મહાભારત · અધ્યાય 2.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.93.1
द्रौपद्या वचनं श्रुत्वा चुकोपाथ धनञ्जयः ।
स तदा क्रोधताम्राक्ष इदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९३.१ ॥
દ્રૌપદીના વચન સાંભળીને ધનંજય ક્રોધે ભરાયા. ત્યારે ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા તેમણે આ વચન કહ્યું.
2.93.2
अयं तु मां वारयते धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षो धनुरादाय वीर्यवान् ॥ २.९३.२ ॥
'આ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર મને રોકે છે' એમ કહીને, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા પરાક્રમીએ ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
2.93.3
सव्यसाची समुत्पत्य ताञ्छत्रून्समुदैक्षत ।
उद्यतं फल्गुनं तत्र ददृशुः सर्वपार्थिवाः ॥ २.९३.३ ॥
સવ્યસાચી ઊભા થઈને તે શત્રુઓને ધ્યાનથી જોયા. ત્યાં સર્વ રાજાઓએ ઉદ્યત ફાલ્ગુનને જોયો.
2.93.4
युगान्ते सर्वलोकांस्तु दहन्तमिव पावकम् ।
वीक्षमाणं धनुष्पामिं हन्तुकामं मुहुर्मुहुः ॥ २.९३.४ ॥
યુગના અંતે સર્વ લોકોને બાળતા અગ્નિની જેમ, ધનુષ્ય હાથમાં લઈ વારંવાર જોતા, પ્રહાર કરવાની ઇચ્છાથી.
2.93.5
हन्तुकामं पशून्क्रुद्धं रुद्रं दक्षक्रतौ यथा ।
तथाभूतं नरं दृष्ट्वा विषेदुस्तत्र मानवाः ॥ २.९३.५ ॥
દક્ષના યજ્ઞમાં પશુઓને મારવા ઇચ્છતા ક્રુદ્ધ રુદ્ર જેવા તે મનુષ્યને જોઈને ત્યાંના લોકો ખિન્ન થયા.
2.93.6
धनञ्जयस्यव वीर्यज्ञा निराशा जीविते तदा ।
मृतभूता भवन्सर्वे नेत्रैरनिमिषैरिव ॥ २.९३.६ ॥
ધનંજયનું પરાક્રમ જાણનારા સૌ ત્યારે જીવનની આશા ગુમાવીને મૃતપ્રાય થઈ ગયા અને અનિમેષ નેત્રે જોતા રહ્યા.
2.93.7
अर्जुनं धर्मपुत्रं च समुदैक्षन्त पार्थिवाः ।
क्रुद्धं तदाऽर्जुनं दृष्ट्वा पृथिवी च चचाल ह ॥ २.९३.७ ॥
રાજાઓએ અર્જુન અને ધર્મપુત્રને ધ્યાનથી જોયા. ત્યારે ક્રોધિત અર્જુનને જોઈને પૃથ્વી પણ ધ્રૂજી ઊઠી.
2.93.8
खेचराणि च भूतानि वित्रेसुर्वै भयार्दिताः ।
नादित्यो विरराजाथ नापि वान्ति च मारुताः। ॥ २.९३.८ ॥
આકાશમાં વિચરતાં પ્રાણીઓ પણ ભયથી પીડિત થઈ ધ્રૂજી ઊઠ્યાં. ત્યારે સૂર્ય ચમક્યો નહીં, પવન પણ વાયો નહીં.
2.93.9
न चन्द्रो न च नक्षत्रं द्यौर्दिशोन न विभान्ति ह ।
सर्वमाविद्धमभवज्जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ २.९३.९ ॥
ન ચંદ્ર, ન નક્ષત્રો; આકાશ અને દિશાઓ પણ પ્રકાશી નહીં. ચર અને અચર સમગ્ર જગત વ્યાકુળ થઈ ગયું.
2.93.10
उत्पतन्स वभौ पार्तो दिवाकर इवाम्बरे। ॥ २.९३.१० ॥
ઊછળીને ઊંચે ગયેલા પાર્થ આકાશમાં સૂર્યની જેમ ઝળહળ્યા.
