महाभारत · अध्याय 2.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.96.1
अनुज्ञातांस्तान्विदित्वा सरत्नधनसञ्जयान् ।
पाण्डवान्धार्तराष्ट्राणां कथमासीन्मनस्तदा ॥ २.९६.१ ॥
रत्ने, धन आणि संचय यांसह त्यांना निरोप दिला गेला हे कळल्यावर, पांडवांविषयी धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचे मन तेव्हा कसे झाले?
2.96.2
अनुज्ञातांस्तान्विदित्वा धृतराष्ट्रेण धीमता ।
राजन्दुः शासनः क्षिप्रं जगाम भ्रातरं प्रति ॥ २.९६.२ ॥
बुद्धिमान धृतराष्ट्राने त्यांना निरोप दिला हे जाणून, हे राजा, दुःशासन लगेच आपल्या भावाकडे गेला.
2.96.3
दुर्योधनं समासाद्य सामात्यं भरतर्षभ ।
दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९६.३ ॥
हे भरतर्षभ, अमात्यांसह दुर्योधनाजवळ पोहोचून, दुःखाने पीडित होऊन, हे भरतश्रेष्ठा, त्याने हे वचन सांगितले.
2.96.4
दुःखेनैतत्समानीतं स्थविरो नाशयत्यसौ ।
शत्रुसाद्गमयद्द्रव्यं तद्बुध्यध्वं महारथाः ॥ २.९६.४ ॥
हे धन मोठ्या कष्टाने जमवले होते; तो म्हातारा ते नाश करून शत्रूच्या हाती देत आहे. हे महारथांनो, हे समजून घ्या.
2.96.5
अथ दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः ।
मिथः सङ्गम्य सहिताः पाण्डवान्प्रति मानिनः ॥ २.९६.५ ॥
मग दुर्योधन, कर्ण आणि सुबलपुत्र शकुनी हेही एकत्र जमले, अभिमानाने पांडवांविरुद्ध.
2.96.6
वैचित्रवीर्यं राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ।
अभिगम्य त्वरायुक्ताः श्लक्ष्णं वचनमब्रुवन् ॥ २.९६.६ ॥
विचित्रवीर्याचा पुत्र, बुद्धिमान राजा धृतराष्ट्र यांच्याजवळ ते घाईने जाऊन मृदू शब्दांत बोलले.
2.96.7
न त्वयेदं श्रुतं राजन्यज्जगाद बृहस्पतिः ।
शक्रस्य नीतिं प्रवदन्विद्वान्देवपुरोहितः ॥ २.९६.७ ॥
राजा! इंद्राची नीती सांगताना देवपुरोहित विद्वान बृहस्पतीने जे सांगितले ते तुम्ही ऐकले नाही काय?
2.96.8
सर्वोपायैर्निहन्तव्याः शत्रवः शत्रुसूदन ।
पुरा युद्धाद्बलाद्वापि प्रकुर्वन्ति तवाहितम् ॥ २.९६.८ ॥
हे शत्रुसूदना! शत्रूंचा सर्व उपायांनी नाश करावा; ते युद्धाने किंवा बळाने तुमचे अहित करण्यापूर्वीच.
2.96.9
ते वयं पाण्डवधनैः सर्वान्सम्पूज्य पार्थिवान् ।
यदि तान्योधयिष्यामः किं वै निः परिहास्यति ॥ २.९६.९ ॥
पांडवांच्या धनाने सर्व राजांचा सन्मान करून जर आपण त्यांना युद्धात लढवले, तर पांडव आपल्याला सोडतील काय?
2.96.10
अहीनाशीविषान्क्रुद्धान्नाशाय समुपस्थितान् ।
कृत्वा कण्ठे च पृष्ठे च कः समुत्स्रष्टुमर्हति ॥ २.९६.१० ॥
नाशासाठी जवळ आलेल्या, कुपित विषारी सर्पांना गळ्यावर व पाठीवर ठेवून कोण त्यांना सोडू शकेल?
2.96.11
आत्तशस्त्रा रथगताः कुपितास्तात पाण्डवाः ।
निःशेषान्नः करिष्यन्ति क्रुद्धा ह्याशीविषा इव ॥ २.९६.११ ॥
हे तात! शस्त्रे घेऊन रथांवर बसलेले कुपित पांडव, कुपित विषारी सर्पांप्रमाणे आपला पूर्ण नाश करतील.
