महाभारत · अध्याय 2.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.99.1
ततः पराजिताः पार्था वनावासाय दीक्षिताः ।
अजिनान्युत्तरीयाणि जगृहुश्च यथाक्रमम् ॥ २.९९.१ ॥
नंतर पराजित झालेल्या पार्थांनी वनवासासाठी दीक्षा घेऊन यथाक्रम मृगचर्म आणि उत्तरीय वस्त्रे धारण केली.
2.99.2
अजिनैः संवृतान्दृष्ट्वा हृतराज्यानरिन्दमान् ।
प्रस्थितान्वनवासाय ततो दुःशासनोऽब्रवीत् ॥ २.९९.२ ॥
मृगचर्मे परिधान केलेले, राज्य गमावलेले, शत्रूंचे दमन करणारे पांडव वनवासासाठी निघालेले पाहून दुःशासन बोलला.
2.99.3
प्रवृत्तं धार्तराष्ट्रस्य चक्रं राज्ञो महात्मनः ।
पराजिताः पाण्डवेया विपत्तिं परमां गताः ॥ २.९९.३ ॥
महात्मा धृतराष्ट्रपुत्राचे चक्र फिरू लागले; पराजित पांडव परम संकटात पडले.
2.99.4
अद्य देवाः सम्प्रयाताः समैर्वर्त्मभिरस्थलैः ।
गुणज्येष्ठास्तथा श्रेष्ठाः श्रेयांसो यद्वयं परैः ॥ २.९९.४ ॥
आज देव समतल, खडबडीत नसलेल्या मार्गांनी निघून गेले आहेत; गुणांनी ज्येष्ठ, श्रेष्ठ आणि श्रेयस्कर असलेले आपण शत्रूंकडून पराजित झालो आहोत.
2.99.5
नरकं पातिताः पार्था दीर्घकालमनन्तकम् ।
मुखाच्च हीना राज्याच्च विनष्टाः शाश्वतीः समाः ॥ २.९९.५ ॥
पार्थ नरकात ढकलले गेले, दीर्घकाळ, अनंत; मान व राज्य गमावून शाश्वत वर्षे नष्ट झाले.
2.99.6
धनेन मत्ता ये ते स्म धार्तराष्ट्रान्प्रहासिषुः ।
ते निर्जिता हृतधना वनमेष्यन्ति पाण्डवः ॥ २.९९.६ ॥
धनाच्या मदाने धृतराष्ट्रपुत्रांची थट्टा करणारे पांडव आता पराजित व धनहीन होऊन वनात जातील.
2.99.7
चित्रान्सन्नाहानवमुञ्चन्तु चैषां ।
वासांसि दिव्यानि च भानुमन्ति
विवास्यन्तां रुरुचर्माणि सर्वे ।
यथा ग्लहं सौबलस्याभ्युपेताः ॥ २.९९.७ ॥
यांचे विचित्र कवच आणि तेजस्वी दिव्य वस्त्रेही काढून घ्यावी. सौबलाच्या पणाला बळी पडलेल्यांप्रमाणे सर्वांनी रुरूची कातडी धारण करावी.
2.99.8
न सन्ति लोकेषु पुमांस ईदृशा ।
इत्येव ये भावितबुद्धयः सदा।
ज्ञास्यन्ति तेत्मानमिमेऽद्य पाण्डवा ।
विपर्यये पाण्ढतिला इवाफलाः ॥ २.९९.८ ॥
जगात असे पुरुष नाहीत—सदा सुज्ञ बुद्धीचे जन हेच जाणतात; आज हे पांडव स्वतःला ओळखतील. विपर्यासात पांडुवंशातील तिळांप्रमाणे हे निष्फळ झाले आहेत.
2.99.9
इदं हि वासो यदि वेदृशानां ।
मनस्विनां रौरवमाहवेषु
आदीक्षितानामजिनानि यद्व-
द्वलीयसां पश्यत पाण्डवानाम् ॥ २.९९.९ ॥
अशा मनस्वी पुरुषांना युद्धात रुरुमृगाचे कातडे हेच वस्त्र असेल, तर दीक्षितांच्या मृगाजिनाप्रमाणे, बलवान अशा या पांडवांचे हे वस्त्र आहे हे पाहा.
