મહાભારત · અધ્યાય 3.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.11.1
किर्मीरस्य वधं क्षत्तः श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ।
रक्षसा भीमसेनस्य कथमासीत्समागमः ॥ ३.११.१ ॥
હે ક્ષત્તા, કિર્મીરના વધની કથા સાંભળવા હું ઇચ્છું છું, તે કહો. રાક્ષસ સાથે ભીમસેનનો મેળાપ કેવી રીતે થયો?
3.11.2
शृणु भीमस्य कर्मेदमतिमानषकर्मणः ।
श्रुतपूर्वं मया तेषां कथान्तेषु पुनः पुनः ॥ ३.११.२ ॥
અતિમાનુષ કર્મ કરનાર ભીમનું આ કર્મ સાંભળો. તેમના વિશે કથાઓના અંતે મેં પહેલાં વારંવાર સાંભળ્યું છે.
3.11.3
इतः प्रयाता राजेन्द्र पाण्डवा द्यूतनिर्जिताः ।
जग्मुस्त्रिभिरहोरात्रैः काम्यकं नाम तद्वनम् ॥ ३.११.३ ॥
હે રાજેન્દ્ર, દ્યૂતમાં હારેલા પાંડવો અહીંથી પ્રયાણ કરી ત્રણ દિવસ-રાતમાં કામ્યક નામના તે વનમાં ગયા.
3.11.4
रात्रौ निशीथे त्वाभीले गतेऽर्धसमये नृप ।
प्रचारे पुरुषादानां रक्षसां घोरकर्मणाम् ॥ ३.११.४ ॥
હે નૃપ, મધ્યરાત્રિ પછી, નરભક્ષી અને ઘોરકર્મી રાક્ષસોના વિચરણના સમયે, રાત્રે.
3.11.5
तद्वनं तापसा नित्यमशेषा वनचारिणः ।
दूरात्परिहरन्ति स्म पुरुषादभयात्किल ॥ ३.११.५ ॥
તે વનના સર્વ તપસ્વીઓ અને વનવાસીઓ નરભક્ષકોના ભયથી હંમેશાં દૂરથી જ તેને ટાળતા.
3.11.6
तेषां प्रविशतां तत्र मार्गमावृत्य भारत ।
दीप्ताक्षं भीषणं रक्षः मोल्मुकं प्रत्यपद्यत ॥ ३.११.६ ॥
હે ભારત, ત્યાં પ્રવેશતા તેમનો માર્ગ રોકીને, સળગતી આંખોવાળો અને ભયંકર મુખવાળો એક રાક્ષસ તેમની સામે પ્રગટ થયો.
3.11.7
बाहू महान्तौ कृत्वा च तथास्यं च भयानकम् ।
स्थितमावृत्यपन्थानं येन यान्ति कुरूद्वहाः ॥ ३.११.७ ॥
તેણે પોતાના બે વિશાળ બાહુ ફેલાવ્યા અને ભયાનક મુખ સાથે માર્ગ રોકીને ઊભો રહ્યો, જે માર્ગે કુરુવીરો જઈ રહ્યા હતા.
3.11.8
दष्टोष्ठदंष्ट्रं ताम्राक्षं प्रदीप्तोर्ध्वशिरोरुहम् ।
सार्करश्मितडिच्चक्रं सबलाकमिवाम्बुदम् ॥ ३.११.८ ॥
દાંતથી ચાવેલા હોઠ અને દાઢવાળો, તાંબા જેવી આંખોવાળો, ઉપર ઊભા થયેલા સળગતા વાળવાળો, સૂર્યકિરણો અને વીજળીના ચક્રવાળો, બગલાઓ સહિત મેઘ જેવો.
3.11.9
सृजन्तं राक्षसीं मायां महानादनिनादितम् ।
मुञ्चन्तं विपुलान्नादान्सतोयमिव तोयदम् ॥ ३.११.९ ॥
રાક્ષસી માયા સર્જતો, મહાન ગર્જનાથી ગુંજતો, વિપુલ નાદ છોડતો, જળ સહિત મેઘ જેવો.
