ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.107.1
तेतं दृष्ट्वा हयं राजन्संप्रहृष्टतनूरुहाः ।
अनादृत् महात्मानं कपिलं कालचोदिताः ॥ ३.१०७.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਕਪਿਲ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ (ਅੱਗੇ ਵਧੇ)।
3.107.2
संफुद्धाः संप्रधावन्त वाजिग्रहणकाङ्क्षिणः ।
ततः क्रुद्धो महाराज कपिलो मुनिसत्तमः ॥ ३.१०७.२ ॥
ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਉਹ ਦੌੜ ਪਏ। ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪਿਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ।
3.107.3
वासुदेवेति यं प्राहुः कपिलं मुनिपुङ्गवम् ।
स चक्षुर्विकतं कृत्वा तेजस्तेषु समुत्सृजन् ॥ ३.१०७.३ ॥
ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪਿਲ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇਜ ਛੱਡਿਆ।
3.107.4
ददाह सुमहातेजा मन्दबुद्धीन्स सागरान् ।
षष्टिं रतानि सहस्राणि युगपन्मुनिसत्तमः ॥ ३.१०७.४ ॥
ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਸਗਰ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
3.107.5
तान्दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान्नारदः सुमहातपाः ।
सगरान्तिकमागत्य तच्च तस्मै न्यवेदयत् ॥ ३.१०७.५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨਾਰਦ ਸਗਰ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
3.107.6
स तच्छ्रुत्वा वचो घोरं राजा मुनिमुखोद्गतम् ।
महूर्तं विमना भूत्वा स्थाणोर्वाक्यमचिन्तयत् ॥ ३.१०७.६ ॥
ਮੁਨੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਣੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਬਚਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
3.107.7
स पुत्रनिधनोत्थेन दुःखेन समभिप्लुतः ।
आत्मानमात्मनाऽऽश्वास्य हयमेवान्वचिन्तयत् ॥ ३.१०७.७ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਹ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਘੋੜੇ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
3.107.8
अशुमन्तं समाहूय असमञ्जसुतं तदा ।
पौत्रं भरतशार्दूल इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.१०७.८ ॥
ਤਦ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਉਸ ਨੇ ਅਸਮੰਜਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
3.107.9
षष्टिस्तात सहस्राणि पुत्राणाममितौजसाम् ।
कापिलं तेज आसाद्य मत्कृतेनिधनं गताः ॥ ३.१०७.९ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਮਿੱਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਕਪਿਲ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
3.107.10
तव चापि पिता तात परित्यक्तो मयाऽनघ ।
धर्मं संरक्षमाणेन पौराणां हितमिच्छता ॥ ३.१०७.१० ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
3.107.11
किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रमात्मजम् ।
त्यक्तवान्दुस्त्यजं वीरं तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ ३.१०७.११ ॥
ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਹਾਦਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤਿਆਗਿਆ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
3.107.12
असमञ्ज इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्यभूत् ।
यं शैव्या जनयामास पौराणां स हि दारकान् ॥ ३.१०७.१२ ॥
ਸਗਰ ਦਾ ਅਸਮੰਜ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਸ਼ੈਵਿਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਤਾਉਂਦਾ ਸੀ।
3.107.13
क्रीडतः सहसाऽऽसाद्य तत्रतत्र महीपते ।
चूडासु क्रोशतो गृह्यनद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ॥ ३.१०७.१३ ॥
ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ! ਖੇਡਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਜਾ ਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.107.14
ततः पौराः समाजग्मुर्भयशोकपरिप्लुताः ।
सगरं चाभ्यभाषन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ ३.१०७.१४ ॥
ਫਿਰ ਭੈ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸਗਰ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
3.107.15
त्वं नस्त्राता महाराज परचक्रादिभिर्भयात् ।
असमञ्जभयाद्धोरात्ततो नस्त्रातुनर्हसि ॥ ३.१०७.१५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਵੈਰੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਅਤੇ ਅਸਮੰਜ ਦੇ ਘੋਰ ਭੈ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ।
