महाभारत · अध्याय 2.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.93.1
द्रौपद्या वचनं श्रुत्वा चुकोपाथ धनञ्जयः ।
स तदा क्रोधताम्राक्ष इदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९३.१ ॥
द्रौपदीचे वचन ऐकून धनंजय संतापला. तेव्हा क्रोधाने लाल झालेल्या डोळ्यांनी तो असे म्हणाला.
2.93.2
अयं तु मां वारयते धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षो धनुरादाय वीर्यवान् ॥ २.९३.२ ॥
'हा धर्मराज युधिष्ठिर मला अडवत आहे' असे म्हणून, क्रोधाने लाल डोळ्यांचा तो पराक्रमी धनुष्य घेऊन उभा राहिला.
2.93.3
सव्यसाची समुत्पत्य ताञ्छत्रून्समुदैक्षत ।
उद्यतं फल्गुनं तत्र ददृशुः सर्वपार्थिवाः ॥ २.९३.३ ॥
सव्यसाची उठून उभा राहिला आणि त्या शत्रूंकडे रोखून पाहू लागला. तेथे सर्व राजांनी उठलेल्या फाल्गुनाला पाहिले.
2.93.4
युगान्ते सर्वलोकांस्तु दहन्तमिव पावकम् ।
वीक्षमाणं धनुष्पामिं हन्तुकामं मुहुर्मुहुः ॥ २.९३.४ ॥
युगाच्या अंती सर्व लोक जाळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे, धनुष्य हाती घेऊन वारंवार पाहणारा, प्रहार करू इच्छिणारा.
2.93.5
हन्तुकामं पशून्क्रुद्धं रुद्रं दक्षक्रतौ यथा ।
तथाभूतं नरं दृष्ट्वा विषेदुस्तत्र मानवाः ॥ २.९३.५ ॥
दक्षाच्या यज्ञात पशूंना मारू इच्छिणाऱ्या क्रुद्ध रुद्रासारख्या त्या माणसाला पाहून तेथील लोक खिन्न झाले.
2.93.6
धनञ्जयस्यव वीर्यज्ञा निराशा जीविते तदा ।
मृतभूता भवन्सर्वे नेत्रैरनिमिषैरिव ॥ २.९३.६ ॥
धनंजयाचे पराक्रम जाणणारे सर्व तेव्हा जीवनाविषयी निराश होऊन मृतवत झाले आणि निश्चल नेत्रांनी पाहू लागले.
2.93.7
अर्जुनं धर्मपुत्रं च समुदैक्षन्त पार्थिवाः ।
क्रुद्धं तदाऽर्जुनं दृष्ट्वा पृथिवी च चचाल ह ॥ २.९३.७ ॥
राजांनी अर्जुनाकडे आणि धर्मपुत्राकडे एकाग्रतेने पाहिले. तेव्हा क्रुद्ध अर्जुनाला पाहून पृथ्वीही कंपित झाली.
2.93.8
खेचराणि च भूतानि वित्रेसुर्वै भयार्दिताः ।
नादित्यो विरराजाथ नापि वान्ति च मारुताः। ॥ २.९३.८ ॥
आकाशात विहार करणारे प्राणीही भयाने पीडित होऊन कंपित झाले. तेव्हा सूर्य तळपला नाही, वारेही वाहिले नाहीत.
2.93.9
न चन्द्रो न च नक्षत्रं द्यौर्दिशोन न विभान्ति ह ।
सर्वमाविद्धमभवज्जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ २.९३.९ ॥
चंद्र नाही, नक्षत्रे नाहीत; आकाश आणि दिशाही तेजाने चमकल्या नाहीत. चर आणि अचर सर्व जग क्षुब्ध झाले.
2.93.10
उत्पतन्स वभौ पार्तो दिवाकर इवाम्बरे। ॥ २.९३.१० ॥
वर झेपावलेला पार्थ आकाशात सूर्यासारखा तळपला.