3.11.10
तस्य नादेन संत्रस्ताः पक्षिणः सर्वतोदिशम् ।
विमुक्तनादाः संपेतुः स्थलजा जलजैः सह ॥ ३.११.१० ॥
તેની ગર્જનાથી ડરેલાં પક્ષીઓ ચારેય દિશામાં ચીસો પાડતાં ઊડી ગયાં; ભૂમિના પ્રાણીઓ જળચરો સાથે ભાગ્યાં.
3.11.11
संप्रद्रुतमृगद्वीपिमहिषर्क्षसमाकुलम् ।
तद्वनं तस्य नादेन संप्रस्थितमिवाभवत् ॥ ३.११.११ ॥
ભાગતાં મૃગ, ચિત્તા, ભેંસ અને રીંછોથી ભરેલું તે વન તેની ગર્જનાથી જાણે સ્થળાંતર કરતું હતું.
3.11.12
तस्योरुवाताभिहतास्ताम्रपल्लवबाहवः ।
विदूरजाताश्च लताः समाश्लिष्यन्ति पादपान् ॥ ३.११.१२ ॥
તેની જાંઘોના પવનથી આઘાત પામેલી, તાંબાજેવા રાતા અંકુર-બાહુઓવાળી, દૂર ઊગેલી વેલીઓ વૃક્ષોને વળગી પડે છે.
3.11.13
तस्मिन्क्षणेऽथ प्रववौ मारुतो भृशदारुणः ।
रजसा संवृतं तेन नष्टर्क्षमभवन्नभः ॥ ३.११.१३ ॥
તે ક્ષણે અતિ ભયંકર પવન વાયો; ધૂળથી ઢંકાયેલા આકાશમાં નક્ષત્રો અદૃશ્ય થઈ ગયાં.
3.11.14
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणामविज्ञातो महारिपुः ।
पञ्चानामिन्द्रियाणां तु शोकावेश इवातुलः ॥ ३.११.१४ ॥
પાંડુના પાંચ પુત્રોનો અજાણ્યો મહાશત્રુ; પાંચ ઇન્દ્રિયો પર જાણે અતુલ્ય શોકનો આવેશ આવ્યો હોય.
3.11.15
स दृष्ट्वा पाण्डवान्दूरात्कृष्णाजिनसमावृतान् ।
आवृणोत्तद्वनद्वारं मैनाक इव पर्वतः ॥ ३.११.१५ ॥
દૂરથી કૃષ્ણમૃગચર્મ ઓઢેલા પાંડવોને જોઈને તેણે મૈનાક પર્વતની જેમ વનદ્વાર રોકી દીધું.
3.11.16
तं समासाद्य वित्रस्ता कृष्णा कमललोचना ।
अदृष्टपूर्वं संत्रासान्न्यमीलयत लोचने ॥ ३.११.१६ ॥
તેની પાસે પહોંચીને ભયભીત કમલનયની કૃષ્ણાએ, પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલા ત્રાસથી આંખો બંધ કરી દીધી.
3.11.17
दुःशासनकरोत्सृष्टविप्रकीर्णशिरोरुहा ।
पञ्चपर्वतमध्यस्था नदीवाकुलतां गता ॥ ३.११.१७ ॥
દુઃશાસનના હાથે વિખરાયેલા વાળવાળી, પાંચ પર્વતો વચ્ચેની નદીની જેમ તે આકુળ થઈ ગઈ.
3.11.18
विमुह्यमानां तां तत्र जगृहुः पञ्च पाण्डवाः ।
इन्द्रियाणि प्रसक्तानि विषयेषु यथारतिम् ॥ ३.११.१८ ॥
ત્યાં મૂર્છિત થતી તેને પાંચ પાંડવોએ પકડી લીધી; જેમ ઇન્દ્રિયો વિષયોમાં આસક્ત થઈને વળગે.
3.11.19
अथ तां राक्षसीं मायामुत्थितां घोरदर्शनाम् ।
रक्षोघ्नैर्विविधैर्मन्त्रैर्धौम्यः सम्यक्प्रयोजितैः ॥ ३.११.१९ ॥
ત્યારે ધૌમ્યે ઊભી થયેલી તે ભયંકર દેખાવની રાક્ષસી માયાને રાક્ષસોનો નાશ કરનારા વિવિધ મંત્રોના યોગ્ય પ્રયોગથી શાંત કરી.