3.107.16
पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः ।
मुहूर्तं विमना भूत्वासचिवानिदमब्रवीत् ॥ ३.१०७.१६ ॥
ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਗਰ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਉਦਾਸ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੇ।
3.107.17
असमञ्ज पुरादद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् ।
यदि वो मत्प्रियं कार्यमेतच्छीध्रं विधीयताम् ॥ ३.१०७.१७ ॥
ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜ ਅੱਜ ਹੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।
3.107.18
एवमुक्ता नरेन्द्रेण सचिवास्ते नराधिप ।
यथोक्तं त्वरिताश्चक्रुर्यथाऽऽज्ञापितवान्नृपः ॥ ३.१०७.१८ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਨਰੇਂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਕਰ ਬੈਠੇ।
3.107.19
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा पुत्रो महात्मना ।
पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ॥ ३.१०७.१९ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਸਗਰ ਨੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
3.107.20
अंशुमांस्तु महेष्वासो यदुक्तः सगरेण हि ।
तत्ते सर्वंप्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ ३.१०७.२० ॥
ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸਗਰ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
3.107.21
पितुश् तेऽहंत्यागेन पुत्राणां निधनेन च ।
अलाभेन तथाऽश्वस् परितप्यामि पुत्रक ॥ ३.१०७.२१ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।
3.107.22
तस्माद्दुःखाभिसंतप्तं यज्ञविघ्नाच्च मोहितम् ।
हयस्यानयनात्पौत्र नरकान्मां समुद्धर ॥ ३.१०७.२२ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੰਤਪਤ ਅਤੇ ਯਗ ਵਿਘਨ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਪੋਤੇ, ਘੋੜਾ ਲਿਆ ਕੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ।
3.107.23
अंशुमानेवमुक्तस्तु सगरण महात्मना ।
जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एवं स सागरो राजन्पूरितोऽगस्त्यदूपितः
जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही ॥ ३.१०७.२३ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਸਗਰ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਉਸ ਦੁਖੀ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਪਾਟੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਗਸਤਯ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਰਿਆ ਉਹ ਸਾਗਰ ਵੀ ਉਸ ਦੁਖੀ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਪਾਟੀ ਗਈ ਸੀ।
3.107.24
स तु तेनैव मार्गेण समुद्रं प्रविवेश ह ।
अपश्यच्च महात्मानं कपिलं तुरगं च तम् ॥ ३.१०७.२४ ॥
ਉਹ ਉਸੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.107.25
स दृष्ट्वा तेजसो राशिं पुराणमृपिसत्तमम् ।
प्रणम्य शिरसा भूमौ कार्यमस्मै न्यवेदयत् ॥ ३.१०७.२५ ॥
ਉਸ ਤੇਜ ਦੇ ਢੇਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
3.107.26
ततः प्रीतो महाराज कपिलोंऽशुमतोऽभवत् ।
उवाच चैनं धर्मात्मा वरदोस्मीति भारत ॥ ३.१०७.२६ ॥
ਤਦ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕਪਿਲ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੈਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
3.107.27
स वव्रे तुरगं तत्र प्रथमं यज्ञकारणात् ।
द्वितीयमुदकं वव्रे पितॄणां पावनेच्छया ॥ ३.१०७.२७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੱਗ ਲਈ ਘੋੜਾ ਮੰਗਿਆ; ਦੂਜਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ।
3.107.28
तमुवाच महातेजाः कपिलो मुनिपुङ्गवः ।
ददानि तव भद्रं ते यद्यत्प्रार्थयसेऽनघ ॥ ३.१०७.२८ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮੁਨੀ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪਿਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਮੰਗੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।
3.107.29
त्वयि क्षमा च धर्मश्च सत्यं चापि प्रतिष्ठितम् ।
त्वया कृतार्थः सगरः पुत्रवांश्च त्वया पिता ॥ ३.१०७.२९ ॥
ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖਿਮਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਵੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਸਗਰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ।
3.107.30
