महाभारत · अध्याय 2.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.94.1
या नः श्रुता मनुष्येषु स्त्रियो रूपेण संमताः ।
तासामेतादृशं कर्म न कस्याश्चन शुश्रुम ॥ २.९४.१ ॥
मनुष्यांमध्ये रूपामुळे सन्मानित झालेल्या ज्या स्त्रियांविषयी आपण ऐकले आहे, त्यांपैकी कोणाचेही असे कर्म आपण ऐकलेले नाही.
2.94.2
क्रोधाविष्टेषु पार्थेषु धार्तराष्ट्रेषु चाप्यति ।
द्रौपदी पाण्डुपुत्राणां कृष्णा शान्तिरिहाभवत् ॥ २.९४.२ ॥
क्रोधाने भरलेल्या पार्थांमध्ये आणि धृतराष्ट्राच्या पुत्रांमध्येही, पांडुपुत्रांसाठी येथे कृष्णा द्रौपदीच शांती ठरली.
2.94.3
अप्लवेऽम्भसि मग्नानामप्रतिष्ठे निमज्जताम् ।
पाञ्चाली पाण्डुपुत्राणां नौरेषां पारगाऽभवत् ॥ २.९४.३ ॥
होडीविना पाण्यात बुडालेल्या, आधारशून्य बुडणाऱ्या पांडुपुत्रांसाठी पांचाली हीच पैलतीरी नेणारी नौका ठरली.
2.94.4
तद्वै श्रुत्वा भीमसेनः कुरुमध्येऽत्यमर्षणः ।
स्त्री गतिः पाण्डुपुत्राणामित्युवाच सुदुर्मनाः ॥ २.९४.४ ॥
हे ऐकून कुरूंच्या मध्ये अत्यंत संतप्त झालेला भीमसेन, अत्यंत खिन्न मनाने म्हणाला, "पांडुपुत्रांची गती स्त्री आहे काय?"
2.94.5
त्रीणि ज्योतींषि पुरुष इति वै देवलोऽब्रवीत् ।
अपत्यं कर्म विद्या च यतः सृष्टाः प्रजास्ततः ॥ २.९४.५ ॥
"पुरुषाला तीन ज्योती असतात असे देवलांनी सांगितले आहे—अपत्य, कर्म आणि विद्या; यांच्यापासूनच प्रजा निर्माण झाली."
2.94.6
अमेध्ये वै गतप्रामे शून्ये ज्ञातिभिरुज्झिते ।
देहे त्रितयमेवैतत्पुरुषस्योपयुज्यते ॥ २.९४.६ ॥
"शरीर अपवित्र झाले, गाव ओसाड व रिकामे झाले आणि नातेवाइकांनी सोडून दिले, तरीही पुरुषाला हीच तीन गोष्टी उपयोगी पडतात."
2.94.7
तन्नो ज्योतिरभिहतं दाराणामभिमर्शनात् ।
धनञ्जय कथं स्वित्स्यादपत्यमभिमृष्टजम् ॥ २.९४.७ ॥
हे धनंजया, स्त्रियांच्या अपमानामुळे आमचे तेज मालवले आहे; स्पर्श झालेल्या स्त्रीपासून जन्मलेली संतती कशी असेल?
2.94.8
न चैवोक्ता न चानुक्ता हीनतः परुषा गिरः ।
भारत प्रतिजल्पन्ति सदा तूत्तमपूरुषाः ॥ २.९४.८ ॥
हे भारता, उत्तम पुरुष हीन जनांच्या कठोर शब्दांना प्रत्युत्तर देत नाहीत; बोलले गेले असो वा नसो.
2.94.9
स्मरन्ति सुकृतान्येव न वैराणि कृतान्यपि ।
सन्तः प्रतिविजानन्तो लब्धसम्भावनाः स्वयम् ॥ २.९४.९ ॥
सज्जन केलेली सत्कृत्येच स्मरतात, केलेली वैरे नाही; सन्मान मिळाल्यावर ते स्वतःच त्याची परतफेड करतात.
2.94.10
इहैवैतानहं सर्वान्हन्मि शत्रून्समागतान् ।
अथ निष्क्रम्य राजेन्द्र समूलान्हन्मि भारत ॥ २.९४.१० ॥
येथेच जमलेल्या या सर्व शत्रूंना मी ठार करीन; किंवा हे राजेंद्रा, बाहेर पडून हे भारता, त्यांना समूळ नष्ट करीन.
2.94.11
किं नो विवदितेनेह किमुक्तेन च भारत ।
अद्यैवैतान्निहन्मीह प्रशाधि पृथिवीमिमाम् ॥ २.९४.११ ॥
हे भारता, येथे वाद करून आपल्याला काय लाभ? बोलूनही काय उपयोग? आजच यांना येथेच ठार करीन; आपण ही पृथ्वी शासन करा.
2.94.12
इत्युक्त्वा भीमसेनस्तु कनिष्ठैर्भ्रातृभिः सह ।
मृगमध्ये यथा सिंहो मुहुर्मुहुरुदैक्षत ॥ २.९४.१२ ॥
असे बोलून भीमसेन धाकट्या भावांसह, हरिणांमध्ये सिंहाप्रमाणे वारंवार इकडे-तिकडे पाहू लागला.
2.94.13
सान्त्व्यमानो वीक्षमाणः पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
खिद्यत्येव महाबाहुरन्तर्दाहेन वीर्यवान् ॥ २.९४.१३ ॥
अक्लिष्टकर्मा पार्थाने सांत्वन दिले जात असताही, पाहत असलेला तो महाबाहू वीर्यवान अंतर्दाहाने खिन्न होत होता.
2.94.14
क्रुद्धस्य तस्य स्रोतोभ्यः कर्णादिभ्यो नराधिप ।
सधूमः सस्फुलिङ्गार्चिः पावकः समजायत ॥ २.९४.१४ ॥
हे नराधिपा, क्रुद्ध झालेल्या त्याच्या छिद्रांतून, कानांसारख्या अवयवांतून धूर, ठिणग्या व ज्वालांसह अग्नी प्रकट झाला.
2.94.15
भ्रुकुटीकृतदुष्प्रेक्ष्यमभवत्तस्य तन्मुखम् ।
युगान्तकाले सम्प्राप्ते कृतान्तस्येव रूपिणः ॥ २.९४.१५ ॥
भुवया आक्रसल्यामुळे त्याचे ते मुख पाहण्यास कठीण झाले; जणू युगान्तकाल आला असून मूर्तिमंत कृतान्त (यम) उभा आहे.
2.94.16
युधिष्ठिरस्तमावार्य बाहुना बाहुशालिनम् ।
मैवमित्यब्रवीच्चैनं जोषमास्वेति भारत ॥ २.९४.१६ ॥
युधिष्ठिराने आपल्या बाहूने त्या बाहुशालीला रोखून 'असे करू नकोस' असे म्हटले; आणि हे भारता, त्याला 'शांतपणे बस' असेही म्हटले.
2.94.17
निवार्य च महाबाहुं कोपसंरक्तलोचनम् ।
पितरं समुपातिष्ठद्धृतराष्ट्रं कृताञ्जलिः ॥ २.९४.१७ ॥
क्रोधाने लाल झालेल्या डोळ्यांच्या त्या महाबाहूला रोखून, हात जोडून तो पिता धृतराष्ट्राजवळ येऊन उभा राहिला.