3.11.20
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां नाशयामास वीर्यवान् ।
स नष्टमायोऽतिबलः क्रोधविस्फारितेक्षणः ॥ ३.११.२० ॥
પાંડુપુત્રો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે તે પરાક્રમીએ તેનો નાશ કર્યો; ત્યારે તેની માયા નષ્ટ થઈ અને તે અતિબળવાન, ક્રોધથી પહોળી આંખોવાળો ઊભો રહ્યો.
3.11.21
काममूर्तिधरः क्रूरः कालकल्पो व्यदृश्यत ।
तमुवाच ततो राजा दीर्घप्रज्ञो युधिष्ठिरः ॥ ३.११.२१ ॥
ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનાર, ક્રૂર, કાળ જેવો તે દેખાયો. ત્યારે દીર્ઘદર્શી રાજા યુધિષ્ઠિરે તેને કહ્યું.
3.11.22
को भवान्कस्य वा किं ते क्रियतां कार्यमुच्यताम् ।
प्रत्युवाचाथ तद्रक्षो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ३.११.२२ ॥
"તું કોણ છે? કોનો છે? તને શું જોઈએ છે? કયું કાર્ય કરવાનું છે તે કહે." ત્યારે તે રાક્ષસે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને ઉત્તર આપ્યો.
3.11.23
अहं वकस्य वै भ्राता किर्मीर इति विश्रुतः ।
वनेऽस्मिन्काम्यके शून्ये निवसामि गतज्वरः ॥ ३.११.२३ ॥
"હું વકનો ભાઈ છું, કિર્મીર નામે પ્રસિદ્ધ. આ સૂના કામ્યક વનમાં હું નિશ્ચિંત વસું છું."
3.11.24
युधि निर्जित्य पुरुषानाहारं नित्यमाचरन् ।
के यूयमभिसंप्राप्ता भक्ष्यभूता ममान्तिकम्।
युधि निर्जित्यवः सर्वान्भक्षयिष्ये गतज्वरः ॥ ३.११.२४ ॥
"યુદ્ધમાં માણસોને જીતીને હું સદા આહાર લઉં છું. ભક્ષ્ય બનીને મારી પાસે આવેલા તમે કોણ છો? યુદ્ધમાં તમા સૌને જીતીને હું નિશ્ચિંત ખાઈ જઈશ."
3.11.25
युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दुरात्मनः ।
आचचक्षे ततः सर्वं गोत्रनामादि भारत ॥ ३.११.२५ ॥
તે દુરાત્માનું વચન સાંભળીને યુધિષ્ઠિરે ત્યારે પોતાનું ગોત્ર, નામ વગેરે બધું કહ્યું, હે ભારત.
3.11.26
पाण्डवो धर्मराजोऽहं यदि ते श्रोत्रमागतः ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैर्भीमसेनार्जुनादिभिः ॥ ३.११.२६ ॥
જો તારા કાને પહોંચ્યું હોય તો હું પાંડવ ધર્મરાજ છું; ભીમસેન, અર્જુન વગેરે સર્વ ભાઈઓ સાથે.
3.11.27
हृतराज्यो वने वासं वस्तुं कृतमतिस्ततः ।
वनमभ्यागतो घोरमिदं तव परिग्रहम् ॥ ३.११.२७ ॥
રાજ્ય ગુમાવીને વનમાં વસવાનો નિશ્ચય કરીને, ત્યાંથી તારા અધિકારના આ ભયંકર વનમાં હું આવ્યો છું.
3.11.28
विस्मयं परमं गत्वा राक्षसो घोरदर्शनः ।
किर्मीरस्त्वब्रवीदेनं दिष्ट्या देवैरिदं मम।
उपपादितमद्येह चिरकालान्मनोरथम् ॥ ३.११.२८ ॥
અત્યંત વિસ્મિત થઈને ભયંકર દર્શનવાળો રાક્ષસ કિર્મીર તેને બોલ્યો — 'નસીબથી અને દેવોની કૃપાથી આજે અહીં મારી લાંબા સમયની ઇચ્છા પૂરી થઈ.'