तव चैव प्रभावेन स्वर्गं यास्यन्ति सागराः ।
शलभत्वं गता ये ते मम क्रोधहुताशने ॥ ३.१०७.३० ॥
ਤੇਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਜਾਣਗੇ; ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਟਿੱਡੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ।
3.107.31
पौत्रश्च ते त्रिपथगां त्रिदिवादानयिष्यति ।
पावनार्थं सागराणां तोषयित्वा महेश्वरम् ॥ ३.१०७.३१ ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਪੋਤਰਾ ਸਾਗਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਵੇਗਾ।
3.107.32
हयं नयस्व भद्रं ते याज्ञिं नरपुङ्गव ।
यज्ञः समाप्यतां तात सगरस्य महात्मनः ॥ ३.१०७.३२ ॥
ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਯੱਗ ਲਈ ਇਹ ਘੋੜਾ ਲੈ ਜਾ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਸਗਰ ਦਾ ਯੱਗ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਵੇ।
3.107.33
अंशुमानेवमुक्तस्तु कपिलेन महात्मना ।
आजगाम हयं गृह्य यज्ञवाटं महात्मनः ॥ ३.१०७.३३ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਕਪਿਲ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
3.107.34
सोभिवाद्य ततः पादौ सगरस्य महात्मनः ।
मूर्ध्नि तनाप्युपाघ्रातस्तस्मै सर्वंनय्वेदयत् ॥ ३.१०७.३४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸਗਰ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸਿਰ ਤੇ ਛੋਹ ਅਤੇ ਗਲੇ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
3.107.35
यथा दृष्टं श्रुतं चापि सागराणां क्षयं तथा ।
तं चास्मै हयमाचष्ट यज्ञवाटमुपागतम् ॥ ३.१०७.३५ ॥
ਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ; ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਸ ਘੋੜੇ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ।
3.107.36
तच्छ्रुत्वा सगरो राजा पुत्रजं दुःखमत्यजत् ।
अंशुमन्तं च संपूज्यसमापयत तं क्रतुम् ॥ ३.१०७.३६ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਯੱਗ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ।
3.107.37
समाप्तयज्ञः सगरो देवैः सर्वैः सभाजितः ।
पुत्रत्वे कल्पयामास समुद्रं वरुणालयम् ॥ ३.१०७.३७ ॥
ਯਗ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਗਰ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾ ਲਿਆ।
3.107.38
प्रशास्य सुचिरं कालं राज्यं राजीवलोचनः ।
पौत्रे भारं समवेश्य जगाम त्रिदिवं तदा ॥ ३.१०७.३८ ॥
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਕੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੋਤੇ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਸੌਂਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ।
3.107.39
अंशुमानपि धर्मात्मा महीं सागरमेखलाम् ।
प्रशशास महाराज यथैवास् पितामहः ॥ ३.१०७.३९ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਮੁੰਦਰ-ਮੇਖਲਾ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
3.107.40
तस्य पुत्रः समभवद्दिलीपो नाम धर्मवित् ।
तस्मिन्राज्यं समाधाय अंशुमानपि संस्थितः ॥ ३.१०७.४० ॥
ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਹੋਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਰੱਖ ਕੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਵੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।
3.107.41
दिलीपस्तु ततः श्रुत्वा पितॄणां निधनं महत् ।
पर्यतप्यत दुःखेन तेषां गतिमचिन्तयत् ॥ ३.१०७.४१ ॥
ਫਿਰ ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
3.107.42
गङ्गावतरणए यत्नं सुमहच्चाकरोन्नृपः ।
न चावतारयामास चेष्टमानो यथाबलम् ॥ ३.१०७.४२ ॥
ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਨ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਉਤਾਰ ਨਾ ਸਕਿਆ।
3.107.43
तस् पुत्र समभवच्छ्रीमान्धर्मपराणः ।
भगीरथ इति ख्यातः सत्यवागनसूयकः ॥ ३.१०७.४३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ; ਉਹ ਭਗੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਸੀ।
3.107.44
अभिषिच्य तु तं राज्येदिलीपो वनमाश्रितः ॥ ३.१०७.४४ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਦਿਲੀਪ ਬਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.107.45
तपः सिद्धिसमायोगात्स राजा भरतर्षभ ।
वनाज्जगाम त्रिदिवं कालयोगेन भारत ॥ ३.१०७.४५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਪ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਨ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।