મહાભારત · અધ્યાય 2.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.99.1
ततः पराजिताः पार्था वनावासाय दीक्षिताः ।
अजिनान्युत्तरीयाणि जगृहुश्च यथाक्रमम् ॥ २.९९.१ ॥
ત્યારે પરાજિત પાર્થોએ વનવાસ માટે દીક્ષા લઈને ક્રમ પ્રમાણે મૃગચર્મ અને ઉત્તરીય વસ્ત્રો ધારણ કર્યાં.
2.99.2
अजिनैः संवृतान्दृष्ट्वा हृतराज्यानरिन्दमान् ।
प्रस्थितान्वनवासाय ततो दुःशासनोऽब्रवीत् ॥ २.९९.२ ॥
મૃગચર્મ ધારણ કરેલા, રાજ્ય ગુમાવેલા, શત્રુઓનું દમન કરનારા પાંડવોને વનવાસ માટે પ્રયાણ કરતા જોઈને દુઃશાસને કહ્યું.
2.99.3
प्रवृत्तं धार्तराष्ट्रस्य चक्रं राज्ञो महात्मनः ।
पराजिताः पाण्डवेया विपत्तिं परमां गताः ॥ २.९९.३ ॥
મહાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રનું ચક્ર ફરવા લાગ્યું; પરાજિત પાંડવો પરમ વિપત્તિમાં પડ્યા.
2.99.4
अद्य देवाः सम्प्रयाताः समैर्वर्त्मभिरस्थलैः ।
गुणज्येष्ठास्तथा श्रेष्ठाः श्रेयांसो यद्वयं परैः ॥ २.९९.४ ॥
આજે દેવો સમતલ, ખાડા-ટેકરા વિનાના માર્ગે ચાલ્યા ગયા છે; ગુણોમાં જ્યેષ્ઠ, શ્રેષ્ઠ અને શ્રેયસ્કર એવા આપણે શત્રુઓથી હાર્યા છીએ.
2.99.5
नरकं पातिताः पार्था दीर्घकालमनन्तकम् ।
मुखाच्च हीना राज्याच्च विनष्टाः शाश्वतीः समाः ॥ २.९९.५ ॥
પાર્થો નરકમાં ધકેલાયા, દીર્ઘકાળ સુધી, અનંત; સન્માન અને રાજ્ય ગુમાવીને શાશ્વત વર્ષો સુધી નષ્ટ થયા.
2.99.6
धनेन मत्ता ये ते स्म धार्तराष्ट्रान्प्रहासिषुः ।
ते निर्जिता हृतधना वनमेष्यन्ति पाण्डवः ॥ २.९९.६ ॥
ધનના મદથી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની મશ્કરી કરનારા પાંડવો હવે પરાજિત અને ધનહીન થઈને વનમાં જશે.
2.99.7
चित्रान्सन्नाहानवमुञ्चन्तु चैषां ।
वासांसि दिव्यानि च भानुमन्ति
विवास्यन्तां रुरुचर्माणि सर्वे ।
यथा ग्लहं सौबलस्याभ्युपेताः ॥ २.९९.७ ॥
એમનાં વિચિત્ર કવચ ઉતારી લેવાં; એમનાં ચમકતાં દિવ્ય વસ્ત્રો પણ ઉતારી લેવાં. સૌબલના પાસામાં જીતાયેલા લોકોની જેમ બધાએ મૃગચર્મ પહેરવાં.
2.99.8
न सन्ति लोकेषु पुमांस ईदृशा ।
इत्येव ये भावितबुद्धयः सदा।
ज्ञास्यन्ति तेत्मानमिमेऽद्य पाण्डवा ।
विपर्यये पाण्ढतिला इवाफलाः ॥ २.९९.८ ॥
લોકોમાં આવા પુરુષો નથી—જેમની બુદ્ધિ સદા કેળવાયેલી છે તેઓ આ જ જાણે છે; આજે આ પાંડવો પોતાને ઓળખશે. વિપર્યયમાં પાંડુના તલ જેવા આ નિષ્ફળ થયા છે.
2.99.9
इदं हि वासो यदि वेदृशानां ।
मनस्विनां रौरवमाहवेषु
आदीक्षितानामजिनानि यद्व-
द्वलीयसां पश्यत पाण्डवानाम् ॥ २.९९.९ ॥
આવા મનસ્વી પુરુષોને યુદ્ધમાં રુરુ મૃગનું ચર્મ વસ્ત્ર હોય, તો દીક્ષિતોના મૃગચર્મની જેમ આ બળવાન પાંડવોને પણ એ છે—એ જુઓ.
