મહાભારત · અધ્યાય 2.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.92.1
तथा तु दृष्ट्वा बहु तत्र देवीं ।
रोरूयमाणां कुररीमिवार्ताम्।
नोचुर्वचः साध्वथवाऽप्यसाधु ।
महीक्षितो धार्तराष्ट्रस्य भीताः ॥ २.९२.१ ॥
ત્યાં દેવી (દ્રૌપદી)ને કુરરી પક્ષીની જેમ ખૂબ રડતી અને દુઃખી જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના ભયભીત રાજાઓએ સારું કે ખોટું કોઈ વચન કહ્યું નહિ.
2.92.2
दृष्ट्वा तथा पार्थिवपुत्रपौत्रां-
स्तूष्णींभूतान्धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
स्मयन्निवेदं वचनं बभाषे ।
पाञ्चालराजस्य सुतां तदानीम् ॥ २.९२.२ ॥
રાજાઓ અને તેમના પુત્રો-પૌત્રોને આ રીતે મૌન જોઈને, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે હસતાં હોય તેમ પાંચાલ રાજાની પુત્રી (દ્રૌપદી)ને ત્યારે આ વચન કહ્યું.
2.92.3
तिष्ठत्वयं प्रश्न उदारसत्वे ।
भीमेऽर्जुने सहदेवे तथैव।
पत्यौ च ते नकुले याज्ञसेनि ।
वदन्त्वेते वचनं त्वत्प्रसूतम् ॥ २.९२.३ ॥
આ પ્રશ્ન રહેવા દો, હે ઉદાર સ્વભાવવાળી! ભીમ, અર્જુન, સહદેવ અને તેવી જ રીતે તારા પતિ નકુલ — હે યાજ્ઞસેની, આ લોકો તારાથી ઉત્પન્ન થયેલું વચન બોલે.
2.92.4
अनीश्वरं विब्रुवन्त्वार्यमध्ये ।
युधिष्ठिरं तव पाञ्चालि हेतोः।
कुर्वन्तु सर्वे चानृतं धर्मराजं ।
पाञ्चालि त्वं मोक्ष्यसे दासभावात् ॥ २.९२.४ ॥
આર્યોની વચ્ચે યુધિષ્ઠિર તારા કારણે સ્વામી નથી એવું તેઓ કહે; સૌ ધર્મરાજને ખોટો ઠરાવે — હે પાંચાલી! ત્યારે તું દાસભાવથી મુક્ત થઈશ.
2.92.5
धर्मे स्थितो धर्मसुतो महात्मा ।
स्वयं चेदं कथयत्विन्द्रकल्पः।
ईशो वा ते ह्यनीशोऽथवैष ।
वाक्यादस्य क्षिप्रमेकं भजस्व ॥ २.९२.५ ॥
ધર્મમાં સ્થિર ધર્મપુત્ર, ઇન્દ્ર સમાન મહાત્મા પોતે આ કહે — શું તે તારા સ્વામી છે કે નહીં? આ વચનથી જલદી એકને સ્વીકાર.
2.92.6
सर्वे हीमे कौरवेयाः सभायां ।
दुःखान्तरे वर्तमानास्तवैव।
न विब्रुवन्त्यार्यसत्वा यथाव-
त्पतींश्च ते समवेक्ष्याल्पभाग्यान् ॥ २.९२.६ ॥
સભામાં આ બધા કૌરવો, તારા જ દુઃખની વચ્ચે રહેલા, આર્યસ્વભાવના હોવા છતાં બરાબર બોલતા નથી; તારા અલ્પભાગ્ય પતિઓને જોઈને પણ.
2.92.7
ततः सभ्याः कुरुराजस्य तस्य ।
वाक्यं सर्वे प्रशशंसुस्तथोच्चैः।
चेलावेधांश्चापि चक्रुर्नदन्तो ।
हाहेत्यासीदपि चैवार्तनादः ॥ २.९२.७ ॥
ત્યારે કુરુરાજના તે વચનની સભ્યોએ બધાએ ઊંચા સ્વરે પ્રશંસા કરી; ગર્જના કરતાં વસ્ત્રો લહેરાવ્યાં, 'હાય હાય' એવો આર્ત નાદ પણ થયો.
2.92.8
श्रुत्वा तुं तद्वाक्यमनोहरं त-
द्धर्षश्चासीत्कौरवाणां सभायाम्।
सर्वे चासन्पार्थिवाः प्रीतिमन्तः ।
कुरुश्रेष्ठं धार्मिकं पूजयन्तः ॥ २.९२.८ ॥
તે મનોહર વચન સાંભળીને સભામાં કૌરવોને તે હર્ષ થયો; બધા રાજાઓ પ્રસન્ન થયા અને કુરુશ્રેષ્ઠ ધાર્મિકનું સન્માન કર્યું.
2.92.9
युधिष्ठिरं च ते सर्वे समुदैक्षन्त पार्थिवाः ।
किं नु वक्ष्यति धर्मज्ञ इति साचीकृताननाः ॥ २.९२.९ ॥
બધા રાજાઓ યુધિષ્ઠિર તરફ જોવા લાગ્યા; 'ધર્મજ્ઞ શું કહેશે?' એમ વિચારી, મોં તેડીને.
