महाभारत · अध्याय 2.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.92.1
तथा तु दृष्ट्वा बहु तत्र देवीं ।
रोरूयमाणां कुररीमिवार्ताम्।
नोचुर्वचः साध्वथवाऽप्यसाधु ।
महीक्षितो धार्तराष्ट्रस्य भीताः ॥ २.९२.१ ॥
तेथे देवीला (द्रौपदीला) कुररी पक्ष्याप्रमाणे खूप रडताना व दुःखी पाहून धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचे भयभीत राजे योग्य किंवा अयोग्य काहीही बोलले नाहीत.
2.92.2
दृष्ट्वा तथा पार्थिवपुत्रपौत्रां-
स्तूष्णींभूतान्धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
स्मयन्निवेदं वचनं बभाषे ।
पाञ्चालराजस्य सुतां तदानीम् ॥ २.९२.२ ॥
राजे आणि त्यांचे पुत्र-पौत्र असे मौन झालेले पाहून, धृतराष्ट्राचा पुत्र हसत असल्यासारखा पांचाल राजाच्या कन्येला (द्रौपदीला) तेव्हा हे वचन बोलला.
2.92.3
तिष्ठत्वयं प्रश्न उदारसत्वे ।
भीमेऽर्जुने सहदेवे तथैव।
पत्यौ च ते नकुले याज्ञसेनि ।
वदन्त्वेते वचनं त्वत्प्रसूतम् ॥ २.९२.३ ॥
हा प्रश्न राहू दे, हे उदारमनाच्या! भीम, अर्जुन, सहदेव आणि तसेच तुझा पती नकुल — हे याज्ञसेनी, हे तुझ्यापासून उत्पन्न झालेले वचन बोलोत.
2.92.4
अनीश्वरं विब्रुवन्त्वार्यमध्ये ।
युधिष्ठिरं तव पाञ्चालि हेतोः।
कुर्वन्तु सर्वे चानृतं धर्मराजं ।
पाञ्चालि त्वं मोक्ष्यसे दासभावात् ॥ २.९२.४ ॥
आर्यांमध्ये युधिष्ठिर तुझ्यामुळे स्वामी नाही असे त्यांनी सांगावे; सर्वांनी धर्मराजाला खोटे ठरवावे — हे पांचाली! तेव्हा तू दासभावापासून मुक्त होशील.
2.92.5
धर्मे स्थितो धर्मसुतो महात्मा ।
स्वयं चेदं कथयत्विन्द्रकल्पः।
ईशो वा ते ह्यनीशोऽथवैष ।
वाक्यादस्य क्षिप्रमेकं भजस्व ॥ २.९२.५ ॥
धर्मात स्थिर असलेला धर्मपुत्र, इंद्रासमान महात्मा युधिष्ठिर स्वतः हे सांगो — तो तुझा स्वामी आहे की नाही? या वचनाने लवकर एकाला स्वीकार कर.
2.92.6
सर्वे हीमे कौरवेयाः सभायां ।
दुःखान्तरे वर्तमानास्तवैव।
न विब्रुवन्त्यार्यसत्वा यथाव-
त्पतींश्च ते समवेक्ष्याल्पभाग्यान् ॥ २.९२.६ ॥
सभेत हे सर्व कौरव, तुझ्याच दुःखात असलेले, आर्यस्वभावाचे असूनही नीट बोलत नाहीत; तुझ्या अल्पभाग्य पतींना पाहूनही.
2.92.7
ततः सभ्याः कुरुराजस्य तस्य ।
वाक्यं सर्वे प्रशशंसुस्तथोच्चैः।
चेलावेधांश्चापि चक्रुर्नदन्तो ।
हाहेत्यासीदपि चैवार्तनादः ॥ २.९२.७ ॥
तेव्हा कुरुराजाच्या त्या वचनाची सभासदांनी सर्वांनी मोठ्याने प्रशंसा केली; गर्जना करीत वस्त्रे हलवली, 'हाय हाय' असा आर्त आवाजही झाला.
2.92.8
श्रुत्वा तुं तद्वाक्यमनोहरं त-
द्धर्षश्चासीत्कौरवाणां सभायाम्।
सर्वे चासन्पार्थिवाः प्रीतिमन्तः ।
कुरुश्रेष्ठं धार्मिकं पूजयन्तः ॥ २.९२.८ ॥
ते मनोहर वचन ऐकून सभेत कौरवांना तो आनंद झाला; सर्व राजे प्रसन्न झाले आणि कुरुश्रेष्ठ धार्मिक राजाचा सन्मान करू लागले.
2.92.9
युधिष्ठिरं च ते सर्वे समुदैक्षन्त पार्थिवाः ।
किं नु वक्ष्यति धर्मज्ञ इति साचीकृताननाः ॥ २.९२.९ ॥
सर्व राजे युधिष्ठिराकडे पाहू लागले; 'धर्मज्ञ काय बोलेल?' असा विचार करत, तिरकी मुखे करून.