2.99.10
महाप्राज्ञः सौमकिर्यज्ञसेनः ।
कन्यां पाञ्चालीं पाण्डवेभ्यः प्रदाय।
अकार्षिद्वै सुकृतं नेह किञ्चित् ।
क्लीबाः पार्थाः पतयो याज्ञसेन्याः ॥ २.९९.१० ॥
મહાપ્રાજ્ઞ સોમકવંશી યજ્ઞસેને પાંડવોને પાંચાલી કન્યા આપી, છતાં અહીં કોઈ પુણ્યકર્મ કર્યું નથી; યાજ્ઞસેનીના પતિ પૃથાપુત્રો ક્લીબ છે.
2.99.11
सूक्ष्मप्रावारानजिनोत्तरीयान् ।
दृष्ट्वाऽरण्ये निर्धनानप्रतिष्ठान्।
कां त्वं प्रीतिं लप्स्यसे याज्ञसेनि ।
पतिं वृणीष्वेह यमन्यमिच्छसि ॥ २.९९.११ ॥
સૂક્ષ્મ ઉત્તરીય અને મૃગચર્મ પહેરેલા, વનમાં નિર્ધન અને આશ્રયહીન એવા આમને જોઈને, હે યાજ્ઞસેની, તને શેમાં આનંદ મળશે? અહીં તું ઇચ્છે તેવા બીજા કોઈને પતિ તરીકે પસંદ કર.
2.99.12
एते हि सर्वे कुरवः समेताः ।
क्षान्ता दान्ताः सुद्रविणोपपन्नाः।
एषां वृणीष्वैकतमं पतित्वे ।
न त्वां नयेत्कालविपर्ययोऽयम् ॥ २.९९.१२ ॥
અહીં ભેગા થયેલા બધા કુરુઓ ક્ષમાશીલ, સંયમી અને વિપુલ ધનવાન છે. તેમાંથી એકને પતિ તરીકે પસંદ કર; આ કાળવિપર્યય તને દોરી ન જાય.
2.99.13
यथाऽफलाः षण्ढतिला यथा चर्ममया मृगाः ।
तथैव पाण्डवाः सर्वे यथा काकयवा अपि ॥ २.९९.१३ ॥
ફળ વિનાના ષંઢ તલ જેવા, ચામડાના બનેલા મૃગ જેવા, કાકયવ જેવા—બધા પાંડવો તેવા જ છે.
2.99.14
किं पाण्डवांस्ते पतितानुपास्य ।
मोघः श्रमः षण्ढतिलानुपास्य।
एवं नृशंसः परुषाणि पार्था-
नश्रावयद्धृतराष्ट्रस्य पुत्रः ॥ २.९९.१४ ॥
પતિત પાંડવોની સેવા કરીને તને શો લાભ? ષંઢ તલની સેવા વ્યર્થ શ્રમ છે. આ રીતે ક્રૂર ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે પાર્થોને કઠોર વચનો સંભળાવ્યા.
2.99.15
तद्वै श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षी ।
निर्भर्त्स्योच्चैः सन्निगृह्यैव रोषात्।
उवाच चैनं सहसैवोपगम्य ।
सिंहो यथा हैमवतः शृगालम् ॥ २.९९.१५ ॥
આ સાંભળીને અતિ ક્રોધિત ભીમસેને મોટા અવાજે તિરસ્કાર કર્યો; રોષને રોકી, અચાનક તેની પાસે જઈને બોલ્યા—હિમાલયનો સિંહ શિયાળને કહે તેમ.
2.99.16
क्रूर पापजनैर्जुष्टमकृतार्थं प्रभाषसे ।
गान्धारविद्यया हि त्वं राजमध्ये विकत्थसे ॥ २.९९.१६ ॥
હે ક્રૂર, પાપીઓથી ઘેરાયેલા, તું નિરર્થક બોલે છે. ગાંધારની જુગારવિદ્યાથી જ તું રાજાઓ વચ્ચે બડાઈ મારે છે.
2.99.17
यथा तुदसि मर्माणि वाक्छरैरिह नो भृशम् ।
तथा स्मारयिता तेऽहं कृन्तन्मर्माणि संयुगे ॥ २.९९.१७ ॥
તું અહીં વાણીના બાણોથી અમારાં મર્મસ્થાનોને અતિશય વીંધે છે, તેમ હું યુદ્ધમાં તારાં મર્મસ્થાનો કાપીને તને યાદ કરાવીશ.