2.93.11
पार्थं दृष्ट्वा क्रुद्धं कालान्तकयमोपमम् ।
भीमसेनो मुदा युक्तो युद्धायैव मनो दधे ॥ २.९३.११ ॥
क्रुद्ध पार्थाला काल, अंतक आणि यम यांच्यासारखा पाहून भीमसेनाने आनंदाने युद्धाचाच निश्चय केला.
2.93.12
पाञ्चाली च ददर्शाथ सुसङ्क्रुद्धं धनञ्जयम् ।
हन्तुकामं रिपून्मर्वान्सुपर्णमिव पन्नगान् ॥ २.९३.१२ ॥
पांचाली देखील तेव्हा अत्यंत क्रुद्ध धनंजयाला पाहती झाली; शत्रूंना मारण्याच्या इच्छेने, गरुड सर्पांकडे पाहतो तसा.
2.93.13
दुष्प्रेक्षः सोऽभवत्क्रुद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ।
तं दृष्ट्वा तेजसा युक्तं विव्यधुः पुरवासिनः ॥ २.९३.१३ ॥
क्रोधाने तो युगान्तातील अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित होऊन पाहवत नव्हता झाला. तेजाने युक्त त्याला पाहून नगरवासी भयभीत झाले.
2.93.14
उत्पतन्तं तु वेगेन ततो दृष्ट्वा धनञ्जयम् ।
जग्राह स तदा राजा पुरुहूतो यथा हरिम् ॥ २.९३.१४ ॥
वेगाने उसळणाऱ्या धनंजयाला पाहून राजाने पुरुहूत इंद्राने हरीला धरावे तसे त्याला धरले.
2.93.15
उवाच स घृणी ज्येष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
मा पार्थ साहसं कार्षीर्मा विनाशं गमेद्यशः ॥ २.९३.१५ ॥
तेव्हा दयाळू ज्येष्ठ धर्मराज युधिष्ठिर म्हणाला, "हे पार्था, साहस करू नकोस; तुझी कीर्ती नष्ट होऊ नये."
2.93.16
अहमेतान्पापकृतो द्यूतज्ञान्दग्धुमुत्सहे ।
कन्त्त्वसत्यगतिं दृष्ट्वा क्रोधो नाशमुपैति मे ॥ २.९३.१६ ॥
मी या पापी, द्यूतविद्या जाणणाऱ्यांना जाळण्यास उत्सुक आहे. त्यांची असत्य गती पाहून माझा क्रोध शमतो.
2.93.17
त्वमिमं जगतोऽर्थे वै कोपं संयच्छ पाण्डव ॥ २.९३.१७ ॥
हे पांडवा, या जगाच्या हितासाठी तू हा क्रोध आवर.
2.93.18
एवमुक्तस्तदा राज्ञा पाण्डवोऽथ धनञ्जयः ।
क्रोधं संशमयन्पार्थो धार्तराष्ट्रं प्रति स्थितः ॥ २.९३.१८ ॥
राजाने असे सांगितल्यावर पांडव धनंजयाने क्रोध शमवला आणि धृतराष्ट्राच्या पुत्रांकडे तोंड करून तो स्थिर उभा राहिला.
2.93.19
तस्मिन्वीरे प्रशान्ते तु पाण्डवे फल्गुने पुनः ।
सुसम्प्रहृष्टमभवज्जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ २.९३.१९ ॥
त्या वीर पाण्डुपुत्र फल्गुनाचे पुन्हा शांत होणे झाल्यावर स्थावर-जंगम जग अत्यंत हर्षित झाले.
2.93.20
वारितं च तथा दृष्ट्वा भ्रात्रा पार्थं वृकोदरः ।
बभूव विमना राजन्नभून्निश्शब्दमत्र वै ॥ २.९३.२० ॥
भावाने पार्थाला असे अडवलेले पाहून, हे राजा, वृकोदर खिन्न झाला आणि तेथे पूर्णपणे मौन राहिला.
