ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.11.1
किर्मीरस्य वधं क्षत्तः श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ।
रक्षसा भीमसेनस्य कथमासीत्समागमः ॥ ३.११.१ ॥
ହେ କ୍ଷତ୍ତା, କିର୍ମୀରର ବଧ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ତାହା କୁହ। ରାକ୍ଷସ ସହ ଭୀମସେନଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ କିପରି ହେଲା?
3.11.2
शृणु भीमस्य कर्मेदमतिमानषकर्मणः ।
श्रुतपूर्वं मया तेषां कथान्तेषु पुनः पुनः ॥ ३.११.२ ॥
ଶୁଣ, ଅତିମାନୁଷ କର୍ମକାରୀ ଭୀମଙ୍କର ଏହି କର୍ମ। ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥାର ଶେଷରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିଛି।
3.11.3
इतः प्रयाता राजेन्द्र पाण्डवा द्यूतनिर्जिताः ।
जग्मुस्त्रिभिरहोरात्रैः काम्यकं नाम तद्वनम् ॥ ३.११.३ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଦ୍ୟୂତରେ ପରାଜିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏଠାରୁ ଯାତ୍ରା କରି ତିନି ଦିନ-ରାତିରେ କାମ୍ୟକ ନାମକ ସେ ବନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
3.11.4
रात्रौ निशीथे त्वाभीले गतेऽर्धसमये नृप ।
प्रचारे पुरुषादानां रक्षसां घोरकर्मणाम् ॥ ३.११.४ ॥
ହେ ନୃପ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପରେ, ନରଭକ୍ଷୀ ଓ ଘୋରକର୍ମା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିଚରଣ ସମୟରେ, ରାତ୍ରିରେ।
3.11.5
तद्वनं तापसा नित्यमशेषा वनचारिणः ।
दूरात्परिहरन्ति स्म पुरुषादभयात्किल ॥ ३.११.५ ॥
ସେହି ବନର ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଓ ବନବାସୀ ନରଭକ୍ଷୀଙ୍କ ଭୟରୁ ସର୍ବଦା ଦୂରରୁ ତାହା ଏଡ଼ାଇ ଚାଲୁଥିଲେ।
3.11.6
तेषां प्रविशतां तत्र मार्गमावृत्य भारत ।
दीप्ताक्षं भीषणं रक्षः मोल्मुकं प्रत्यपद्यत ॥ ३.११.६ ॥
ହେ ଭାରତ, ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପଥ ରୋକି, ଜଳନ୍ତା ଆଖି ଓ ଭୟଙ୍କର ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ରାକ୍ଷସ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖାଦେଲା।
3.11.7
बाहू महान्तौ कृत्वा च तथास्यं च भयानकम् ।
स्थितमावृत्यपन्थानं येन यान्ति कुरूद्वहाः ॥ ३.११.७ ॥
ସେ ନିଜର ଦୁଇ ବିଶାଳ ବାହୁ ପ୍ରସାରିତ କରି ଓ ଭୟଙ୍କର ମୁଖ ଖୋଲି ପଥ ରୋକି ଠିଆ ହେଲା; ଯେଉଁ ପଥରେ କୁରୁବୀରମାନେ ଯାଉଥିଲେ।
3.11.8
दष्टोष्ठदंष्ट्रं ताम्राक्षं प्रदीप्तोर्ध्वशिरोरुहम् ।
सार्करश्मितडिच्चक्रं सबलाकमिवाम्बुदम् ॥ ३.११.८ ॥
ଦାନ୍ତରେ କାମୁଡ଼ା ଓଠ ଓ ଦାଢ଼ବିଶିଷ୍ଟ, ତମ୍ବା ପରି ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ କେଶବିଶିଷ୍ଟ, ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମି ଓ ବିଜୁଳିର ଚକ୍ରବିଶିଷ୍ଟ, ବକ ସହିତ ମେଘ ପରି।
3.11.9
सृजन्तं राक्षसीं मायां महानादनिनादितम् ।
मुञ्चन्तं विपुलान्नादान्सतोयमिव तोयदम् ॥ ३.११.९ ॥
ରାକ୍ଷସୀ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା, ମହାଗର୍ଜନରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ, ବିପୁଳ ନାଦ ଛାଡ଼ୁଥିବା, ଜଳସହ ମେଘ ପରି।
3.11.10
तस्य नादेन संत्रस्ताः पक्षिणः सर्वतोदिशम् ।
विमुक्तनादाः संपेतुः स्थलजा जलजैः सह ॥ ३.११.१० ॥
