ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.107.1
तेतं दृष्ट्वा हयं राजन्संप्रहृष्टतनूरुहाः ।
अनादृत् महात्मानं कपिलं कालचोदिताः ॥ ३.१०७.१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, କାଳପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା କପିଳଙ୍କୁ ଅନାଦର କଲେ।
3.107.2
संफुद्धाः संप्रधावन्त वाजिग्रहणकाङ्क्षिणः ।
ततः क्रुद्धो महाराज कपिलो मुनिसत्तमः ॥ ३.१०७.२ ॥
ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେମାନେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ଧାଇଁଲେ। ତା'ପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
3.107.3
वासुदेवेति यं प्राहुः कपिलं मुनिपुङ्गवम् ।
स चक्षुर्विकतं कृत्वा तेजस्तेषु समुत्सृजन् ॥ ३.१०७.३ ॥
ଯାହାକୁ ଲୋକେ ବାସୁଦେବ କହନ୍ତି, ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳ ଆଖି ବିକୃତ କରି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତେଜ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
3.107.4
ददाह सुमहातेजा मन्दबुद्धीन्स सागरान् ।
षष्टिं रतानि सहस्राणि युगपन्मुनिसत्तमः ॥ ३.१०७.४ ॥
ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ସଗର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଷାଠିଏ ହଜାରକୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଦଗ୍ଧ କଲେ।
3.107.5
तान्दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान्नारदः सुमहातपाः ।
सगरान्तिकमागत्य तच्च तस्मै न्यवेदयत् ॥ ३.१०७.५ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମୀଭୂତ ଦେଖି ମହାତପସ୍ବୀ ନାରଦ ସଗର ନିକଟକୁ ଆସି ତାହା ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
3.107.6
स तच्छ्रुत्वा वचो घोरं राजा मुनिमुखोद्गतम् ।
महूर्तं विमना भूत्वा स्थाणोर्वाक्यमचिन्तयत् ॥ ३.१०७.६ ॥
ମୁନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିର୍ଗତ ସେହି ଭୟଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜା କ୍ଷଣେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ସ୍ଥାଣୁଙ୍କ (ଶିବଙ୍କ) ବାକ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
3.107.7
स पुत्रनिधनोत्थेन दुःखेन समभिप्लुतः ।
आत्मानमात्मनाऽऽश्वास्य हयमेवान्वचिन्तयत् ॥ ३.१०७.७ ॥
ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିନାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖରେ ସେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହେଲେ। ନିଜକୁ ନିଜେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସେ ଘୋଡ଼ା ବିଷୟରେ ହିଁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
3.107.8
अशुमन्तं समाहूय असमञ्जसुतं तदा ।
पौत्रं भरतशार्दूल इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.१०७.८ ॥
ସେତେବେଳେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସମଞ୍ଜର ପୁତ୍ର ଓ ନିଜର ପୌତ୍ର ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
3.107.9
षष्टिस्तात सहस्राणि पुत्राणाममितौजसाम् ।
कापिलं तेज आसाद्य मत्कृतेनिधनं गताः ॥ ३.१०७.९ ॥
ହେ ବତ୍ସ, ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ଷାଠିଏ ହଜାର ପୁତ୍ର ମୋ ଯୋଗୁଁ କପିଳଙ୍କ ତେଜ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ବିନାଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
3.107.10
तव चापि पिता तात परित्यक्तो मयाऽनघ ।
धर्मं संरक्षमाणेन पौराणां हितमिच्छता ॥ ३.१०७.१० ॥
ହେ ବତ୍ସ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ପୌରବାସୀଙ୍କ ହିତ ଇଚ୍ଛା କରିବାରେ ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି।
3.107.11
किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रमात्मजम् ।
त्यक्तवान्दुस्त्यजं वीरं तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ ३.१०७.११ ॥