2.93.21
ततो राज्ञो धृतराष्ट्रस्य गेहे ।
गोमायुरुच्चैर्व्याहरदग्निहोत्रे।
तं रासभाः प्रत्यभाषन्त राज-
न्समन्ततः पक्षिणश्चैव रौद्राः ॥ २.९३.२१ ॥
नंतर राजा धृतराष्ट्राच्या घरात, अग्निहोत्रापाशी एक कोल्हा मोठ्याने ओरडला. हे राजा, त्याला चहूकडून गाढवांनी प्रत्युत्तर दिले; भयंकर पक्षीही तसेच.
2.93.22
तं वै शब्दं विदुरस्तत्त्ववेदी ।
शुश्राव घोरं सुबलात्मजा च।
भीष्मो द्रोणो गौतमश्चापि विद्वान् ।
स्वस्तिस्वस्तीत्यपि चैवाहुरुच्चैः ॥ २.९३.२२ ॥
तो भयंकर आवाज तत्त्वज्ञ विदुराने ऐकला; सुबलाची कन्या (गांधारी) यानेही ऐकला. भीष्म, द्रोण आणि विद्वान गौतम (कृप) हेही 'स्वस्ति, स्वस्ति' असे मोठ्याने म्हणू लागले.
2.93.23
ततो गान्धारी विदुरश्चापि विद्वां-
स्तमुत्पातं घोरमालक्ष्य राज्ञे।
निवेदयामासतुरार्तवत्तदा ।
ततो राजा वाक्यमिदं बभाषे ॥ २.९३.२३ ॥
मग गांधारी आणि विद्वान विदुर यांनी त्या भयंकर अपशकुनाचे निरीक्षण करून व्याकुळ होऊन राजाला निवेदन केले. तेव्हा राजा हे वचन बोलला.
2.93.24
हतोऽसि दुर्योधन मन्दबुद्धे ।
यस्त्वं सभायां कुरुपुङ्गवानाम्।
स्त्रियं समाभाषसि दुर्विनीत ।
विशेषतो द्रौपदीं धर्मपत्नीम् ॥ २.९३.२४ ॥
हे मंदबुद्धी दुर्योधना, तू नष्ट झाला आहेस. कुरुश्रेष्ठांच्या सभेत एका स्त्रीशी, विशेषतः धर्मपत्नी द्रौपदीशी, तू बोलत आहेस, हे दुर्विनीता.
2.93.25
एवमुक्त्वा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
हितान्वेषी बान्धवानामपायात्।
कृष्णां पाञ्चालीमब्रवीत्सान्त्वपूर्वं ॥ २.९३.२५ ॥
असे बोलून, बांधवांच्या नाशापासून हित इच्छिणारा बुद्धिमान धृतराष्ट्र पांचाली कृष्णेला प्रथम सांत्वनपर शब्दांत म्हणाला.
2.93.26
विमृश्यैतत्प्रज्ञया तत्त्वबुद्धिः ।
वरं वृणीष्व पाञ्चालि मत्तो यदभिवाञ्छसि। ॥ २.९३.२६ ॥
हे प्रज्ञेने विचारून, तत्त्वबुद्धी असलेला तो म्हणाला: हे पांचाली, तू माझ्याकडून जे इच्छिशील तो वर माग.
2.93.27
वधूनां हि विशिष्टा मे त्वं धर्मपरमा सती ।
ददासि चेद्वरं मह्यंवृणोमि भरतर्षभ।
सर्वधर्मानुगः श्रीमानदासोऽस्तु युधिष्ठिरः ॥ २.९३.२७ ॥
सुनांमध्ये तूच माझी सर्वश्रेष्ठ आहेस, धर्मपरायण सती. तू मला वर दिलास तर, हे भरतर्षभा, मी मागतो की सर्व धर्मांचे पालन करणारा श्रीमान युधिष्ठिर दास न होवो.
