని ప్రశంసించి, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడిని నిందిస్తూ, కౌరవుల పట్ల 'ధిక్కారం! ధిక్కారం!' అనే అశుభ వాక్యాలను పలికారు.
2.90.53
यदा तु वाससां राशिः सभामध्ये समाचितः ।
तदा दुःशासनः श्रान्तो व्रीडितः समुपाविशत् ॥ २.९०.५३ ॥
సభ మధ్యలో వస్త్రాల రాశి పోగుపడినప్పుడు, అలసిపోయి సిగ్గుపడిన దుశ్శాసనుడు కూర్చుండిపోయాడు.
2.90.54
शशाप तत्र भीमस्तु राजमध्ये बृहत्स्वनः ।
क्रोधाद्विस्फुरमाणौष्ठो विनिष्पिष्य करे करम् ॥ २.९०.५४ ॥
అప్పుడు భీముడు రాజుల మధ్య గంభీర స్వరంతో శపథం చేశాడు. కోపంతో అతని పెదవులు వణికాయి; ఒక చేతిని మరో చేతితో నలిపాడు.
2.90.55
इदं मे वाक्यमादध्वं क्षत्रिया लोकवासिनः ।
नोक्तपूर्वं नरैरन्यैर्न चान्यो यद्वदिष्यति ॥ २.९०.५५ ॥
క్షత్రియులారా, లోకంలో నివసించే ప్రజలారా, నా ఈ మాటను వినండి. ఇతర మనుషులు ఇంతకు ముందు చెప్పనిది, మరెవ్వరూ చెప్పబోనిది.
2.90.56
यद्येतदेवमुक्त्वाऽहं न कुर्यां पृथिवीश्वराः ।
पितामहानां पूर्वेषां नाहं गतिमवाप्नुयाम् ॥ २.९०.५६ ॥
భూమీశ్వరులారా, ఇలా చెప్పి నేను దాన్ని చేయకపోతే, నా పూర్వ పితామహుల గతిని నేను పొందను.
2.90.57
अस्य पापस्य दुर्बुद्धेर्भारतापसदस्य च ।
न पिबेयं बलाद्वक्षो भित्त्वा चेद्रुधिरं युधि ॥ २.९०.५७ ॥
ఈ పాపికి, దుర్బుద్ధికి, భరతవంశానికి అవమానకరుడికి, యుద్ధంలో బలవంతంగా అతని ఛాతీని చీల్చి రక్తం త్రాగకపోతే...
2.90.58
तस्य ते तद्वचः श्रुत्वा रौद्रं लोमप्रहर्षणम् ।
प्रचक्रुर्बहुलां पूजां कुसन्तो धृतराष्ट्रजम् ॥ २.९०.५८ ॥
అతని ఆ భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడిచే మాటను విని వారు ధృతరాష్ట్రుని కుమారునికి గొప్ప ప్రశంసలు చేశారు.
2.90.59
न विब्रुवन्ति कौरव्याः प्रश्नमेतमिति स्म ह ।
सुजनः क्रोशति स्मात्र धृतराष्ट्रं विगर्हयन् ॥ २.९०.५९ ॥
కౌరవులు ఈ ప్రశ్న గురించి ఏమీ మాట్లాడలేదు. ఇక్కడ సజ్జనులు ధృతరాష్ట్రుని నిందిస్తూ కేకలు వేశారు.
2.90.60
ततो बाहू समुक्षिप्य निवार्य च सभासदः ।
विदुरः सर्वधर्मज्ञ इदं वचनमब्रवीत्। ॥ २.९०.६० ॥
అప్పుడు సర్వధర్మజ్ఞుడైన విదురుడు చేతులు ఎత్తి సభాసదులను వారించి ఈ మాట అన్నాడు.
2.90.61
द्रौपदी प्रश्नमुक्त्वैवं रोरवीति त्वनाथवत् ।
न च विब्रूत तं प्रश्नं सभ्या धर्मोऽत्र पीड्यते ॥ २.९०.६१ ॥
ద్రౌపది ఈ ప్రశ్న అడిగి అనాథలా ఏడ్చింది. సభాసదులారా, ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పకపోతే ఇక్కడ ధర్మం పీడింపబడుతుంది.
2.90.62
सभां प्रपद्यते प्रश्नः प्रज्वलन्निव हव्यवाद् ।
तं वै सत्येन धर्मेण सभ्याः प्रशमयन्त्युत ॥ २.९०.६२ ॥
ఈ ప్రశ్న అగ్నిలా మండుతూ సభను చేరింది. సభాసదులు దానిని సత్యంతో, ధర్మంతో శమింపజేయండి.