2.96.12
सन्नद्धो ह्यर्जुनो याति विधृत्य परमेषुधी ।
गाण्डीवं मुहुरादत्ते निःश्वसंश्च निरीक्षते ॥ २.९६.१२ ॥
कवच धारण केलेला अर्जुन दोन उत्तम भाते बांधून निघाला आहे; वारंवार गांडीव उचलतो आणि उसासे टाकत पाहतो.
2.96.13
गदां गुर्वी समुद्यम्य त्वरितश्च वृकोदरः ।
स्वरथं योजयित्वाऽशु निर्यात इति नः श्रुतम् ॥ २.९६.१३ ॥
जड गदा उचलून, वृकोदर (भीम) त्वरेने आपला रथ जुंपून लगेच निघाला, असे आम्ही ऐकले आहे.
2.96.14
नकुलः खह्गमादाय चर्म चाप्यर्धचन्द्रवत् ।
सहदेवश्च राजा च चक्रुराकारमिङ्गितैः ॥ २.९६.१४ ॥
नकुलाने तलवार आणि अर्धचंद्राकृती ढाल घेतली; सहदेव आणि राजा यांनीही खुणांनी आपला संकेत दाखवला.
2.96.15
ते त्वास्थाय रथान्सर्वे बहुशस्त्रपरिच्छदान् ।
अभिघ्नान्तो रथव्रातान्सेनायोगाय निर्ययुः ॥ २.९६.१५ ॥
ते सर्वजण अनेक शस्त्रांनी सज्ज रथांवर आरूढ होऊन, रथसमूहांवर प्रहार करत सेनेत सामील होण्यासाठी निघाले.
2.96.16
न क्षंस्यन्ते तथाऽस्माभिर्जातु विप्रकृता हि ते ।
द्रौपद्याश्च परिक्लेशं कस्तेषां क्षन्तुमर्हति ॥ २.९६.१६ ॥
आमच्याकडून अपमानित झालेले ते आम्हाला कधीच क्षमा करणार नाहीत; आणि द्रौपदीच्या क्लेशाची त्यांच्यासाठी कोण क्षमा करू शकेल?
2.96.17
न पश्यामि रणे क्रद्धुं बीभत्सुं प्रतिवारणम् ।
भीष्मो द्रोणश्च कर्णश्च द्रौणिश्च रथिनां वरः ॥ २.९६.१७ ॥
युद्धात क्रुद्ध झालेल्या बीभत्सूला (अर्जुनाला) अडवू शकेल असा कोणी मला दिसत नाही; भीष्म, द्रोण, कर्ण आणि रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला द्रोणपुत्रही.
2.96.18
कृपश्च वृषसेनश्च विकर्णश्च जयद्रथः ।
वाह्लीकः सोमदत्तश्च भूरिर्भूरिश्रवाः शलः ॥ २.९६.१८ ॥
कृप आणि वृषसेन, विकर्ण आणि जयद्रथ, वाह्लीक आणि सोमदत्त, भूरी, भूरिश्रवा आणि शल्यही.
2.96.19
शकुनिः ससुतश्चैव नृपाश्चान्ये च कौरवाः ।
नैते सर्वे रणोद्युक्ताः पार्थं सोढुमशक्नुवन् ॥ २.९६.१९ ॥
शकुनी आपल्या पुत्रासह, आणि इतर राजे व कौरव — हे सर्व युद्धास सिद्ध असूनही पार्थाला सहन करू शकत नाहीत.
2.96.20
अर्जुनेन समो लोके नास्ति वीर्ये धनुर्धरः ।
योऽर्जुनेनार्जुनस्तुल्यो द्विबाहुर्बहुबाहुना ॥ २.९६.२० ॥
जगात वीर्यात अर्जुनासारखा धनुर्धर नाही; अर्जुनासमान द्विबाहू बहुबाहूसमान आहे.