2.92.10
किं नु वक्ष्यति बीभत्सुरजितो युधि पाण्डवः ।
भीमसेनो यमौ चोभौ भृशं कौतूहलान्विताः ॥ २.९२.१० ॥
અજેય બીભત્સુ (અર્જુન), યુદ્ધમાં અજિત પાંડવ, ભીમસેન, બંને યમજ ભાઈઓ — તેઓ શું કહેશે? તેઓ અત્યંત ઉત્સુકતાથી ભરેલા હતા.
2.92.11
तस्मिन्नुपरते शब्दे भीमसेनोऽब्रवीदिदम् ।
प्रगृह्य रुचिरं दिव्यं भुजं चन्दनचर्चितम् ॥ २.९२.११ ॥
તે અવાજ શાંત થતાં ભીમસેને ચંદનથી લેપાયેલો સુંદર, દિવ્ય પોતાનો હાથ ઊંચો કરીને આ કહ્યું.
2.92.12
यद्येष गुरुरस्माकं धर्मराजो महामनाः ।
न प्रभुः स्यात्कुलस्यास्य न वयं मर्षयेमहि ॥ २.९२.१२ ॥
જો આ અમારા ગુરુ, મહામનસ્ક ધર્મરાજ, આ કુળના પ્રભુ ન હોત, તો અમે આ સહન ન કરત.
2.92.13
ईशो नः पुण्यतपसां प्राणानामपि चेश्वरः ।
मन्यते जितमात्मानं यद्येष विजिता वयम् ॥ २.९२.१३ ॥
આ અમારા ઈશ્વર છે, પુણ્યતપસ્વીઓના પ્રાણોના પણ સ્વામી છે. જો એ પોતાને પરાજિત માને, તો અમે પણ પરાજિત છીએ.
2.92.14
न हि मुच्येत मे जीवन्पदा भूमिमुपस्पृशन् ।
मर्त्यधर्मा परामृश्य पाञ्चाल्या मूर्धजानिमान् ॥ २.९२.१४ ॥
પાંચાલીના આ વાળને સ્પર્શનાર, પગથી ભૂમિને સ્પર્શીને જીવતો રહે તો હું એને છોડીશ નહીં.
2.92.15
पश्यध्वं ह्यायतौ वृत्तौ भुजौ मे परिघाविव ।
नैतयोरन्तरं प्राप्य मुच्येतापि शतक्रतुः ॥ २.९२.१५ ॥
જુઓ, મારા આ લાંબા, ગોળ હાથ લોખંડના પરિઘ જેવા છે. આ બંને વચ્ચે ફસાયેલો ઇન્દ્ર પણ છૂટે નહીં.
2.92.16
धर्मपाशसितस्त्वेवमधिगच्छामि सङ्कटम् ।
गौरवेण निरुद्धश्च निग्रहादर्जुनस्य च ॥ २.९२.१६ ॥
ધર્મપાશથી બંધાયેલો હું આ રીતે સંકટ પામું છું; ગૌરવથી રોકાયેલો અને અર્જુનના નિગ્રહથી પણ.
2.92.17
धर्मराजनिसृष्टस्तु सिंहः क्षुद्रमृगानिव ।
धार्तराष्टारानिमान्पापान्निष्पषेयं तलासिभिः ॥ २.९२.१७ ॥
ધર્મરાજે છોડેલો હું સિંહની જેમ આ પાપી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને નાના મૃગોની જેમ હથેળીઓ અને તલવારોથી કચડી નાખીશ.
2.92.18
तमुवाच तदा भीष्मो द्रोणो विदुर एव च ।
क्षम्यतामिदमित्येवं सर्वं सम्भाव्यते त्वयि ॥ २.९२.१८ ॥
ત્યારે ભીષ્મ, દ્રોણ અને વિદુરે તેને કહ્યું: "આ ક્ષમા કરવામાં આવે"; આ રીતે તારામાં બધું સંભવિત ગણાય છે.
2.92.19
त्रयः किलेमे ह्यधना भवन्ति ।
दासः पुत्रश्चास्वतन्त्रा च नारी।
दासस्य पत्नी त्वधनस्य भद्रे ।
हीनश्वरा दासधनं च सर्वम् ॥ २.९२.१९ ॥
આ ત્રણ ખરેખર ધનહીન છે: દાસ, પુત્ર અને પરાધીન સ્ત્રી. દાસની પત્ની, હે ભદ્રે, ધનહીન જેવી છે; દાસનું ધન અને બધું શક્તિહીન છે.
2.92.20
प्रविश्य राज्ञः परिवारं भजस्व ।
तत्ते कार्यं शिष्टमादिश्यतेऽत्र।
ईशास्तु सर्वे तव राजपुत्रि ।
भवन्ति वै धार्तराष्ट्रा न पार्थाः ॥ २.९२.२० ॥
રાજાના પરિવારમાં પ્રવેશીને તેમની સેવા કર. તારું બાકીનું કર્તવ્ય અહીં આદેશિત છે. હે રાજપુત્રી, તારા બધા સ્વામી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો છે, પૃથાના પુત્રો નહીં.