ତାହାର ଗର୍ଜନରେ ଭୟଭୀତ ପକ୍ଷୀମାନେ ସବୁ ଦିଗକୁ ଚିତ୍କାର କରି ଉଡ଼ିଗଲେ; ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳଚରଙ୍କ ସହ ପଳାଇଲେ।
3.11.11
संप्रद्रुतमृगद्वीपिमहिषर्क्षसमाकुलम् ।
तद्वनं तस्य नादेन संप्रस्थितमिवाभवत् ॥ ३.११.११ ॥
ପଳାଉଥିବା ହରିଣ, ଚିତା, ମଇଁଷି ଓ ଭାଲୁରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ବନ, ତାହାର ଗର୍ଜନରେ ଯେମିତି ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରୁଥିଲା ପରି ହେଲା।
3.11.12
तस्योरुवाताभिहतास्ताम्रपल्लवबाहवः ।
विदूरजाताश्च लताः समाश्लिष्यन्ति पादपान् ॥ ३.११.१२ ॥
ତାହାର ଊରୁର ପବନରେ ଆହତ, ତମ୍ବା ରଙ୍ଗ କୋମଳ ପତ୍ରରୂପ ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ, ଦୂରରେ ଜାତ ଲତାମାନେ ବୃକ୍ଷକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି।
3.11.13
तस्मिन्क्षणेऽथ प्रववौ मारुतो भृशदारुणः ।
रजसा संवृतं तेन नष्टर्क्षमभवन्नभः ॥ ३.११.१३ ॥
ସେହି କ୍ଷଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା; ଧୂଳିରେ ଆବୃତ ଆକାଶ ନକ୍ଷତ୍ରହୀନ ହୋଇଗଲା।
3.11.14
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणामविज्ञातो महारिपुः ।
पञ्चानामिन्द्रियाणां तु शोकावेश इवातुलः ॥ ३.११.१४ ॥
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଅଜଣା ମହାଶତ୍ରୁ; ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଯେପରି ଅତୁଳନୀୟ ଶୋକ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
3.11.15
स दृष्ट्वा पाण्डवान्दूरात्कृष्णाजिनसमावृतान् ।
आवृणोत्तद्वनद्वारं मैनाक इव पर्वतः ॥ ३.११.१५ ॥
ଦୂରରୁ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଆବୃତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ମୈନାକ ପର୍ବତ ପରି ବନଦ୍ବାର ରୋକିଦେଲା।
3.11.16
तं समासाद्य वित्रस्ता कृष्णा कमललोचना ।
अदृष्टपूर्वं संत्रासान्न्यमीलयत लोचने ॥ ३.११.१६ ॥
ତା ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ଭୀତା କମଳନୟନା କୃଷ୍ଣା, ପୂର୍ବେ କେବେ ନ ଦେଖିଥିବା ତ୍ରାସରେ ଆଖି ବନ୍ଦ କଲେ।
3.11.17
दुःशासनकरोत्सृष्टविप्रकीर्णशिरोरुहा ।
पञ्चपर्वतमध्यस्था नदीवाकुलतां गता ॥ ३.११.१७ ॥
ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ହାତରୁ ଖସିଯାଇ ବିଖରା କେଶ ଥିବା ସେ, ପାଞ୍ଚ ପର୍ବତ ମଝିରେ ଥିବା ନଦୀ ପରି ଆକୁଳ ହେଲେ।
3.11.18
विमुह्यमानां तां तत्र जगृहुः पञ्च पाण्डवाः ।
इन्द्रियाणि प्रसक्तानि विषयेषु यथारतिम् ॥ ३.११.१८ ॥
ସେଠାରେ ମୂର୍ଛିତା ହେଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଧରିନେଲେ; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଲାଗିରହେ।
3.11.19
अथ तां राक्षसीं मायामुत्थितां घोरदर्शनाम् ।
रक्षोघ्नैर्विविधैर्मन्त्रैर्धौम्यः सम्यक्प्रयोजितैः ॥ ३.११.१९ ॥
ତାପରେ ଧୌମ୍ୟ ଉଠିଥିବା ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦର୍ଶନର ରାକ୍ଷସୀ ମାୟାକୁ ରାକ୍ଷସନାଶକ ବିବିଧ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ପ୍ରୟୋଗ କରି ଶାନ୍ତ କଲେ ।
3.11.20
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां नाशयामास वीर्यवान् ।
स नष्टमायोऽतिबलः क्रोधविस्फारितेक्षणः ॥ ३.११.२० ॥