2.96.21
कस्त्वयोक्तः पुमान्वीरो बीभत्सुसमविक्रमः ।
तं ये व्रूहि महावीर्यं श्रोतुमिच्छामि पुत्रक ॥ २.९६.२१ ॥
तू ज्याचे वर्णन केलेस, जो वीर बीभत्सूच्या (अर्जुनाच्या) पराक्रमासारखा आहे — तो कोण? त्या महावीर्यवानाबद्दल मला सांग, पुत्रा; ऐकण्याची इच्छा आहे.
2.96.22
कार्तवीर्यस्य चरितं शृणु राजन्महात्मनः ।
अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥ २.९६.२२ ॥
राजा, महात्मा कार्तवीर्याचे चरित्र ऐक. अव्यक्तातून उत्पन्न झालेला ब्रह्मा, सर्व लोकांचा पितामह.
2.96.23
ब्रह्मणोऽत्रिः सुतो विद्वानत्रेः पुत्रो निशाकरः ।
सोमस्य तदु बुधः पुत्रो बुधस्य तु पुरूरवाः ॥ २.९६.२३ ॥
ब्रह्म्यापासून अत्री झाला; अत्रीचा विद्वान पुत्र निशाकर (चंद्र). सोमाचा पुत्र बुध, आणि बुधाचा पुत्र पुरूरवा.
2.96.24
तस्याप्यध सुतोऽप्यायुरायोस्तु नहुषः सुतः ।
नहुशस्य ययातिस्तु ययातेस्तनुजो यदुः ॥ २.९६.२४ ॥
त्याचा पुत्र आयु; आयूचा पुत्र नहुष. नहुषाचा पुत्र ययाती, आणि ययातीचा पुत्र यदू.
2.96.25
यदोः पुत्रो महाराज सहस्रैजेति विश्रुतः ।
सहसौजसुतो राजञ्छक्रदासेति विश्रुतः ॥ २.९६.२५ ॥
हे महाराज, यदूचा पुत्र सहस्रजित नावाने प्रसिद्ध झाला. हे राजा, सहस्रौजाचा पुत्र शक्रदास नावाने प्रसिद्ध झाला.
2.96.26
शक्रदानस्य दायादो हेहयो नाम पार्थिवः ।
हेहयस्याभवत्पुत्रो धर्मनेत्र इति श्रुतः ॥ २.९६.२६ ॥
शक्रदानाचा वंशज हैहय नावाचा राजा झाला. हैहयाचा पुत्र धर्मनेत्र नावाने प्रसिद्ध झाला.
2.96.27
धर्मनेत्रस्य तु कृती कृतवीर्यस्तु कार्तिजः ।
कृतवीर्यस्य तनयो ह्यर्जुनो बलिनां वरः ॥ २.९६.२७ ॥
धर्मनेत्राचा पुत्र कृती; कीर्तीचा पुत्र कृतवीर्य. कृतवीर्याचा पुत्र अर्जुन, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ.
2.96.28
स चार्जुनो महाराज तपो घोरं चकार ह ।
साग्रं वर्षायुतं जज्ञ इत्येवं मे श्रुतं पुरा ॥ २.९६.२८ ॥
हे महाराज, त्या अर्जुनाने घोर तप केले. पूर्ण दहा हजार वर्षे असे झाले, असे मी पूर्वी ऐकले आहे.
2.96.29
तथेयं पृथिवी राजन्सप्तद्वीपा सपत्तना ।
ससमुद्राकरा तात विधिनोग्रेण वै जिता ॥ २.९६.२९ ॥
तसेच, हे राजा, सात बेटे, नगरे, समुद्र आणि खाणींसह ही पृथ्वी, हे तात, त्या घोर विधीने खरोखर जिंकली गेली.
2.96.30
स चार्जुनोऽथ तेजस्वी तपः परमदुश्चरम् ।
दत्तमाराधयामास सोऽर्जुनोऽत्रिसुतं मुनिम् ॥ २.९६.३० ॥
नंतर तेजस्वी अर्जुनाने अत्यंत कठीण तप केले. त्या अर्जुनाने अत्रीच्या पुत्र मुनींना आराधून प्रसन्न केले.