3.11.29
भीमसेनवधार्थं हि नित्यमभ्युद्यतायुधः ।
चरामि पृथिवीं कृत्स्नां नैनं चासादयाम्यहम् ॥ ३.११.२९ ॥
ભીમસેનને મારવા માટે જ હું સદા શસ્ત્ર ઉગામીને આખી પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો છું; પરંતુ આને હું મેળવી શક્યો નહોતો.
3.11.30
सोयमासादितो दिष्ट्या भ्रातृहा काङ्क्षितश्चिरम् ।
अनेन हि मम भ्राता बको विनिहतः प्रियः ॥ ३.११.३० ॥
આ ભાઈને મારનાર, જેને હું લાંબા સમયથી ઇચ્છતો હતો, તે નસીબથી મળી ગયો છે; આણે જ મારા પ્રિય ભાઈ બકને મારી નાખ્યો હતો.
3.11.31
वैत्रकीयवने राजन्ब्राह्मणच्छद्मरूपिणा ।
विद्याबलमुपाश्रित्य न ह्मस्त्यस्यौरसं बलम् ॥ ३.११.३१ ॥
હે રાજન્, વૈત્રકીય વનમાં બ્રાહ્મણનો વેશ ધારણ કરીને, વિદ્યાના બળનો આશ્રય લઈને; તેનામાં સ્વાભાવિક બળ નથી.
3.11.32
हिडिम्बश्च सखा मह्मं दयितो वनगोचरः ।
हतो दुरात्मनाऽनेन स्वसा चास्य हृता पुरा ॥ ३.११.३२ ॥
હિડિંબ, મારો પ્રિય મિત્ર, વનમાં વિચરનાર; આ દુરાત્માએ તેને મારી નાખ્યો. પહેલાં તેની બહેનનું પણ તેણે હરણ કર્યું હતું.
3.11.33
सोयमभ्यागतो मूढो ममेदं गहनं वनम् ।
प्रचारसमयेऽस्माकमर्द्धरात्रे स्थिते समे ॥ ३.११.३३ ॥
આ મૂર્ખ મારા આ ગાઢ વનમાં આવ્યો છે; આપણા વિચરણના સમયે, મધ્યરાત્રિએ, જ્યારે બધું સમાન હોય છે.
3.11.34
अद्यास्य यातयिष्यामि तद्वैरं चिरसंभृतम् ।
तर्पयिष्यामि च बकं रुधिरेणास्य भूरिणा ॥ ३.११.३४ ॥
આજે હું તેની પાસેથી એ લાંબા સમયથી સંચિત વેર વાળીશ; તેના પુષ્કળ લોહીથી બકને તૃપ્ત કરીશ.
3.11.35
अद्याहमनृणो भूत्वा भ्रातुः सख्युस्तथैव च ।
शान्तिं लब्धास्मि परमां हत्वा राक्षसकण्टकम् ॥ ३.११.३५ ॥
આજે હું ભાઈ અને મિત્રના ઋણથી મુક્ત થઈને, આ રાક્ષસ-કંટકને મારીને પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત કરી છે.
3.11.36
यदि तेन पुरा मुक्तो भीमसेनो बकेन वै ।
अद्यैनं भक्षयिष्यामि पश्यतस्ते युधिष्ठिर ॥ ३.११.३६ ॥
જો પહેલાં બકે ભીમસેનને છોડ્યો હતો, તો આજે હું તેને ખાઈ જઈશ — હે યુધિષ્ઠિર, તું જોતો હોય ત્યારે.
3.11.37
एनं हि विपुलप्राणमद्य हत्वा वृकोदरम् ।
संभक्ष्य जरयिष्यामि यथाऽगस्त्यो महासुरम् ॥ ३.११.३७ ॥
આજે આ વિપુલપ્રાણ વૃકોદરને મારીને, ગળી જઈને હું તેને પચાવી દઈશ, જેમ અગસ્ત્યે મહાસુરને પચાવ્યો હતો.
3.11.38
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सत्यसन्धो युधिष्ठिरः ।
नैतदस्तीति सक्रोधो भर्त्सयामास राक्षसम् ॥ ३.११.३८ ॥
આમ કહેવાયા પછી ધર્માત્મા, સત્યસંધ યુધિષ્ઠિરે 'એવું નથી' કહીને ક્રોધપૂર્વક તે રાક્ષસને ધમકાવ્યો.