2.99.10
महाप्राज्ञः सौमकिर्यज्ञसेनः ।
कन्यां पाञ्चालीं पाण्डवेभ्यः प्रदाय।
अकार्षिद्वै सुकृतं नेह किञ्चित् ।
क्लीबाः पार्थाः पतयो याज्ञसेन्याः ॥ २.९९.१० ॥
महाप्राज्ञ सोमकवंशीय यज्ञसेनाने पांडवांना पांचाली कन्या देऊनही येथे कोणतेही पुण्यकर्म केले नाही; याज्ञसेनीचे पती असलेले पृथापुत्र नपुंसक आहेत.
2.99.11
सूक्ष्मप्रावारानजिनोत्तरीयान् ।
दृष्ट्वाऽरण्ये निर्धनानप्रतिष्ठान्।
कां त्वं प्रीतिं लप्स्यसे याज्ञसेनि ।
पतिं वृणीष्वेह यमन्यमिच्छसि ॥ २.९९.११ ॥
सूक्ष्म उत्तरीय आणि मृगचर्म परिधान केलेले, वनात निर्धन आणि आश्रयहीन असलेल्या यांना पाहून, हे याज्ञसेनी, तुला कशात आनंद मिळेल? येथे तुला हवा असलेला दुसरा कोणी पती म्हणून निवड.
2.99.12
एते हि सर्वे कुरवः समेताः ।
क्षान्ता दान्ताः सुद्रविणोपपन्नाः।
एषां वृणीष्वैकतमं पतित्वे ।
न त्वां नयेत्कालविपर्ययोऽयम् ॥ २.९९.१२ ॥
येथे जमलेले सर्व कुरू क्षमाशील, संयमी आणि विपुल धनसंपन्न आहेत. यांपैकी एकाला पती म्हणून वरण कर; हा काळविपर्यय तुला नेऊ नये.
2.99.13
यथाऽफलाः षण्ढतिला यथा चर्ममया मृगाः ।
तथैव पाण्डवाः सर्वे यथा काकयवा अपि ॥ २.९९.१३ ॥
फळ न देणाऱ्या षंढ तिळांप्रमाणे, चामड्याच्या मृगांप्रमाणे, काकयवांप्रमाणे—सर्व पांडव तसेच आहेत.
2.99.14
किं पाण्डवांस्ते पतितानुपास्य ।
मोघः श्रमः षण्ढतिलानुपास्य।
एवं नृशंसः परुषाणि पार्था-
नश्रावयद्धृतराष्ट्रस्य पुत्रः ॥ २.९९.१४ ॥
पतित पांडवांची सेवा करून तुला काय लाभ? षंढ तिळांची सेवा करणे व्यर्थ श्रम आहे. अशा प्रकारे क्रूर धृतराष्ट्रपुत्राने पार्थांना कठोर वचने ऐकवली.
2.99.15
तद्वै श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षी ।
निर्भर्त्स्योच्चैः सन्निगृह्यैव रोषात्।
उवाच चैनं सहसैवोपगम्य ।
सिंहो यथा हैमवतः शृगालम् ॥ २.९९.१५ ॥
हे ऐकून अत्यंत संतप्त भीमसेनाने मोठ्याने निर्भर्त्सना केली; रागाला आवर घालून अचानक त्याच्याजवळ जाऊन बोलला—हिमालयातील सिंह कोल्ह्याशी बोलावा तसा.
2.99.16
क्रूर पापजनैर्जुष्टमकृतार्थं प्रभाषसे ।
गान्धारविद्यया हि त्वं राजमध्ये विकत्थसे ॥ २.९९.१६ ॥
हे क्रूरा, पापी लोकांनी वेढलेल्या, तू निरर्थक बोलतोस. गांधारांच्या द्यूतविद्येनेच तू राजांमध्ये बढाया मारतोस.
2.99.17
यथा तुदसि मर्माणि वाक्छरैरिह नो भृशम् ।
तथा स्मारयिता तेऽहं कृन्तन्मर्माणि संयुगे ॥ २.९९.१७ ॥
तू येथे वाग्बाणांनी आमच्या मर्मस्थानांना जसा घायाळ करतोस, तसाच मी युद्धात तुझी मर्मस्थाने छेदून तुला आठवण करून देईन.
2.99.18
ये च त्वामनुवर्तन्ते क्रोधलोभवशानुगाः ।
गोप्तारः सानुबन्धांस्तान्नेताऽस्मि यमसादनम् ॥ २.९९.१८ ॥
जे क्रोध आणि लोभाच्या अधीन होऊन तुझे अनुसरण करतात आणि तुझे रक्षण करतात, त्या सर्वांना त्यांच्या अनुयायांसह मी यमलोकी नेईन.
