મહાભારત · અધ્યાય 3.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.107.1
तेतं दृष्ट्वा हयं राजन्संप्रहृष्टतनूरुहाः ।
अनादृत् महात्मानं कपिलं कालचोदिताः ॥ ३.१०७.१ ॥
રાજન, તે ઘોડાને જોઈને તેઓ આનંદથી રોમાંચિત થઈ, કાળથી પ્રેરિત થઈ, મહાત્મા કપિલનો અનાદર કરી ગયા.
3.107.2
संफुद्धाः संप्रधावन्त वाजिग्रहणकाङ्क्षिणः ।
ततः क्रुद्धो महाराज कपिलो मुनिसत्तमः ॥ ३.१०७.२ ॥
ઘોડાને પકડવાની ઇચ્છાથી ક્ષુબ્ધ થઈ તેઓ દોડ્યા. ત્યારે, હે મહારાજ, મુનિશ્રેષ્ઠ કપિલ ક્રોધિત થયા.
3.107.3
वासुदेवेति यं प्राहुः कपिलं मुनिपुङ्गवम् ।
स चक्षुर्विकतं कृत्वा तेजस्तेषु समुत्सृजन् ॥ ३.१०७.३ ॥
જેને લોકો વાસુદેવ કહે છે, તે મુનિશ્રેષ્ઠ કપિલે આંખો વિકૃત કરીને તેમના પર તેજ છોડ્યું.
3.107.4
ददाह सुमहातेजा मन्दबुद्धीन्स सागरान् ।
षष्टिं रतानि सहस्राणि युगपन्मुनिसत्तमः ॥ ३.१०७.४ ॥
અતિ તેજસ્વી એ મુનિશ્રેષ્ઠે મંદબુદ્ધિ સગરપુત્રોમાંથી સાઠ હજારને એક સાથે બાળી નાખ્યા.
3.107.5
तान्दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान्नारदः सुमहातपाः ।
सगरान्तिकमागत्य तच्च तस्मै न्यवेदयत् ॥ ३.१०७.५ ॥
તેમને ભસ્મ થયેલા જોઈને મહાતપસ્વી નારદ સગર પાસે આવ્યા અને તે બધું તેમને કહ્યું.
3.107.6
स तच्छ्रुत्वा वचो घोरं राजा मुनिमुखोद्गतम् ।
महूर्तं विमना भूत्वा स्थाणोर्वाक्यमचिन्तयत् ॥ ३.१०७.६ ॥
મુનિના મુખેથી નીકળેલું એ ભયંકર વચન સાંભળીને રાજા ક્ષણભર ઉદાસ થઈ, સ્થાણુ (શિવ)ના વચનનો વિચાર કરવા લાગ્યા.
3.107.7
स पुत्रनिधनोत्थेन दुःखेन समभिप्लुतः ।
आत्मानमात्मनाऽऽश्वास्य हयमेवान्वचिन्तयत् ॥ ३.१०७.७ ॥
પુત્રોના વિનાશથી ઉત્પન્ન થયેલા દુઃખથી તે વ્યાકુળ થયો. પોતાને જ આશ્વાસન આપીને તે ઘોડા વિશે જ વિચારવા લાગ્યો.
3.107.8
अशुमन्तं समाहूय असमञ्जसुतं तदा ।
पौत्रं भरतशार्दूल इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.१०७.८ ॥
ત્યારે ભરતશ્રેષ્ઠે અસમંજના પુત્ર અને પોતાના પૌત્ર અંશુમાનને બોલાવીને આ વચન કહ્યું.
3.107.9
षष्टिस्तात सहस्राणि पुत्राणाममितौजसाम् ।
कापिलं तेज आसाद्य मत्कृतेनिधनं गताः ॥ ३.१०७.९ ॥
હે વત્સ, અપાર તેજવાળા સાઠ હજાર પુત્રો મારા કારણે કપિલના તેજનો સામનો કરીને નાશ પામ્યા.
3.107.10
तव चापि पिता तात परित्यक्तो मयाऽनघ ।
धर्मं संरक्षमाणेन पौराणां हितमिच्छता ॥ ३.१०७.१० ॥
હે વત્સ, હે નિષ્પાપ, ધર્મનું રક્ષણ કરતાં અને નગરજનોનું હિત ઇચ્છતાં મેં તારા પિતાનો પણ ત્યાગ કર્યો હતો.
3.107.11
किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रमात्मजम् ।
त्यक्तवान्दुस्त्यजं वीरं तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ ३.१०७.११ ॥
હે તપોધન, રાજાઓમાં સિંહ સમાન સગરે પોતાના વીર પુત્રને, જેને ત્યાગવો મુશ્કેલ હતો, કયા કારણે ત્યાગ્યો? તે મને કહો.