3.11.39
ततो भीमो महाबाहुरारुज्यतरसा द्रुमम् ।
दशव्याममथोद्विद्धं निष्पत्रमकरोत्तदा ॥ ३.११.३९ ॥
ત્યારે મહાબાહુ ભીમે વેગથી દસ વ્યામ ઊંચું એક વૃક્ષ ઉખેડી નાખ્યું અને તેને પાંદડાં વિનાનું કર્યું.
3.11.40
चकार सज्यं गाण्डीवं वज्रनिष्पेषगौरवम् ।
निमेषान्तरमात्रेण तथैव विजयोऽर्जुनः ॥ ३.११.४० ॥
વજ્રના ગડગડાટ જેવું ભારે ગાંડીવ વિજય અર્જુને પળવારમાં પણછ ચડાવ્યું.
3.11.41
निवार्य भीमो जिष्णुं तं तद्रक्षो मेघनिःस्वनम् ।
अभिद्रुत्याब्रवीद्वाक्यं तिष्ठतिष्ठेति भारत ॥ ३.११.४१ ॥
વિજયી અર્જુનને રોકીને ભીમ મેઘગર્જના જેવા અવાજવાળા તે રાક્ષસ તરફ દોડીને બોલ્યો, 'ઊભો રહે, ઊભો રહે!' હે ભારત!
3.11.42
इत्युक्त्वैनमतिक्रुद्धः कक्ष्यामुत्पीड्य पाण्डवः ।
निष्पिष्य पाणिना पाणिं संदष्टौष्ठपुटो बली।
तमभ्यधावद्वेगेन भीमो वृक्षायुधस्तदा ॥ ३.११.४२ ॥
આમ કહીને અત્યંત ક્રોધિત પાંડવે કમરપટ્ટો કસ્યો, હાથથી હાથ મસળ્યો, હોઠ દબાવ્યા, અને બળવાન ભીમ વૃક્ષને શસ્ત્ર બનાવીને વેગથી તેના પર ધસી ગયો.
3.11.43
यमदण्डप्रतीकाशं ततस्तं तस्य मूर्धनि ।
पातयामास वेगेन कुलिशं मघवानिव ॥ ३.११.४३ ॥
યમદંડ સમાન તે ગદા ત્યારે તેના માથા પર વેગથી ઇન્દ્રના વજ્રની જેમ તેણે પાડી.
3.11.44
असंभ्रान्तं तु तद्रक्षः समरे प्रत्यदृश्यत ।
चिक्षेप चोल्मुकं दीप्तमशनिं ज्वलितामिव ॥ ३.११.४४ ॥
પણ તે રાક્ષસ યુદ્ધમાં અચલ દેખાયો; તેણે બળતી મશાલ ફેંકી, જાણે સળગતી વીજળી.
3.11.45
तदुदस्तमलातं तु भीमः प्रहरतां वरः ।
पदा सव्येन चिक्षेप तद्रक्षः पुनराव्रजत् ॥ ३.११.४५ ॥
પણ યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીમે ડાબા પગથી તે ફેંકેલી મશાલને દૂર લાત મારી; તે રાક્ષસ ફરીથી પાછો આવ્યો.
3.11.46
किर्मीरश्चापि सहसा वृक्षमुत्पाट्य पाण्डवम् ।
दण्डपाणिरिव क्रुद्धः समरे प्रत्यधावत ॥ ३.११.४६ ॥
કીર્મીરે પણ અચાનક એક વૃક્ષ ઉખાડી, દંડધારી યમની જેમ ક્રોધે ભરાઈ યુદ્ધમાં પાંડવ પર ધસી ગયો.
3.11.47
तद्वृक्षयुद्धमभवन्महीरुहविनाशनम् ।
वालिसुग्रीवयोर्भ्रात्रोर्यथा स्त्रीकाङ्क्षिणोः पुरा ॥ ३.११.४७ ॥
તે વૃક્ષોનો નાશ કરતું વૃક્ષયુદ્ધ થયું; પૂર્વે સ્ત્રીની ઇચ્છા રાખનારા ભાઈઓ વાલી અને સુગ્રીવના યુદ્ધ જેવું.