2.90.63
धर्म्यं प्रश्नमतो ब्रूयादार्यः सत्येन मानवः ।
विब्रूयुस्तत्र तं प्रश्नं कामक्रोधबलातिगाः ॥ २.९०.६३ ॥
అందువల్ల ఆర్యుడైన మనిషి ధర్మసమ్మతమైన ప్రశ్నకు సత్యంతో సమాధానం చెప్పాలి. కామక్రోధ బలాన్ని అతిక్రమించినవారు ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వాలి.
2.90.64
विकर्णेन यथाप्रज्ञमुक्तः प्रश्नो नराधिपाः ।
भवन्तोऽपि हि तं प्रश्नं विब्रुवन्तु यथामति ॥ २.९०.६४ ॥
ఓ నరాధిపులారా, వికర్ణుడు తన బుద్ధికి తగినట్లు ఈ ప్రశ్న వేశాడు. మీరు కూడా మీ బుద్ధికి తగినట్లు ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పండి.
2.90.65
यो हि प्रश्नं न विब्रूयाद्धर्मदर्शी सभां गतः ।
अनृते या फलावाप्तिस्तस्याः सोऽर्धं समश्नुते ॥ २.९०.६५ ॥
ధర్మదర్శి అయినవాడు సభలో ప్రవేశించి ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పకపోతే, అసత్యం వలన వచ్చే ఫలంలో సగభాగాన్ని అతడు అనుభవిస్తాడు.
2.90.66
यः पुनर्वितथं ब्रूयाद्धर्मदशीं सभां गतः ।
अनृतस्य फलं कृत्स्नं स प्राप्नोतीति निश्चयः ॥ २.९०.६६ ॥
మరియు ధర్మదర్శి అయినవాడు సభలో ప్రవేశించి అసత్యం పలికితే, అసత్యానికి తగిన పూర్తి ఫలాన్ని అతడు పొందుతాడు అనేది నిశ్చయం.
2.90.67
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं मुनेराङ्गिरसस्य च ॥ २.९०.६७ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తారు — ప్రహ్లాదుడు మరియు ముని ఆంగిరసుల సంవాదాన్ని.
2.90.68
प्रह्लादो नाम दैत्येन्द्रस्तस्य पुत्रो विरोचनः ।
कन्याहेतोराङ्गिरसं सुधन्वानमुपाद्रवत् ॥ २.९०.६८ ॥
ప్రహ్లాదుడు అనే దైత్యేంద్రుడు ఉండేవాడు; అతని కుమారుడు విరోచనుడు, ఒక కన్య కోసం ఆంగిరసుడైన సుధన్వుని మీద దాడి చేశాడు.
2.90.69
अहं ज्यायानहं ज्यायानिति कन्येप्सया तदा ।
तयोर्देवनमत्रासीत्प्राणयोरिति नः श्रुतम् ॥ २.९०.६९ ॥
'నేను పెద్దవాడిని, నేను పెద్దవాడిని' అని, కన్య కోసం కోరికతో అప్పుడు వారిద్దరి మధ్య ప్రాణాలను పందెంగా పెట్టిన జూదం జరిగిందని మేము విన్నాము.
2.90.70
तयोः प्रश्नविवादोऽभूत्प्रह्लादं तावपृच्छताम् ।
ज्यायान्क आवयोरेकः प्रश्नं प्रब्रूहि मा मृषा ॥ २.९०.७० ॥
వారిద్దరి మధ్య ఒక ప్రశ్నపై వివాదం తలెత్తింది; ఇద్దరూ ప్రహ్లాదుని అడిగారు — 'మా ఇద్దరిలో పెద్దవాడెవరు? ఈ ప్రశ్నకు జవాబు చెప్పండి, అబద్ధం చెప్పకండి.'
2.90.71
स वै विवदनाद्भीतः सुधन्वानं विलोकयन् ।
तं सुधन्वाब्रवीत्क्रुद्धो ब्रह्मदम्ड इव ज्वलन् ॥ २.९०.७१ ॥
అతడు వివాదం వల్ల భయపడి, సుధన్వుని వైపు చూస్తుండగా; కోపంతో బ్రహ్మదండంలా మండుతూ సుధన్వుడు అతనితో అన్నాడు.
2.90.72
यदि वै वक्ष्यसि मृषा प्रह्लादाथ न वक्ष्यसि ।
शतघा ते शिरो वज्री वज्रेण प्रहरिष्यति ॥ २.९०.७२ ॥
నీవు అబద్ధం చెప్పినా, ప్రహ్లాదా, లేదా చెప్పకపోయినా — వజ్రధారి తన వజ్రంతో నీ తలను వంద ముక్కలుగా కొడతాడు.
2.90.73
सुधन्वना तथोक्तः सन्व्यथितोऽश्वत्थपर्णवत् ।
जगाम कश्यपं दैत्यः परिप्रष्टुं महौजसम् ॥ २.९०.७३ ॥
సుధన్వుడు ఇలా చెప్పగానే ఆ దైత్యుడు రావిచెట్టు ఆకులా బాగా కంపించిపోయి, మహాతేజస్వి కశ్యపుడిని ప్రశ్నించడానికి వెళ్ళాడు.