2.99.18
ये च त्वामनुवर्तन्ते क्रोधलोभवशानुगाः ।
गोप्तारः सानुबन्धांस्तान्नेताऽस्मि यमसादनम् ॥ २.९९.१८ ॥
જે ક્રોધ અને લોભને વશ થઈને તારું અનુસરણ કરે છે અને તારું રક્ષણ કરે છે, તે સૌને તેમના અનુચરો સહિત હું યમલોકમાં લઈ જઈશ.
2.99.19
एवं ब्रुवाणमजिनैर्विवासितं ।
दुःशासनस्तं परिनृत्यति स्म।
मध्ये कुरूणां धर्मनिबद्धमार्गं ।
गौर्गौरिति स्माह्वयन्मुक्तलज्जः ॥ २.९९.१९ ॥
આમ બોલતા, મૃગચર્મ પહેરેલા તેને દુઃશાસન નાચીને ઉપહાસ કરવા લાગ્યો. કુરુઓની વચ્ચે, ધર્મથી બંધાયેલા માર્ગે ચાલનારને નિર્લજ્જતાથી 'ગૌ, ગૌ' કહીને બોલાવવા લાગ્યો.
2.99.20
नृशंस परुषं वक्तुं दुःशासन त्वया ।
निकृत्या हि धनं लब्ध्वा को विकत्थितुमर्हति ॥ २.९९.२० ॥
હે ક્રૂર દુઃશાસન, તારે કઠોર વચનો બોલવા યોગ્ય નથી. છેતરપિંડીથી ધન મેળવીને કોણ બડાઈ મારવાને લાયક છે?
2.99.21
मैव स्म सुकृतां लोकान्गच्छेत्पार्थो वृकोदरः ।
यदि वक्षो हि ते भित्त्वा न पिबेच्छोणितं रणे ॥ २.९९.२१ ॥
યુદ્ધમાં તારી છાતી ફાડીને તારું રક્ત જો હું ન પીઉં, તો વૃકોદર પાર્થ પુણ્યવાનોના લોકોમાં ન જાય.
2.99.22
धार्तराष्ट्रान्रणे हत्त्वा मिषतां सर्वधन्विनाम् ।
शमं गन्ताऽस्मि नचिरात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ २.९९.२२ ॥
યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને મારીને, સર્વ ધનુર્ધરોના દેખતાં, હું જલદી શાંતિ પામીશ — આ હું તને સાચું કહું છું.
2.99.23
तस्य राजा सिंहगतेः सखेलं ।
दुर्योधनो भीमसेनस्य हर्षात्।
गतिं स्वगत्याऽनुचकार मन्दो ।
निर्गच्छतां पाण्डवानां सभायाः ॥ २.९९.२३ ॥
સિંહ જેવી ચાલવાળા ભીમસેનની ચાલની, મૂર્ખ દુર્યોધને હર્ષથી રમત રૂપે નકલ કરી — પાંડવો સભામાંથી નીકળી રહ્યા હતા ત્યારે.
2.99.24
नैतावता कृतमित्यब्रवीत्तं ।
वृकोदरः सन्निवृत्तार्धकायः।
शीघ्रं हि त्वां निहतं सानुबन्धं ।
संस्मार्याहं प्रतिवक्ष्यामि मूढ ॥ २.९९.२४ ॥
'આટલાથી કંઈ થયું નથી' એમ કહીને, વૃકોદર (ભીમ) શરીરનો અડધો ભાગ ફેરવીને તેને બોલ્યો: 'અરે મૂર્ખ, જલદી તને અને તારા અનુયાયીઓને માર્યા ગયેલા યાદ કરાવીને હું જવાબ આપીશ.'
2.99.25
एवं समीक्ष्यात्मनि चावमानं ।
नियम्य मन्युं बलवान्स मानी।
राजानुगः संसदि कौरवाणां ।
विनिष्कामन्वाक्यमुवाच भीमः ॥ २.९९.२५ ॥
પોતાનું અપમાન થયું એમ વિચારી, બળવાન અને માની ભીમે ક્રોધ રોક્યો; રાજાને અનુસરતા, કૌરવોની સભામાંથી નીકળતાં તેણે આ વચન કહ્યાં.
2.99.26
अहं दुर्योधनं हन्ता कर्णं हन्ता धनञ्जयः ।
शकुनिं चाक्षकितवं सहदेवो हनिष्यति ॥ २.९९.२६ ॥
હું દુર્યોધનને મારીશ; ધનંજય (અર્જુન) કર્ણને મારશે; અને સહદેવ પાસા રમનાર શકુનિને મારશે.
2.99.27
इदं च भूयो वक्ष्यामि सभामध्ये बृहद्वचः ।
सत्यं देवाः करिष्यन्ति यन्नो युद्धं भविष्यति ॥ २.९९.२७ ॥
અને હું સભાની વચ્ચે આ મોટું વચન ફરીથી કહું છું — આપણું યુદ્ધ થશે, તે દેવો સત્ય કરશે.