2.92.21
अन्यं वृणीष्व पतिमाशु भामिनि ।
यस्माद्दास्यं न लभसि देवनेन।
अवाच्या वै पतिषु कामवृत्ति-
र्नित्यं दास्ये विदितं तत्तवास्तु ॥ २.९२.२१ ॥
હે સુંદરી, જલદી બીજો પતિ પસંદ કરી લે, કારણ કે જુગારથી તને દાસત્વ પ્રાપ્ત થયું છે. પતિઓ પ્રત્યે મનસ્વી વર્તન કરનારી સ્ત્રી નિંદનીય છે; તે સદા દાસી જ રહે છે — એ તું જાણે છે.
2.92.22
पराजितो नकुलो भीमसेनो ।
युधिष्ठरः सहदेवार्जुनौ च।
दासीभूता त्वं हि वै याज्ञसेनि ।
पराजितास्ते पतयो नैव सन्ति ॥ २.९२.२२ ॥
નકુલ, ભીમસેન, યુધિષ્ઠિર, સહદેવ અને અર્જુન પરાજિત થયા છે. હે યાજ્ઞસેની, તું દાસી બની ગઈ છે; તારા પતિઓ પરાજિત છે, તેઓ ખરેખર હવે નથી.
2.92.23
प्रयोजनं जन्मनि किं न मन्यते ।
पराक्रमं पौरुषं चैव पार्थटः।
पाञ्चाल्यस्य द्रुपदस्यात्मजामिमां ।
सभामध्ये यो व्यदेवीद्ग्लहेषु ॥ २.९२.२३ ॥
શું જન્મનું કોઈ પ્રયોજન નથી માનવામાં આવતું? પાર્થ (અર્જુન) એ પરાક્રમ અને પૌરુષ બતાવ્યાં નથી શું? પાંચાલ રાજા દ્રુપદની આ પુત્રીને — સભાની વચ્ચે જુગારમાં દાવ પર મૂકનાર…
2.92.24
तद्वै श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षी ।
भृशं निशश्वास तदाऽर्तरूपः।
राजानुगो धर्मपाशानुबद्धो ।
दहन्निवैनं क्रोधसंरक्तदृष्टिः ॥ २.९२.२४ ॥
તે સાંભળીને ભીમસેન અત્યંત ક્રોધે ભરાયો. પીડિત રૂપે તેણે ઊંડો નિસાસો નાખ્યો; રાજાને આધીન, ધર્મપાશથી બંધાયેલો, ક્રોધથી લાલ નેત્રે જાણે તેને બાળી દેશે એમ જોવા લાગ્યો.
2.92.25
नाहं कुप्ये सूतपुत्रस्य राज-
न्नेष सत्यं दासधर्मः प्रदिष्टः।
किं विद्विषो वै मामेवं व्याहरेयु-
र्नादेवीस्त्वं यद्यनया नरेन्द्र ॥ २.९२.२५ ॥
હે રાજન, હું સૂતપુત્ર પર ક્રોધ કરતો નથી; આ ખરેખર દાસધર્મ કહેવાયો છે. શત્રુઓ મને આમ કેમ કહે? હે નરેન્દ્ર, જો તું એનાથી આવું ન કરાવતો, તો શત્રુઓ મને આમ કહેત?
2.92.26
भीमसेनवचः श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तदा ।
युधिष्ठिरमुवाचेदं तूष्णीम्भूतमचेतनम् ॥ २.९२.२६ ॥
ભીમસેનનાં વચન સાંભળીને ત્યારે રાજા દુર્યોધને મૌન અને નિશ્ચેષ્ટ બનેલા યુધિષ્ઠિરને આ કહ્યું.
2.92.27
भीमार्जुनौ यमौ चैव स्थितौ ते नृप शासने ।
प्रश्नं ब्रूहि च कृष्णां त्वमजितां यदि मन्यसे ॥ २.९२.२७ ॥
હે રાજન, ભીમ, અર્જુન અને બન્ને જોડિયા ભાઈઓ તારી આજ્ઞામાં ઊભા છે. કૃષ્ણા અજેય છે એમ જો તું માને તો પ્રશ્ન પૂછ.
2.92.28
एवमुक्त्वा तु कौन्येयमपोह्य वसनं स्वकम् ।
स्मयन्निवेक्ष्य पाञ्चालीमैश्वर्यमदमोहितः ॥ २.९२.२८ ॥
એમ કહીને, કૌંતેયની સામે પોતાનું વસ્ત્ર ખસેડીને, ઐશ્વર્યના મદથી મોહિત થઈ હસતાં પાંચાલીને જોયું.
2.92.29
कदलीदण्डसदृशं सर्वलक्षणसंयुतम् ।
गजहस्तप्रतीकाशं वज्रप्रतिमगौरवम् ॥ २.९२.२९ ॥
કેળના થડ જેવો, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, હાથીની સૂંઢ જેવો, વજ્ર સમાન ગૌરવવાળો.