3.11.48
शीर्षयोः पतिता वृक्षा विभिदुर्नैकधा तयोः ।
यथैवोत्पलपत्राणि मत्तयोर्द्विपयोस्तथा ॥ ३.११.४८ ॥
તેમના માથા પર પડેલાં વૃક્ષો અનેક ટુકડા થઈને તૂટી ગયાં; જેમ બે મદમસ્ત હાથીઓ પર કમળની પાંખડીઓ પડીને વિખરાય.
3.11.49
मूर्ध्निजर्झरभूतास्तु बहवस्तत्र पादपाः ।
चीराणीव व्युदस्तानि रेजुस्तत्र महावने ॥ ३.११.४९ ॥
તે મહાવનમાં શિખરો પરથી ઝરણાંની જેમ પડેલાં ઘણાં વૃક્ષો ફેંકી દીધેલાં વસ્ત્રોની જેમ ચમકતાં હતાં.
3.11.50
तद्वृक्षयुद्धमभवन्महूर्तं भरतर्षभ ।
राक्षसानां च मुख्यस्य नराणामुत्तमस्य च ॥ ३.११.५० ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે વૃક્ષયુદ્ધ થોડી ક્ષણો ચાલ્યું—રાક્ષસોના મુખ્ય અને મનુષ્યોમાં ઉત્તમ વચ્ચે.
3.11.51
ततः शिलां समुत्क्षिप्य भीमस्य युधि तिष्ठतः ।
प्राहिणोद्रासः क्रुद्धो भीमसेनश्चचाल ह ॥ ३.११.५१ ॥
પછી ક્રોધિત રાક્ષસે એક શિલા ઉપાડીને યુદ્ધમાં ઊભેલા ભીમ પર ફેંકી; ભીમસેન ડગમગી ગયા.
3.11.52
तं शिलाताडनजडं पर्यधावत राक्षसः ।
बाहुविक्षिप्तकिरणः स्वर्भानुरिव भास्करम् ॥ ३.११.५२ ॥
શિલાના પ્રહારથી જડ થયેલા તે ભીમની આસપાસ રાક્ષસ દોડ્યો—જેમ પોતાના બાહુઓની કિરણો ફેંકતો સ્વર્ભાનુ સૂર્યની આસપાસ ફરે છે.
3.11.53
तावन्योन्यं समाश्लिश्य प्रकर्षन्तौ परस्परम् ।
उभावपि चकाशेते प्रवृद्धौ वृषभाविव ॥ ३.११.५३ ॥
એકબીજાને આલિંગન આપીને, એકબીજાને ખેંચતા, તે બંને પુષ્ટ થયેલા બે બળદોની જેમ ચમકતા હતા.
3.11.54
तयोरासीत्सुतुमुलः संप्रहारः सुदारुणः ।
नखदंष्ट्रायुधवतोर्व्याघ्रयोरिव दृप्तयोः ॥ ३.११.५४ ॥
નખ અને દાઢોને શસ્ત્ર ધરાવતા બે મદોન્મત્ત વાઘોની જેમ તેમની વચ્ચે અતિ ભયંકર, ઘમાસાણ પ્રહારયુદ્ધ થયું.
3.11.55
दुर्योधननिकाराच्च बाहुवीर्याच्च दर्पितः ।
कृष्णानयनदृष्टश्च व्यवर्धत वृकोदरः ॥ ३.११.५५ ॥
દુર્યોધનના અપમાન અને પોતાના ભુજબળથી ગર્વિત થયેલો, કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)ને લાવવામાં આવતી જોઈ વૃકોદર (ભીમ) વધુ ઉગ્ર બન્યો.
3.11.56
अभिहत्याथ बाहुभ्यां प्रत्यगृह्णादमर्षितः ।
मातङ्गमिव मातङ्गः प्रभिननकरटामुखम् ॥ ३.११.५६ ॥
ક્રોધથી બન્ને ભુજાઓ વડે પ્રહાર કરીને તેણે તેને પકડી લીધો, જેમ મદ વહેતા મુખવાળો હાથી બીજા હાથીને પકડે છે.
3.11.57
स चाप्येनं ततो रक्षः प्रतिजग्राह वीर्यबान् ।
तमाक्षिपद्भीमसेनो बलेन बलिनां वरः ॥ ३.११.५७ ॥
ત્યારે તે પરાક્રમી રાક્ષસે પણ તેને પકડી લીધો; પરંતુ બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભીમસેને બળથી તેને ઊંચકીને ફેંકી દીધો.
