મહાભારત · અધ્યાય 2.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.91.1
पुरस्तात्करणीयं मे न कृतं कार्यमुत्तरम् ।
विह्वलाऽस्मि कृताऽनेन कर्षता बलिना बलात् ॥ २.९१.१ ॥
પહેલાં જે કરવું જોઈતું હતું તે મેં કર્યું નહીં, અને હવે જે કરવાનું છે તે પણ કરી શકતી નથી. બળવાન આણે બળપૂર્વક ખેંચીને મને વિહ્વળ કરી દીધી છે.
2.91.2
अभिवादं करोम्येषां कुरूणां कुरुसंसदि ।
न मे स्यादपराधोऽयं तदिदं न कृतं मया
वैशम्पायन उवाच ॥ २.९१.२ ॥
કુરુઓની આ સભામાં હું તેમને અભિવાદન કરું છું. આ મારો અપરાધ ન થાય, કારણ કે આ મેં કર્યું નથી.
2.91.3
सा तेन च समाधूता दुःखेन च तपस्विनी ।
पतिता विललापेदं सभायामतथोचिता ॥ २.९१.३ ॥
તેના વડે હચમચાવાયેલી, દુઃખથી તપસ્વિની તે પડી ગઈ અને સભામાં આ રીતે વિલાપ કરવા લાગી — તેની સ્થિતિને અયોગ્ય રીતે.
2.91.4
स्वयंवरे यास्मि नृपैदृष्टा रङ्गे समागतैः ।
न दृष्टपूर्वा चान्यत्र साऽहमद्य सभां गता ॥ २.९१.४ ॥
સ્વયંવરમાં રંગભૂમિમાં એકઠા થયેલા રાજાઓએ મને જોઈ હતી; પહેલાં ક્યાંય ન જોવાયેલી હું આજે આ સભામાં આવી છું.
2.91.5
यां न वायुर्न चादित्यो दृष्टवन्तौ पुरा गृहे ।
साऽहमद्य सभामध्ये दृष्टास्मि जनसंसदि ॥ २.९१.५ ॥
ઘરમાં પહેલાં પવન કે સૂર્યે પણ જોયેલી ન હોય તેવી હું આજે સભાની મધ્યમાં, જનસમૂહમાં જોવાઈ રહી છું.
2.91.6
यां न मृष्यन्ति वातेन स्पृश्यमानां गृहे पुरा ।
स्पृश्यमानां सहन्तेऽद्य पाण्डवास्तां दूरात्मना ॥ २.९१.६ ॥
ઘરમાં પહેલાં પવનના સ્પર્શને પણ જેને પાંડવો સહન કરતા ન હતા, તેને આજે દુરાત્માના સ્પર્શને પાંડવો સહન કરી રહ્યા છે.
2.91.7
मृष्यन्ति कुरवश्चेमे मन्ये कालस्य पर्ययम् ।
स्नुषां दुहितरं चैव क्लिश्यमानामनर्हतीम् ॥ २.९१.७ ॥
આ કુરુઓ આ સહન કરી રહ્યા છે; મને લાગે છે કે આ કાળનો ફેરફાર છે. પુત્રવધૂ અને પુત્રી સમાન, અયોગ્ય એવી મને આ રીતે પીડા અપાઈ રહી છે.
2.91.8
किंन्वतः कृपणं भूयो यदहं स्त्री सती शुभा ।
सभामध्यं विगाहेऽद्य क्व नु धर्मो महीक्षिताम् ॥ २.९१.८ ॥
આથી વધુ દયનીય શું હોઈ શકે? પતિવ્રતા, શુભ એવી હું આજે સભાની મધ્યમાં લાવવામાં આવી રહી છું. રાજાઓનો ધર્મ આજે ક્યાં છે?
2.91.9
धर्म्यं स्त्रियं सभां पूर्वे न नयन्तीति नः श्रुतम् ।
स नष्टः कौरवेयेषु पूर्वो धर्मः सनातनः ॥ २.९१.९ ॥
પૂર્વજો ધર્મ પ્રમાણે સ્ત્રીને સભામાં લાવતા નહોતા એવું અમે સાંભળ્યું છે. કૌરવોમાં તે પ્રાચીન સનાતન ધર્મ નાશ પામ્યો છે.
2.91.10
कथं हि भार्या पाण्डुनां पार्षतस्य स्वसा सती ।
वासुदेवस्य च सखी पार्थिवानां सभामियाम् ॥ २.९१.१० ॥
પાંડવોની પત્ની, પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન)ની બહેન, સતી અને વાસુદેવ (કૃષ્ણ)ની સખી એવી હું રાજાઓની આ સભામાં કેવી રીતે લાવવામાં આવી રહી છું?