2.93.11
पार्थं दृष्ट्वा क्रुद्धं कालान्तकयमोपमम् ।
भीमसेनो मुदा युक्तो युद्धायैव मनो दधे ॥ २.९३.११ ॥
ક્રોધિત પાર્થને કાળ, અંતક અને યમ સમાન જોઈને ભીમસેને હર્ષપૂર્વક યુદ્ધમાં જ મન લગાવ્યું.
2.93.12
पाञ्चाली च ददर्शाथ सुसङ्क्रुद्धं धनञ्जयम् ।
हन्तुकामं रिपून्मर्वान्सुपर्णमिव पन्नगान् ॥ २.९३.१२ ॥
પાંચાલીએ પણ ત્યારે અત્યંત ક્રોધિત ધનંજયને જોયો; શત્રુઓને મારવાની ઇચ્છાથી, ગરુડ સર્પોને જોતો હોય તેમ.
2.93.13
दुष्प्रेक्षः सोऽभवत्क्रुद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ।
तं दृष्ट्वा तेजसा युक्तं विव्यधुः पुरवासिनः ॥ २.९३.१३ ॥
ક્રોધથી તે યુગાંતની અગ્નિ જેમ બળતો, જોવા મુશ્કેલ બની ગયો. તેજથી યુક્ત તેને જોઈ નગરવાસીઓ ભયભીત થયા.
2.93.14
उत्पतन्तं तु वेगेन ततो दृष्ट्वा धनञ्जयम् ।
जग्राह स तदा राजा पुरुहूतो यथा हरिम् ॥ २.९३.१४ ॥
વેગથી ઊછળતા ધનંજયને જોઈ ત્યારે રાજાએ પુરુહૂત ઇન્દ્રે હરિને પકડ્યો હતો તેમ તેને પકડી લીધો.
2.93.15
उवाच स घृणी ज्येष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
मा पार्थ साहसं कार्षीर्मा विनाशं गमेद्यशः ॥ २.९३.१५ ॥
ત્યારે દયાળુ જ્યેષ્ઠ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે કહ્યું, "હે પાર્થ, સાહસ ન કર; તારી કીર્તિ નષ્ટ ન થાય."
2.93.16
अहमेतान्पापकृतो द्यूतज्ञान्दग्धुमुत्सहे ।
कन्त्त्वसत्यगतिं दृष्ट्वा क्रोधो नाशमुपैति मे ॥ २.९३.१६ ॥
હું આ પાપીઓને, જુગારવિદ્યા જાણનારાઓને, બાળી નાખવા ઉત્સુક છું. તેમની અસત્ય ગતિ જોઈને મારો ક્રોધ શમે છે.
2.93.17
त्वमिमं जगतोऽर्थे वै कोपं संयच्छ पाण्डव ॥ २.९३.१७ ॥
હે પાંડવ, આ જગતના હિત માટે તું આ ક્રોધને સંયમમાં રાખ.
2.93.18
एवमुक्तस्तदा राज्ञा पाण्डवोऽथ धनञ्जयः ।
क्रोधं संशमयन्पार्थो धार्तराष्ट्रं प्रति स्थितः ॥ २.९३.१८ ॥
રાજાએ આમ કહેતા, પાંડવ ધનંજયે ક્રોધ શમાવ્યો અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો તરફ મોં રાખીને સ્થિર ઊભો રહ્યો.
2.93.19
तस्मिन्वीरे प्रशान्ते तु पाण्डवे फल्गुने पुनः ।
सुसम्प्रहृष्टमभवज्जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ २.९३.१९ ॥
તે વીર પાંડુપુત્ર ફાલ્ગુન ફરી શાંત થતાં સ્થાવર-જંગમ સમગ્ર જગત અતિશય હર્ષિત થયું.
2.93.20
वारितं च तथा दृष्ट्वा भ्रात्रा पार्थं वृकोदरः ।
बभूव विमना राजन्नभून्निश्शब्दमत्र वै ॥ २.९३.२० ॥
ભાઈ દ્વારા પાર્થને આ રીતે રોકાયેલો જોઈ, હે રાજન્, વૃકોદર ખિન્ન થયો અને ત્યાં સંપૂર્ણ મૌન થયો.