2.92.10
किं नु वक्ष्यति बीभत्सुरजितो युधि पाण्डवः ।
भीमसेनो यमौ चोभौ भृशं कौतूहलान्विताः ॥ २.९२.१० ॥
जिंकला न गेलेला बीभत्सु (अर्जुन), युद्धात अजिंक्य पांडव, भीमसेन, दोन्ही यमज बंधू — ते काय बोलतील? ते अत्यंत उत्सुकतेने भरलेले होते.
2.92.11
तस्मिन्नुपरते शब्दे भीमसेनोऽब्रवीदिदम् ।
प्रगृह्य रुचिरं दिव्यं भुजं चन्दनचर्चितम् ॥ २.९२.११ ॥
तो आवाज थांबल्यावर भीमसेनाने चंदनाने लिंपलेला सुंदर, दिव्य बाहू उंचावून हे म्हटले.
2.92.12
यद्येष गुरुरस्माकं धर्मराजो महामनाः ।
न प्रभुः स्यात्कुलस्यास्य न वयं मर्षयेमहि ॥ २.९२.१२ ॥
हा आमचा गुरू, महामनस्क धर्मराज, या कुळाचा प्रभू नसता तर आम्ही हे सहन केले नसते.
2.92.13
ईशो नः पुण्यतपसां प्राणानामपि चेश्वरः ।
मन्यते जितमात्मानं यद्येष विजिता वयम् ॥ २.९२.१३ ॥
हाच आमचा ईश्वर आहे, पुण्यतपस्वींच्या प्राणांचाही स्वामी आहे. हा स्वतःला जिंकलेला मानत असेल, तर आम्ही पराजित आहोत.
2.92.14
न हि मुच्येत मे जीवन्पदा भूमिमुपस्पृशन् ।
मर्त्यधर्मा परामृश्य पाञ्चाल्या मूर्धजानिमान् ॥ २.९२.१४ ॥
पांचालीच्या या केसांना स्पर्श करणारा जिवंत असताना पायाने जमीन स्पर्शत असेल तर मी त्याला सोडणार नाही.
2.92.15
पश्यध्वं ह्यायतौ वृत्तौ भुजौ मे परिघाविव ।
नैतयोरन्तरं प्राप्य मुच्येतापि शतक्रतुः ॥ २.९२.१५ ॥
पाहा, माझे हे लांब, गोल बाहू लोखंडी परिघासारखे आहेत. यांच्या मध्ये सापडलेला इंद्रसुद्धा सुटणार नाही.
2.92.16
धर्मपाशसितस्त्वेवमधिगच्छामि सङ्कटम् ।
गौरवेण निरुद्धश्च निग्रहादर्जुनस्य च ॥ २.९२.१६ ॥
धर्मपाशाने बद्ध झालेला मी अशा प्रकारे संकटात सापडतो; गौरवाने रोखलेला आणि अर्जुनाच्या निग्रहानेही.
2.92.17
धर्मराजनिसृष्टस्तु सिंहः क्षुद्रमृगानिव ।
धार्तराष्टारानिमान्पापान्निष्पषेयं तलासिभिः ॥ २.९२.१७ ॥
धर्मराजाने सोडलेला मी सिंहासारखा या पापी धृतराष्ट्रपुत्रांना लहान मृगांप्रमाणे हातांनी आणि तलवारींनी चिरडून टाकीन.
2.92.18
तमुवाच तदा भीष्मो द्रोणो विदुर एव च ।
क्षम्यतामिदमित्येवं सर्वं सम्भाव्यते त्वयि ॥ २.९२.१८ ॥
तेव्हा भीष्म, द्रोण आणि विदुर त्याला म्हणाले: "हे क्षमा केले जावे"; अशा प्रकारे तुझ्यात सर्वकाही संभाव्य मानले जाते.
2.92.19
त्रयः किलेमे ह्यधना भवन्ति ।
दासः पुत्रश्चास्वतन्त्रा च नारी।
दासस्य पत्नी त्वधनस्य भद्रे ।
हीनश्वरा दासधनं च सर्वम् ॥ २.९२.१९ ॥
हे तिघे खरोखर धनहीन आहेत: दास, पुत्र आणि परतंत्र स्त्री. दासाची पत्नी, हे भद्रे, धनहीनासारखी आहे; दासाचे धन आणि सर्वकाही शक्तिहीन आहे.
2.92.20
प्रविश्य राज्ञः परिवारं भजस्व ।
तत्ते कार्यं शिष्टमादिश्यतेऽत्र।
ईशास्तु सर्वे तव राजपुत्रि ।
भवन्ति वै धार्तराष्ट्रा न पार्थाः ॥ २.९२.२० ॥
राजाच्या परिवारात प्रवेश करून त्यांची सेवा कर. तुझे उर्वरित कर्तव्य येथे आदेशित आहे. हे राजपुत्री, तुझे सर्व स्वामी धृतराष्ट्राचे पुत्र आहेत, पृथेचे पुत्र नाहीत.