2.92.30
अभ्युत्स्मयित्वा राधेयं भीममाधर्षयन्निव ।
द्रौपद्याः प्रेक्षमाणायाः सव्यमूरुमदर्शयत् ॥ २.९२.३० ॥
રાધેયની સામે હસીને, ભીમનું અપમાન કરતા હોય તેમ, દ્રૌપદી જોતી હતી ત્યારે તેણે પોતાની ડાબી જાંઘ બતાવી.
2.92.31
भीमसेनस्तमालोक्य नेत्रे उत्फाल्य लोहिते ।
प्रोवाच राजमध्ये तं सभां विश्रावयन्निव ॥ २.९२.३१ ॥
ભીમસેને તેને જોઈને, લાલ આંખો પહોળી કરીને, રાજાઓની વચ્ચે તેને સભા સાંભળે તેમ મોટેથી કહ્યું.
2.92.32
पितृभिः सह सालोक्यं मा स्म गच्छेद्वृकोदरः ।
यद्येतमूरुं गदया न भिन्द्यां ते महाहवे ॥ २.९२.३२ ॥
મહાયુદ્ધમાં જો હું ગદાથી તારી આ જાંઘ ન તોડું, તો વૃકોદર પિતૃઓ સાથે એક લોકમાં ન જાય.
2.92.33
क्रुद्धस्य तस्य सर्वेभ्यः स्रोतोभ्यः पावकार्चिषः ।
वृक्षस्येव विनिश्वेरुः कोटरेभ्यः प्रदह्यतः ॥ २.९२.३३ ॥
ક્રોધિત તેના બધા છિદ્રોમાંથી, બળતા વૃક્ષના કોટરોમાંથી જેમ, અગ્નિજ્વાળાઓ નીકળી.
2.92.34
परं भयं पश्यत भीमसेना-
त्तद्बुध्यध्वं पार्थिवाः प्रातिपेयाः।
दैवेरितो नूनमयं पुरस्ता-
त्परोऽनयो भरतेषूदपादि ॥ २.९२.३४ ॥
હે રાજાઓ, ભીમસેનથી મોટો ભય જુઓ; પ્રતીપના વંશજો, આ સમજો. દૈવપ્રેરિત થઈને ભરતવંશીઓમાં આગળથી જ મોટો અનર્થ ઉત્પન્ન થયો છે.
2.92.35
अतिद्यूतं कृतमिदं धार्तराष्ट्र ।
यस्मात्स्त्रियं विवदध्वं सभायाम्।
योगक्षेमौ नश्यतो वः समग्रौ ।
पापान्मन्त्रान्कुरवो मन्त्रयन्ति ॥ २.९२.३५ ॥
હે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, આ અતિજુગાર વડે થયું છે; સભામાં તમે એક સ્ત્રી વિશે વિવાદ કરો છો. તમારા યોગક્ષેમ સંપૂર્ણ નાશ પામી રહ્યા છે; કુરુઓ પાપી મંત્રણા કરે છે.
2.92.36
इमं धर्मं कुरवो जानताशु ।
ध्वस्ते धर्मे परिषत्सम्प्रदुष्येत्।
इमां चेत्पूर्वं कितवोऽग्लहिष्य-
दीशोऽभविष्यदपराजितात्मा ॥ २.९२.३६ ॥
હે કુરુઓ, આ ધર્મને તરત જાણો. ધર્મ નાશ પામે તો સભા પણ ભ્રષ્ટ થાય છે. જો આ જુગારી પહેલેથી જ આ જીતી લેત, તો તે અપરાજિત આત્માવાળો સ્વામી બન્યો હોત.
2.92.37
स्वप्ने यथैतद्विजितं धनं स्या-
देवं मन्ये यस्य दीव्यत्यनीशः।
गान्धारराजस्य वचो निशम्य ।
धर्मादस्मात्कुरवो माऽपयात ॥ २.९२.३७ ॥
સ્વપ્નમાં જેમ આ ધન જીતાયું હોય, એવું હું માનું છું, જેની પાસે નિયંત્રણ નથી તે જુગાર રમે ત્યારે એવું જ થાય છે. ગાંધારરાજના શબ્દો સાંભળીને, હે કુરુઓ, આ ધર્મથી દૂર ન જાઓ.
2.92.38
भीमस्य वाक्ये तद्वदेवार्जुनस्य ।
स्थितोऽहं वै यमयोश्चैवमेव।
युधिष्ठिरं ते प्रवदन्त्वनीश-
मथो दास्यान्मोक्षसे याज्ञसेनि ॥ २.९२.३८ ॥
ભીમના શબ્દોમાં અને અર્જુનના શબ્દોમાં પણ હું એવો જ ઊભો છું; યમળોના શબ્દોમાં પણ એ જ. તેઓ યુધિષ્ઠિરને અનીશ કહે; ત્યારે, હે યાજ્ઞસેની, તું દાસ્યમાંથી મુક્ત થઈશ.