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ସେହି ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କ ମାୟା ନଷ୍ଟ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଅତି ବଳବାନ, କ୍ରୋଧରେ ବିସ୍ଫାରିତ ନୟନ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲା ।
3.11.21
काममूर्तिधरः क्रूरः कालकल्पो व्यदृश्यत ।
तमुवाच ततो राजा दीर्घप्रज्ञो युधिष्ठिरः ॥ ३.११.२१ ॥
ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ, କ୍ରୂର, କାଳସଦୃଶ ସେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲା । ତେବେ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶୀ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାହାକୁ କହିଲେ ।
3.11.22
को भवान्कस्य वा किं ते क्रियतां कार्यमुच्यताम् ।
प्रत्युवाचाथ तद्रक्षो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ३.११.२२ ॥
"ତୁମେ କିଏ? କାହାର? ତୁମକୁ କ'ଣ ଦରକାର? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ କୁହ।" ତେବେ ସେହି ରାକ୍ଷସ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା ।
3.11.23
अहं वकस्य वै भ्राता किर्मीर इति विश्रुतः ।
वनेऽस्मिन्काम्यके शून्ये निवसामि गतज्वरः ॥ ३.११.२३ ॥
"ମୁଁ ବକର ଭାଇ, କିର୍ମୀର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଶୂନ୍ୟ କାମ୍ୟକ ବନରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତାହୀନ ହୋଇ ବାସ କରେ।"
3.11.24
युधि निर्जित्य पुरुषानाहारं नित्यमाचरन् ।
के यूयमभिसंप्राप्ता भक्ष्यभूता ममान्तिकम्।
युधि निर्जित्यवः सर्वान्भक्षयिष्ये गतज्वरः ॥ ३.११.२४ ॥
"ଯୁଦ୍ଧରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜିଣି ମୁଁ ସର୍ବଦା ଆହାର କରେ। ଆହାର ହୋଇ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ତୁମେ କିଏ? ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିଣି ମୁଁ ଚିନ୍ତାହୀନ ହୋଇ ଖାଇବି।"
3.11.25
युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दुरात्मनः ।
आचचक्षे ततः सर्वं गोत्रनामादि भारत ॥ ३.११.२५ ॥
ସେଇ ଦୁରାତ୍ମାର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତା'ପରେ ନିଜର ଗୋତ୍ର, ନାମ ଆଦି ସବୁ କହିଲେ, ହେ ଭାରତ।
3.11.26
पाण्डवो धर्मराजोऽहं यदि ते श्रोत्रमागतः ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैर्भीमसेनार्जुनादिभिः ॥ ३.११.२६ ॥
ତୁମ କାନକୁ ଯଦି ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ମୁଁ ପାଣ୍ଡବ ଧର୍ମରାଜ; ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ ଆଦି ସବୁ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ।
3.11.27
हृतराज्यो वने वासं वस्तुं कृतमतिस्ततः ।
वनमभ्यागतो घोरमिदं तव परिग्रहम् ॥ ३.११.२७ ॥
ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ବନରେ ବାସ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରି, ସେଠାରୁ ତୁମ ଅଧିକାରର ଏ ଭୟଙ୍କର ବନକୁ ଆସିଛି।
3.11.28
विस्मयं परमं गत्वा राक्षसो घोरदर्शनः ।
किर्मीरस्त्वब्रवीदेनं दिष्ट्या देवैरिदं मम।