2.96.31
तस्य दत्तो वरान्प्रादाच्चतुरः पार्थिवस्य वै ।
पूर्वं बाहुसहस्रं तु प्रार्थितः परमो वरः ॥ २.९६.३१ ॥
त्या राजाला दत्ताने चार वर दिले. प्रथम त्याने हजार बाहू मागितले; तोच परम वर होता.
2.96.32
अधर्मे प्रीयमाणस्य सद्भिस्तत्र निवारणम् ।
धर्मेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैव हि रञ्जनम् ॥ २.९६.३२ ॥
अधर्मात आनंद घेणाऱ्याला तेथे सज्जन अडवत असत. धर्माने पृथ्वी जिंकून धर्मानेच तिला रिझवले.
2.96.33
सङ्ग्रामान्सुबहून्कृत्वा हत्वा चारीन्सहस्रशः ।
सङ्ग्रामे यतमानस्य वधश्चैवाधिकाद्रणै ॥ २.९६.३३ ॥
पुष्कळ युद्धे करून हजारो शत्रू मारून, युद्धात प्रयत्न करणाऱ्याचा मृत्यूही अनेक रणांमध्येच झाला.
2.96.34
तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किल भारत ।
रथो ध्वजश्च सञ्जज्ञ इत्येवं मे श्रुतं परा ॥ २.९६.३४ ॥
हे भारता, युद्ध करताना त्याला हजार बाहू होते असे म्हणतात; त्याचा रथ आणि ध्वजही प्रकट झाले. असे मी परम रूपात ऐकले आहे.
2.96.35
तथेयं पृथिवी राजन्त्सप्तद्वीपा सपत्तना ।
ससमुद्राकरा तात विधिनोग्रेण वै जिता ॥ २.९६.३५ ॥
हे राजा, याचप्रमाणे ही पृथ्वी सात द्वीप, नगरे, समुद्र आणि खाणींसह, हे तात, कठोर विधीने जिंकली गेली.
2.96.36
चार्जुनोऽथ तेजस्वी सप्तद्वीपेश्वरो।़भवत् ।
च राजा महायज्ञानाजहार महाबलः।
प्रशशास महाबाहुर्महीं स च समा बहूः ॥ २.९६.३६ ॥
तेजस्वी अर्जुन सात द्वीपांचा स्वामी झाला. त्या महाबलवान राजाने महायज्ञ केले; त्या महाबाहूने बहुत वर्षे पृथ्वीवर शासन केले.
2.96.37
ततोऽर्जुनः कदाचिद्वै राजन्माहिष्मतीपतिः ।
नर्मदां भरतश्रेष्ठं तां तु दारैर्ययौ सह ॥ २.९६.३७ ॥
नंतर माहिष्मतीचा अधिपती अर्जुन एकदा, हे राजा, भरतश्रेष्ठा, आपल्या पत्नींसह त्या नर्मदा नदीकडे गेला.
2.96.38
ततस्तां स नदीं गत्वा प्रविश्यन्तर्जले तदा ।
कर्तुं राजञ्जलक्रीडां ततो राजोपचक्रमे ॥ २.९६.३८ ॥
नंतर तो त्या नदीकडे जाऊन, पाण्यात शिरून, हे राजा, जलक्रीडा करू लागला; मग राजाने ती सुरू केली.
2.96.39
तस्मिन्नेव ततः काले रावमो राक्षसैः सह ।
लङ्काया ईश्वरस्तात तं देशं प्रययौ बली ॥ २.९६.३९ ॥
त्याच वेळी लंकेचा अधिपती रावण, राक्षसांसह, हे तात, बलवान होऊन त्या प्रदेशाकडे गेला.
2.96.40
ततस्तमर्जुनं दृष्ट्वा नर्मदायां दशाननः ।
नित्यं क्रोधपरो धीरो वरदानेन मोहितः ॥ २.९६.४० ॥
नंतर नर्मदेत त्या अर्जुनाला पाहून दशानन, नेहमी क्रोधात तत्पर, धीर, वरदानाने मोहित झालेला.
2.96.41
अभ्यघावत्सुसङ्क्रुद्धो महेन्द्रं शम्बरो यथा ।
अर्जुनोऽप्यथ तं दृष्ट्वा रावणं प्रत्यवारयत् ॥ २.९६.४१ ॥
अत्यंत क्रुद्ध होऊन तो धावून गेला, शंबर इंद्रावर धावून गेल्याप्रमाणे; अर्जुनानेही त्याला पाहून रावणाला अडवले.