3.107.12
असमञ्ज इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्यभूत् ।
यं शैव्या जनयामास पौराणां स हि दारकान् ॥ ३.१०७.१२ ॥
સગરને અસમંજ નામનો પ્રસિદ્ધ પુત્ર હતો; શૈવ્યાએ તેને જન્મ આપ્યો હતો. તે નગરજનોનાં બાળકોને ખરેખર પીડા આપતો.
3.107.13
क्रीडतः सहसाऽऽसाद्य तत्रतत्र महीपते ।
चूडासु क्रोशतो गृह्यनद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ॥ ३.१०७.१३ ॥
હે મહીપતિ! રમતાં રમતાં તેણે અચાનક ત્યાં-ત્યાં જઈને, રડતાં દુર્બળ બાળકોને ચોટલીઓથી પકડીને નદીમાં ફેંકી દીધા.
3.107.14
ततः पौराः समाजग्मुर्भयशोकपरिप्लुताः ।
सगरं चाभ्यभाषन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ ३.१०७.१४ ॥
પછી ભય અને શોકથી વ્યાકુળ થયેલા સર્વ નગરજનો ભેગા થઈને આવ્યા, હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા અને સગરને કહ્યું.
3.107.15
त्वं नस्त्राता महाराज परचक्रादिभिर्भयात् ।
असमञ्जभयाद्धोरात्ततो नस्त्रातुनर्हसि ॥ ३.१०७.१५ ॥
હે મહારાજ! શત્રુસેના વગેરેના ભયથી અને અસમંજના ઘોર ભયથી તમે જ અમારા રક્ષક છો; તેથી અમારું રક્ષણ કરવું તમને યોગ્ય છે.
3.107.16
पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः ।
मुहूर्तं विमना भूत्वासचिवानिदमब्रवीत् ॥ ३.१०७.१६ ॥
પૌરજનોની તે ભયંકર વાત સાંભળીને નૃપશ્રેષ્ઠ સગર ક્ષણભર ખિન્ન મનવાળા થઈ ગયા અને પોતાના મંત્રીઓને આમ કહ્યું.
3.107.17
असमञ्ज पुरादद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् ।
यदि वो मत्प्रियं कार्यमेतच्छीध्रं विधीयताम् ॥ ३.१०७.१७ ॥
મારો પુત્ર અસમંજ આજે જ નગરમાંથી દેશનિકાલ કરવામાં આવે. જો તમારે મારું પ્રિય કાર્ય કરવું હોય, તો આ શીઘ્ર પૂરું કરો.
3.107.18
एवमुक्ता नरेन्द्रेण सचिवास्ते नराधिप ।
यथोक्तं त्वरिताश्चक्रुर्यथाऽऽज्ञापितवान्नृपः ॥ ३.१०७.१८ ॥
હે નરાધિપ! નરેન્દ્રે આમ કહ્યું ત્યારે તે મંત્રીઓએ રાજાએ આજ્ઞા આપી હતી તેમ જ ઝડપથી કર્યું.
3.107.19
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा पुत्रो महात्मना ।
पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ॥ ३.१०७.१९ ॥
મહાત્મા સગરે નગરજનોના હિતની કામનાથી પોતાના પુત્રને કેવી રીતે દેશનિકાલ કર્યો, એ બધું તને કહેવાયું.
3.107.20
अंशुमांस्तु महेष्वासो यदुक्तः सगरेण हि ।
तत्ते सर्वंप्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ ३.१०७.२० ॥
મહાધનુર્ધર અંશુમાનને સગરે જે કહ્યું હતું તે બધું હું તને કહીશ; મારું સાંભળ.
3.107.21
पितुश् तेऽहंत्यागेन पुत्राणां निधनेन च ।
अलाभेन तथाऽश्वस् परितप्यामि पुत्रक ॥ ३.१०७.२१ ॥
વત્સ, તારો ત્યાગ, પુત્રોનું મૃત્યુ અને ઘોડો ન મળ્યો તેથી હું સંતપ્ત છું.
3.107.22
तस्माद्दुःखाभिसंतप्तं यज्ञविघ्नाच्च मोहितम् ।
हयस्यानयनात्पौत्र नरकान्मां समुद्धर ॥ ३.१०७.२२ ॥
તેથી, દુઃખથી સંતપ્ત અને યજ્ઞવિઘ્નથી મોહિત થયેલા મને, હે પૌત્ર, ઘોડો પાછો લાવીને નરકમાંથી ઉદ્ધાર.
3.107.23
अंशुमानेवमुक्तस्तु सगरण महात्मना ।
जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एवं स सागरो राजन्पूरितोऽगस्त्यदूपितः
जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही ॥ ३.१०७.२३ ॥
મહાત્મા સગરે આમ કહ્યા પછી અંશુમાન એ દુઃખી દેશમાં ગયો જ્યાં પૃથ્વી ફાટી હતી. તું મને જે પૂછે છે તે બધું તને કહેવાયું. હે રાજન, અગસ્ત્યથી દૂષિત થઈને ભરાયેલો તે સાગર પણ એ દુઃખી દેશમાં ગયો જ્યાં પૃથ્વી ફાટી હતી.