उपपादितमद्येह चिरकालान्मनोरथम् ॥ ३.११.२८ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ରାକ୍ଷସ କିର୍ମୀର ତାଙ୍କୁ କହିଲା — 'ଭାଗ୍ୟରେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ଏଠାରେ ମୋର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା।'
3.11.29
भीमसेनवधार्थं हि नित्यमभ्युद्यतायुधः ।
चरामि पृथिवीं कृत्स्नां नैनं चासादयाम्यहम् ॥ ३.११.२९ ॥
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ହିଁ ମୁଁ ସର୍ବଦା ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ବୁଲୁଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ମୁଁ ପାଇପାରି ନ ଥିଲି।
3.11.30
सोयमासादितो दिष्ट्या भ्रातृहा काङ्क्षितश्चिरम् ।
अनेन हि मम भ्राता बको विनिहतः प्रियः ॥ ३.११.३० ॥
ଏହି ଭ୍ରାତୃହନ୍ତା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲି, ଭାଗ୍ୟରେ ମିଳିଗଲା; ଏ ହିଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ବକଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲା।
3.11.31
वैत्रकीयवने राजन्ब्राह्मणच्छद्मरूपिणा ।
विद्याबलमुपाश्रित्य न ह्मस्त्यस्यौरसं बलम् ॥ ३.११.३१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବୈତ୍ରକୀୟ ବନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ବିଦ୍ୟାର ବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି; ଏହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ବଳ ନାହିଁ।
3.11.32
हिडिम्बश्च सखा मह्मं दयितो वनगोचरः ।
हतो दुरात्मनाऽनेन स्वसा चास्य हृता पुरा ॥ ३.११.३२ ॥
ହିଡିମ୍ବ, ମୋର ପ୍ରିୟ ସଖା, ବନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା; ଏହି ଦୁରାତ୍ମା ତାକୁ ମାରିଦେଲା। ପୂର୍ବରୁ ଏ ତା'ର ଭଉଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରିଥିଲା।
3.11.33
सोयमभ्यागतो मूढो ममेदं गहनं वनम् ।
प्रचारसमयेऽस्माकमर्द्धरात्रे स्थिते समे ॥ ३.११.३३ ॥
ଏହି ମୂର୍ଖ ମୋର ଏହି ଘନ ବନକୁ ଆସିଛି; ଆମର ବିଚରଣ ସମୟରେ, ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରିରେ, ଯେତେବେଳେ ସବୁ ସମାନ ଥାଏ।
3.11.34
अद्यास्य यातयिष्यामि तद्वैरं चिरसंभृतम् ।
तर्पयिष्यामि च बकं रुधिरेणास्य भूरिणा ॥ ३.११.३४ ॥
ଆଜି ମୁଁ ଏଠାରୁ ବହୁକାଳ ସଞ୍ଚିତ ସେ ବୈର ନେବି; ଏହାର ପ୍ରଚୁର ରକ୍ତରେ ବକକୁ ତୃପ୍ତ କରିବି।
3.11.35
अद्याहमनृणो भूत्वा भ्रातुः सख्युस्तथैव च ।
शान्तिं लब्धास्मि परमां हत्वा राक्षसकण्टकम् ॥ ३.११.३५ ॥
ଆଜି ମୁଁ ଭାଇ ଓ ସଖାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ରାକ୍ଷସ-କଣ୍ଟକକୁ ବଧ କରି ପରମ ଶାନ୍ତି ପାଇଛି।
3.11.36
यदि तेन पुरा मुक्तो भीमसेनो बकेन वै ।
अद्यैनं भक्षयिष्यामि पश्यतस्ते युधिष्ठिर ॥ ३.११.३६ ॥
ଯଦି ପୂର୍ବରେ ବକ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛାଡିଥିଲା, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ଏହାକୁ ଖାଇବି — ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମ ଆଖି ଆଗରେ।
3.11.37
एनं हि विपुलप्राणमद्य हत्वा वृकोदरम् ।
संभक्ष्य जरयिष्यामि यथाऽगस्त्यो महासुरम् ॥ ३.११.३७ ॥
ଆଜି ଏହି ବିପୁଲପ୍ରାଣ ବୃକୋଦରକୁ ବଧ କରି, ଗିଳି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାସୁରକୁ ଯେପରି ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଏହାକୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରିବି।