3.11.58
तयोर्भुजविनिष्पेषादुभयोर्बलिनोस्तदा ।
शब्दः समभवद्घोरो वेणुस्फोटसमो युधि ॥ ३.११.५८ ॥
તે બંને બળવાનોના ભુજોના પીસાવાથી ત્યારે યુદ્ધમાં વાંસ ફૂટે તેવો ભયંકર અવાજ થયો.
3.11.59
अथैनमाक्षिप्य बलाद्गृद्य मध्ये वृकोदरः ।
धूनयामास वेगेन वायुश्चण्ड इव द्रुमम् ॥ ३.११.५९ ॥
પછી વૃકોદર (ભીમે) તેને બળથી ઊંચકીને વચ્ચેથી પકડી લીધો અને પ્રચંડ પવન વૃક્ષને હલાવે તેમ વેગથી હલાવ્યો.
3.11.60
स भीमेन परामृष्टो दुर्बलो बलिनां रणे ।
व्यस्पन्दत यथाप्राणं विचकर्ष च पाण्डवम् ॥ ३.११.६० ॥
ભીમે પકડેલો તે દુર્બળ રાક્ષસ, યુદ્ધમાં બળવાનોની વચ્ચે જીવ રહે ત્યાં સુધી તરફડ્યો અને પાંડુપુત્રને ખેંચવા પ્રયત્ન કરતો રહ્યો.
3.11.61
तत एनं परिश्रान्तमुपलक्ष्य वृकोदरः ।
योक्रयामास बाहुभ्यां पशुं रशनया यथा ॥ ३.११.६१ ॥
ત્યારે થાકેલા તેને જોઈને વૃકોદર (ભીમ)એ દોરડાથી પશુને બાંધે તેમ પોતાના બે બાહુઓથી તેને બાંધી લીધો.
3.11.62
विनदन्तं महानादं भिन्नभिरीस्वनं बली ।
भ्रामयामास सुचिरं विस्फुरन्तमचेतसम् ॥ ३.११.६२ ॥
મહાનાદથી ચીસો પાડતા, તૂટેલા નગારા જેવો અવાજ કરતા, તરફડતા, બેભાન થતા તેને બળવાન (ભીમ)એ લાંબા સમય સુધી ફેરવ્યો.
3.11.63
तं विषीदन्तमाज्ञाय राक्षसं पाण्डुनन्दनः ।
प्रगृह्य तरसा दोर्भ्यां पशुमारममारयत् । ॥ ३.११.६३ ॥
તેને ઢીલો પડતો જાણીને પાંડુપુત્ર (ભીમ)એ રાક્ષસને બળપૂર્વક બે બાહુઓથી પકડીને પશુની જેમ મારી નાખ્યો.
3.11.64
आक्रम्य च कटीदेशे जानुना राक्षसाधमम् ।
पीडयामास पाणिभ्यां तस्य कण्ठंवृकोदरः ॥ ३.११.६४ ॥
કમરના ભાગે ઘૂંટણથી તે અધમ રાક્ષસને દબાવીને વૃકોદર (ભીમ)એ બંને હાથે તેનું ગળું દબાવ્યું.
3.11.65
अथ जर्जरसर्वाङ्गं व्यावृत्तनयनोल्बणम् ।
भूतले भ्रामयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ३.११.६५ ॥
ત્યારે સર્વ અંગ ચૂરાઈ ગયેલા, આંખો ફેરવતા, ભયાનક તેને ભીમે ભૂમિ પર ફેરવ્યો અને આ વચન કહ્યું.
3.11.66
हिडिम्बबकयोः पाप न त्वमश्रुप्रमार्जनम् ।
करिष्यसि गतश्चापि यमस्य सदनं प्रति ॥ ३.११.६६ ॥
હે પાપી! હિડિંબ અને બક માટે તું આંસુ લૂછનાર નહીં થાય; યમના ધામે જઈને પણ.
