महाभारत · अध्याय 2.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.91.1
पुरस्तात्करणीयं मे न कृतं कार्यमुत्तरम् ।
विह्वलाऽस्मि कृताऽनेन कर्षता बलिना बलात् ॥ २.९१.१ ॥
पूर्वी मी जे करायला हवे होते ते केले नाही, आणि आता जे करायचे तेही करू शकत नाही. बलवान अशा याने मला बळजबरीने ओढून विव्हळ केले आहे.
2.91.2
अभिवादं करोम्येषां कुरूणां कुरुसंसदि ।
न मे स्यादपराधोऽयं तदिदं न कृतं मया
वैशम्पायन उवाच ॥ २.९१.२ ॥
कुरूंच्या या सभेत मी यांना अभिवादन करते. हा माझा अपराध ठरू नये, कारण हे मी केलेले नाही.
2.91.3
सा तेन च समाधूता दुःखेन च तपस्विनी ।
पतिता विललापेदं सभायामतथोचिता ॥ २.९१.३ ॥
त्याने धक्का दिलेली ती, दुःखाने तपस्विनी, खाली पडून सभेत असे विलाप करू लागली — तिच्या स्थितीला अयोग्य असा.
2.91.4
स्वयंवरे यास्मि नृपैदृष्टा रङ्गे समागतैः ।
न दृष्टपूर्वा चान्यत्र साऽहमद्य सभां गता ॥ २.९१.४ ॥
स्वयंवरात रंगभूमीत जमलेल्या राजांनी मला पाहिले होते; पूर्वी कुठेही न पाहिलेली मी आज या सभेत आले आहे.
2.91.5
यां न वायुर्न चादित्यो दृष्टवन्तौ पुरा गृहे ।
साऽहमद्य सभामध्ये दृष्टास्मि जनसंसदि ॥ २.९१.५ ॥
घरात पूर्वी वारा आणि सूर्यानेही न पाहिलेली मी आज सभेच्या मध्यभागी, जनसमूहात दिसत आहे.
2.91.6
यां न मृष्यन्ति वातेन स्पृश्यमानां गृहे पुरा ।
स्पृश्यमानां सहन्तेऽद्य पाण्डवास्तां दूरात्मना ॥ २.९१.६ ॥
घरात पूर्वी वाऱ्याचा स्पर्शही जिला पाण्डवांना सहन होत नसे, तिला आज दुरात्म्याकडून स्पर्श होत असताना पाण्डव सहन करत आहेत.
2.91.7
मृष्यन्ति कुरवश्चेमे मन्ये कालस्य पर्ययम् ।
स्नुषां दुहितरं चैव क्लिश्यमानामनर्हतीम् ॥ २.९१.७ ॥
हे कुरू हे सहन करत आहेत; हा काळाचा फेरफार आहे असे मला वाटते. सून आणि कन्येसारखी, अयोग्य अशी मी अशा रीतीने छळली जात आहे.
2.91.8
किंन्वतः कृपणं भूयो यदहं स्त्री सती शुभा ।
सभामध्यं विगाहेऽद्य क्व नु धर्मो महीक्षिताम् ॥ २.९१.८ ॥
यापेक्षा अधिक दयनीय काय असेल? पतिव्रता, शुभ अशी मी आज सभेच्या मध्यभागी नेली जात आहे. राजांचा धर्म आज कुठे आहे?
2.91.9
धर्म्यं स्त्रियं सभां पूर्वे न नयन्तीति नः श्रुतम् ।
स नष्टः कौरवेयेषु पूर्वो धर्मः सनातनः ॥ २.९१.९ ॥
पूर्वज धर्मानुसार स्त्रीला सभेत आणत नसत असे आम्ही ऐकले आहे. कौरवांमध्ये तो प्राचीन सनातन धर्म नष्ट झाला आहे.
2.91.10
कथं हि भार्या पाण्डुनां पार्षतस्य स्वसा सती ।
वासुदेवस्य च सखी पार्थिवानां सभामियाम् ॥ २.९१.१० ॥
पांडवांची पत्नी, पार्षताची (धृष्टद्युम्नाची) भगिनी, सती आणि वासुदेवाची (कृष्णाची) सखी अशी मी राजांच्या या सभेत कशी आणली जात आहे?