2.92.21
अन्यं वृणीष्व पतिमाशु भामिनि ।
यस्माद्दास्यं न लभसि देवनेन।
अवाच्या वै पतिषु कामवृत्ति-
र्नित्यं दास्ये विदितं तत्तवास्तु ॥ २.९२.२१ ॥
हे भामिनी, लवकरच दुसरा पती निवड, कारण द्यूतामुळे तुला दास्य प्राप्त झाले आहे. पतींशी स्वेच्छेने वागणारी स्त्री निंदनीय असते; ती सदैव दासीच राहते — हे तुला ठाऊक आहे.
2.92.22
पराजितो नकुलो भीमसेनो ।
युधिष्ठरः सहदेवार्जुनौ च।
दासीभूता त्वं हि वै याज्ञसेनि ।
पराजितास्ते पतयो नैव सन्ति ॥ २.९२.२२ ॥
नकुल, भीमसेन, युधिष्ठिर, सहदेव आणि अर्जुन पराजित झाले आहेत. हे याज्ञसेनी, तू दासी झालीस; तुझे पती पराजित आहेत, ते खरोखर आता राहिलेले नाहीत.
2.92.23
प्रयोजनं जन्मनि किं न मन्यते ।
पराक्रमं पौरुषं चैव पार्थटः।
पाञ्चाल्यस्य द्रुपदस्यात्मजामिमां ।
सभामध्ये यो व्यदेवीद्ग्लहेषु ॥ २.९२.२३ ॥
जन्माला काही प्रयोजन नाही काय? पार्थ (अर्जुन) याने पराक्रम आणि पौरुष दाखवले नाही काय? पांचाल राजा द्रुपदाची ही कन्या — सभेच्या मध्यभागी फाशांच्या खेळात पण लावलेली…
2.92.24
तद्वै श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षी ।
भृशं निशश्वास तदाऽर्तरूपः।
राजानुगो धर्मपाशानुबद्धो ।
दहन्निवैनं क्रोधसंरक्तदृष्टिः ॥ २.९२.२४ ॥
ते ऐकून भीमसेन अत्यंत संतापला. व्यथित रूपाने त्याने खोल उसासा टाकला; राजाला अधीन, धर्मपाशात बांधलेला, क्रोधाने लाल डोळ्यांनी जणू त्याला भस्म करत असल्यासारखा तो पाहू लागला.
2.92.25
नाहं कुप्ये सूतपुत्रस्य राज-
न्नेष सत्यं दासधर्मः प्रदिष्टः।
किं विद्विषो वै मामेवं व्याहरेयु-
र्नादेवीस्त्वं यद्यनया नरेन्द्र ॥ २.९२.२५ ॥
हे राजा, मी सूतपुत्रावर क्रोधित नाही; हे खरोखर दासधर्म म्हणून विहित आहे. शत्रू मला असे का बोलतील? हे नरेंद्रा, जर तू हिच्याकडून असे करवले नसतेस, तर शत्रूंनी मला असे म्हटले असते का?
2.92.26
भीमसेनवचः श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तदा ।
युधिष्ठिरमुवाचेदं तूष्णीम्भूतमचेतनम् ॥ २.९२.२६ ॥
भीमसेनाचे शब्द ऐकून तेव्हा राजा दुर्योधनाने मौन व निश्चेष्ट झालेल्या युधिष्ठिराला हे म्हटले.
2.92.27
भीमार्जुनौ यमौ चैव स्थितौ ते नृप शासने ।
प्रश्नं ब्रूहि च कृष्णां त्वमजितां यदि मन्यसे ॥ २.९२.२७ ॥
हे राजा, भीम, अर्जुन आणि दोन्ही जुळे बंधू तुझ्या आज्ञेत उभे आहेत. कृष्णा अजिंक्य आहे असे तुला वाटत असेल तर प्रश्न विचार.
2.92.28
एवमुक्त्वा तु कौन्येयमपोह्य वसनं स्वकम् ।
स्मयन्निवेक्ष्य पाञ्चालीमैश्वर्यमदमोहितः ॥ २.९२.२८ ॥
असे बोलून, कौंतेयासमोर आपले वस्त्र दूर करून, ऐश्वर्याच्या मदाने मोहित होऊन हसत पांचालीकडे पाहिले.
2.92.29
कदलीदण्डसदृशं सर्वलक्षणसंयुतम् ।
गजहस्तप्रतीकाशं वज्रप्रतिमगौरवम् ॥ २.९२.२९ ॥
केळीच्या खोडासारखा, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, हत्तीच्या सोंडेसारखा, वज्रासारखे गौरव असलेला.