2.92.39
ईशो राजा पूर्वमासीद्ग्लहे नः ।
कुन्तीसुतो धर्मराजो महात्मा।
ईशस्त्वयं कस्य पराजितात्मा ।
तज्जानीध्वं कुरवः सर्व एव ॥ २.९२.३९ ॥
પૂર્વે જુગારમાં આપણો રાજા અને સ્વામી કુંતીપુત્ર, મહાત્મા ધર્મરાજ હતા. પણ પોતાને જ હારી ગયેલો આ કોનો સ્વામી? તે તમે બધા જાણો, હે કુરુઓ.
2.92.40
दुश्शासन निबोधेदं वचनं वै प्रभाषितम् ।
किमनेन चिरं वीर नयस्व द्रपदात्मजाम्।
दासीभावेन भुङ्क्ष्व त्वं यथेष्टं कुरुनन्दन ॥ २.९२.४० ॥
દુઃશાસન, કહેવાયેલું આ વચન સાંભળ. હે વીર, આટલા વિલંબથી શું ફાયદો? દ્રુપદની પુત્રીને લઈ જા; દાસીભાવે તને ગમે તેમ ભોગવ, હે કુરુનંદન.
2.92.41
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरब्रवीत् ।
साधु कर्ण महाबाहो यथेष्टं क्रियतामिति ॥ २.९२.४१ ॥
ત્યારે ગાંધારરાજનો પુત્ર શકુનિ બોલ્યો: 'સારું, કર્ણ, હે મહાબાહુ, તને ગમે તેમ કરવામાં આવે.'
2.92.42
ततो दुश्शासनस्तूर्णं द्रुपदस्य सुतां बलात् ।
प्रवेशयितुमारब्धः स चकर्ष दुरात्मवान् ॥ २.९२.४२ ॥
ત્યારે દુઃશાસને તરત જ દ્રુપદની પુત્રીને બળપૂર્વક અંદર ખેંચવાનું શરૂ કર્યું; તે દુરાત્માએ તેને ખેંચી.
2.92.43
ततो विक्रोशति तदा पाञ्चाली वरवर्णिनी ॥ २.९२.४३ ॥
ત્યારે સુંદર વર્ણવાળી પાંચાલી આક્રંદ કરી રહી હતી.
2.92.44
परित्रायस्व मां भीष्ण द्रोण द्रौणे तथा कृप ।
परित्रायस्व विदुर धर्मिष्ठो धर्मवत्सल ॥ २.९२.४४ ॥
હે ભીષ્મ, હે દ્રોણ, હે દ્રૌણિ, હે કૃપ, મારું રક્ષણ કરો. હે વિદુર, ધર્મિષ્ઠ, ધર્મપ્રિય, મારું રક્ષણ કરો.
2.92.45
धृतराष्ट्र महाराज परित्रायस्व वै स्नुषाम् ।
गान्धारि त्वं महाभागे सर्वज्ञे सर्वदर्शिनि।
पिरत्रायस्व मां भीरुं सुयोधनभयार्दिताम् ॥ २.९२.४५ ॥
હે મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્ર, પુત્રવધૂનું રક્ષણ કરો. હે મહાભાગા ગાંધારી, તું સર્વજ્ઞ અને સર્વદર્શિની છે; સુયોધનના ભયથી પીડિત આ ભીરુ મારું રક્ષણ કર.
2.92.46
त्वमार्ये वीरजननि किं मां पश्यसि यादवीम् ।
क्लिश्यमानामनार्येण न त्रायसिव वधूं स्वकाम् ॥ २.९२.४६ ॥
હે આર્યે, વીરોની માતા, તું મને, યાદવીને, કેમ જુએ છે? અનાર્ય દ્વારા પીડાતી તારી પોતાની પુત્રવધૂને તું બચાવતી નથી.
2.92.47
यदि लालप्यमानां मां न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत् ।
हा हताऽस्मि सुमन्दात्मा सुयोधनवशं गता ॥ २.९२.४७ ॥
વિલાપ કરતી મારી સાથે જો કોઈ કંઈ ન કહે, તો અરે, હું નાશ પામી; સુયોધનના વશમાં ચાલી ગઈ.
2.92.48
न वै पाण्डुर्नरपतिर्न धर्मो न च देवराट् ।
न चायुर्नाश्विनौ वाऽपि परित्रायन्ति वै स्नुषाम् ॥ २.९२.४८ ॥
પાંડુ નહીં, નરપતિ નહીં, ધર્મ નહીં, દેવરાજ નહીં, આયુષ્ય નહીં, અશ્વિનીકુમારો પણ નહીં — આ પુત્રવધૂને કોઈ બચાવી શકશે નહીં.
2.92.49
धिक्कष्टं यदि जीवेयं मन्दभाग्या पतिव्रता ॥ २.९२.४९ ॥
ધિક્કાર, કેટલું દુઃખ — અભાગી અને પતિવ્રતા એવી હું જો જીવતી રહું તો.