2.90.74
त्वं वै धर्मस्य विज्ञाता दैवस्येहासुरस्य च ।
ब्राह्मणस्य महाभाग धर्मकृच्छ्रमिदं शृणु ॥ २.९०.७४ ॥
నీవే ధర్మాన్ని, ఇక్కడ దేవతల, అసురుల ధర్మాన్ని కూడా తెలిసినవాడవు. ఓ బ్రాహ్మణుడా, మహాభాగా, ధర్మసంకటమైన ఈ విషయాన్ని విను.
2.90.75
यो वै प्रश्नं न विब्रूयाद्वितथं चैव निर्दिशेत् ।
के वै तस्य परे लोकास्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ २.९०.७५ ॥
ప్రశ్నకు జవాబు ఇవ్వనివాడు, అసత్యాన్ని నిర్దేశించేవాడు—వారికి ఏ పరలోకాలు ఉంటాయి? అడుగుతున్న నాకు అది చెప్పు.
2.90.76
जानन्नविब्रुवन्प्रश्नान्कामात्क्रोधाद्भयात्तथा ।
सहस्रं वारुणान्पाशानात्मनि प्रतिमुञ्चति ॥ २.९०.७६ ॥
తెలిసి కూడా ప్రశ్నలకు జవాబు ఇవ్వనివాడు—కామం, కోపం, భయం వల్ల—తనపై వరుణుని వెయ్యి పాశాలను వేసుకుంటాడు.
2.90.77
साक्षी वा विब्रुवन्साक्ष्यं गोकर्णशिथिलश्वरन् ।
सहस्रं वारुणान्पाशानात्मनि प्रतिमुञ्जति ॥ २.९०.७७ ॥
సాక్షి గోకర్ణంలా వదులుగా, అబద్ధ సాక్ష్యం చెబితే, అతడూ తనపై వరుణుని వెయ్యి పాశాలను వేసుకుంటాడు.
2.90.78
तस्य संवत्सरे पूर्णे पाश एकः प्रमुच्यते ।
तस्मात्सत्यं तु वक्तव्यं जानता सत्यमुञ्जसा ॥ २.९०.७८ ॥
అతనికి సంవత్సరం పూర్తయితే ఒక పాశం విడిపోతుంది. అందువల్ల తెలిసినవాడు సత్యాన్ని సూటిగా చెప్పాలి.
2.90.79
विद्धो धर्मो ह्यधर्मेण सभां यत्रोपपद्यते ।
न चास्य शल्यं कृन्तन्ति विद्धास्तत्र सभासदः ॥ २.९०.७९ ॥
అధర్మంతో ధర్మం గాయపడి సభకు వచ్చినప్పుడు, అక్కడ గాయపడిన సభికులు దాని ముల్లును తీయరు.
2.90.80
अर्धं हरति वै श्रेष्ठः पादो भवति कर्तृषु ।
पादश्चैव सभासत्सु ये न निन्दन्ति निन्दितम् ॥ २.९०.८० ॥
ఉత్తముడు సగం భారాన్ని తీసుకుంటాడు; చేసేవారిలో పావు భాగం ఉంటుంది; నిందించదగినదాన్ని నిందించని సభికులలో పావు భాగం ఉంటుంది.
2.90.81
अनेना भवति श्रेष्ठो मुच्यन्ते च सभासदः ।
एनो गच्छति कर्तारं निन्दार्हो यत्र निन्द्यते ॥ २.९०.८१ ॥
ఉత్తముడు పాపరహితుడవుతాడు; సభికులు కూడా విడుదల పొందుతారు; నిందార్హమైనది నిందించబడిన చోట పాపం చేసినవాడి వద్దకే వెళ్తుంది.
2.90.82
वितथं तु वदेयुर्ये धर्मं प्रह्लाद पृच्छते ।
इष्टापूर्तं च ते घ्न्ति सप्तसप्त परावरान् ॥ २.९०.८२ ॥
ప్రహ్లాదా, ధర్మం గురించి అడిగినప్పుడు అబద్ధం చెప్పేవారు ఇష్టాపూర్తాన్ని, పైనున్న, కిందనున్న ఏడేడు తరాలను నాశనం చేస్తారు.
2.90.83
हृतस्वस्य हि यद्दुःखं हतपुत्रस्य चैव यत् ।
ऋणिनः प्रति यच्चैव स्वार्थाद्धष्टस्य चैव यत् ॥ २.९०.८३ ॥
ధనం అపహరించబడిన వాడి దుఃఖం, కొడుకు హతమైన వాడి దుఃఖం; ఋణగ్రస్తుని పట్ల కలిగే దుఃఖం; తన స్వార్థంతో ధైర్యం చూపినవాడి పట్ల కలిగే దుఃఖం.