2.92.30
अभ्युत्स्मयित्वा राधेयं भीममाधर्षयन्निव ।
द्रौपद्याः प्रेक्षमाणायाः सव्यमूरुमदर्शयत् ॥ २.९२.३० ॥
राधेयाकडे हसून, भीमाचा अपमान करत असल्यासारखे, द्रौपदी पाहत असताना त्याने आपली डावी मांडी दाखवली.
2.92.31
भीमसेनस्तमालोक्य नेत्रे उत्फाल्य लोहिते ।
प्रोवाच राजमध्ये तं सभां विश्रावयन्निव ॥ २.९२.३१ ॥
भीमसेनाने त्याच्याकडे पाहून, लालबुंद डोळे विस्फारून, राजांच्या मध्ये त्याला सभा ऐकेल असे उच्च स्वरात म्हटले.
2.92.32
पितृभिः सह सालोक्यं मा स्म गच्छेद्वृकोदरः ।
यद्येतमूरुं गदया न भिन्द्यां ते महाहवे ॥ २.९२.३२ ॥
महायुद्धात मी गदेने तुझी ही मांडी मोडली नाही, तर वृकोदराने पितरांसह एकाच लोकात जाऊ नये.
2.92.33
क्रुद्धस्य तस्य सर्वेभ्यः स्रोतोभ्यः पावकार्चिषः ।
वृक्षस्येव विनिश्वेरुः कोटरेभ्यः प्रदह्यतः ॥ २.९२.३३ ॥
क्रुद्ध झालेल्या त्याच्या सर्व छिद्रांतून, जळणाऱ्या वृक्षाच्या ढोलीतून जसे, अग्निज्वाला बाहेर पडल्या.
2.92.34
परं भयं पश्यत भीमसेना-
त्तद्बुध्यध्वं पार्थिवाः प्रातिपेयाः।
दैवेरितो नूनमयं पुरस्ता-
त्परोऽनयो भरतेषूदपादि ॥ २.९२.३४ ॥
हे राजांनो, भीमसेनापासून मोठे भय पाहा; प्रतीपाच्या वंशजांनो, हे जाणा. दैवाने प्रेरित होऊन भरतांमध्ये पूर्वीच मोठे अनर्थ उत्पन्न झाले आहे.
2.92.35
अतिद्यूतं कृतमिदं धार्तराष्ट्र ।
यस्मात्स्त्रियं विवदध्वं सभायाम्।
योगक्षेमौ नश्यतो वः समग्रौ ।
पापान्मन्त्रान्कुरवो मन्त्रयन्ति ॥ २.९२.३५ ॥
हे धृतराष्ट्रपुत्रा, हे अतिद्यूत केले गेले आहे, कारण सभेत तुम्ही एका स्त्रीबाबत वाद करत आहात. तुमचे योगक्षेम पूर्णपणे नष्ट होत आहेत; कुरू पापी मसलत करत आहेत.
2.92.36
इमं धर्मं कुरवो जानताशु ।
ध्वस्ते धर्मे परिषत्सम्प्रदुष्येत्।
इमां चेत्पूर्वं कितवोऽग्लहिष्य-
दीशोऽभविष्यदपराजितात्मा ॥ २.९२.३६ ॥
हे कुरुंनो, हा धर्म लवकर जाणा. धर्म नष्ट झाला तर सभाही भ्रष्ट होते. पूर्वीच हा जुगारी हे जिंकला असता, तर तो अपराजित आत्म्याचा अधिपती झाला असता.
2.92.37
स्वप्ने यथैतद्विजितं धनं स्या-
देवं मन्ये यस्य दीव्यत्यनीशः।
गान्धारराजस्य वचो निशम्य ।
धर्मादस्मात्कुरवो माऽपयात ॥ २.९२.३७ ॥
स्वप्नात जसे हे धन जिंकले गेले असे वाटते; ज्याचे स्वतःवर नियंत्रण नाही तो जुगार खेळताना असेच घडते. गांधारराजाचे शब्द ऐकून, हे कुरूंनो, या धर्मापासून दूर जाऊ नका.
2.92.38
भीमस्य वाक्ये तद्वदेवार्जुनस्य ।
स्थितोऽहं वै यमयोश्चैवमेव।
युधिष्ठिरं ते प्रवदन्त्वनीश-
मथो दास्यान्मोक्षसे याज्ञसेनि ॥ २.९२.३८ ॥
भीमाच्या आणि अर्जुनाच्या शब्दांतही मी तसाच उभा आहे; यमळांच्या शब्दांतही तसेच. त्यांनी युधिष्ठिराला अनीश म्हणावे; मग, हे याज्ञसेनी, तू दास्यातून मुक्त होशील.