3.11.38
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सत्यसन्धो युधिष्ठिरः ।
नैतदस्तीति सक्रोधो भर्त्सयामास राक्षसम् ॥ ३.११.३८ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ସତ୍ୟସନ୍ଧ ଯୁଧିଷ୍ଠିର 'ଏପରି ନୁହେଁ' କହି କ୍ରୋଧରେ ସେହି ରାକ୍ଷସକୁ ଧମକାଇଲେ।
3.11.39
ततो भीमो महाबाहुरारुज्यतरसा द्रुमम् ।
दशव्याममथोद्विद्धं निष्पत्रमकरोत्तदा ॥ ३.११.३९ ॥
ତା'ପରେ ମହାବାହୁ ଭୀମ ବେଗରେ ଦଶ ବ୍ୟାମ ଉଚ୍ଚ ଏକ ଗଛକୁ ଉପାଡ଼ି ପକାଇଲେ ଏବଂ ତାକୁ ପତ୍ରହୀନ କଲେ।
3.11.40
चकार सज्यं गाण्डीवं वज्रनिष्पेषगौरवम् ।
निमेषान्तरमात्रेण तथैव विजयोऽर्जुनः ॥ ३.११.४० ॥
ବଜ୍ରର ଗର୍ଜନ ପରି ଭାରୀ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ବିଜୟ ଅର୍ଜୁନ ନିମିଷ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟା ଯୋଗ କଲେ।
3.11.41
निवार्य भीमो जिष्णुं तं तद्रक्षो मेघनिःस्वनम् ।
अभिद्रुत्याब्रवीद्वाक्यं तिष्ठतिष्ठेति भारत ॥ ३.११.४१ ॥
ବିଜୟୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରି ଭୀମ ମେଘଗର୍ଜନ ଭଳି ସେହି ରାକ୍ଷସ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ଠିଆ ହୁଅ, ଠିଆ ହୁଅ!' ହେ ଭାରତ!
3.11.42
इत्युक्त्वैनमतिक्रुद्धः कक्ष्यामुत्पीड्य पाण्डवः ।
निष्पिष्य पाणिना पाणिं संदष्टौष्ठपुटो बली।
तमभ्यधावद्वेगेन भीमो वृक्षायुधस्तदा ॥ ३.११.४२ ॥
ଏହା କହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ପାଣ୍ଡବ କଟିବନ୍ଧ କସିଲେ, ହାତରେ ହାତ ଘସିଲେ, ଓଠ ଦାବି ଧରିଲେ, ଏବଂ ବଳବାନ ଭୀମ ଗଛକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ବେଗରେ ତା'ଉପରେ ଧାଇଁ ଗଲେ।
3.11.43
यमदण्डप्रतीकाशं ततस्तं तस्य मूर्धनि ।
पातयामास वेगेन कुलिशं मघवानिव ॥ ३.११.४३ ॥
ଯମଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ସେ ଗଦାକୁ ସେ ତାର ମୁଣ୍ଡରେ ବେଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଭଳି ପକାଇଲା।
3.11.44
असंभ्रान्तं तु तद्रक्षः समरे प्रत्यदृश्यत ।
चिक्षेप चोल्मुकं दीप्तमशनिं ज्वलितामिव ॥ ३.११.४४ ॥
କିନ୍ତୁ ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବିଚଳିତ ଭାବେ ଦେଖାଗଲା; ସେ ଜଳନ୍ତା ମଶାଲ ଫିଙ୍ଗିଲା, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତା ବଜ୍ର।
3.11.45
तदुदस्तमलातं तु भीमः प्रहरतां वरः ।
पदा सव्येन चिक्षेप तद्रक्षः पुनराव्रजत् ॥ ३.११.४५ ॥
କିନ୍ତୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ ବାମ ପାଦରେ ସେ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ମଶାଲକୁ ଲାତ ମାରି ଦୂରକୁ ପଠାଇଲେ; ସେ ରାକ୍ଷସ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଲା।
3.11.46
किर्मीरश्चापि सहसा वृक्षमुत्पाट्य पाण्डवम् ।
दण्डपाणिरिव क्रुद्धः समरे प्रत्यधावत ॥ ३.११.४६ ॥
କିର୍ମୀର ମଧ୍ୟ ହଠାତ୍ ଗୋଟିଏ ଗଛ ଉପାଡ଼ି, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଯମ ପରି କ୍ରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ଉପରେ ଧାଇଁଲା।
3.11.47
तद्वृक्षयुद्धमभवन्महीरुहविनाशनम् ।
वालिसुग्रीवयोर्भ्रात्रोर्यथा स्त्रीकाङ्क्षिणोः पुरा ॥ ३.११.४७ ॥