2.91.11
तामिमां धर्मराजस्य भार्यां सदृशवर्णजाम् ।
ब्रूत दासीमदासीं वा तत्करिष्यामि कौरवाः। ॥ २.९१.११ ॥
ધર્મરાજની આ પત્ની, સમાન વર્ણમાં જન્મેલી, કૌરવો, તે દાસી છે કે નથી તે કહો; હું તે પ્રમાણે કરીશ.
2.91.12
अयं मां सुदृढं क्षुद्रः कौरवाणां यशोहरः ।
क्लिश्नाति नाहं तत्सोढुं क्षुद्रः कौरवाणां यशोहरः। ॥ २.९१.१२ ॥
આ નીચ, કૌરવોનું યશ હરનાર, મને અતિ કઠોરતાથી પીડા આપે છે; હું તે સહન કરી શકતી નથી. આ નીચ કૌરવોનું યશ હરનાર છે.
2.91.13
जितां वाऽप्यजितां वापि मन्यध्वं मां यथा नृपाः ।
तथा प्रत्युक्तमिच्छामि तत्करिष्यामि कौरवाः ॥ २.९१.१३ ॥
હે કૌરવો, રાજાઓ મને જીતેલી કે ન જીતેલી ગણે તેમ ઉત્તર આપો એવી મારી ઇચ્છા છે; તે જ હું કરીશ.
2.91.14
उक्तवानस्मि कल्याणि धर्मस्य परमा गतिः ।
लोके न शक्यते ज्ञातुमपि विज्ञैर्महात्मभिः ॥ २.९१.१४ ॥
હે કલ્યાણી, મેં કહ્યું છે કે ધર્મની પરમ ગતિ જગતમાં વિજ્ઞ મહાત્માઓ પણ જાણી શકતા નથી.
2.91.15
बलवांश्च यथा धर्मं लोके पश्यति पुरुषः ।
स धर्मो धर्मवेलायां भवत्यभिहतः परः ॥ २.९१.१५ ॥
જગતમાં બળવાન પુરુષ જેમ ધર્મને જુએ છે, તે જ ધર્મ ધર્મવેળાએ બીજા દ્વારા હણાય છે.
2.91.16
न विवेक्तुं च ते प्रश्नमिमं शक्नोमि निश्चयात् ।
सूक्ष्मत्वाद्गहनत्वाच्च कार्यस्यास्य च गौरवात् ॥ २.९१.१६ ॥
તારા આ પ્રશ્નનું નિશ્ચયપૂર્વક વિવેચન હું કરી શકતો નથી, કારણ કે આ વિષય સૂક્ષ્મ, ગહન અને ગંભીર છે.
2.91.17
नूनमन्तः कुलस्यास्य भविता न चिरादिव ।
तथा हि कुरवः सर्वे लोभमोहपरायणाः ॥ २.९१.१७ ॥
નિશ્ચિત આ કુળનો અંત લાંબા સમય પછી નહીં થાય, કારણ કે બધા કૌરવો લોભ અને મોહમાં લીન છે.
2.91.18
कुलेषु जाताः कल्याणि व्यसनैराहता भृशम् ।
धर्म्यान्मार्गान्न च्यवन्ते येषां नस्त्वं बधूः स्थिता ॥ २.९१.१८ ॥
હે કલ્યાણી, કુળોમાં જન્મીને અતિશય સંકટોથી પીડિત થવા છતાં જેઓ ધર્મમાર્ગથી ચ્યુત થતા નથી, તેમના કુળમાં તું વહુ બનીને ઊભી છે.
2.91.19
उपपन्नं च पाञ्चालि तवेदं वृत्तमीदृशम् ।
यत्कृच्छ्रमपि सम्प्राप्ता धर्ममेवान्ववेक्षसे ॥ २.९१.१९ ॥
હે પાંચાલી, તારું આ આચરણ આવું જ યોગ્ય છે; કષ્ટમાં પડીને પણ તું ધર્મને જ જુએ છે.
2.91.20
एते द्रोणादयश्चैव वृद्धा धर्मविदो जनाः ।
शून्यैः शरीरैस्तिष्ठन्ति गतासव इवानताः ॥ २.९१.२० ॥
દ્રોણ વગેરે આ વૃદ્ધો અને ધર્મજ્ઞ પુરુષો પણ, પ્રાણ વગરના હોય તેમ નમીને, શૂન્ય દેહે ઊભા છે.
2.91.21
युधिष्ठिरस्तु प्रश्नोऽस्मिन्प्रमाणमिति मे मतिः ।
अजितां वा जितां वेति स्वयं व्याख्यातुमर्हति ॥ २.९१.२१ ॥
આ પ્રશ્નમાં યુધિષ્ઠિર જ પ્રમાણ છે એવો મારો મત છે; 'જીતાઈ નહોતી કે જીતાઈ હતી' તે તેમણે પોતે જ સમજાવવું જોઈએ.