ହେ ତପୋଧନ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସଗର କାହିଁକି ନିଜର ବୀର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଯାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଷ୍ଟକର, ତ୍ୟାଗ କଲେ? ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
3.107.12
असमञ्ज इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्यभूत् ।
यं शैव्या जनयामास पौराणां स हि दारकान् ॥ ३.१०७.१२ ॥
ସଗରଙ୍କର ଅସମଞ୍ଜ ନାମରେ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ଶୈବ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ପୌରବାସୀଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିଲେ।
3.107.13
क्रीडतः सहसाऽऽसाद्य तत्रतत्र महीपते ।
चूडासु क्रोशतो गृह्यनद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ॥ ३.१०७.१३ ॥
ହେ ମହୀପତି! ଖେଳୁଥିବା ସେ ହଠାତ୍ ସେଠି-ସେଠି ଯାଇ, କାନ୍ଦୁଥିବା ଦୁର୍ବଳ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଚୂଡ଼ାରୁ ଧରି ନଦୀରେ ପକାଇଦେଲା।
3.107.14
ततः पौराः समाजग्मुर्भयशोकपरिप्लुताः ।
सगरं चाभ्यभाषन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ ३.१०७.१४ ॥
ତା'ପରେ ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ସମସ୍ତ ପୌରଜନ ଏକାଠି ହୋଇ ଆସି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଛିଡ଼ା ହୋଇ ସଗରଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.107.15
त्वं नस्त्राता महाराज परचक्रादिभिर्भयात् ।
असमञ्जभयाद्धोरात्ततो नस्त्रातुनर्हसि ॥ ३.१०७.१५ ॥
ହେ ମହାରାଜ! ଶତ୍ରୁସେନା ଆଦି ଭୟରୁ ଓ ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ଘୋର ଭୟରୁ ତୁମେ ହିଁ ଆମର ତ୍ରାତା; ତେଣୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତୁମ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ।
3.107.16
पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः ।
मुहूर्तं विमना भूत्वासचिवानिदमब्रवीत् ॥ ३.१०७.१६ ॥
ପୌରଜନଙ୍କ ସେହି ଘୋର ବଚନ ଶୁଣି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଗର କ୍ଷଣେ ବିଷଣ୍ଣମନା ହୋଇ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
3.107.17
असमञ्ज पुरादद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् ।
यदि वो मत्प्रियं कार्यमेतच्छीध्रं विधीयताम् ॥ ३.१०७.१७ ॥
ମୋ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜ ଆଜି ହିଁ ନଗରରୁ ନିର୍ବାସିତ ହେଉ। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହଁ, ତେବେ ଏହା ଶୀଘ୍ର ସମ୍ପନ୍ନ କର।
3.107.18
एवमुक्ता नरेन्द्रेण सचिवास्ते नराधिप ।
यथोक्तं त्वरिताश्चक्रुर्यथाऽऽज्ञापितवान्नृपः ॥ ३.१०७.१८ ॥
ହେ ନରାଧିପ! ନରେନ୍ଦ୍ର ଏହିପରି କହିବାରୁ ସେହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଶୀଘ୍ର ତାହା କଲେ।
3.107.19
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा पुत्रो महात्मना ।
पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ॥ ३.१०७.१९ ॥
ମହାତ୍ମା ସଗର ନଗରବାସୀଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କିପରି ନିର୍ବାସିତ କଲେ, ତାହା ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି।
3.107.20
अंशुमांस्तु महेष्वासो यदुक्तः सगरेण हि ।
तत्ते सर्वंप्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ ३.१०७.२० ॥
ମହାଧନୁର୍ଧର ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ସଗର ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ମୋ କଥା ଶୁଣ।
3.107.21
पितुश् तेऽहंत्यागेन पुत्राणां निधनेन च ।
अलाभेन तथाऽश्वस् परितप्यामि पुत्रक ॥ ३.१०७.२१ ॥
ପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଅଶ୍ୱ ନ ମିଳିବାରୁ ମୁଁ ସନ୍ତପ୍ତ।
3.107.22
तस्माद्दुःखाभिसंतप्तं यज्ञविघ्नाच्च मोहितम् ।
हयस्यानयनात्पौत्र नरकान्मां समुद्धर ॥ ३.१०७.२२ ॥
ତେଣୁ, ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଓ ଯଜ୍ଞବିଘ୍ନରେ ମୋହିତ ମୋତେ, ହେ ପୌତ୍ର, ଅଶ୍ୱ ଆଣି ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।
3.107.23
अंशुमानेवमुक्तस्तु सगरण महात्मना ।
जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एवं स सागरो राजन्पूरितोऽगस्त्यदूपितः
जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही ॥ ३.१०७.२३ ॥
ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଏପରି କହିବାରୁ ଅଂଶୁମାନ ସେହି ଦୁଃଖୀ ଦେଶକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠି ପୃଥିବୀ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ତାହା ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି। ହେ ରାଜନ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେ ସାଗର ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୁଃଖୀ ଦେଶକୁ ଗଲା ଯେଉଁଠି ପୃଥିବୀ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା।
3.107.24
स तु तेनैव मार्गेण समुद्रं प्रविवेश ह ।
अपश्यच्च महात्मानं कपिलं तुरगं च तम् ॥ ३.१०७.२४ ॥
ସେ ସେହି ପଥରେ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା କପିଳ ଓ ସେହି ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ।
3.107.25
स दृष्ट्वा तेजसो राशिं पुराणमृपिसत्तमम् ।
प्रणम्य शिरसा भूमौ कार्यमस्मै न्यवेदयत् ॥ ३.१०७.२५ ॥
ସେଇ ତେଜର ରାଶି, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଭୂମିରେ ପ୍ରଣାମ କଲା ଏବଂ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା।
3.107.26
ततः प्रीतो महाराज कपिलोंऽशुमतोऽभवत् ।
उवाच चैनं धर्मात्मा वरदोस्मीति भारत ॥ ३.१०७.२६ ॥
ତାପରେ ହେ ମହାରାଜ, କପିଳ ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେଇ ଧର୍ମାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ବରଦାତା।
3.107.27
स वव्रे तुरगं तत्र प्रथमं यज्ञकारणात् ।
द्वितीयमुदकं वव्रे पितॄणां पावनेच्छया ॥ ३.१०७.२७ ॥
ସେ ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ବର ମାଗିଲା; ଦ୍ୱିତୀୟରେ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ଜଳ ବର ମାଗିଲା।
3.107.28
तमुवाच महातेजाः कपिलो मुनिपुङ्गवः ।
ददानि तव भद्रं ते यद्यत्प्रार्थयसेऽनघ ॥ ३.१०७.२८ ॥
ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳ ତାକୁ କହିଲେ: ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମେ ଯାହା ଯାହା ମାଗିବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାହା ଦେବି।
3.107.29
त्वयि क्षमा च धर्मश्च सत्यं चापि प्रतिष्ठितम् ।
त्वया कृतार्थः सगरः पुत्रवांश्च त्वया पिता ॥ ३.१०७.२९ ॥
ତୁମଠାରେ କ୍ଷମା, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସଗର କୃତାର୍ଥ ହେଲା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପିତା ପୁତ୍ରବାନ ହେଲେ।
3.107.30
तव चैव प्रभावेन स्वर्गं यास्यन्ति सागराः ।
शलभत्वं गता ये ते मम क्रोधहुताशने ॥ ३.१०७.३० ॥
ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ ସଗରର ପୁତ୍ରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଯେଉଁମାନେ ମୋ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ପଙ୍ଖୀ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ।
3.107.31
पौत्रश्च ते त्रिपथगां त्रिदिवादानयिष्यति ।
पावनार्थं सागराणां तोषयित्वा महेश्वरम् ॥ ३.१०७.३१ ॥
ତୁମ ନାତି ସାଗରମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତ୍ରିପଥଗା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆଣିବ।
3.107.32
हयं नयस्व भद्रं ते याज्ञिं नरपुङ्गव ।
यज्ञः समाप्यतां तात सगरस्य महात्मनः ॥ ३.१०७.३२ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ ଯାଅ। ହେ ବତ୍ସ, ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଉ।
3.107.33
अंशुमानेवमुक्तस्तु कपिलेन महात्मना ।
आजगाम हयं गृह्य यज्ञवाटं महात्मनः ॥ ३.१०७.३३ ॥
ମହାତ୍ମା କପିଳଙ୍କ ଏପରି କହିବାରୁ ଅଂଶୁମାନ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଆସିଲେ।
3.107.34
सोभिवाद्य ततः पादौ सगरस्य महात्मनः ।
मूर्ध्नि तनाप्युपाघ्रातस्तस्मै सर्वंनय्वेदयत् ॥ ३.१०७.३४ ॥
ସେ ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇ ସବୁକିଛି ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।
3.107.35
यथा दृष्टं श्रुतं चापि सागराणां क्षयं तथा ।
तं चास्मै हयमाचष्ट यज्ञवाटमुपागतम् ॥ ३.१०७.३५ ॥
ସାଗରମାନଙ୍କ ବିନାଶ ସେ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ ଓ ଶୁଣିଥିଲେ ସେପରି କହିଲେ; ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଆସିଥିବା ସେହି ଘୋଡ଼ାକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
3.107.36
तच्छ्रुत्वा सगरो राजा पुत्रजं दुःखमत्यजत् ।
अंशुमन्तं च संपूज्यसमापयत तं क्रतुम् ॥ ३.१०७.३६ ॥
ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ସଗର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଘଟିଥିବା ଦୁଃଖ ପରିହାର କଲେ; ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କଲେ।
3.107.37
समाप्तयज्ञः सगरो देवैः सर्वैः सभाजितः ।
पुत्रत्वे कल्पयामास समुद्रं वरुणालयम् ॥ ३.१०७.३७ ॥
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ସଗର ବରୁଣଙ୍କ ଆଳୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ରୂପେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
3.107.38
प्रशास्य सुचिरं कालं राज्यं राजीवलोचनः ।
पौत्रे भारं समवेश्य जगाम त्रिदिवं तदा ॥ ३.१०७.३८ ॥
ଦୀର୍ଘକାଳ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରି କମଳନୟନ ରାଜା ପୌତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଭାର ଅର୍ପଣ କରି ସେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
3.107.39
अंशुमानपि धर्मात्मा महीं सागरमेखलाम् ।
प्रशशास महाराज यथैवास् पितामहः ॥ ३.१०७.३९ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ଅଂଶୁମାନ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାରାଜ, ସମୁଦ୍ର-ମେଖଳା ଧରିତ୍ରୀକୁ ନିଜ ପିତାମହଙ୍କ ପରି ଶାସନ କଲେ।
3.107.40
तस्य पुत्रः समभवद्दिलीपो नाम धर्मवित् ।
तस्मिन्राज्यं समाधाय अंशुमानपि संस्थितः ॥ ३.१०७.४० ॥
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ ଦିଲୀପ, ଯିଏ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ ରଖି ଅଂଶୁମାନ ମଧ୍ୟ ରହିଲେ।
3.107.41
दिलीपस्तु ततः श्रुत्वा पितॄणां निधनं महत् ।
पर्यतप्यत दुःखेन तेषां गतिमचिन्तयत् ॥ ३.१०७.४१ ॥
ତା'ପରେ ଦିଲୀପ ନିଜ ପିତୃଗଣଙ୍କର ମହାନିଧନ ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ଗତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
3.107.42
गङ्गावतरणए यत्नं सुमहच्चाकरोन्नृपः ।
न चावतारयामास चेष्टमानो यथाबलम् ॥ ३.१०७.४२ ॥
ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଅବତରଣ ପାଇଁ ରାଜା ଅତି ମହାନ ଉଦ୍ୟମ କଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ବଳ ଅନୁସାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିଯାଇ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅବତରଣ କରାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
3.107.43
तस् पुत्र समभवच्छ्रीमान्धर्मपराणः ।
भगीरथ इति ख्यातः सत्यवागनसूयकः ॥ ३.१०७.४३ ॥
ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀମାନ୍, ଧର୍ମପରାୟଣ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ଭଗୀରଥ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଅସୂୟାହୀନ ଥିଲେ।
3.107.44
अभिषिच्य तु तं राज्येदिलीपो वनमाश्रितः ॥ ३.१०७.४४ ॥
ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରି ଦିଲୀପ ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
3.107.45
तपः सिद्धिसमायोगात्स राजा भरतर्षभ ।
वनाज्जगाम त्रिदिवं कालयोगेन भारत ॥ ३.१०७.४५ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟାର ସିଦ୍ଧି ସଂଯୋଗରେ ସେ ରାଜା ସମୟକ୍ରମେ ବନରୁ ତ୍ରିଦିବକୁ ଗଲେ।