2.93.21
ततो राज्ञो धृतराष्ट्रस्य गेहे ।
गोमायुरुच्चैर्व्याहरदग्निहोत्रे।
तं रासभाः प्रत्यभाषन्त राज-
न्समन्ततः पक्षिणश्चैव रौद्राः ॥ २.९३.२१ ॥
ત્યારે રાજા ધૃતરાષ્ટ્રના ઘરમાં, અગ્નિહોત્ર પાસે એક શિયાળ જોરથી ચીસ પાડી ઊઠ્યું. હે રાજન્, ચારે બાજુથી ગધેડાં તેનો પ્રતિઉત્તર આપવા લાગ્યાં, અને ભયંકર પક્ષીઓ પણ.
2.93.22
तं वै शब्दं विदुरस्तत्त्ववेदी ।
शुश्राव घोरं सुबलात्मजा च।
भीष्मो द्रोणो गौतमश्चापि विद्वान् ।
स्वस्तिस्वस्तीत्यपि चैवाहुरुच्चैः ॥ २.९३.२२ ॥
તે ભયંકર અવાજ તત્ત્વજ્ઞ વિદુરે સાંભળ્યો; સુબલની પુત્રીએ પણ સાંભળ્યો. ભીષ્મ, દ્રોણ અને વિદ્વાન ગૌતમ પણ 'સ્વસ્તિ, સ્વસ્તિ' એમ જોરથી બોલ્યા.
2.93.23
ततो गान्धारी विदुरश्चापि विद्वां-
स्तमुत्पातं घोरमालक्ष्य राज्ञे।
निवेदयामासतुरार्तवत्तदा ।
ततो राजा वाक्यमिदं बभाषे ॥ २.९३.२३ ॥
ત્યારે ગાંધારી અને વિદ્વાન વિદુરે તે ભયંકર અપશુકન જોઈને વ્યાકુળ થઈ રાજાને નિવેદન કર્યું. ત્યારે રાજાએ આ વચન કહ્યું.
2.93.24
हतोऽसि दुर्योधन मन्दबुद्धे ।
यस्त्वं सभायां कुरुपुङ्गवानाम्।
स्त्रियं समाभाषसि दुर्विनीत ।
विशेषतो द्रौपदीं धर्मपत्नीम् ॥ २.९३.२४ ॥
હે મંદબુદ્ધિ દુર્યોધન, તું નાશ પામ્યો છે. કુરુશ્રેષ્ઠોની સભામાં તું એક સ્ત્રી સાથે, ખાસ કરીને ધર્મપત્ની દ્રૌપદી સાથે, વાત કરે છે, હે દુર્વિનીત.
2.93.25
एवमुक्त्वा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
हितान्वेषी बान्धवानामपायात्।
कृष्णां पाञ्चालीमब्रवीत्सान्त्वपूर्वं ॥ २.९३.२५ ॥
આમ કહીને, બંધુઓના વિનાશથી હિત ઇચ્છતા બુદ્ધિમાન ધૃતરાષ્ટ્રે પાંચાલી કૃષ્ણાને પહેલાં સાંત્વનાભર્યા શબ્દોમાં કહ્યું.
2.93.26
विमृश्यैतत्प्रज्ञया तत्त्वबुद्धिः ।
वरं वृणीष्व पाञ्चालि मत्तो यदभिवाञ्छसि। ॥ २.९३.२६ ॥
આને પ્રજ્ઞાથી વિચારીને, તત્ત્વબુદ્ધિવાળો તે બોલ્યો: હે પાંચાલી, મારી પાસેથી જે ઇચ્છે છે તે વર માગી લે.
2.93.27
वधूनां हि विशिष्टा मे त्वं धर्मपरमा सती ।
ददासि चेद्वरं मह्यंवृणोमि भरतर्षभ।
सर्वधर्मानुगः श्रीमानदासोऽस्तु युधिष्ठिरः ॥ २.९३.२७ ॥
પુત્રવધૂઓમાં તું મારી શ્રેષ્ઠ છે, ધર્મમાં પરમ નિષ્ઠાવાળી સતી. જો તું મને વર આપે, તો હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હું માગું છું કે સર્વ ધર્મોને અનુસરનાર શ્રીમાન યુધિષ્ઠિર દાસ ન થાય.
