महाभारत · अध्याय 3.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.104.1
समुद्रं स समासाद्य वारुणिर्भगवानृषिः ।
उवाच सहितान्देवानृषींश्चैव समागतान् ॥ ३.१०४.१ ॥
वरुण के पुत्र भगवान ऋषि समुद्र के पास पहुँचकर एकत्र हुए देवताओं और ऋषियों से बोले।
3.104.2
एष लोकहितार्थं वै पिबामि वरुणालयम् ।
भवद्भिर्यदनुष्ठेयं तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ ३.१०४.२ ॥
मैं लोकों के कल्याण के लिए वरुण के निवास समुद्र को पी जाता हूँ। आप लोगों को जो करना है, उसकी शीघ्र व्यवस्था करें।
3.104.3
एतावदुक्त्वा वचनं मैत्रावरुणिरच्युतः ।
समुद्रमपिबत्क्रुद्धः सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ३.१०४.३ ॥
इतना कहकर मैत्रावरुणि अच्युत क्रुद्ध होकर सब लोकों के देखते-देखते समुद्र को पी गए।
3.104.4
पीयमानं समुद्रं तं दृष्ट्वा सेन्द्रास्तदाऽमराः ।
विस्मयं परमं जग्मुः स्तुतिभिश्चाप्यपूजयन् ॥ ३.१०४.४ ॥
समुद्र को पिया जाता देखकर इंद्र सहित अमर देवता अत्यन्त विस्मित हुए और स्तुतियों से उनकी पूजा की।
3.104.5
त्वं नस्त्राता विधाता च लोकानां लोकभावन ।
त्वत्प्रसादात्समुच्छेदं न गच्छेत्सामरं जगत् ॥ ३.१०४.५ ॥
आप हमारे रक्षक और लोकों के विधाता हैं, हे लोकों के पालक। आपकी कृपा से यह अमर सहित जगत् विनाश को प्राप्त न हो।
3.104.6
स पूज्यमानस्त्रिदशैर्महात्मा ।
गन्धर्वतूर्येषु नदत्सु सर्वशः।
दिव्यैश्च पुष्पैरवकीर्यमाणो ।
महार्णवं निःसलिलं चकार ॥ ३.१०४.६ ॥
देवताओं से पूजित उस महात्मा ने, चारों ओर गन्धर्वों के वाद्य बजते और दिव्य पुष्पों की वर्षा होती हुई, महासागर को जलरहित कर दिया।
3.104.7
दृष्ट्वा कृतंनिःसलिलं महार्णवं ।
सुराः समस्ताः परमप्रहृष्टाः।
्रगृह्य दिव्यानिवरायुधानि ।
तान्दानवाञ्जघ्रुरदीनसत्वाः ॥ ३.१०४.७ ॥
महासागर को जल-रहित हुआ देखकर सभी देवता अत्यंत प्रसन्न हुए। दिव्य श्रेष्ठ आयुध लेकर, अदीन साहस वाले उन्होंने दानवों का वध किया।
3.104.8
ते वध्यमानास्त्रिदशैर्महात्मभि-
र्महाबलैर्वेगिभिरुन्नदद्भिः।
न सेहिरेवेगवतां महात्मनां ।
वेगं तदा धारयितुं दिवौकसाम् ॥ ३.१०४.८ ॥
देवताओं के महात्मा, महाबली, वेगवान और गर्जना करने वाले योद्धाओं द्वारा मारे जाते हुए, वे दानव उन वेगवान महात्मा देवताओं के वेग को सहन न कर सके।
3.104.9
ते वध्यमानास्त्रिदशैर्दानवा भीमनिःस्वनाः ।
रचक्रु सुतुमुलं युद्धं मुहूर्तमिव भारत ॥ ३.१०४.९ ॥
देवताओं द्वारा मारे जाते हुए भीषण गर्जना करने वाले दानवों ने, हे भारत, मानो क्षणभर के लिए अत्यंत भयंकर युद्ध किया।
3.104.10
ते पूर्वं तपसा दग्धा मुनिभिर्भावितात्मभिः ।
यतमानाः परं शक्त्या त्रिदशैर्विनिषूदिताः ॥ ३.१०४.१० ॥