2.92.39
ईशो राजा पूर्वमासीद्ग्लहे नः ।
कुन्तीसुतो धर्मराजो महात्मा।
ईशस्त्वयं कस्य पराजितात्मा ।
तज्जानीध्वं कुरवः सर्व एव ॥ २.९२.३९ ॥
पूर्वी द्यूतात आमचा राजा व स्वामी कुंतीपुत्र, महात्मा धर्मराज होता. पण स्वतःलाच हरलेला हा कोणाचा स्वामी? ते तुम्ही सर्वांनी जाणा, हे कुरूंनो.
2.92.40
दुश्शासन निबोधेदं वचनं वै प्रभाषितम् ।
किमनेन चिरं वीर नयस्व द्रपदात्मजाम्।
दासीभावेन भुङ्क्ष्व त्वं यथेष्टं कुरुनन्दन ॥ २.९२.४० ॥
दुःशासना, सांगितलेले हे वचन ऐक. हे वीरा, इतका विलंब करून काय उपयोग? द्रुपदकन्येला घेऊन जा; दासीभावाने तुला हवे तसे उपभोग घे, हे कुरुनंदना.
2.92.41
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरब्रवीत् ।
साधु कर्ण महाबाहो यथेष्टं क्रियतामिति ॥ २.९२.४१ ॥
तेव्हा गांधारराजाचा पुत्र शकुनी म्हणाला: 'बरे, कर्णा, हे महाबाहो, तुला हवे तसे केले जावो.'
2.92.42
ततो दुश्शासनस्तूर्णं द्रुपदस्य सुतां बलात् ।
प्रवेशयितुमारब्धः स चकर्ष दुरात्मवान् ॥ २.९२.४२ ॥
तेव्हा दुःशासनाने त्वरित द्रुपदाच्या कन्येला बळजबरीने आत ओढण्यास सुरुवात केली; त्या दुरात्म्याने तिला ओढले.
2.92.43
ततो विक्रोशति तदा पाञ्चाली वरवर्णिनी ॥ २.९२.४३ ॥
तेव्हा सुंदर वर्णाची पांचाली आक्रोश करत होती.
2.92.44
परित्रायस्व मां भीष्ण द्रोण द्रौणे तथा कृप ।
परित्रायस्व विदुर धर्मिष्ठो धर्मवत्सल ॥ २.९२.४४ ॥
हे भीष्मा, हे द्रोणा, हे द्रौणे, हे कृपा, माझे रक्षण करा. हे विदुरा, धर्मिष्ठ, धर्मप्रिय, माझे रक्षण करा.
2.92.45
धृतराष्ट्र महाराज परित्रायस्व वै स्नुषाम् ।
गान्धारि त्वं महाभागे सर्वज्ञे सर्वदर्शिनि।
पिरत्रायस्व मां भीरुं सुयोधनभयार्दिताम् ॥ २.९२.४५ ॥
हे महाराज धृतराष्ट्रा, सुनेचे रक्षण करा. हे महाभागे गांधारी, तू सर्वज्ञ आणि सर्वदर्शिनी आहेस; सुयोधनाच्या भयाने पीडित झालेल्या या भित्र्या मला वाचव.
2.92.46
त्वमार्ये वीरजननि किं मां पश्यसि यादवीम् ।
क्लिश्यमानामनार्येण न त्रायसिव वधूं स्वकाम् ॥ २.९२.४६ ॥
हे आर्ये, वीरमाते, तू मला, यादवीला, का पाहतेस? अनार्याकडून छळल्या जात असलेल्या आपल्या स्वतःच्या सुनेला तू वाचवत नाहीस.
2.92.47
यदि लालप्यमानां मां न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत् ।
हा हताऽस्मि सुमन्दात्मा सुयोधनवशं गता ॥ २.९२.४७ ॥
विलाप करणाऱ्या माझ्याशी कोणीही काहीही बोलले नाही, तर अरेरे, मी नष्ट झाले; सुयोधनाच्या वशात गेले.
2.92.48
न वै पाण्डुर्नरपतिर्न धर्मो न च देवराट् ।
न चायुर्नाश्विनौ वाऽपि परित्रायन्ति वै स्नुषाम् ॥ २.९२.४८ ॥
पांडू नाही, नरपती नाही, धर्म नाही, देवराज नाही, आयुष्य नाही, अश्विनीकुमारही नाहीत — कोणीही या सुनेचे रक्षण करू शकत नाही.
2.92.49
धिक्कष्टं यदि जीवेयं मन्दभाग्या पतिव्रता ॥ २.९२.४९ ॥
धिक्कार असो, किती दुःख — अभागी आणि पतिव्रता असलेली मी जर जिवंत राहिले तर.