2.90.84
स्त्रियाः पत्या विहीनाया राज्ञा ग्रस्तस्य चैव यत् ।
अपुत्रायाश्च यद्दुःखं व्याघ्राघ्रातस्य चैव यत् ॥ २.९०.८४ ॥
భర్తను కోల్పోయిన స్త్రీ దుఃఖం, రాజు చేత పీడించబడిన వాడి దుఃఖం; పుత్రుడు లేని స్త్రీ దుఃఖం, పులి చేత గాయపడిన వాడి దుఃఖం.
2.90.85
अध्यूढायाश्च यद्दुःखं व्याघ्राघ्रातस्य चैव यत् ।
एतानि वै समान्याहुर्दुःखानि त्रिदिवेश्वराः ॥ २.९०.८५ ॥
అధ్యూఢ స్త్రీకి కలిగే దుఃఖం, పులి పట్టుకున్నవాడికి కలిగే దుఃఖం — ఇవన్నీ సమానమని త్రిదివ ప్రభువులు చెప్పారు.
2.90.86
तानि सर्वाणि दुःखानि प्राप्नोति वितथं ब्रुवन् ।
समक्षदर्शनात्साक्षी श्रवणाच्चेति धारणात् ॥ २.९०.८६ ॥
అబద్ధం పలికేవాడు ఈ దుఃఖాలన్నింటినీ పొందుతాడు. కళ్ళెదుట చూసినవాడు, వినినవాడు, స్మరణలో ఉంచుకున్నవాడు — వారే సాక్షులు.
2.90.87
तस्मात्सत्यं ब्रुवत्साक्षी धर्मार्थाभ्यां न हीयते ।
कश्यपस्य वचः श्रुत्वा प्रह्लादः पुत्रमब्रवीत् ॥ २.९०.८७ ॥
కావున, సత్యం పలికే సాక్షి ధర్మం నుండీ అర్థం నుండీ తగ్గడు. కశ్యపుని మాటలు విని ప్రహ్లాదుడు తన కుమారునితో ఇలా అన్నాడు.
2.90.88
श्रेयान्सुधन्वा त्वत्तो वै मत्तः श्रेयांस्तथाङ्गिराः ।
माता सुधन्वाऽयं प्राणानामीश्वरस्तव
विरोचन सुधन्वाऽयं प्राणानामीश्वरस्तव ॥ २.९०.८८ ॥
సుధన్వుడు నీ కంటే శ్రేష్ఠుడు; నా కంటే అంగిరసుడు శ్రేష్ఠుడు. ఈ సుధన్వుడు నీ ప్రాణాలకు ప్రభువు. విరోచనా, ఈ సుధన్వుడు నీ ప్రాణాలకు ప్రభువు.
2.90.89
सुधन्वोवाच ।
पुत्रस्नेहं पिरत्यज्य यस्त्वं धर्मे व्यवस्थितः।
अनुजानामि ते पुत्रं जीवत्वेव शतं समाः ॥ २.९०.८९ ॥
సుధన్వుడు అన్నాడు: పుత్రస్నేహాన్ని విడిచి ధర్మంలో నిలిచిన నీకు అనుమతిస్తున్నాను; నీ కుమారుడు వంద సంవత్సరాలు జీవించుగాక.
2.90.90
एवं वै परमं धर्मं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।
यथाप्रश्नं तु कृष्णाया मन्यध्वं तत्र किं परम् ॥ २.९०.९० ॥
ఈ విధంగా పరమ ధర్మాన్ని విన్న సభ్యులందరూ, కృష్ణ ప్రశ్నకు అనుగుణంగా, అందులో ఏది శ్రేష్ఠమో ఆలోచించండి.
2.90.91
विदुरस्य वचः श्रुत्वा नोचुः किञ्चन पार्थिवाः ।
कर्णो दुःशासनं त्वाह कृष्णं दासीं गृहान्नय ॥ २.९०.९१ ॥
విదురుని మాటలు విని రాజులు ఏమీ అనలేదు. కానీ కర్ణుడు దుఃశాసనుడితో అన్నాడు: "కృష్ణను దాసిగా ఇంటికి తీసుకెళ్ళు."
2.90.92
तां वेपमानां सव्रीडां प्रलपन्तीं स्म पाण्डवान् ।
दुःशासनः सभामध्ये विचकर्ष तपस्विनीम् ॥ २.९०.९२ ॥
వణుకుతూ, సిగ్గుపడుతూ, పాండవులను పిలిచి విలపిస్తున్న ఆ తపస్విని దుఃశాసనుడు సభ మధ్యలో ఈడ్చాడు.