2.92.50
शृणोमि वाक्यं तव राजपुत्रि ।
नेमे पार्थाः किञ्चिदपि ब्रुवन्ति।
सा त्वं प्रियार्थं शृणु वाक्यमेत-
द्यदुच्यते पापमतिः कृतघ्नः ॥ २.९२.५० ॥
રાજપુત્રી, હું તારા વચનો સાંભળું છું; આ પાર્થો કંઈ બોલતા નથી. તારા પ્રિય માટે, પાપબુદ્ધિ અને કૃતઘ્ન વિશે જે કહેવાય છે તે વચન સાંભળ.
2.92.51
सुयोधनः सानुचरः सुदुष्टः ।
सहैव राजा निकृतः सूनुना च
यद्येष वाचं महदुच्यमानां ।
न श्रोष्यते पापमतिः सुदुष्टः ॥ २.९२.५१ ॥
અનુચરો સાથે સુયોધન અત્યંત દુષ્ટ છે. રાજા પણ પોતાના પુત્રને કારણે તેની સાથે જ ઘાયલ થયો છે. હવે કહેવાતું આ મહાન વચન આ પાપબુદ્ધિ, અતિદુષ્ટ નહીં સાંભળે તો...
2.92.52
इत्येवमुक्त्वा द्रुपदस्य पुत्रीं ।
क्षत्ताऽब्रवीद्धृतराष्ट्रस्य पुत्रम्। ॥ २.९२.५२ ॥
આ રીતે દ્રુપદની પુત્રીને કહીને, ક્ષત્તા (વિદુર) ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને બોલ્યો.
2.92.53
मा क्लिश्यतां वै द्रुपदस्य पुत्रीं ।
मा त्वं चरीं द्रक्ष्यसि राजपुत्र ॥ २.९२.५३ ॥
દ્રુપદની પુત્રીને પીડા ન આપ; હે રાજપુત્ર, તેની દુર્દશા તું ન જો.
2.92.54
यद्येवं त्वं महाराज सङ्क्लेशयसि द्रौपदीम् ।
अचिरेणैव कालेन पुत्रस्ते सह मन्त्रिभिः।
गमिष्यति क्षयं पापः पाण्डवक्षयकारणात् ॥ २.९२.५४ ॥
મહારાજ, જો આપ આ રીતે દ્રૌપદીને કષ્ટ આપશો, તો થોડા જ સમયમાં આપનો પાપી પુત્ર મંત્રીઓ સહિત પાંડવોના વિનાશનું કારણ બનીને નાશ પામશે.
2.92.55
भीमार्जुनाभ्यां क्रुद्धाभ्यां माद्रीपुत्रद्वयेन च ।
तस्मान्निवारय सुतं मा विनाशं विचिन्तय ॥ २.९२.५५ ॥
ક્રોધિત ભીમ અને અર્જુન તથા માદ્રીના બે પુત્રો દ્વારા (વિનાશ થશે). તેથી આપના પુત્રને રોકો; વિનાશનો વિચાર ન કરો.
2.92.56
एतच्छुत्वा मन्दबुद्धिर्नोत्तरं किञ्चिदब्रवीत् ।
ततो दुर्योधनस्तत्र दैवमोहबलात्कृतः ॥ २.९२.५६ ॥
આ સાંભળીને મંદબુદ્ધિ (દુર્યોધન) કંઈ ઉત્તર આપી શક્યો નહીં. પછી ત્યાં દૈવમોહના બળથી પ્રેરાયેલો દુર્યોધન (મૌન રહ્યો).
2.92.57
अचिन्त्य क्षत्तुर्वचनं हर्षेणायतलोचनः ।
ऊरू दर्शयते पापो द्रौपद्या वै मुहुर्मुहुः ॥ २.९२.५७ ॥
વિદુરના વચનની અવગણના કરીને, હર્ષથી વિશાળ નયનોવાળો પાપી (દુર્યોધન) દ્રૌપદીને વારંવાર પોતાની જાંઘો બતાવતો રહ્યો.
2.92.58
ऊरौ सन्दर्श्यमाने तु निरीक्ष्य तु सुयोधनम् ।
वृकोदरस्तदालोक्य नेत्रे चोल्फाल्य लोहिते ॥ २.९२.५८ ॥
જાંઘો બતાવાતી હતી ત્યારે વૃકોદર (ભીમ) સુયોધન તરફ જોયું; તેને જોઈને લાલ આંખો ફેરવી.
2.92.59
एतत्समीक्ष्यात्मनि चावमानं ।
नियम्य मन्युं बलनान्स मानी।
राजानुजः संसदि कौरवाणां ।
विनिष्क्रमन्वाक्यमुवाच भीमः ॥ २.९२.५९ ॥
આ અપમાનને પોતાનામાં જોઈને, ક્રોધને રોકી, બળવાન અને માની રાજાનુજ ભીમે કૌરવોની સભામાંથી નીકળતાં આ વચન કહ્યા.