2.96.42
ततस्तौ चक्रतुर्युद्धं रावणश्चार्जुनश्च वै ।
ततस्तु दुर्जयं वीरं वरदानेन दर्पितम् ॥ २.९६.४२ ॥
नंतर रावण आणि अर्जुन यांनी युद्ध केले; नंतर वरदानाने गर्विष्ठ झालेल्या त्या दुर्जय वीराला.
2.96.43
राक्षसेन्द्रं मनुष्येन्द्रो जित्वा बध्वा रणे बलात् ।
बध्वा धनुर्ज्यया राजन्विवेशाथ पुरीं स्वकाम् ॥ २.९६.४३ ॥
मनुष्येंद्राने रणांगणात बलपूर्वक राक्षसेंद्राला जिंकून धनुष्याच्या दोरीने बांधले, हे राजा, आणि मग आपल्या नगरीत प्रवेश केला.
2.96.44
स तु तं बन्धितं श्रुत्वा पुलस्त्यो रावणं तदा ।
मोक्षयाणास बन्धाद्वै पुरे दृष्ट्वाऽर्जुनं तदा ॥ २.९६.४४ ॥
पण रावण बांधला गेला आहे हे ऐकून पुलस्त्याने तेव्हा नगरात अर्जुनाला पाहून रावणाला बंधनातून सोडवले.
2.96.45
ततः कदाचित्तेजस्वी कार्तवीर्योर्जुनो बली ।
समुद्रतीरं गत्वाथ विरचन्दर्पमोहितः ॥ २.९६.४५ ॥
नंतर एके दिवशी तेजस्वी आणि बलवान कार्तवीर्यार्जुन समुद्रकिनाऱ्यावर जाऊन गर्वाने मोहित होऊन (काही) रचू लागला.
2.96.46
अवाकिरच्छितशरैः समुद्रं स तु भारत ।
तं समुद्रो नमस्कृत्य कृताञ्जलिरभाषत ॥ २.९६.४६ ॥
हे भारता, त्याने तीक्ष्ण बाणांनी समुद्राला झाकून टाकले. तेव्हा समुद्राने त्याला नमस्कार करून, हात जोडून म्हटले.
2.96.47
आशुगान्वीर मा मुञ्च ब्रूहि किं करवाणि ते ।
मदाश्रयाणि सत्वानि त्वद्विसृष्टैर्महेषुभिः।
बाध्यन्ते राजशार्दूल तेभ्यो देह्यभयं विभो ॥ २.९६.४७ ॥
हे वेगवान वीरा, सोड. मी तुझ्यासाठी काय करू ते सांग. माझ्या आश्रयाला असलेले प्राणी तू सोडलेल्या मोठ्या बाणांनी पीडले जात आहेत. हे राजशार्दूला, हे विभो, त्यांना अभय दे.
2.96.48
देहि सिन्धुपते युद्धमद्यैव त्वरया मम ।
अथवा पीडयामि त्वां तस्मात्त्वं कुरु माचिरम् ॥ २.९६.४८ ॥
हे सिंधुपते, आजच लवकर मला युद्ध दे; नाहीतर मी तुला पीडीन. म्हणून विलंब करू नकोस.
2.96.49
लोके राजन्महावीर्या बहवो निवसन्ति ये ।
तेषामेकेन राजेन्द्र कुरु युद्धं महाबल ॥ २.९६.४९ ॥
हे राजा, या जगात महापराक्रमी असे पुष्कळ लोक राहतात. हे राजेंद्रा, हे महाबलवान, त्यांपैकी एकाशी युद्ध कर.
2.96.50
मत्समो यदि सङ्ग्रामे वरायुधधरः क्वचित् ।
विद्यते तं ममाचक्ष्व यः समासेत मा मृधे ॥ २.९६.५० ॥
युद्धात माझ्यासारखा उत्तम शस्त्रधारी कुठे असेल, जो युद्धात माझ्याशी लढू शकेल, त्याचे नाव मला सांग.