2.93.28
मनस्विनमजानन्तो मैवं ब्रूयुः कुमारकाः ।
एतं वै दासपुत्रेति प्रतिविन्ध्यं ममात्मजम् ॥ २.९३.२८ ॥
મનસ્વીને ન ઓળખતા બાળકો એવું ન કહે: આ મારો પુત્ર પ્રતિવિંધ્ય દાસપુત્ર છે.
2.93.29
राजपुत्रः पुरा भूत्वा यथा नान्यः पुमान्क्वचित् ।
लालितो दासपुत्रत्वं पश्यन्नश्येद्धि भारत ॥ २.९३.२९ ॥
પહેલાં રાજપુત્ર થઈને, બીજા કોઈ પુરુષની જેમ કદી લાડમાં ઉછરેલો, તે પોતાને દાસપુત્ર થયેલો જોઈને ખરેખર નાશ પામશે, હે ભારત.
2.93.30
एवं भवतु कल्याणि यथा त्वमभिभाषसे ।
द्वितीयं ते वरं भद्रे ददानि वरयस्व ह।
मनो हि मे वितरति नैकं त्वं वरमर्हसि ॥ २.९३.३० ॥
એમ જ થાઓ, કલ્યાણી, જેમ તું કહે છે. ભદ્રે, હું તને બીજો વર આપું છું; તે પસંદ કર. મારું મન એક જ વરમાં સ્થિર નથી; તું તેને યોગ્ય છે.
2.93.31
सरथौ सघनुष्कौ न भीमसेनधनञ्जयौ ।
यमौ च वरये राजन्नदासान्स्ववशानहम् ॥ २.९३.३१ ॥
હે રાજન, રથ અને ધનુષ્ય સહિત ભીમસેન અને ધનંજયને હું માંગતી નથી; આ જોડિયા ભાઈઓને પણ નહીં. તેઓ દાસ ન રહે, સ્વતંત્ર રહે એવું હું માંગું છું.
2.93.32
तथाऽस्तु ते महाभागे यथा त्वं नन्दिनीच्छसि ।
तृतीयं वरयास्मत्तो नासि द्वाभ्यां सुसंस्कृता। ॥ २.९३.३२ ॥
એમ જ થાઓ, મહાભાગે, જેમ તું ઇચ્છે છે. અમારી પાસેથી ત્રીજો વર માંગ; તું બે વડે જ સન્માનિત થઈ નથી.
2.93.33
त्वं हि सर्वस्नुषाणां मे श्रेयसी धर्मचारिणी ।
लोभो धर्मस्य नाशाय भगवन्नाहमुत्सहे।
अनर्हा वरमादातुं तृतीयं राजसत्तम ॥ २.९३.३३ ॥
તું મારી બધી પુત્રવધૂઓમાં શ્રેષ્ઠ અને ધર્મનું આચરણ કરનારી છે. લોભ ધર્મના નાશનું કારણ છે; ભગવન્, હું તેને તૈયાર નથી. હે રાજશ્રેષ્ઠ, ત્રીજો વર લેવા માટે હું અયોગ્ય છું.
2.93.34
एकामाहुर्वैश्यवरं द्वौ तु क्षत्रस्त्रियो वरौ ।
त्रयस्तु राज्ञो राजेन्द्र ब्राह्मणस्य शतं वराः ॥ २.९३.३४ ॥
વૈશ્યને એક વર, ક્ષત્રિય સ્ત્રીને બે વર કહેવાય છે; પણ રાજાને ત્રણ અને બ્રાહ્મણને સો વર છે, હે રાજેન્દ્ર.
2.93.35
पापीयांस इमे भूत्वा सन्तीर्णाः पतयो मम ।
वेत्स्यन्ति चैव भद्राणि राजन्पुण्येन कर्मणा ॥ २.९३.३५ ॥
મારા આ પતિઓ, પાપી બનીને, સંકટમાંથી પાર ઊતર્યા છે; હે રાજન, પુણ્યકર્મથી તેઓ કલ્યાણ પામશે.