3.11.67
इत्येवमुक्त्वा पुरुषप्रवीर-
स्तं राक्षसं क्रोधपरीतचेताः।
विस्रस्तवस्त्राभरणं स्फुरन्त-
मुद्धान्तचित्तं व्यसुमुत्ससर्ज ॥ ३.११.६७ ॥
એમ કહીને, ક્રોધથી વ્યાકુળ ચિત્તવાળા તે પુરુષશ્રેષ્ઠે, વસ્ત્રાભૂષણો વિખરાયેલા અને તરફડતા તે રાક્ષસને પ્રાણરહિત કરીને ફેંકી દીધો.
3.11.68
तस्मिन्हते तोयदतुल्यरूपे ।
कृष्णां पुरस्कृत्य नरेन्द्रपुत्राः।
भीमं प्रशस्याथ गुणैरनेकै-
र्हृष्टास्ततो द्वैतवनाय जग्मुः ॥ ३.११.६८ ॥
મેઘ જેવા રૂપવાળો તે રાક્ષસ માર્યો ગયા પછી, કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)ને આગળ રાખીને રાજપુત્રોએ ભીમના અનેક ગુણોની પ્રશંસા કરી અને હર્ષપૂર્વક દ્વૈતવન તરફ ગયા.
3.11.69
एवं विनिहतः सङ्ख्ये किर्मोरो मनुजाधिप ।
भीमेन वचनात्तस् धर्मराजस्य कौरव ॥ ३.११.६९ ॥
હે મનુજાધિપ, કૌરવ! એ રીતે યુદ્ધમાં કિર્મીર માર્યો ગયો. ધર્મરાજના વચન અનુસાર ભીમ વડે.
3.11.70
ततो निष्कष्टकं कृत्वा वनं तदयराजितः ।
द्रौपद्या सह धर्मज्ञो वसतिं तामुवास ह ॥ ३.११.७० ॥
પછી તે વનને કંટકરહિત કરીને, અજેય ધર્મજ્ઞ (યુધિષ્ઠિર) દ્રૌપદી સાથે તે નિવાસમાં રહ્યા.
3.11.71
समाश्वास्य च ते सर्वे द्रौपदीं भरतर्षभाः ।
प्रहृष्टमनसः प्रीत्या प्रसशंसुर्वृकोदरम् ॥ ३.११.७१ ॥
દ્રૌપદીને આશ્વાસન આપીને, ભરતવંશના સર્વ ઋષભોએ પ્રસન્ન મનથી પ્રેમપૂર્વક વૃકોદર (ભીમ)ની ખૂબ પ્રશંસા કરી.
3.11.72
भीमबाहुबलोत्पिष्टे विनष्टे राक्षसे ततः ।
विविशुस्ते वनं वीराः क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ ३.११.७२ ॥
ભીમની ભુજાઓના બળથી કચડાયેલો તે રાક્ષસ નાશ પામ્યા પછી, તે વીરો કંટકરહિત અને સુરક્ષિત તે વનમાં પ્રવેશ્યા.
3.11.73
स मया गच्छता मार्गे विनिकीर्णो भयावहः ।
वने महति दुष्टात्मा दृष्टो भीमबलाद्धतः ॥ ३.११.७३ ॥
માર્ગમાં જતાં મેં એ ભયાનક રાક્ષસને જોયો. મોટા વનમાં વિખેરાયેલો પડેલો એ દુષ્ટાત્મા ભીમના બળથી હણાયેલો હતો.
3.11.74
तत्राश्रौषमहं चैतत्कर्म भीमस् भारत ।
ब्राह्मणानां कथयतां ये तत्रासन्समागताः ॥ ३.११.७४ ॥
હે ભરતવંશી, ત્યાં ભેગા થયેલા બ્રાહ્મણો કહેતા હતા ત્યારે મેં પણ ભીમનું એ કર્મ સાંભળ્યું.
3.11.75
एवं विनिहतं सङ्ख्ये किर्मीरं रक्षसां वरम् ।
श्रुत्वा ध्यानपरो राजा निशश्वासार्तवत्तदा ॥ ३.११.७५ ॥
યુદ્ધમાં આ રીતે હણાયેલા રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ કિર્મીરની વાત સાંભળીને, ધ્યાનમગ્ન રાજા ત્યારે દુઃખીની જેમ નિસાસો નાખવા લાગ્યો.