3.107.24
स तु तेनैव मार्गेण समुद्रं प्रविवेश ह ।
अपश्यच्च महात्मानं कपिलं तुरगं च तम् ॥ ३.१०७.२४ ॥
તે એ જ માર્ગે સાગરમાં પ્રવેશ્યો અને મહાત્મા કપિલ તથા તે ઘોડાને જોયો.
3.107.25
स दृष्ट्वा तेजसो राशिं पुराणमृपिसत्तमम् ।
प्रणम्य शिरसा भूमौ कार्यमस्मै न्यवेदयत् ॥ ३.१०७.२५ ॥
તે તેજના રાશિ, પ્રાચીન ઋષિશ્રેષ્ઠને જોઈને તેણે માથું નમાવી ભૂમિ પર પ્રણામ કર્યા અને પોતાનું કાર્ય તેમને નિવેદિત કર્યું.
3.107.26
ततः प्रीतो महाराज कपिलोंऽशुमतोऽभवत् ।
उवाच चैनं धर्मात्मा वरदोस्मीति भारत ॥ ३.१०७.२६ ॥
ત્યારે હે મહારાજ, કપિલ અંશુમાન પર પ્રસન્ન થયા. ધર્માત્માએ તેને કહ્યું, હે ભારત, હું વરદાતા છું.
3.107.27
स वव्रे तुरगं तत्र प्रथमं यज्ञकारणात् ।
द्वितीयमुदकं वव्रे पितॄणां पावनेच्छया ॥ ३.१०७.२७ ॥
તેણે ત્યાં પ્રથમ યજ્ઞ માટે ઘોડો માંગ્યો; બીજું, પિતૃઓને પવિત્ર કરવાની ઇચ્છાથી પાણી માંગ્યું.
3.107.28
तमुवाच महातेजाः कपिलो मुनिपुङ्गवः ।
ददानि तव भद्रं ते यद्यत्प्रार्थयसेऽनघ ॥ ३.१०७.२८ ॥
મહાતેજસ્વી મુનિશ્રેષ્ઠ કપિલે તેને કહ્યું: તારું કલ્યાણ થાઓ; હે નિષ્પાપ, તું જે જે માંગીશ તે હું તને આપીશ.
3.107.29
त्वयि क्षमा च धर्मश्च सत्यं चापि प्रतिष्ठितम् ।
त्वया कृतार्थः सगरः पुत्रवांश्च त्वया पिता ॥ ३.१०७.२९ ॥
તારામાં ક્ષમા, ધર્મ અને સત્ય પણ સ્થિત છે; તારાથી સગર કૃતાર્થ થયો, તારાથી પિતા પુત્રવાન થયો.
3.107.30
तव चैव प्रभावेन स्वर्गं यास्यन्ति सागराः ।
शलभत्वं गता ये ते मम क्रोधहुताशने ॥ ३.१०७.३० ॥
તારા જ પ્રભાવથી સગરના પુત્રો સ્વર્ગે જશે; જેઓ મારા ક્રોધાગ્નિમાં પડીને તીડની અવસ્થા પામ્યા હતા, તેઓ.
3.107.31
पौत्रश्च ते त्रिपथगां त्रिदिवादानयिष्यति ।
पावनार्थं सागराणां तोषयित्वा महेश्वरम् ॥ ३.१०७.३१ ॥
તમારો પૌત્ર સાગરોને પવિત્ર કરવા માટે મહેશ્વરને પ્રસન્ન કરીને સ્વર્ગમાંથી ત્રિપથગા ગંગાને લાવશે.
3.107.32
हयं नयस्व भद्रं ते याज्ञिं नरपुङ्गव ।
यज्ञः समाप्यतां तात सगरस्य महात्मनः ॥ ३.१०७.३२ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, તારું કલ્યાણ થાઓ; યજ્ઞ માટેનો આ ઘોડો લઈ જા. હે તાત, મહાત્મા સગરનો યજ્ઞ પૂર્ણ થાઓ.
3.107.33
अंशुमानेवमुक्तस्तु कपिलेन महात्मना ।
आजगाम हयं गृह्य यज्ञवाटं महात्मनः ॥ ३.१०७.३३ ॥
મહાત્મા કપિલે આમ કહ્યું ત્યારે અંશુમાન ઘોડો લઈને મહાત્માના યજ્ઞમંડપમાં આવ્યો.