2.99.28
सुयोधनमिमं पापं हन्ताऽस्मि गदया युधि ।
शिरः पादेन चास्याहमधिष्ठास्यामि भूतले ॥ २.९९.२८ ॥
યુદ્ધમાં ગદાથી હું આ પાપી સુયોધનને મારીશ; તેનું મસ્તક પગ વડે ભૂમિ પર મૂકીશ.
2.99.29
वाक्यशूरस्य चैवास्य परुषस्य दुरात्मनः ।
दुःशासनस्य रुधिरं पाताऽस्मि मृगराडिव ॥ २.९९.२९ ॥
માત્ર વાણીથી શૂર, કઠોર અને દુરાત્મા દુઃશાસનનું રક્ત હું સિંહની જેમ પીશ.
2.99.30
भीमसेन न ते सन्ति येषां वैरं त्वया त्विह ।
मत्ता मृगेषु सुखिनो न बुद्ध्यन्ते महद्भयम् ॥ २.९९.३० ॥
હે ભીમસેન, અહીં જેમની સાથે તારે વૈર છે તેઓ તારા નથી. મૃગોની વચ્ચે મદમસ્ત અને સુખી લોકો મોટા ભયને સમજતા નથી.
2.99.31
नैवं वाचा व्यवसितं भीम विज्ञायते सताम् ।
इतश्चतुर्दशे वर्षे द्रष्टारो यद्भविष्यति ॥ २.९९.३१ ॥
હે ભીમ, વાણીથી આ રીતે નક્કી કરેલો સંકલ્પ સજ્જનો સમજતા નથી. આજથી ચૌદમા વર્ષે જે થશે તે તેઓ જોશે.
2.99.32
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेश्च दुरात्मनः ।
दुःशासनचतुर्थानां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ २.९९.३२ ॥
દુર્યોધન, કર્ણ, દુરાત્મા શકુનિ અને દુઃશાસન સહિત ચારનું રક્ત ભૂમિ પીશે.
2.99.33
असूयितारं द्रष्टारं प्रवक्तारं विकत्थनम् ।
भीमसेन नियोगात्ते हन्ताहं कर्णमाहवे ॥ २.९९.३३ ॥
ઈર્ષ્યાળુ, બડાઈ મારનાર અને બકવાસ કરનાર કર્ણને, હે ભીમસેન, તારી આજ્ઞાથી હું યુદ્ધમાં મારીશ.
2.99.34
अर्जुनः प्रतिजानीते भीमस्य प्रियकाम्यया ।
कर्णं कर्णानुगांश्चैव रणे हन्ताऽस्मि पत्रिभिः ॥ २.९९.३४ ॥
ભીમને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી અર્જુન પ્રતિજ્ઞા કરે છે: યુદ્ધમાં કર્ણ અને તેના અનુયાયીઓને બાણોથી મારીશ.
2.99.35
ये चान्ये प्रतियोत्स्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाः ।
तांश्च सर्वानहं बाणैर्नेताऽस्मि यमसादनम् ॥ २.९९.३५ ॥
બુદ્ધિના મોહથી મારી સામે લડનારા બીજા બધા રાજાઓને હું બાણોથી યમલોક મોકલીશ.
2.99.36
चलेद्वि हिमवान्स्थानान्निष्प्रभः स्याद्दिवाकरः ।
शैत्यं सोमात्प्रणश्येत मत्सत्यं विचलेद्यदि ॥ २.९९.३६ ॥
જો મારું સત્ય ડગી જાય, તો હિમાલય પોતાના સ્થાનેથી ખસી જાય, સૂર્ય પ્રભાહીન થાય, ચંદ્રની શીતળતા નાશ પામે.
2.99.37
न प्रदास्यति चेद्राज्यमितो वर्षे चतुर्दशे ।
दुर्योधनोऽभिसत्कृत्य सत्यमेतद्भविष्यति ॥ २.९९.३७ ॥
અહીંથી ચૌદમા વર્ષે જો દુર્યોધન રાજ્ય નહીં આપે, તો આ સત્ય થશે.
2.99.38
इत्युक्तवति पार्थे तु श्रीमान्माद्रवतीसुतः ।
प्रगृह्य विपुलं बाहुं सहदेवः प्रतापवान् ॥ २.९९.३८ ॥
અર્જુને આમ કહ્યું ત્યારે, માદ્રીનો શ્રીમાન પુત્ર પરાક્રમી સહદેવે પોતાનો વિશાળ હાથ ઊંચો કર્યો.