2.96.51
महर्षिर्जमदग्निस्तु यदि राजन्परिश्रुतः ।
तस्य पुत्रो रणं दातुं यथावद्वै तवार्हति ॥ २.९६.५१ ॥
हे राजा, महर्षी जमदग्नी प्रसिद्ध आहेत, तर त्यांचा पुत्रच तुला यथायोग्य युद्ध देण्यास पात्र आहे.
2.96.52
समुद्रस्य वचः श्रुत्वा राजा माहिष्मतीपतिः ।
नारदस्य च वै पूर्वं क्रोधेन महता वृतः ॥ २.९६.५२ ॥
समुद्राचे वचन ऐकून माहिष्मतीचा राजा, जो पूर्वी नारदाच्या वचनांनीही मोठ्या क्रोधाने व्याप्त झाला होता, तो पुन्हा क्रोधाने वेढला गेला.
2.96.53
ततः प्रतिययौ शीघ्रं क्रोधेन सह भारत ।
स तमाश्रममागत्य काममेवान्वपद्यत ॥ २.९६.५३ ॥
नंतर, हे भारत, तो क्रोधाने लवकर परतला. त्या आश्रमात येऊन तो आपल्या इच्छेच्या स्वाधीन झाला.
2.96.54
स कामं प्रतिकूलानि चकार सह बन्धुभिः ।
आयासं जनयामास रामस्य स महात्मनः ॥ २.९६.५४ ॥
त्याने इच्छेमुळे नातेवाइकांसह प्रतिकूल कृत्ये केली आणि त्या महात्मा रामाला क्लेश दिला.
2.96.55
ततस्तेजः प्रजज्वाल रामस्यामिततेजसः ।
प्रदहन्निव सैन्यानि रश्मिमानिव तेजसा ॥ २.९६.५५ ॥
तेव्हा अमित तेजस्वी रामाचे तेज प्रज्वलित झाले, सैन्यांना जाळत असल्यासारखे, सूर्याप्रमाणे आपल्या तेजाने.
2.96.56
अथ तौ चक्रतुर्युद्धं वृत्रवासवयोरिव ॥ २.९६.५६ ॥
मग ते दोघे वृत्र आणि वासव (इंद्र) यांच्याप्रमाणे युद्ध करू लागले.
2.96.57
ततः परशुमादाय नृपं बाहुसहस्रिणम् ।
चिच्छेद सहसा रामो बहुशाखमिव द्रुमम् ॥ २.९६.५७ ॥
मग रामाने परशु उचलून सहस्र बाहू असलेल्या त्या राजाला अचानक तोडले, अनेक फांद्यांच्या वृक्षाला तोडावे तसे.
2.96.58
तं हतं पतितं दृष्ट्वा समेतास्तस्य बान्धवाः ।
असीनादाय शक्तीश्च रामं ते प्रत्यवारयन् ॥ २.९६.५८ ॥
त्याला मारलेला आणि पडलेला पाहून त्याचे बांधव एकत्र आले आणि तलवारी व शक्ती घेऊन त्यांनी रामाला अडवले.
2.96.59
रामोऽपि रथमास्थाय धनुरायम्य सत्वरः ।
विसृजन्परमास्त्राणि व्यधमत्पार्थिवान्बली ॥ २.९६.५९ ॥
रामानेही रथावर चढून, वेगाने धनुष्य ओढून, श्रेष्ठ अस्त्रे सोडत बलवान राजांना विखुरून टाकले.
2.96.60
ततस्तु क्षत्रिया राजञ्जामदग्न्यभयार्दिताः ।
विविशुर्गिरिदुर्गाणि मृगाः सिंहभयादिव ॥ २.९६.६० ॥
मग हे राजा, जामदग्न्याच्या भयाने पीडित क्षत्रिय सिंहाच्या भयाने हरणे जशी, तसे पर्वतांच्या दुर्गम ठिकाणी शिरले.
2.96.61
तेषां स्वविहितं कर्म तद्भयान्नानुतिष्ठति ।
प्रजा वृषलतां प्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात् ॥ २.९६.६१ ॥
त्यांचे विहित कर्म त्यांच्या भीतीमुळे पाळले जात नाही. ब्राह्मणांच्या अदर्शनामुळे प्रजा वृषलत्वाला प्राप्त झाली.