3.107.34
सोभिवाद्य ततः पादौ सगरस्य महात्मनः ।
मूर्ध्नि तनाप्युपाघ्रातस्तस्मै सर्वंनय्वेदयत् ॥ ३.१०७.३४ ॥
તેણે મહાત્મા સગરના ચરણોમાં પ્રણામ કર્યા; પછી તેમના માથા પર સ્પર્શ અને આલિંગન પામીને તેમને બધું નિવેદન કર્યું.
3.107.35
यथा दृष्टं श्रुतं चापि सागराणां क्षयं तथा ।
तं चास्मै हयमाचष्ट यज्ञवाटमुपागतम् ॥ ३.१०७.३५ ॥
સાગરોના વિનાશને તેણે જેવો જોયો અને સાંભળ્યો હતો તેવો જ કહ્યો; યજ્ઞમંડપમાં આવેલો તે ઘોડો પણ તેને બતાવ્યો.
3.107.36
तच्छ्रुत्वा सगरो राजा पुत्रजं दुःखमत्यजत् ।
अंशुमन्तं च संपूज्यसमापयत तं क्रतुम् ॥ ३.१०७.३६ ॥
આ સાંભળીને સગર રાજાએ પુત્રોથી થયેલું દુઃખ ત્યજ્યું; અંશુમાનનું સન્માન કરીને તેમણે તે યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો.
3.107.37
समाप्तयज्ञः सगरो देवैः सर्वैः सभाजितः ।
पुत्रत्वे कल्पयामास समुद्रं वरुणालयम् ॥ ३.१०७.३७ ॥
યજ્ઞ પૂર્ણ થતાં સર્વ દેવોથી સન્માનિત સગરે વરુણના નિવાસ સમુદ્રને પોતાના પુત્ર તરીકે સ્થાપ્યો.
3.107.38
प्रशास्य सुचिरं कालं राज्यं राजीवलोचनः ।
पौत्रे भारं समवेश्य जगाम त्रिदिवं तदा ॥ ३.१०७.३८ ॥
લાંબા સમય સુધી રાજ્ય કરીને કમળનયન રાજાએ પૌત્ર પર ભાર સોંપ્યો અને પછી સ્વર્ગે ગયા.
3.107.39
अंशुमानपि धर्मात्मा महीं सागरमेखलाम् ।
प्रशशास महाराज यथैवास् पितामहः ॥ ३.१०७.३९ ॥
ધર્માત્મા અંશુમાને પણ, હે મહારાજ, સાગરથી મેખલાયુક્ત પૃથ્વી પર પોતાના દાદાની જેમ શાસન કર્યું.
3.107.40
तस्य पुत्रः समभवद्दिलीपो नाम धर्मवित् ।
तस्मिन्राज्यं समाधाय अंशुमानपि संस्थितः ॥ ३.१०७.४० ॥
તેમને દિલીપ નામના ધર્મજ્ઞ પુત્ર થયા. તેમના પર રાજ્ય સોંપીને અંશુમાન પણ સ્થિત રહ્યા.
3.107.41
दिलीपस्तु ततः श्रुत्वा पितॄणां निधनं महत् ।
पर्यतप्यत दुःखेन तेषां गतिमचिन्तयत् ॥ ३.१०७.४१ ॥
ત્યારે દિલીપે પોતાના પિતૃઓના મહાન મૃત્યુ વિશે સાંભળીને દુઃખથી સંતપ્ત થઈ તેમની ગતિનો વિચાર કર્યો.
3.107.42
गङ्गावतरणए यत्नं सुमहच्चाकरोन्नृपः ।
न चावतारयामास चेष्टमानो यथाबलम् ॥ ३.१०७.४२ ॥
ગંગાના અવતરણ માટે રાજાએ અતિ મોટો પ્રયત્ન કર્યો, પણ પોતાના બળ પ્રમાણે પ્રયત્ન કરવા છતાં તેમને ઉતારી શક્યા નહીં.
3.107.43
तस् पुत्र समभवच्छ्रीमान्धर्मपराणः ।
भगीरथ इति ख्यातः सत्यवागनसूयकः ॥ ३.१०७.४३ ॥
તેને શ્રીમાન, ધર્મપરાયણ પુત્ર જન્મ્યો; તે ભગીરથ નામે પ્રસિદ્ધ, સત્યવાદી અને અસૂયારહિત હતો.
3.107.44
अभिषिच्य तु तं राज्येदिलीपो वनमाश्रितः ॥ ३.१०७.४४ ॥
તેને રાજ્યે અભિષેક કરીને દિલીપ વનમાં આશ્રય લીધો.
3.107.45
तपः सिद्धिसमायोगात्स राजा भरतर्षभ ।
वनाज्जगाम त्रिदिवं कालयोगेन भारत ॥ ३.१०७.४५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તપની સિદ્ધિના યોગે તે રાજા કાળક્રમે વનમાંથી ત્રિદિવ ગયો.