2.99.19
एवं ब्रुवाणमजिनैर्विवासितं ।
दुःशासनस्तं परिनृत्यति स्म।
मध्ये कुरूणां धर्मनिबद्धमार्गं ।
गौर्गौरिति स्माह्वयन्मुक्तलज्जः ॥ २.९९.१९ ॥
असे बोलणाऱ्या, मृगचर्म धारण केलेल्या त्याची दुःशासन नाचत थट्टा करू लागला. कुरूंच्या मध्ये, धर्माने बांधलेल्या मार्गाने चालणाऱ्या त्याला निर्लज्जपणे 'गौ, गौ' म्हणून हाक मारू लागला.
2.99.20
नृशंस परुषं वक्तुं दुःशासन त्वया ।
निकृत्या हि धनं लब्ध्वा को विकत्थितुमर्हति ॥ २.९९.२० ॥
हे क्रूर दुःशासना, तुला कठोर बोलणे शोभत नाही. फसवणुकीने धन मिळवून कोण बढाई मारण्यास पात्र आहे?
2.99.21
मैव स्म सुकृतां लोकान्गच्छेत्पार्थो वृकोदरः ।
यदि वक्षो हि ते भित्त्वा न पिबेच्छोणितं रणे ॥ २.९९.२१ ॥
रणांगणात तुझी छाती फोडून तुझे रक्त प्याले नाही, तर वृकोदर पांडुपुत्र पुण्यवंतांच्या लोकांना जाऊ नये.
2.99.22
धार्तराष्ट्रान्रणे हत्त्वा मिषतां सर्वधन्विनाम् ।
शमं गन्ताऽस्मि नचिरात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ २.९९.२२ ॥
युद्धात धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना मारून, सर्व धनुर्धरांच्या डोळ्यादेखत, मी लवकरच शांती प्राप्त करीन — हे मी तुला खरे सांगतो.
2.99.23
तस्य राजा सिंहगतेः सखेलं ।
दुर्योधनो भीमसेनस्य हर्षात्।
गतिं स्वगत्याऽनुचकार मन्दो ।
निर्गच्छतां पाण्डवानां सभायाः ॥ २.९९.२३ ॥
सिंहासारखी चाल असलेल्या भीमसेनाच्या चालीची, मूर्ख दुर्योधनाने आनंदाने खेळ म्हणून नक्कल केली — पांडव सभेतून बाहेर पडत असताना.
2.99.24
नैतावता कृतमित्यब्रवीत्तं ।
वृकोदरः सन्निवृत्तार्धकायः।
शीघ्रं हि त्वां निहतं सानुबन्धं ।
संस्मार्याहं प्रतिवक्ष्यामि मूढ ॥ २.९९.२४ ॥
'एवढ्याने काही झाले नाही' असे म्हणून, वृकोदर (भीम) शरीराचा अर्धा भाग वळवून त्याला म्हणाला: 'अरे मूर्खा, लवकरच तुला आणि तुझ्या अनुयायांना मारले गेले आहे असे स्मरण करून देऊन मी उत्तर देईन.'
2.99.25
एवं समीक्ष्यात्मनि चावमानं ।
नियम्य मन्युं बलवान्स मानी।
राजानुगः संसदि कौरवाणां ।
विनिष्कामन्वाक्यमुवाच भीमः ॥ २.९९.२५ ॥
आपला अपमान झाला असे मनात आणून, बलवान आणि मानी भीमाने क्रोध आवरला; राजाच्या मागून जात असताना, कौरवांच्या सभेतून बाहेर पडताना त्याने हे शब्द उच्चारले.
2.99.26
अहं दुर्योधनं हन्ता कर्णं हन्ता धनञ्जयः ।
शकुनिं चाक्षकितवं सहदेवो हनिष्यति ॥ २.९९.२६ ॥
मी दुर्योधनाला मारीन; धनंजय (अर्जुन) कर्णाला मारील; आणि सहदेव फासे खेळणाऱ्या शकुनीला मारील.
2.99.27
इदं च भूयो वक्ष्यामि सभामध्ये बृहद्वचः ।
सत्यं देवाः करिष्यन्ति यन्नो युद्धं भविष्यति ॥ २.९९.२७ ॥
आणि मी सभेच्या मध्यभागी हे मोठे वचन पुन्हा सांगतो — आमचे युद्ध होईल, ते देव सत्य करतील.