2.91.11
तामिमां धर्मराजस्य भार्यां सदृशवर्णजाम् ।
ब्रूत दासीमदासीं वा तत्करिष्यामि कौरवाः। ॥ २.९१.११ ॥
धर्मराजाची ही पत्नी, समान वर्णात जन्मलेली, कौरवांनो, ती दासी आहे की नाही ते सांगा; त्यानुसार मी करीन.
2.91.12
अयं मां सुदृढं क्षुद्रः कौरवाणां यशोहरः ।
क्लिश्नाति नाहं तत्सोढुं क्षुद्रः कौरवाणां यशोहरः। ॥ २.९१.१२ ॥
हा नीच, कौरवांचे यश हरण करणारा, मला अत्यंत कठोरपणे छळत आहे; ते मला सहन होत नाही. हा नीच कौरवांचे यश हरण करणारा आहे.
2.91.13
जितां वाऽप्यजितां वापि मन्यध्वं मां यथा नृपाः ।
तथा प्रत्युक्तमिच्छामि तत्करिष्यामि कौरवाः ॥ २.९१.१३ ॥
हे कौरवांनो, राजे मला जिंकलेली किंवा न जिंकलेली जशी मानतील तसे उत्तर द्या अशी माझी इच्छा आहे; तेच मी करीन.
2.91.14
उक्तवानस्मि कल्याणि धर्मस्य परमा गतिः ।
लोके न शक्यते ज्ञातुमपि विज्ञैर्महात्मभिः ॥ २.९१.१४ ॥
हे कल्याणी, धर्माची परम गती जगात विद्वान महात्म्यांनाही जाणता येत नाही असे मी सांगितले आहे.
2.91.15
बलवांश्च यथा धर्मं लोके पश्यति पुरुषः ।
स धर्मो धर्मवेलायां भवत्यभिहतः परः ॥ २.९१.१५ ॥
जगात बलवान पुरुष ज्या प्रकारे धर्म पाहतो, तोच धर्म धर्मवेळी दुसऱ्याकडून आहत होतो.
2.91.16
न विवेक्तुं च ते प्रश्नमिमं शक्नोमि निश्चयात् ।
सूक्ष्मत्वाद्गहनत्वाच्च कार्यस्यास्य च गौरवात् ॥ २.९१.१६ ॥
तुझ्या या प्रश्नाचा निश्चयाने विवेचन करण्यास मी समर्थ नाही, कारण हा विषय सूक्ष्म, गहन आणि गंभीर आहे.
2.91.17
नूनमन्तः कुलस्यास्य भविता न चिरादिव ।
तथा हि कुरवः सर्वे लोभमोहपरायणाः ॥ २.९१.१७ ॥
निश्चितच या कुलाचा अंत फार विलंबाने होणार नाही, कारण सर्व कौरव लोभ आणि मोहात मग्न आहेत.
2.91.18
कुलेषु जाताः कल्याणि व्यसनैराहता भृशम् ।
धर्म्यान्मार्गान्न च्यवन्ते येषां नस्त्वं बधूः स्थिता ॥ २.९१.१८ ॥
हे कल्याणी, कुलांमध्ये जन्मून अत्यंत संकटांनी पीडित होऊनही जे धर्ममार्गापासून च्युत होत नाहीत, त्यांच्या कुलात तू सून म्हणून उभी आहेस.
2.91.19
उपपन्नं च पाञ्चालि तवेदं वृत्तमीदृशम् ।
यत्कृच्छ्रमपि सम्प्राप्ता धर्ममेवान्ववेक्षसे ॥ २.९१.१९ ॥
हे पाञ्चाली, तुझे हे वर्तन असेच योग्य आहे; संकटात पडूनही तू धर्माकडेच पाहत आहेस.
2.91.20
एते द्रोणादयश्चैव वृद्धा धर्मविदो जनाः ।
शून्यैः शरीरैस्तिष्ठन्ति गतासव इवानताः ॥ २.९१.२० ॥
द्रोण इत्यादी हे वृद्ध आणि धर्म जाणणारे लोकही, प्राणरहितांसारखे मान खाली घालून, रिकाम्या देहांनी उभे आहेत.
2.91.21
युधिष्ठिरस्तु प्रश्नोऽस्मिन्प्रमाणमिति मे मतिः ।
अजितां वा जितां वेति स्वयं व्याख्यातुमर्हति ॥ २.९१.२१ ॥
या प्रश्नात युधिष्ठिरच प्रमाण आहे, असे माझे मत आहे; 'जिंकली गेली नव्हती की जिंकली गेली होती' हे त्यानेच स्वतः स्पष्ट करावे.