2.92.60
अहं दुर्योधनं हन्ता कर्णं हन्ता धनञ्जयः ।
शकुनिं चाक्षकितवं सहदेवो हनिष्यति ॥ २.९२.६० ॥
હું દુર્યોધનને મારી નાખીશ; કર્ણને ધનંજય મારશે; પાસાના છળકપટી શકુનિને સહદેવ મારશે.
2.92.63
दुश्शासनस्य रुधिरं पास्यामि मृगराडिव ॥ २.९२.६३ ॥
સિંહની જેમ હું દુઃશાસનનું લોહી પીશ.
2.92.64
भीमसेन न ते सन्ति येषां वैरं त्वया सह ।
नन्दा गृहेषु न बुद्ध्यन्ते महद्भयम् ॥ २.९२.६४ ॥
હે ભીમસેન, જેમને તારી સાથે વેર છે તેઓ તારા શત્રુ નથી; ઘરોમાં નંદા (?)નો મોટો ભય સમજાતો નથી.
2.92.65
नैव वाचा व्यवसितं भीम विज्ञायते सताम् ।
यदि स्थास्यन्ति सङ्ग्रामे क्षत्रधर्मेण वै सह ॥ २.९२.६५ ॥
હે ભીમ, સજ્જનોનો નિશ્ચય માત્ર વાણીથી જાણી શકાતો નથી; યુદ્ધમાં ક્ષત્રધર્મ સાથે તેઓ ઊભા રહે ત્યારે જ તે જણાય છે.
2.92.66
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेश्च दुरात्मनः ।
दुश्शासनचतुर्थानां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ २.९२.६६ ॥
દુર્યોધન, કર્ણ, દુરાત્મા શકુનિ અને દુઃશાસન જેમાં ચોથો છે તેમનું લોહી ભૂમિ પીશે.
2.92.67
असूयितारं वक्तारं प्रहृष्टानां दुरात्मनाम् ।
भीमसेन नियोगात्ते हन्ताऽहं कर्णमाहवे ॥ २.९२.६७ ॥
હે ભીમસેન, તારા આદેશથી હું યુદ્ધમાં કર્ણને મારીશ — તે ઈર્ષ્યાળુ, બોલકણો અને હર્ષિત દુરાત્માઓમાંનો એક છે.
2.92.68
कर्णं कर्णानुगांश्चैव रणे हन्ताऽस्मि पत्रिभिः ।
ये चान्ये विप्रयोत्स्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाः।
तान्स्म सर्वञ्छितैर्बाणैर्नेताऽस्मि यमसादनम् ॥ २.९२.६८ ॥
યુદ્ધમાં હું કર્ણ અને તેના અનુયાયીઓને બાણોથી મારીશ. બુદ્ધિના મોહથી મારી સામે લડનારા બીજા રાજાઓ સૌને હું તીક્ષ્ણ બાણોથી યમલોકે મોકલીશ.
2.92.69
चलेद्वि हिमवान्स्थानान्निष्प्रभः स्याद्दिवाकरः ।
शैत्यं सोमात्प्रणश्येत मत्सत्यं विचलेद्यदि ॥ २.९२.६९ ॥
જો મારું સત્ય ડગે, તો હિમાલય પોતાના સ્થાનેથી ચળે, સૂર્ય પ્રભાહીન થાય, ચંદ્રથી શીતળતા નાશ પામે.
2.92.70
उत्युक्तवति पार्थे तु श्रीमान्माद्रवतीसुतः ।
प्रगृह्य विपुलं बाहुं सहदेवः प्रतापवान् ॥ २.९२.७० ॥
પાર્થે આમ કહ્યું ત્યારે, માદ્રીના શ્રીમાન પુત્ર પ્રતાપી સહદેવે પોતાનો વિશાળ બાહુ ઉઠાવ્યો.
2.92.71
सौबलस्य वधप्रेप्सुरिदं वचनमब्रवीत् ।
क्रोधसंरक्तनयनो निश्वस्य च मुहुर्मुहुः ॥ २.९२.७१ ॥
સૌબલ (શકુનિ)ને વધ કરવાની ઇચ્છાથી તેણે આ વચન કહ્યું. ક્રોધથી રાતી આંખોવાળો તે વારંવાર નિસાસા નાખતો રહ્યો.
2.92.72
यानक्षान्मन्यसे मूढ गान्धाराणां यशोहर ।
नैते ह्यक्षाः शिता वाणास्त्वयैते समरे धृताः ॥ २.९२.७२ ॥
હે મૂર્ખ, ગાંધારોનું યશ હરનાર, જેને તું પાસા ગણે છે તે પાસા નથી. આ તો તેં યુદ્ધમાં પકડેલાં તીક્ષ્ણ બાણો છે.