2.96.62
तथा च द्रविडाः काचाः पुण्डाश्च शबरैः सह ।
वृषलत्वं परिगता विच्छिन्नाः क्षत्रधर्मिणः ॥ २.९६.६२ ॥
त्याचप्रमाणे द्रविड, काच आणि पुंड्र शबरांसह वृषलत्वाला प्राप्त झाले; क्षत्रधर्म पाळणारे विच्छिन्न झाले.
2.96.63
ततस्तु हतवीरासु क्षत्रियासु पुनः पुनः ।
द्विजैरभ्युदितं क्षत्रं तानि रामो निहत्य च ॥ २.९६.६३ ॥
नंतर वीर क्षत्रिय वारंवार मारले गेले असता द्विजांनी क्षत्रवर्ग पुन्हा उभारला; रामाने त्यांना मारून.
2.96.64
ततस्त्रिस्मप्तमे याते रामं वागशरीरिणी ।
दिव्या प्रोवाच मधुरा सर्वलोकपरिश्रुता ॥ २.९६.६४ ॥
नंतर एकविसावेळा उलटल्यावर रामाला एक अशरीरी वाणी बोलली; ती दिव्य, मधुर आणि सर्वलोकप्रसिद्ध होती.
2.96.65
रामराम निवर्तस्व स्वगुणं नात्र पश्यसि ।
क्षत्रबन्धूनिमान्प्रामैर्विप्रयुज्य पुनः पुनः ॥ २.९६.६५ ॥
हे राम, राम! परत फिर. येथे तू आपला गुण पाहत नाहीस — या क्षत्रिय बांधवांना वारंवार सामान्य लोकांपासून वेगळे करून.
2.96.66
तथैव तं महात्मानमृचीकप्रमुखास्तथा ।
रामराम महावीर्य निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन् ॥ २.९६.६६ ॥
त्याचप्रमाणे त्या महात्म्याला ऋचीक इत्यादी प्रमुखांनी म्हटले — हे राम, राम, महावीर्य, परत फिर.
2.96.67
पितुर्वधमसमृष्यंस्तु रामः प्रोवाच तानृषीन् ।
नार्हा हन्त भवन्तो मां निवारयितुमित्युत ॥ २.९६.६७ ॥
पित्याचा वध सहन न होऊन राम त्या ऋषींना म्हणाला, "तुम्ही मला अडवणे योग्य नाही."
2.96.68
नार्हसि क्षत्रबन्धूंस्त्वं निहन्तुं जयतां वर ।
न हि युक्तं त्वया तात ब्राह्मणेनसता नृपान् ॥ २.९६.६८ ॥
हे विजेत्यांत श्रेष्ठा, क्षत्रियबंधूंना मारणे तुला योग्य नाही. हे वत्सा, ब्राह्मण असून राजांना मारणे तुला योग्य नाही.
2.96.69
पितॄणां वचनं श्रुत्वा क्रोधं त्यक्त्वा स भार्गवः ।
अश्वमेधसहस्राणि नरमेधशतानि च ॥ २.९६.६९ ॥
पितरांचे बोल ऐकून क्रोध सोडलेल्या त्या भार्गवाने हजार अश्वमेध आणि शंभर नरमेध यज्ञ केले.
2.96.70
इष्ट्वा सागरपर्यन्तां काश्यपाय ददौ महीम् ।
तेन रामेण सङ्ग्रामे तुल्यस्तात दयञ्जयः ॥ २.९६.७० ॥
यज्ञ करून, समुद्रापर्यंतची पृथ्वी त्याने काश्यपाला दान दिली. हे तात, युद्धात त्या रामाच्या बरोबरीचा धनंजय (अर्जुन) आहे.
2.96.71
कार्तवीर्येण च रणे तुल्यः पार्थो न संशयः ।
रणे विक्रम्य राजेन्द्र पार्थं जेतुं न शक्यते ॥ २.९६.७१ ॥
युद्धात कार्तवीर्यासारखा पार्थ (अर्जुन) आहे, यात शंका नाही. हे राजेंद्रा, युद्धात पराक्रम करून पार्थाला जिंकणे शक्य नाही.