2.99.28
सुयोधनमिमं पापं हन्ताऽस्मि गदया युधि ।
शिरः पादेन चास्याहमधिष्ठास्यामि भूतले ॥ २.९९.२८ ॥
युद्धात गदेने मी या पापी सुयोधनाला ठार करीन; त्याचे मस्तक पायाखाली भूमीवर ठेवीन.
2.99.29
वाक्यशूरस्य चैवास्य परुषस्य दुरात्मनः ।
दुःशासनस्य रुधिरं पाताऽस्मि मृगराडिव ॥ २.९९.२९ ॥
केवळ शब्दांनी शूर असलेल्या, कठोर आणि दुष्ट दुःशासनाचे रक्त मी सिंहाप्रमाणे पिईन.
2.99.30
भीमसेन न ते सन्ति येषां वैरं त्वया त्विह ।
मत्ता मृगेषु सुखिनो न बुद्ध्यन्ते महद्भयम् ॥ २.९९.३० ॥
हे भीमसेना, येथे ज्यांच्याशी तुझे वैर आहे ते तुझे नाहीत. हरणांमध्ये मदमस्त होऊन सुखी असणारे मोठे भय जाणत नाहीत.
2.99.31
नैवं वाचा व्यवसितं भीम विज्ञायते सताम् ।
इतश्चतुर्दशे वर्षे द्रष्टारो यद्भविष्यति ॥ २.९९.३१ ॥
हे भीमा, शब्दांनी असा निश्चय केलेला संकल्प सज्जनांना कळत नाही. आजपासून चौदाव्या वर्षी काय घडेल ते ते पाहतील.
2.99.32
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेश्च दुरात्मनः ।
दुःशासनचतुर्थानां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ २.९९.३२ ॥
दुर्योधन, कर्ण, दुरात्मा शकुनि आणि दुःशासनासह चौघांचे रक्त भूमी पिईल.
2.99.33
असूयितारं द्रष्टारं प्रवक्तारं विकत्थनम् ।
भीमसेन नियोगात्ते हन्ताहं कर्णमाहवे ॥ २.९९.३३ ॥
मत्सरी, बढाया मारणारा आणि बडबडणाऱ्या कर्णाला, हे भीमसेना, तुझ्या आज्ञेने मी युद्धात ठार करीन.
2.99.34
अर्जुनः प्रतिजानीते भीमस्य प्रियकाम्यया ।
कर्णं कर्णानुगांश्चैव रणे हन्ताऽस्मि पत्रिभिः ॥ २.९९.३४ ॥
भीमाला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने अर्जुन प्रतिज्ञा करतो: युद्धात कर्ण आणि त्याच्या अनुयायांना बाणांनी मारीन.
2.99.35
ये चान्ये प्रतियोत्स्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाः ।
तांश्च सर्वानहं बाणैर्नेताऽस्मि यमसादनम् ॥ २.९९.३५ ॥
बुद्धिभ्रमाने माझ्याशी लढणाऱ्या इतर सर्व राजांना मी बाणांनी यमलोकी पाठवीन.
2.99.36
चलेद्वि हिमवान्स्थानान्निष्प्रभः स्याद्दिवाकरः ।
शैत्यं सोमात्प्रणश्येत मत्सत्यं विचलेद्यदि ॥ २.९९.३६ ॥
माझे सत्य विचलित झाले तर हिमालय आपल्या स्थानावरून ढळो, सूर्य तेजहीन होवो, चंद्राची शीतलता नष्ट होवो.
2.99.37
न प्रदास्यति चेद्राज्यमितो वर्षे चतुर्दशे ।
दुर्योधनोऽभिसत्कृत्य सत्यमेतद्भविष्यति ॥ २.९९.३७ ॥
आजपासून चौदाव्या वर्षी दुर्योधन राज्य परत देणार नाही, तर हे सत्य ठरेल.
2.99.38
इत्युक्तवति पार्थे तु श्रीमान्माद्रवतीसुतः ।
प्रगृह्य विपुलं बाहुं सहदेवः प्रतापवान् ॥ २.९९.३८ ॥
अर्जुनाने असे म्हटल्यावर, माद्रीचा श्रीमान पुत्र पराक्रमी सहदेव याने आपला विशाल बाहू उचलला.