2.92.50
शृणोमि वाक्यं तव राजपुत्रि ।
नेमे पार्थाः किञ्चिदपि ब्रुवन्ति।
सा त्वं प्रियार्थं शृणु वाक्यमेत-
द्यदुच्यते पापमतिः कृतघ्नः ॥ २.९२.५० ॥
राजपुत्री, मी तुझे बोल ऐकतो आहे; हे पार्थ काही बोलत नाहीत. तुझ्या प्रियासाठी, पापबुद्धी आणि कृतघ्न अशा त्याच्याविषयी जे सांगितले जाते ते ऐक.
2.92.51
सुयोधनः सानुचरः सुदुष्टः ।
सहैव राजा निकृतः सूनुना च
यद्येष वाचं महदुच्यमानां ।
न श्रोष्यते पापमतिः सुदुष्टः ॥ २.९२.५१ ॥
अनुचरांसह सुयोधन अत्यंत दुष्ट आहे. राजाही आपल्या पुत्रामुळे याच्याबरोबरच दुःखी झाला आहे. आता सांगितले जाणारे हे महान वचन या पापबुद्धी, अतिदुष्टाने ऐकले नाही तर...
2.92.52
इत्येवमुक्त्वा द्रुपदस्य पुत्रीं ।
क्षत्ताऽब्रवीद्धृतराष्ट्रस्य पुत्रम्। ॥ २.९२.५२ ॥
अशा प्रकारे द्रुपदाच्या कन्येला सांगून, क्षत्ता (विदुर) धृतराष्ट्राच्या पुत्राला म्हणाला.
2.92.53
मा क्लिश्यतां वै द्रुपदस्य पुत्रीं ।
मा त्वं चरीं द्रक्ष्यसि राजपुत्र ॥ २.९२.५३ ॥
द्रुपदाच्या कन्येला क्लेश देऊ नकोस; हे राजपुत्रा, तिची दुरवस्था तू पाहू नकोस.
2.92.54
यद्येवं त्वं महाराज सङ्क्लेशयसि द्रौपदीम् ।
अचिरेणैव कालेन पुत्रस्ते सह मन्त्रिभिः।
गमिष्यति क्षयं पापः पाण्डवक्षयकारणात् ॥ २.९२.५४ ॥
महाराज, जर तुम्ही अशा प्रकारे द्रौपदीला त्रास दिलात, तर लवकरच तुमचा पापी पुत्र मंत्र्यांसह पांडवांच्या नाशाचे कारण होऊन नष्ट होईल.
2.92.55
भीमार्जुनाभ्यां क्रुद्धाभ्यां माद्रीपुत्रद्वयेन च ।
तस्मान्निवारय सुतं मा विनाशं विचिन्तय ॥ २.९२.५५ ॥
क्रुद्ध झालेले भीम आणि अर्जुन, आणि माद्रीचे दोन पुत्र यांच्यामुळे (नाश होईल). म्हणून तुमच्या पुत्राला आवरा; नाशाचा विचार करू नका.
2.92.56
एतच्छुत्वा मन्दबुद्धिर्नोत्तरं किञ्चिदब्रवीत् ।
ततो दुर्योधनस्तत्र दैवमोहबलात्कृतः ॥ २.९२.५६ ॥
हे ऐकून मंदबुद्धी (दुर्योधन) काहीही उत्तर देऊ शकला नाही. तेव्हा तेथे दैवमोहाच्या बळाने प्रेरित झालेला दुर्योधन (मौन राहिला).
2.92.57
अचिन्त्य क्षत्तुर्वचनं हर्षेणायतलोचनः ।
ऊरू दर्शयते पापो द्रौपद्या वै मुहुर्मुहुः ॥ २.९२.५७ ॥
विदुराच्या शब्दांकडे दुर्लक्ष करून, आनंदाने विशाल नेत्रांचा पापी (दुर्योधन) द्रौपदीला वारंवार आपल्या मांड्या दाखवू लागला.
2.92.58
ऊरौ सन्दर्श्यमाने तु निरीक्ष्य तु सुयोधनम् ।
वृकोदरस्तदालोक्य नेत्रे चोल्फाल्य लोहिते ॥ २.९२.५८ ॥
मांड्या दाखवल्या जात असताना, वृकोदर (भीम) सुयोधनाकडे पाहू लागला; त्याला पाहून लाल डोळे फिरवू लागला.
2.92.59
एतत्समीक्ष्यात्मनि चावमानं ।
नियम्य मन्युं बलनान्स मानी।
राजानुजः संसदि कौरवाणां ।
विनिष्क्रमन्वाक्यमुवाच भीमः ॥ २.९२.५९ ॥
हा अपमान स्वतःमध्ये पाहून, क्रोध आवरून, बलवान आणि अभिमानी राजानुज भीम कौरवांच्या सभेतून बाहेर पडताना हे शब्द बोलला.
