ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.91.1
पुरस्तात्करणीयं मे न कृतं कार्यमुत्तरम् ।
विह्वलाऽस्मि कृताऽनेन कर्षता बलिना बलात् ॥ २.९१.१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਬਲਵਾਨ ਇਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਹਵਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
2.91.2
अभिवादं करोम्येषां कुरूणां कुरुसंसदि ।
न मे स्यादपराधोऽयं तदिदं न कृतं मया
वैशम्पायन उवाच ॥ २.९१.२ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
2.91.3
सा तेन च समाधूता दुःखेन च तपस्विनी ।
पतिता विललापेदं सभायामतथोचिता ॥ २.९१.३ ॥
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਹਿਲਾਈ ਗਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪਸਵਿਨੀ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ — ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਂਗ।
2.91.4
स्वयंवरे यास्मि नृपैदृष्टा रङ्गे समागतैः ।
न दृष्टपूर्वा चान्यत्र साऽहमद्य सभां गता ॥ २.९१.४ ॥
ਸਵੈਂਵਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖੀ ਗਈ ਮੈਂ ਅੱਜ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹਾਂ।
2.91.5
यां न वायुर्न चादित्यो दृष्टवन्तौ पुरा गृहे ।
साऽहमद्य सभामध्ये दृष्टास्मि जनसंसदि ॥ २.९१.५ ॥
ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਾ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।
2.91.6
यां न मृष्यन्ति वातेन स्पृश्यमानां गृहे पुरा ।
स्पृश्यमानां सहन्तेऽद्य पाण्डवास्तां दूरात्मना ॥ २.९१.६ ॥
ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਾ ਦਾ ਛੋਹ ਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੁਰਾਤਮਾ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
2.91.7
मृष्यन्ति कुरवश्चेमे मन्ये कालस्य पर्ययम् ।
स्नुषां दुहितरं चैव क्लिश्यमानामनर्हतीम् ॥ २.९१.७ ॥
ਇਹ ਕੁਰੂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ। ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਧੀ ਵਰਗੀ, ਅਯੋਗ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2.91.8
किंन्वतः कृपणं भूयो यदहं स्त्री सती शुभा ।
सभामध्यं विगाहेऽद्य क्व नु धर्मो महीक्षिताम् ॥ २.९१.८ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰਸਯੋਗ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਪਤੀਵਰਤਾ, ਸ਼ੁਭ ਮੈਂ ਅੱਜ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
2.91.9
धर्म्यं स्त्रियं सभां पूर्वे न नयन्तीति नः श्रुतम् ।
स नष्टः कौरवेयेषु पूर्वो धर्मः सनातनः ॥ २.९१.९ ॥
ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਖੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਕੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
2.91.10
कथं हि भार्या पाण्डुनां पार्षतस्य स्वसा सती ।
वासुदेवस्य च सखी पार्थिवानां सभामियाम् ॥ २.९१.१० ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪਾਰਸ਼ਤ (ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ) ਦੀ ਭੈਣ, ਸਤੀ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਸਖੀ ਮੈਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ?
2.91.11
तामिमां धर्मराजस्य भार्यां सदृशवर्णजाम् ।
ब्रूत दासीमदासीं वा तत्करिष्यामि कौरवाः। ॥ २.९१.११ ॥
ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਇਹ ਪਤਨੀ, ਸਮਾਨ ਵਰਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਕੌਰਵੋ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਦਾਸੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗੀ।
2.91.12
अयं मां सुदृढं क्षुद्रः कौरवाणां यशोहरः ।
क्लिश्नाति नाहं तत्सोढुं क्षुद्रः कौरवाणां यशोहरः। ॥ २.९१.१२ ॥
ਇਹ ਨੀਚ, ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਯਸ਼ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਨੀਚ ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਯਸ਼ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
2.91.13
जितां वाऽप्यजितां वापि मन्यध्वं मां यथा नृपाः ।
तथा प्रत्युक्तमिच्छामि तत्करिष्यामि कौरवाः ॥ २.९१.१३ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵੋ, ਰਾਜੇ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਨਾ ਜਿੱਤੀ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉੱਤਰ ਦਿਓ, ਇਹੀ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਉਹੀ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗੀ।
2.91.14
उक्तवानस्मि कल्याणि धर्मस्य परमा गतिः ।
लोके न शक्यते ज्ञातुमपि विज्ञैर्महात्मभिः ॥ २.९१.१४ ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।
2.91.15
बलवांश्च यथा धर्मं लोके पश्यति पुरुषः ।
स धर्मो धर्मवेलायां भवत्यभिहतः परः ॥ २.९१.१५ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਧਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੂਜੇ ਵੱਲੋਂ ਹਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.91.16
न विवेक्तुं च ते प्रश्नमिमं शक्नोमि निश्चयात् ।
सूक्ष्मत्वाद्गहनत्वाच्च कार्यस्यास्य च गौरवात् ॥ २.९१.१६ ॥
ਤੇਰੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਨ ਦੇ ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਸੂਖਮ, ਗਹਿਰਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।
2.91.17
नूनमन्तः कुलस्यास्य भविता न चिरादिव ।
तथा हि कुरवः सर्वे लोभमोहपरायणाः ॥ २.९१.१७ ॥
ਯਕੀਨਨ ਇਸ ਕੁਲ ਦਾ ਅੰਤ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਕੌਰਵ ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
2.91.18
कुलेषु जाताः कल्याणि व्यसनैराहता भृशम् ।
धर्म्यान्मार्गान्न च्यवन्ते येषां नस्त्वं बधूः स्थिता ॥ २.९१.१८ ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਨੂੰਹ ਬਣ ਕੇ ਖੜੀ ਹੈਂ।
2.91.19
उपपन्नं च पाञ्चालि तवेदं वृत्तमीदृशम् ।
यत्कृच्छ्रमपि सम्प्राप्ता धर्ममेवान्ववेक्षसे ॥ २.९१.१९ ॥
ਹੇ ਪਾਂਚਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਆਚਰਣ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ।
2.91.20
एते द्रोणादयश्चैव वृद्धा धर्मविदो जनाः ।
शून्यैः शरीरैस्तिष्ठन्ति गतासव इवानताः ॥ २.९१.२० ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਆਦਿ ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਲੋਕ ਵੀ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਨਾਂ ਵਾਂਗ ਝੁਕੇ ਹੋਏ, ਖਾਲੀ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
2.91.21
युधिष्ठिरस्तु प्रश्नोऽस्मिन्प्रमाणमिति मे मतिः ।
अजितां वा जितां वेति स्वयं व्याख्यातुमर्हति ॥ २.९१.२१ ॥
ਇਸ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਇ ਹੈ; 'ਜਿੱਤੀ ਨਹੀਂ ਗਈ ਸੀ ਜਾਂ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ' ਇਹ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ।