มหาภารตะ · อัธยายะ 3.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.107.1
तेतं दृष्ट्वा हयं राजन्संप्रहृष्टतनूरुहाः ।
अनादृत् महात्मानं कपिलं कालचोदिताः ॥ ३.१०७.१ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อเห็นม้านั้น ขนของพวกเขาลุกชันด้วยความยินดี ถูกกาลบันดาลให้ดลใจ พวกเขาจึงรุดไปข้างหน้าโดยไม่เคารพกปิลผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
3.107.2
संफुद्धाः संप्रधावन्त वाजिग्रहणकाङ्क्षिणः ।
ततः क्रुद्धो महाराज कपिलो मुनिसत्तमः ॥ ३.१०७.२ ॥
พวกเขาโกรธเกรี้ยว ปรารถนาจะจับม้า จึงพากันวิ่งเข้าไป ครั้งนั้น ข้าแต่มหาราช กปิลผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษีก็โกรธขึ้น
3.107.3
वासुदेवेति यं प्राहुः कपिलं मुनिपुङ्गवम् ।
स चक्षुर्विकतं कृत्वा तेजस्तेषु समुत्सृजन् ॥ ३.१०७.३ ॥
กปิลผู้เป็นวัวผู้ประเสริฐในหมู่ฤๅษี ที่คนทั้งหลายเรียกว่าวาสุเทพ เบิกตาจนผิดรูป แล้วปล่อยพลังแห่งไฟของตนไปสู่พวกเขา
3.107.4
ददाह सुमहातेजा मन्दबुद्धीन्स सागरान् ।
षष्टिं रतानि सहस्राणि युगपन्मुनिसत्तमः ॥ ३.१०७.४ ॥
ฤๅษีผู้ประเสริฐที่มีเดชยิ่งใหญ่นั้นเผาบุตรทั้งหกหมื่นของสาคระผู้มีปัญญาทราม ทั้งหมดพร้อมกันในคราวเดียว
3.107.5
तान्दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान्नारदः सुमहातपाः ।
सगरान्तिकमागत्य तच्च तस्मै न्यवेदयत् ॥ ३.१०७.५ ॥
นารทะผู้มีตบะยิ่งใหญ่ เห็นพวกเขากลายเป็นเถ้าธุลี จึงมาเฝ้าท้าวสาคระและกราบทูลเรื่องทั้งหมดให้ทรงทราบ
3.107.6
स तच्छ्रुत्वा वचो घोरं राजा मुनिमुखोद्गतम् ।
महूर्तं विमना भूत्वा स्थाणोर्वाक्यमचिन्तयत् ॥ ३.१०७.६ ॥
พระราชาทรงได้ฟังถ้อยคำอันน่าสะพรึงนั้นซึ่งออกจากปากฤๅษี ทรงเศร้าสร้อยอยู่ครู่หนึ่ง แล้วทรงคิดถึงคำของสถาณุ (พระศิวะ)
3.107.7
स पुत्रनिधनोत्थेन दुःखेन समभिप्लुतः ।
आत्मानमात्मनाऽऽश्वास्य हयमेवान्वचिन्तयत् ॥ ३.१०७.७ ॥
พระองค์ถูกความทุกข์ที่เกิดจากการพินาศของบุตรท่วมทับ จึงทรงปลอบพระองค์เอง แล้วทรงมุ่งคิดถึงแต่ม้านั้น
3.107.8
अशुमन्तं समाहूय असमञ्जसुतं तदा ।
पौत्रं भरतशार्दूल इदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.१०७.८ ॥
ครั้งนั้น เสือแห่งภรตวงศ์ทรงเรียกอัํศุมัต บุตรของอสมัญชะ ซึ่งเป็นหลานของพระองค์เอง แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้
3.107.9
षष्टिस्तात सहस्राणि पुत्राणाममितौजसाम् ।
कापिलं तेज आसाद्य मत्कृतेनिधनं गताः ॥ ३.१०७.९ ॥
ลูกรัก บุตรหกหมื่นคนของเราซึ่งมีอานุภาพหาประมาณมิได้ เพราะเหตุแห่งเรา ได้ประสบกับเดชของกปิล แล้วก็ถึงความพินาศ
3.107.10
तव चापि पिता तात परित्यक्तो मयाऽनघ ।
धर्मं संरक्षमाणेन पौराणां हितमिच्छता ॥ ३.१०७.१० ॥
ลูกรัก ผู้ไร้บาปเอ๋ย แม้บิดาของเจ้าก็เราได้ละทิ้งแล้ว ขณะรักษาธรรมและปรารถนาความเกื้อกูลแก่ชาวเมือง
3.107.11
किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रमात्मजम् ।
त्यक्तवान्दुस्त्यजं वीरं तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ ३.१०७.११ ॥
ข้าแต่ผู้มีตบะ ท้าวสาคระ เสือแห่งกษัตริย์ ทรงละทิ้งบุตรของพระองค์เอง ผู้กล้าหาญซึ่งยากจะละทิ้งนั้นด้วยเหตุใด ขอท่านโปรดบอกข้าพเจ้าด้วย
3.107.12
असमञ्ज इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्यभूत् ।
यं शैव्या जनयामास पौराणां स हि दारकान् ॥ ३.१०७.१२ ॥
สาคระมีบุตรชื่อเลื่องลือว่าอสมัญชะ ซึ่งพระนางไศพยาให้กำเนิด แท้จริงเขาเคยรังแกบุตรของชาวเมือง
3.107.13
क्रीडतः सहसाऽऽसाद्य तत्रतत्र महीपते ।
चूडासु क्रोशतो गृह्यनद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ॥ ३.१०७.१३ ॥
ข้าแต่เจ้าแผ่นดิน เขาเล่นอยู่ก็กระโจนเข้าใส่เด็กเหล่านั้นทีละคนอย่างฉับพลัน คว้าเด็กอ่อนแอที่ร้องไห้โดยจับที่จุกผม แล้วโยนลงในแม่น้ำ
3.107.14
ततः पौराः समाजग्मुर्भयशोकपरिप्लुताः ।
सगरं चाभ्यभाषन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ ३.१०७.१४ ॥
ครั้งนั้น ชาวเมืองทั้งหมดซึ่งถูกความกลัวและความโศกท่วมทับ พากันมารวมกัน และยืนประนมมือกล่าวกับท้าวสาคระ
3.107.15
त्वं नस्त्राता महाराज परचक्रादिभिर्भयात् ।
असमञ्जभयाद्धोरात्ततो नस्त्रातुनर्हसि ॥ ३.१०७.१५ ॥
ข้าแต่มหาราช พระองค์เป็นผู้ปกป้องพวกข้าพระองค์จากความกลัวต่อกองทัพข้าศึกและภัยอื่นๆ และจากความกลัวอันน่าสะพรึงต่ออสมัญชะ ดังนั้นพระองค์ควรปกป้องพวกข้าพระองค์
3.107.16
पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः ।
मुहूर्तं विमना भूत्वासचिवानिदमब्रवीत् ॥ ३.१०७.१६ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำอันน่าสะพรึงของชาวเมือง พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ทรงเศร้าสร้อยอยู่ครู่หนึ่ง แล้วตรัสกับเหล่าอำมาตย์ว่า
3.107.17
असमञ्ज पुरादद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् ।
यदि वो मत्प्रियं कार्यमेतच्छीध्रं विधीयताम् ॥ ३.१०७.१७ ॥
วันนี้ขอให้อสมัญชะบุตรของเราถูกขับไล่ออกจากเมือง ถ้าพวกท่านประสงค์จะทำสิ่งที่เป็นที่รักของเรา ขอให้จัดการเรื่องนี้โดยเร็ว
3.107.18
एवमुक्ता नरेन्द्रेण सचिवास्ते नराधिप ।
यथोक्तं त्वरिताश्चक्रुर्यथाऽऽज्ञापितवान्नृपः ॥ ३.१०७.१८ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ เมื่อถูกพระราชาตรัสสั่งดังนี้ เหล่าอำมาตย์ก็รีบทำตามที่รับสั่งไว้ทุกประการ
3.107.19
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा पुत्रो महात्मना ।
पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ॥ ३.१०७.१९ ॥
เรื่องทั้งหมดนี้ได้เล่าแก่ท่านแล้ว คือวิธีที่สาคระผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ปรารถนาความเกื้อกูลแก่ชาวเมือง ได้ขับไล่บุตรของตนออกไป
3.107.20
अंशुमांस्तु महेष्वासो यदुक्तः सगरेण हि ।
तत्ते सर्वंप्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ ३.१०७.२० ॥
สิ่งที่สาคระตรัสแก่อัํศุมานผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าจะเล่าให้ท่านฟังโดยครบถ้วน จงฟังข้าพเจ้าขณะที่ข้าพเจ้าเล่าอยู่นี้เถิด
3.107.21
पितुश् तेऽहंत्यागेन पुत्राणां निधनेन च ।
अलाभेन तथाऽश्वस् परितप्यामि पुत्रक ॥ ३.१०७.२१ ॥
ลูกเอ๋ย พ่อทุกข์ระทมด้วยการที่ได้ทิ้งเจ้าไป ด้วยการที่บรรดาบุตรของพ่อพินาศ และด้วยการที่ม้านั้นสูญหายไป
3.107.22
तस्माद्दुःखाभिसंतप्तं यज्ञविघ्नाच्च मोहितम् ।
हयस्यानयनात्पौत्र नरकान्मां समुद्धर ॥ ३.१०७.२२ ॥
เพราะเหตุนั้น หลานเอ๋ย พ่อผู้ถูกความทุกข์เผาลน และหลงใหลเพราะการขัดขวางพิธียัญ ขอให้เจ้าช่วยฉุดพ่อพ้นจากนรก ด้วยการนำม้ากลับมา
3.107.23
अंशुमानेवमुक्तस्तु सगरण महात्मना ।
जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एवं स सागरो राजन्पूरितोऽगस्त्यदूपितः
जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही ॥ ३.१०७.२३ ॥
เมื่อพระสคระผู้ยิ่งใหญ่ตรัสดังนั้น อังศุมานจึงเดินทางไปยังดินแดนแห่งความโศกที่แผ่นดินถูกผ่าออก ทั้งหมดนี้ได้ถูกเล่าให้ท่านฟังแล้ว ตามที่ท่านถามข้าพเจ้า พระราชาเอ๋ย มหาสมุทรนั้นซึ่งอกัสตยาทำให้เต็มและแปดเปื้อน จึงได้ไปยังดินแดนแห่งความโศกที่แผ่นดินถูกผ่าออก
3.107.24
स तु तेनैव मार्गेण समुद्रं प्रविवेश ह ।
अपश्यच्च महात्मानं कपिलं तुरगं च तम् ॥ ३.१०७.२४ ॥
อังศุมานเดินตามทางนั้นเข้าไปในมหาสมุทร และได้เห็นพระกปิละผู้ยิ่งใหญ่กับม้านั้น
3.107.25
स दृष्ट्वा तेजसो राशिं पुराणमृपिसत्तमम् ।
प्रणम्य शिरसा भूमौ कार्यमस्मै न्यवेदयत् ॥ ३.१०७.२५ ॥
เมื่อเห็นกองรัศมีนั้น คือฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดแห่งยุคโบราณ เขาก้มศีรษะลงกราบถึงพื้น และกราบทูลกิจของตนแด่ท่าน
3.107.26
ततः प्रीतो महाराज कपिलोंऽशुमतोऽभवत् ।
उवाच चैनं धर्मात्मा वरदोस्मीति भारत ॥ ३.१०७.२६ ॥
ครั้งนั้น พระราชาผู้ยิ่งใหญ่เอ๋ย พระกปิละทรงพอพระทัยในอังศุมัต และพระผู้มีจิตใจชอบธรรมได้ตรัสแก่เขาว่า ภรตเอ๋ย เราเป็นผู้ประทานพร
3.107.27
स वव्रे तुरगं तत्र प्रथमं यज्ञकारणात् ।
द्वितीयमुदकं वव्रे पितॄणां पावनेच्छया ॥ ३.१०७.२७ ॥
เขาเลือกม้าก่อนเป็นอันดับแรกเพื่อพิธียัญ และเลือกน้ำเป็นอันดับที่สอง ด้วยความปรารถนาจะชำระบรรพบุรุษให้บริสุทธิ์
3.107.28
तमुवाच महातेजाः कपिलो मुनिपुङ्गवः ।
ददानि तव भद्रं ते यद्यत्प्रार्थयसेऽनघ ॥ ३.१०७.२८ ॥
พระกปิละผู้มีเดชยิ่งใหญ่ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งมุนี ตรัสแก่เขาว่า ขอให้เจ้าโชคดี ผู้ไร้บาปเอ๋ย สิ่งใดที่เจ้าขอ เราจะให้แก่เจ้า
3.107.29
त्वयि क्षमा च धर्मश्च सत्यं चापि प्रतिष्ठितम् ।
त्वया कृतार्थः सगरः पुत्रवांश्च त्वया पिता ॥ ३.१०७.२९ ॥
ในตัวท่าน ความอดกลั้น ธรรม และสัจจะได้ตั้งมั่นอยู่ โดยท่าน พระสคระได้บรรลุผลสำเร็จ และบิดาก็ได้มีบุตรโดยท่าน
3.107.30
तव चैव प्रभावेन स्वर्गं यास्यन्ति सागराः ।
शलभत्वं गता ये ते मम क्रोधहुताशने ॥ ३.१०७.३० ॥
และด้วยอำนาจของท่านนั่นเอง บรรดาโอรสของสคระจะขึ้นสู่สวรรค์ ผู้ที่ตกไปในไฟแห่งความโกรธของเรา จนกลายเป็นตั๊กแตน
3.107.31
पौत्रश्च ते त्रिपथगां त्रिदिवादानयिष्यति ।
पावनार्थं सागराणां तोषयित्वा महेश्वरम् ॥ ३.१०७.३१ ॥
หลานของท่านจะนำแม่น้ำคงคาสามสายลงมาจากสวรรค์ เพื่อชำระบรรดาโอรสของสคระ หลังจากถวายความพอพระทัยแด่พระมเหศวร
3.107.32
हयं नयस्व भद्रं ते याज्ञिं नरपुङ्गव ।
यज्ञः समाप्यतां तात सगरस्य महात्मनः ॥ ३.१०७.३२ ॥
ขอให้ความเจริญจงมีแก่ท่าน ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ จงนำม้าที่เตรียมไว้สำหรับพิธียัญไปเถิด ลูกรัก ขอให้พิธียัญของพระสคระผู้ยิ่งใหญ่จงสำเร็จลุล่วงเถิด
3.107.33
अंशुमानेवमुक्तस्तु कपिलेन महात्मना ।
आजगाम हयं गृह्य यज्ञवाटं महात्मनः ॥ ३.१०७.३३ ॥
เมื่อพระกปิละผู้ยิ่งใหญ่ตรัสดังนั้น อังศุมานก็รับม้าไปและกลับมายังบริเวณพิธียัญของพระผู้ยิ่งใหญ่
3.107.34
सोभिवाद्य ततः पादौ सगरस्य महात्मनः ।
मूर्ध्नि तनाप्युपाघ्रातस्तस्मै सर्वंनय्वेदयत् ॥ ३.१०७.३४ ॥
เขาถวายบังคมที่พระบาทของพระสคระผู้ยิ่งใหญ่ และเมื่อพระองค์ทรงลูบศีรษะและกอดเขาแล้ว เขาก็ทูลรายงานทุกสิ่งแด่พระองค์
3.107.35
यथा दृष्टं श्रुतं चापि सागराणां क्षयं तथा ।
तं चास्मै हयमाचष्ट यज्ञवाटमुपागतम् ॥ ३.१०७.३५ ॥
ตามที่เขาได้เห็นและได้ยินมา เขาเล่าถึงความพินาศของบรรดาโอรสของสคระ และชี้ม้าที่มาถึงบริเวณพิธียัญให้พระองค์ดู
3.107.36
तच्छ्रुत्वा सगरो राजा पुत्रजं दुःखमत्यजत् ।
अंशुमन्तं च संपूज्यसमापयत तं क्रतुम् ॥ ३.१०७.३६ ॥
เมื่อได้ฟังดังนั้น พระราชาสคระก็ละทิ้งความทุกข์ที่เกิดจากการสูญเสียบุตร และหลังจากถวายเกียรติแด่อังศุมานแล้ว ก็ทรงทำพิธียัญนั้นให้สำเร็จ
3.107.37
समाप्तयज्ञः सगरो देवैः सर्वैः सभाजितः ।
पुत्रत्वे कल्पयामास समुद्रं वरुणालयम् ॥ ३.१०७.३७ ॥
พระสคระผู้ทำพิธียัญสำเร็จ และได้รับการยกย่องจากเหล่าเทพทั้งปวง ได้ทรงตั้งมหาสมุทรซึ่งเป็นที่อยู่ของพระวรุณ ให้เป็นโอรสของพระองค์
3.107.38
प्रशास्य सुचिरं कालं राज्यं राजीवलोचनः ।
पौत्रे भारं समवेश्य जगाम त्रिदिवं तदा ॥ ३.१०७.३८ ॥
พระราชาผู้มีดวงตาดุจดอกบัว ทรงปกครองแผ่นดินเป็นเวลานาน แล้วจึงมอบภาระให้หลาน จากนั้นก็เสด็จขึ้นสู่สวรรค์
3.107.39
अंशुमानपि धर्मात्मा महीं सागरमेखलाम् ।
प्रशशास महाराज यथैवास् पितामहः ॥ ३.१०७.३९ ॥
อังศุมานผู้มีจิตใจชอบธรรมก็ปกครองแผ่นดินที่มหาสมุทรโอบล้อม ดุจดั่งปู่ของเขาเคยปกครองมา ข้าแต่พระราชาผู้ยิ่งใหญ่
3.107.40
तस्य पुत्रः समभवद्दिलीपो नाम धर्मवित् ।
तस्मिन्राज्यं समाधाय अंशुमानपि संस्थितः ॥ ३.१०७.४० ॥
มีโอรสของเขาเกิดขึ้น พระนามว่าทิลีป ผู้รู้ธรรม เมื่อมอบราชสมบัติแก่เขาแล้ว อังศุมานก็ดำรงอยู่ต่อไป
3.107.41
दिलीपस्तु ततः श्रुत्वा पितॄणां निधनं महत् ।
पर्यतप्यत दुःखेन तेषां गतिमचिन्तयत् ॥ ३.१०७.४१ ॥
ฝ่ายพระเจ้าทิลีปะ เมื่อได้ทรงสดับว่าบรรพบุรุษต้องประสบความพินาศอย่างใหญ่หลวง ก็ทรงเศร้าโศกเจ็บปวดยิ่งนัก และทรงครุ่นคิดถึงคติของบรรพบุรุษเหล่านั้น
3.107.42
गङ्गावतरणए यत्नं सुमहच्चाकरोन्नृपः ।
न चावतारयामास चेष्टमानो यथाबलम् ॥ ३.१०७.४२ ॥
พระราชาทรงพยายามอย่างยิ่งใหญ่เพื่อนำพระแม่คงคาลงมา แต่แม้จะทรงพยายามตามกำลังของพระองค์ ก็ไม่อาจนำพระนางลงมาได้
3.107.43
तस् पुत्र समभवच्छ्रीमान्धर्मपराणः ।
भगीरथ इति ख्यातः सत्यवागनसूयकः ॥ ३.१०७.४३ ॥
ต่อมาพระองค์มีพระโอรสผู้รุ่งเรือง ยึดมั่นในธรรม นามว่าภคีรถ เป็นผู้ซื่อสัตย์และไม่ริษยาผู้ใด
3.107.44
अभिषिच्य तु तं राज्येदिलीपो वनमाश्रितः ॥ ३.१०७.४४ ॥
พระเจ้าทิลีปะทรงอภิเษกพระโอรสให้ครองราชย์ แล้วทรงเข้าไปอาศัยอยู่ในป่า
3.107.45
तपः सिद्धिसमायोगात्स राजा भरतर्षभ ।
वनाज्जगाम त्रिदिवं कालयोगेन भारत ॥ ३.१०७.४५ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นยอดแห่งวงศ์ภรตะ พระราชาพระองค์นั้นด้วยการผสานกันของตบะและความสำเร็จ จึงเสด็จจากป่าขึ้นสู่สวรรค์ไปตามกาลเวลา ข้าแต่ภารตะ