ତାହା ଗଛ ବିନାଶକାରୀ ବୃକ୍ଷଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ପୂର୍ବେ ନାରୀ କାମନା କରିଥିବା ଭାଇ ବାଳୀ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି।
3.11.48
शीर्षयोः पतिता वृक्षा विभिदुर्नैकधा तयोः ।
यथैवोत्पलपत्राणि मत्तयोर्द्विपयोस्तथा ॥ ३.११.४८ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା; ଯେପରି ଦୁଇ ମତ୍ତ ହାତୀ ଉପରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ପଡ଼ି ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୁଏ।
3.11.49
मूर्ध्निजर्झरभूतास्तु बहवस्तत्र पादपाः ।
चीराणीव व्युदस्तानि रेजुस्तत्र महावने ॥ ३.११.४९ ॥
ସେହି ମହାବନରେ ଶିଖରରୁ ଝରଣା ପରି ଖସିପଡ଼ିଥିବା ବହୁ ବୃକ୍ଷ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲେ ।
3.11.50
तद्वृक्षयुद्धमभवन्महूर्तं भरतर्षभ ।
राक्षसानां च मुख्यस्य नराणामुत्तमस्य च ॥ ३.११.५० ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ବୃକ୍ଷଯୁଦ୍ଧ ଟିକିଏ ସମୟ ଚାଲିଲା—ରାକ୍ଷସ ପ୍ରଧାନ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ।
3.11.51
ततः शिलां समुत्क्षिप्य भीमस्य युधि तिष्ठतः ।
प्राहिणोद्रासः क्रुद्धो भीमसेनश्चचाल ह ॥ ३.११.५१ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ରାକ୍ଷସ ଏକ ଶିଳା ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଭୀମ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲା; ଭୀମସେନ ଟଳମଳ ହେଲେ ।
3.11.52
तं शिलाताडनजडं पर्यधावत राक्षसः ।
बाहुविक्षिप्तकिरणः स्वर्भानुरिव भास्करम् ॥ ३.११.५२ ॥
ଶିଳା ଆଘାତରେ ଜଡ଼ ହୋଇଥିବା ସେହି ଭୀମଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ରାକ୍ଷସ ଦୌଡ଼ିଲା—ଯେପରି ନିଜ ବାହୁର କିରଣ ବିସ୍ତାରିତ କରୁଥିବା ସ୍ଵର୍ଭାନୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରେ ।
3.11.53
तावन्योन्यं समाश्लिश्य प्रकर्षन्तौ परस्परम् ।
उभावपि चकाशेते प्रवृद्धौ वृषभाविव ॥ ३.११.५३ ॥
ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପରସ୍ପରକୁ ଟାଣି, ସେମାନେ ଦୁହେଁ ବଳବାନ ଦୁଇ ଷଣ୍ଢ ପରି ଚମକୁଥିଲେ ।
3.11.54
तयोरासीत्सुतुमुलः संप्रहारः सुदारुणः ।
नखदंष्ट्रायुधवतोर्व्याघ्रयोरिव दृप्तयोः ॥ ३.११.५४ ॥
ନଖ ଓ ଦାନ୍ତକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରିଥିବା ଦୁଇ ଦର୍ପିତ ବାଘ ପରି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭୀଷଣ ସଂଘର୍ଷ ହେଲା ।
3.11.55
दुर्योधननिकाराच्च बाहुवीर्याच्च दर्पितः ।
कृष्णानयनदृष्टश्च व्यवर्धत वृकोदरः ॥ ३.११.५५ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅପମାନ ଓ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ (ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ) ଆଣୁଥିବାର ଦେଖି ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ଅଧିକ କ୍ରୋଧରେ ବଢ଼ିଲେ।
3.11.56
अभिहत्याथ बाहुभ्यां प्रत्यगृह्णादमर्षितः ।
मातङ्गमिव मातङ्गः प्रभिननकरटामुखम् ॥ ३.११.५६ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଆଘାତ କରି ସେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ, ଯେପରି ମଦଧାରା ବହୁଥିବା ମୁଖର ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଧରେ।
3.11.57