वे पूर्व में भावितात्मा मुनियों के तप से दग्ध हुए थे; पूरी शक्ति से प्रयत्न करते हुए भी देवताओं द्वारा वे मारे गए।
3.104.11
तेहेमनिष्काभरणाः कुण्डलाङ्गदधारिणः ।
निहता बह्वशोभन्त पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ ३.१०४.११ ॥
स्वर्ण-हार और आभूषणों से सजे, कुण्डल और बाजूबंद धारण किए हुए वे अनेक मारे जाकर ऐसे शोभित हुए मानो खिले हुए पलाश वृक्ष हों।
3.104.12
हतशेषास्ततः केचित्कालेया मनुजोत्तम ।
विदार्य वसुधां देवीं पातालतलमास्थिताः ॥ ३.१०४.१२ ॥
हे मनुजोत्तम, तब मारे जाने से बचे कुछ कालेय देवी पृथ्वी को चीरकर पाताल-तल में जा बसे।
3.104.13
निहतान्दानवान्दृष्ट्वा त्रिदशा मुनिपुह्गवम् ।
तुष्टुवुर्विविधैर्वाक्यैरिदं वचनमब्रुवन् ॥ ३.१०४.१३ ॥
दानवों को मारा गया देखकर देवताओं ने मुनिश्रेष्ठ की विविध वाक्यों से स्तुति की और यह वचन कहा।
3.104.14
त्वत्प्रसादान्महाबाहो लोकैः प्राप्तं महत्सुखम् ।
त्वत्तेजसा च निहताः कालेयाः क्रूरविक्रमाः ॥ ३.१०४.१४ ॥
हे महाबाहो, आपकी कृपा से लोकों ने महान सुख पाया है, और आपके तेज से क्रूर पराक्रम वाले कालेय मारे गए।
3.104.15
पूरस्व महाबाहो समुद्रं लोकभावन ।
यत्त्वया सलिलं पीतं तदस्मिन्पुनरुत्सृज ॥ ३.१०४.१५ ॥
हे महाबाहो, हे लोकपालक, समुद्र को भर दो; जो जल तुमने पी लिया था, उसे फिर इसमें छोड़ दो।
3.104.16
एवमुक्तः प्रत्युवाच भगवान्मुनिपुङ्गवः ।
तांस्तदा सहितान्देवानगस्त्यःसपुरन्दरान् ॥ ३.१०४.१६ ॥
ऐसा कहे जाने पर भगवान मुनिश्रेष्ठ अगस्त्य ने पुरंदर सहित एकत्र देवताओं को उत्तर दिया।
3.104.17
जीर्णं तद्धि मया तोयमुपायोऽन्यः प्रचिन्त्यताम् ।
पूरणार्थं समुद्रस्य भवद्भिर्यत्नमास्थितैः ॥ ३.१०४.१७ ॥
वह जल तो मेरे द्वारा पच गया है; इसलिए समुद्र को भरने के लिए आप सब प्रयत्न में लगकर कोई दूसरा उपाय सोचिए।
3.104.18
केतच्छ्रुत्वा तु वचनं महर्षेर्भावितात्मनः ।
विस्मिताश्च विषण्णाश्च बभूवुः सहिताः सुराः ॥ ३.१०४.१८ ॥
भावितात्मा महर्षि के इस वचन को सुनकर एकत्र देवता चकित और खिन्न हो गए।
3.104.19
परस्परमनुज्ञाप्यप्रणम्य मुनिपुङ्गवम् ।
प्रजाः सर्वा महाराज विप्रजग्मुर्यथागतम् ॥ ३.१०४.१९ ॥
परस्पर अनुमति लेकर, श्रेष्ठ मुनि को प्रणाम करके, हे महाराज, सब प्रजाएँ जैसे आई थीं वैसे ही लौट गईं।
3.104.20
त्रिदशा विष्णुना सार्धमुपजग्मुः पितामहम् ।
पूरणार्थं समुद्रस्य मन्त्रयित्वा पुनः पुनः ॥ ३.१०४.२० ॥
देवता विष्णु के साथ पितामह के पास गए, समुद्र को भरने के उपाय पर बार-बार विचार करके।
3.104.21
ते धातारमुपागम्य त्रिदशाः सह विष्णुना ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सागरस्याभिपूरणम् ॥ ३.१०४.२१ ॥
वे सब देवता विष्णु के साथ धाता के पास पहुँचे और हाथ जोड़कर समुद्र को भरने के विषय में बोले।