2.93.28
मनस्विनमजानन्तो मैवं ब्रूयुः कुमारकाः ।
एतं वै दासपुत्रेति प्रतिविन्ध्यं ममात्मजम् ॥ २.९३.२८ ॥
मनस्वी पुरुषाला न ओळखणारी मुले असे म्हणू नयेत: हा माझा पुत्र प्रतिविंध्य दासपुत्र आहे.
2.93.29
राजपुत्रः पुरा भूत्वा यथा नान्यः पुमान्क्वचित् ।
लालितो दासपुत्रत्वं पश्यन्नश्येद्धि भारत ॥ २.९३.२९ ॥
पूर्वी राजपुत्र असून, इतर कोणत्याही पुरुषासारखे कधी लाड न झालेला, तो स्वतःला दासपुत्र म्हणून पाहिल्यावर खरोखर नष्ट होईल, हे भारता.
2.93.30
एवं भवतु कल्याणि यथा त्वमभिभाषसे ।
द्वितीयं ते वरं भद्रे ददानि वरयस्व ह।
मनो हि मे वितरति नैकं त्वं वरमर्हसि ॥ २.९३.३० ॥
तसेच होवो, कल्याणी, जसे तू बोलतेस. भद्रे, तुला दुसरा वर देतो; तो निवड. माझे मन एकाच वराने समाधानी नाही; तू (वर मागण्यास) योग्य आहेस.
2.93.31
सरथौ सघनुष्कौ न भीमसेनधनञ्जयौ ।
यमौ च वरये राजन्नदासान्स्ववशानहम् ॥ २.९३.३१ ॥
हे राजा, रथ व धनुष्य असलेल्या भीमसेन व धनंजयाला मी मागत नाही; या जुळ्या भावांनाही मागत नाही. ते दास न राहता स्वतंत्र असावेत अशी माझी मागणी आहे.
2.93.32
तथाऽस्तु ते महाभागे यथा त्वं नन्दिनीच्छसि ।
तृतीयं वरयास्मत्तो नासि द्वाभ्यां सुसंस्कृता। ॥ २.९३.३२ ॥
तसेच होवो, महाभागे, जसे तुला हवे. आमच्याकडून तिसरा वर माग; दोन वरांनीच तुझा सन्मान झाला नाही.
2.93.33
त्वं हि सर्वस्नुषाणां मे श्रेयसी धर्मचारिणी ।
लोभो धर्मस्य नाशाय भगवन्नाहमुत्सहे।
अनर्हा वरमादातुं तृतीयं राजसत्तम ॥ २.९३.३३ ॥
तू माझ्या सर्व सुनांमध्ये श्रेष्ठ आणि धर्माचरण करणारी आहेस. लोभ हा धर्माच्या नाशाचे कारण आहे; भगवन्, मी त्याला तयार नाही. हे राजश्रेष्ठा, तिसरा वर घेण्यास मी योग्य नाही.
2.93.34
एकामाहुर्वैश्यवरं द्वौ तु क्षत्रस्त्रियो वरौ ।
त्रयस्तु राज्ञो राजेन्द्र ब्राह्मणस्य शतं वराः ॥ २.९३.३४ ॥
वैश्याला एक वर, क्षत्रिय स्त्रीला दोन वर असे म्हणतात; पण राजाला तीन आणि ब्राह्मणाला शंभर वर असतात, हे राजेंद्रा.
2.93.35
पापीयांस इमे भूत्वा सन्तीर्णाः पतयो मम ।
वेत्स्यन्ति चैव भद्राणि राजन्पुण्येन कर्मणा ॥ २.९३.३५ ॥
माझे हे पती, पापी होऊनही, संकटातून तरून गेले आहेत; हे राजा, पुण्यकर्माने ते कल्याण प्राप्त करतील.