2.99.39
सौबलस्य वधं प्रेप्सुरिदं वचनमब्रवीत् ।
क्रोधसंरक्तनयनो निः श्वसन्निव पन्नगः ॥ २.९९.३९ ॥
सौबलाच्या (शकुनीच्या) वधाची इच्छा धरून, क्रोधाने लाल डोळे करून, नागासारखा नि:श्वास टाकत सहदेव हे वचन बोलला.
2.99.40
अक्षान्यान्मन्यसे मूढ गान्धाराणां यशोहर ।
नैतेऽक्षा निशिता बाणास्त्वयैते समरे वृताः ॥ २.९९.४० ॥
हे मूर्खा, गांधारांचे यश हरण करणाऱ्या! ज्यांना तू फासे समजतोस ते फासे नाहीत; हे युद्धात तुझ्याकडून निवडलेले धारदार बाण आहेत.
2.99.41
यथा चैवोक्तवान्भीमस्त्वामुद्दिश्य सबान्धवम् ।
कर्ताहं कर्मणस्तस्य कुरु कार्याणि सर्वशः ॥ २.९९.४१ ॥
भीमाने तुला आणि तुझ्या बांधवांना उद्देशून जसे म्हटले होते, त्या कर्माचा कर्ता मीच आहे. आता तुझी सर्व कर्तव्ये सर्वप्रकारे पूर्ण कर.
2.99.42
हन्ताऽस्मि तरसा युद्धे त्वामेवहे सबान्धवम् ।
यदि स्थास्यसि सङ्ग्रामे क्षत्रधर्मेण सौबल ॥ २.९९.४२ ॥
हे सौबला, जर तू बांधवांसह युद्धात क्षत्रियधर्मानुसार उभा राहिलास, तर मी तुला आणि तुझ्या बांधवांना युद्धात लवकरच ठार करीन.
2.99.43
सहदेववचः श्रुत्वा नकुलोऽपि विशाम्पते ।
दर्शनीयतमो नॄणामिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.९९.४३ ॥
हे विशांपते! सहदेवाचे वचन ऐकून, माणसांमध्ये अत्यंत देखणा नकुलानेही हे वचन उच्चारले.
2.99.44
सुतेयं यज्ञसेनस्य द्यूतेऽस्मिन्धृतराष्ट्रजैः ।
यैर्वाचः श्राविता रूक्षाः स्थितैर्दुर्योधनप्रिये ॥ २.९९.४४ ॥
या द्यूतात धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनी यज्ञसेनाच्या या कन्येला कठोर शब्द ऐकवले. दुर्योधनाचे प्रिय होऊन उभे राहिलेले तेच ते.
2.99.45
तान्धार्तराष्ट्रान्दुर्वृत्तान्मुमूर्षून्कालनोदितान् ।
गमयिष्यामि भूयिष्ठानहं वैवस्वतक्षयम् ॥ २.९९.४५ ॥
काळाने प्रेरित झालेल्या, मरणाची इच्छा करणाऱ्या त्या दुराचारी धृतराष्ट्र-पुत्रांपैकी पुष्कळांना मी यमलोकी पाठवीन.
2.99.46
उलूकं च दुरात्मानं सौबलस्य सुतं प्रियम् ।
क्रूरं हन्ताऽस्मि समरे तं वै क्रूरं नराधमम् ॥ २.९९.४६ ॥
दुरात्मा उलूक, सौबलाचा प्रिय पुत्र, त्या क्रूर आणि नराधमाला मी युद्धात नक्कीच ठार मारीन.
2.99.47
निदेशाद्धर्मराजस्य द्रौपद्याः पदवीं चरन् ।
निर्धार्तराष्ट्रां पृथिवीं कर्ताऽस्मि नचिरादिव ॥ २.९९.४७ ॥
धर्मराजाच्या आज्ञेने आणि द्रौपदीच्या मार्गाने चालत मी लवकरच पृथ्वी धृतराष्ट्रपुत्रांपासून मुक्त करीन.
2.99.48
एवं ते पुरुषव्याघ्राः सर्वे व्यायतबाहवः ।
प्रतिज्ञा बहुलाः कृत्वा धृतराष्ट्रमुपागमन् ॥ २.९९.४८ ॥
अशा प्रकारे ते सर्व दीर्घबाहू पुरुषश्रेष्ठ अनेक प्रतिज्ञा करून धृतराष्ट्राकडे गेले.