2.92.60
अहं दुर्योधनं हन्ता कर्णं हन्ता धनञ्जयः ।
शकुनिं चाक्षकितवं सहदेवो हनिष्यति ॥ २.९२.६० ॥
मी दुर्योधनाचा वध करीन, कर्णाचा वध धनंजय करील, आणि फाशांचा फसवणारा शकुनी याचा वध सहदेव करील.
2.92.63
दुश्शासनस्य रुधिरं पास्यामि मृगराडिव ॥ २.९२.६३ ॥
सिंहाप्रमाणे मी दुःशासनाचे रक्त पिईन.
2.92.64
भीमसेन न ते सन्ति येषां वैरं त्वया सह ।
नन्दा गृहेषु न बुद्ध्यन्ते महद्भयम् ॥ २.९२.६४ ॥
हे भीमसेना, ज्यांचे तुझ्याशी वैर आहे ते तुझे शत्रू नाहीत; घरांमध्ये नंदेचे (?) मोठे भय ओळखले जात नाही.
2.92.65
नैव वाचा व्यवसितं भीम विज्ञायते सताम् ।
यदि स्थास्यन्ति सङ्ग्रामे क्षत्रधर्मेण वै सह ॥ २.९२.६५ ॥
हे भीमा, सज्जनांचा निश्चय केवळ शब्दांनी ओळखला जात नाही; युद्धात क्षत्रधर्मानुसार ते उभे राहिले तरच तो कळतो.
2.92.66
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेश्च दुरात्मनः ।
दुश्शासनचतुर्थानां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ २.९२.६६ ॥
दुर्योधन, कर्ण, दुरात्मा शकुनी आणि दुःशासन ज्यांत चौथा आहे अशांचे रक्त भूमी पिईल.
2.92.67
असूयितारं वक्तारं प्रहृष्टानां दुरात्मनाम् ।
भीमसेन नियोगात्ते हन्ताऽहं कर्णमाहवे ॥ २.९२.६७ ॥
हे भीमसेना, तुझ्या आज्ञेने मी युद्धात कर्णाचा वध करीन — तो मत्सरी, बडबडणारा आणि आनंदी दुरात्म्यांपैकी एक आहे.
2.92.68
कर्णं कर्णानुगांश्चैव रणे हन्ताऽस्मि पत्रिभिः ।
ये चान्ये विप्रयोत्स्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाः।
तान्स्म सर्वञ्छितैर्बाणैर्नेताऽस्मि यमसादनम् ॥ २.९२.६८ ॥
युद्धात कर्ण आणि त्याच्या अनुयायांना मी बाणांनी ठार करीन. बुद्धिमोहामुळे माझ्याशी लढणाऱ्या इतर राजांना सर्वांना मी तीक्ष्ण बाणांनी यमसदनाला पाठवीन.
2.92.69
चलेद्वि हिमवान्स्थानान्निष्प्रभः स्याद्दिवाकरः ।
शैत्यं सोमात्प्रणश्येत मत्सत्यं विचलेद्यदि ॥ २.९२.६९ ॥
माझे सत्य ढळले तर हिमालय आपल्या स्थानावरून ढळो, सूर्य प्रभाहीन होवो, चंद्रापासून शीतलता नष्ट होवो.
2.92.70
उत्युक्तवति पार्थे तु श्रीमान्माद्रवतीसुतः ।
प्रगृह्य विपुलं बाहुं सहदेवः प्रतापवान् ॥ २.९२.७० ॥
पार्थाने असे म्हटल्यावर, माद्रीचा श्रीमान पुत्र प्रतापी सहदेव याने आपला विशाल बाहू उचलला.
2.92.71
सौबलस्य वधप्रेप्सुरिदं वचनमब्रवीत् ।
क्रोधसंरक्तनयनो निश्वस्य च मुहुर्मुहुः ॥ २.९२.७१ ॥
सौबलाचा (शकुनीचा) वध करू इच्छिणारा तो हे वचन बोलला. क्रोधाने लालसर झालेल्या डोळ्यांनी तो वारंवार उसासे टाकत होता.
2.92.72
यानक्षान्मन्यसे मूढ गान्धाराणां यशोहर ।
नैते ह्यक्षाः शिता वाणास्त्वयैते समरे धृताः ॥ २.९२.७२ ॥
अरे मूर्खा, गांधारांचे यश हरण करणाऱ्या, तू ज्यांना फासे समजतोस ते फासे नाहीत. तू युद्धात धरलेले हे तीक्ष्ण बाण आहेत.