2.92.73
यथा चैवोक्तवान्भीमस्त्वामुद्दिश्य सबान्धवम् ।
कर्ताऽहं कर्मणा चास्य कुरुकार्याणि सर्वशः।
यदि स्थस्यासि सङ्ग्रामे क्षत्रधर्मेण सौबल ॥ २.९२.७३ ॥
ભીમે તમને અને તમારા બંધુઓને ઉદ્દેશીને જેમ કહ્યું, તેમ હું મારા કર્મથી કુરુકાર્યો સંપૂર્ણપણે કરીશ. હે સૌબલપુત્ર, જો તું ક્ષત્રધર્મ પ્રમાણે યુદ્ધમાં ઊભો રહીશ તો…
2.92.74
सहदेववचः श्रुत्वा नकुलोऽपि विशाम्पते ।
दर्शनीयतमो नॄणामिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९२.७४ ॥
હે પ્રજાપતિ, સહદેવનાં વચન સાંભળીને નકુલે પણ, મનુષ્યોમાં અત્યંત આદરણીય હોવાથી, આ વચન કહ્યું.
2.92.75
सुतेयं यज्ञसेनस्य द्यूतेऽस्मिन्धृतराष्ट्रजैः ।
यैर्वाचः श्राविता रूक्षा धूर्तैर्दुर्योधनप्रियैः ॥ २.९२.७५ ॥
આ યજ્ઞસેન (દ્રુપદ) ની પુત્રી છે. આ દ્યૂતમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ, દુર્યોધનને પ્રિય એવા તે ધૂર્તોએ, એને કઠોર વચનો સંભળાવ્યાં હતાં.
2.92.76
धार्तराष्ट्रान्सुदुर्वृत्तान्मुमूर्षून्कालचोदितान् ।
दर्शयिष्यामि भूयिष्ठमहं वैवस्वतक्षयम् ॥ २.९२.७६ ॥
મૃત્યુ ઇચ્છતા, કાળપ્રેરિત એવા અતિ દુરાચારી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને હું યમલોક ઘણો દેખાડીશ.
2.92.77
उलूकं च दुरात्मानं सौबलस्य प्रियं सुतम् ।
हन्ताऽहमस्मि समरे मम शत्रुं नराधमम् ॥ २.९२.७७ ॥
સૌબલ (શકુનિ) નો પ્રિય પુત્ર દુરાત્મા ઉલૂક, મારો શત્રુ એ નરાધમ, તેને હું યુદ્ધમાં મારનાર છું.
2.92.78
निदेशाद्धर्मराजस्य द्रौपद्याः पदवीं चरन् ।
नर्धार्तराष्टां पृथिवीं कर्तास्मि नचिरादिवा ॥ २.९२.७८ ॥
ધર્મરાજની આજ્ઞાથી અને દ્રૌપદીના માર્ગને અનુસરીને, હું થોડા જ સમયમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો વિનાની પૃથ્વી કરીશ.
2.92.79
यस्माच्चोरुं दर्शयसे यस्माच्चोरुं निरीक्षसे ।
तस्मात्तव ह्यधर्मिष्ठ ऊरौ मृत्युर्भविष्यति ॥ २.९२.७९ ॥
તું તારી જાંઘ બતાવે છે અને મારી જાંઘ તરફ જુએ છે, તેથી હે અધર્મિષ્ઠ, તારું મૃત્યુ તારી જાંઘ પર જ થશે.
2.92.80
यस्माच्चैवं क्लेशयति भ्राता ते मां दुरात्मवान् ।
तस्मादुधिरमेवास्य पास्यते वै वृकोदरः ॥ २.९२.८० ॥
તારો દુરાત્મા ભાઈ મને આ રીતે સતાવે છે, તેથી વૃકોદર તેનું જ લોહી પીશે.
2.92.81
इमं च पापिष्ठमतिं कर्णं समुतबान्धवम् ।
सामात्यं सपरीवारं हनिष्यति धनञ्जयः ॥ २.९२.८१ ॥
આ અત્યંત પાપી બુદ્ધિવાળા કર્ણને, તેના બાંધવો, અમાત્યો અને પરિવાર સહિત ધનંજય મારી નાખશે.
2.92.82
क्षुद्रधर्मं नैकृतिकं शकुनिं पापचेतसम् ।
सहदेवो रणे क्रुद्धो हनिष्यति सबान्धवम् ॥ २.९२.८२ ॥
ક્ષુદ્ર આચરણવાળા, કપટી, પાપી ચિત્તવાળા શકુનિને, યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલો સહદેવ બાંધવો સહિત મારી નાખશે.
2.92.83
एवमुक्ते तु वचने द्रौपद्या धर्मशीलया ।
ततोऽन्तरिक्षात्सुमहत्पुष्पवर्षमवापततम् ॥ २.९२.८३ ॥
ધર્મશીલ દ્રૌપદીના આ વચન એમ કહેવાયા ત્યારે આકાશમાંથી અતિ મોટી પુષ્પવર્ષા થઈ.
2.92.84
तेषां तु वचनं श्रुत्वा नोचुस्तत्र सभासदः ।
अर्जुनस्य भयाद्राजन्नभून्निश्शब्दमत्र वै ॥ २.९२.८४ ॥
તેમના વચન સાંભળીને ત્યાંના સભાસદો કંઈ બોલ્યા નહીં. હે રાજન, અર્જુનના ભયથી ત્યાં નીરવતા છવાઈ ગઈ.