2.99.39
सौबलस्य वधं प्रेप्सुरिदं वचनमब्रवीत् ।
क्रोधसंरक्तनयनो निः श्वसन्निव पन्नगः ॥ २.९९.३९ ॥
સૌબલ (શકુનિ)ના વધની ઇચ્છાથી, ક્રોધથી લાલ નેત્રો સાથે, સાપની જેમ નિસાસો નાખતાં સહદેવે આ વચન કહ્યું.
2.99.40
अक्षान्यान्मन्यसे मूढ गान्धाराणां यशोहर ।
नैतेऽक्षा निशिता बाणास्त्वयैते समरे वृताः ॥ २.९९.४० ॥
હે મૂર્ખ, ગાંધારોનું યશ હરનાર! જેમને તું પાસા માને છે તે પાસા નથી; આ તો યુદ્ધમાં તારા વડે પસંદ કરાયેલા તીક્ષ્ણ બાણો છે.
2.99.41
यथा चैवोक्तवान्भीमस्त्वामुद्दिश्य सबान्धवम् ।
कर्ताहं कर्मणस्तस्य कुरु कार्याणि सर्वशः ॥ २.९९.४१ ॥
ભીમે તને અને તારા બંધુઓને લક્ષ્ય કરીને જેમ કહ્યું હતું, તે કર્મનો કર્તા હું જ છું. હવે તારા સર્વ કર્તવ્યો સર્વ રીતે પૂર્ણ કરી લે.
2.99.42
हन्ताऽस्मि तरसा युद्धे त्वामेवहे सबान्धवम् ।
यदि स्थास्यसि सङ्ग्रामे क्षत्रधर्मेण सौबल ॥ २.९९.४२ ॥
હે સૌબલ, જો તું તારા બંધુઓ સાથે યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયધર્મ પ્રમાણે ઊભો રહીશ, તો હું તને અને તારા બંધુઓને યુદ્ધમાં ઝડપથી મારી નાખીશ.
2.99.43
सहदेववचः श्रुत्वा नकुलोऽपि विशाम्पते ।
दर्शनीयतमो नॄणामिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९९.४३ ॥
હે વિશાંપતિ! સહદેવનાં વચન સાંભળીને, મનુષ્યોમાં સૌથી સુંદર નકુલે પણ આ વચન કહ્યું.
2.99.44
सुतेयं यज्ञसेनस्य द्यूतेऽस्मिन्धृतराष्ट्रजैः ।
यैर्वाचः श्राविता रूक्षाः स्थितैर्दुर्योधनप्रिये ॥ २.९९.४४ ॥
આ દ્યૂતમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ યજ્ઞસેનની આ પુત્રીને કઠોર વચન સંભળાવ્યાં હતાં. દુર્યોધનના પ્રિય બનીને જેમણે એવું કર્યું, તેઓ એ જ છે.
2.99.45
तान्धार्तराष्ट्रान्दुर्वृत्तान्मुमूर्षून्कालनोदितान् ।
गमयिष्यामि भूयिष्ठानहं वैवस्वतक्षयम् ॥ २.९९.४५ ॥
કાળથી પ્રેરાયેલા, મરવાની ઇચ્છા રાખતા એ દુરાચારી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોમાંના ઘણાને હું યમલોક મોકલીશ.
2.99.46
उलूकं च दुरात्मानं सौबलस्य सुतं प्रियम् ।
क्रूरं हन्ताऽस्मि समरे तं वै क्रूरं नराधमम् ॥ २.९९.४६ ॥
દુરાત્મા ઉલૂકને, સૌબલના પ્રિય પુત્રને, એ ક્રૂર અને નરાધમને હું યુદ્ધમાં અવશ્ય મારી નાખીશ.
2.99.47
निदेशाद्धर्मराजस्य द्रौपद्याः पदवीं चरन् ।
निर्धार्तराष्ट्रां पृथिवीं कर्ताऽस्मि नचिरादिव ॥ २.९९.४७ ॥
ધર્મરાજની આજ્ઞાથી અને દ્રૌપદીના માર્ગે ચાલીને હું ટૂંક સમયમાં પૃથ્વીને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોથી રહિત કરીશ.
2.99.48
एवं ते पुरुषव्याघ्राः सर्वे व्यायतबाहवः ।
प्रतिज्ञा बहुलाः कृत्वा धृतराष्ट्रमुपागमन् ॥ २.९९.४८ ॥
આ રીતે તે બધા લાંબા હાથવાળા પુરુષશ્રેષ્ઠો ઘણી પ્રતિજ્ઞાઓ કરીને ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે ગયા.