2.92.73
यथा चैवोक्तवान्भीमस्त्वामुद्दिश्य सबान्धवम् ।
कर्ताऽहं कर्मणा चास्य कुरुकार्याणि सर्वशः।
यदि स्थस्यासि सङ्ग्रामे क्षत्रधर्मेण सौबल ॥ २.९२.७३ ॥
भीमाने तुला आणि तुझ्या बांधवांना उद्देशून जसे सांगितले, तसेच मी माझ्या कर्माने कुरुकार्ये पूर्णपणे करीन. हे सौबलपुत्रा, जर तू क्षत्रधर्मानुसार युद्धात उभा राहशील तर…
2.92.74
सहदेववचः श्रुत्वा नकुलोऽपि विशाम्पते ।
दर्शनीयतमो नॄणामिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९२.७४ ॥
हे प्रजाधिपती, सहदेवाचे वचन ऐकून नकुलानेही, मनुष्यांमध्ये अत्यंत आदरणीय असलेल्याने, हे वचन सांगितले.
2.92.75
सुतेयं यज्ञसेनस्य द्यूतेऽस्मिन्धृतराष्ट्रजैः ।
यैर्वाचः श्राविता रूक्षा धूर्तैर्दुर्योधनप्रियैः ॥ २.९२.७५ ॥
ही यज्ञसेनाची (द्रुपदाची) कन्या आहे. या द्यूतात धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनी, दुर्योधनाला प्रिय असलेल्या त्या धूर्तांनी, हिला कठोर शब्द ऐकवले.
2.92.76
धार्तराष्ट्रान्सुदुर्वृत्तान्मुमूर्षून्कालचोदितान् ।
दर्शयिष्यामि भूयिष्ठमहं वैवस्वतक्षयम् ॥ २.९२.७६ ॥
मरणाची इच्छा करणाऱ्या, कालाने प्रेरित झालेल्या त्या अत्यंत दुराचारी धृतराष्ट्रपुत्रांना मी यमलोक पुष्कळ दाखवीन.
2.92.77
उलूकं च दुरात्मानं सौबलस्य प्रियं सुतम् ।
हन्ताऽहमस्मि समरे मम शत्रुं नराधमम् ॥ २.९२.७७ ॥
सौबलाचा (शकुनीचा) प्रिय पुत्र दुरात्मा उलूक, माझा शत्रू जो नराधम, त्याला मी युद्धात ठार मारणारा आहे.
2.92.78
निदेशाद्धर्मराजस्य द्रौपद्याः पदवीं चरन् ।
नर्धार्तराष्टां पृथिवीं कर्तास्मि नचिरादिवा ॥ २.९२.७८ ॥
धर्मराजाच्या आज्ञेने आणि द्रौपदीच्या मार्गाचे अनुसरण करत मी लवकरच धृतराष्ट्रपुत्रांशिवाय पृथ्वी करीन.
2.92.79
यस्माच्चोरुं दर्शयसे यस्माच्चोरुं निरीक्षसे ।
तस्मात्तव ह्यधर्मिष्ठ ऊरौ मृत्युर्भविष्यति ॥ २.९२.७९ ॥
तू तुझी मांडी दाखवतोस आणि माझ्या मांडीकडे पाहतोस, म्हणून हे अधर्मिष्ठा, तुझा मृत्यू तुझ्या मांडीवरच येईल.
2.92.80
यस्माच्चैवं क्लेशयति भ्राता ते मां दुरात्मवान् ।
तस्मादुधिरमेवास्य पास्यते वै वृकोदरः ॥ २.९२.८० ॥
तुझा दुरात्मा भाऊ मला असा छळतो, म्हणून वृकोदर त्याचेच रक्त पिईल.
2.92.81
इमं च पापिष्ठमतिं कर्णं समुतबान्धवम् ।
सामात्यं सपरीवारं हनिष्यति धनञ्जयः ॥ २.९२.८१ ॥
या अत्यंत पापी बुद्धीच्या कर्णाला, त्याचे बांधव, अमात्य आणि परिवारासह धनंजय ठार मारील.
2.92.82
क्षुद्रधर्मं नैकृतिकं शकुनिं पापचेतसम् ।
सहदेवो रणे क्रुद्धो हनिष्यति सबान्धवम् ॥ २.९२.८२ ॥
क्षुद्र आचरणाच्या, कपटी, पापी चित्ताच्या शकुनीला, युद्धात क्रोधित सहदेव बांधवांसह ठार मारील.
2.92.83
एवमुक्ते तु वचने द्रौपद्या धर्मशीलया ।
ततोऽन्तरिक्षात्सुमहत्पुष्पवर्षमवापततम् ॥ २.९२.८३ ॥
धर्मशील द्रौपदीने असे वचन उच्चारल्यावर आकाशातून अत्यंत मोठी पुष्पवृष्टी झाली.
2.92.84
तेषां तु वचनं श्रुत्वा नोचुस्तत्र सभासदः ।
अर्जुनस्य भयाद्राजन्नभून्निश्शब्दमत्र वै ॥ २.९२.८४ ॥
त्यांचे बोल ऐकून तेथील सभासद काही बोलले नाहीत. हे राजा, अर्जुनाच्या भीतीने तेथे निःशब्दता पसरली.