स चाप्येनं ततो रक्षः प्रतिजग्राह वीर्यबान् ।
तमाक्षिपद्भीमसेनो बलेन बलिनां वरः ॥ ३.११.५७ ॥
ସେତେବେଳେ ସେ ବୀର ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲା; କିନ୍ତୁ ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମସେନ ବଳରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଫୋପାଡ଼ିଦେଲେ।
3.11.58
तयोर्भुजविनिष्पेषादुभयोर्बलिनोस्तदा ।
शब्दः समभवद्घोरो वेणुस्फोटसमो युधि ॥ ३.११.५८ ॥
ସେହି ଦୁଇ ବଳବାନଙ୍କ ବାହୁ ପେଷଣରୁ ସେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଉଁଶ ଫାଟିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
3.11.59
अथैनमाक्षिप्य बलाद्गृद्य मध्ये वृकोदरः ।
धूनयामास वेगेन वायुश्चण्ड इव द्रुमम् ॥ ३.११.५९ ॥
ତା'ପରେ ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ତାଙ୍କୁ ବଳରେ ଉଠାଇ ମଝିରୁ ଧରି, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନ ଗଛକୁ ଯେପରି ହଲାଏ ସେପରି ବେଗରେ ହଲାଇଲେ।
3.11.60
स भीमेन परामृष्टो दुर्बलो बलिनां रणे ।
व्यस्पन्दत यथाप्राणं विचकर्ष च पाण्डवम् ॥ ३.११.६० ॥
ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଥିବା ସେ ଦୁର୍ବଳ ରାକ୍ଷସ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଣ ଥିବାଯାଏଁ ଛଟପଟ ହେଲା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଟାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
3.11.61
तत एनं परिश्रान्तमुपलक्ष्य वृकोदरः ।
योक्रयामास बाहुभ्यां पशुं रशनया यथा ॥ ३.११.६१ ॥
ତା'ପରେ କ୍ଳାନ୍ତ ତାକୁ ଦେଖି ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ଦଉଡ଼ିରେ ପଶୁକୁ ବାନ୍ଧିବା ପରି ନିଜ ଦୁଇ ବାହୁରେ ତାକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
3.11.62
विनदन्तं महानादं भिन्नभिरीस्वनं बली ।
भ्रामयामास सुचिरं विस्फुरन्तमचेतसम् ॥ ३.११.६२ ॥
ମହାନାଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ଭଙ୍ଗା ନଗାଡ଼ା ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ଛଟପଟ ହେଉଥିବା, ଅଚେତନ ତାକୁ ବଳବାନ (ଭୀମ) ବହୁ ସମୟ ଧରି ଘୂରାଇଲେ।
3.11.63
तं विषीदन्तमाज्ञाय राक्षसं पाण्डुनन्दनः ।
प्रगृह्य तरसा दोर्भ्यां पशुमारममारयत् । ॥ ३.११.६३ ॥
ତାକୁ ଶିଥିଳ ହେଉଥିବା ଜାଣି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର (ଭୀମ) ସେଇ ରାକ୍ଷସକୁ ବଳରେ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଧରି ପଶୁ ପରି ମାରିଦେଲେ।
3.11.64
आक्रम्य च कटीदेशे जानुना राक्षसाधमम् ।
पीडयामास पाणिभ्यां तस्य कण्ठंवृकोदरः ॥ ३.११.६४ ॥
କଟିଦେଶରେ ଆଣ୍ଠୁରେ ସେଇ ଅଧମ ରାକ୍ଷସକୁ ଦବାଇ ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ଦୁଇ ହାତରେ ତାର ଗଳା ଚାପିଲେ।
3.11.65
अथ जर्जरसर्वाङ्गं व्यावृत्तनयनोल्बणम् ।
भूतले भ्रामयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ३.११.६५ ॥
ତା'ପରେ ସର୍ବାଙ୍ଗ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା, ଆଖି ଘୂରାଉଥିବା, ଭୟଙ୍କର ତାକୁ ଭୀମ ଭୂମିରେ ଘୂରାଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
3.11.66
हिडिम्बबकयोः पाप न त्वमश्रुप्रमार्जनम् ।
करिष्यसि गतश्चापि यमस्य सदनं प्रति ॥ ३.११.६६ ॥
ହେ ପାପୀ! ହିଡିମ୍ବ ଓ ବକ ପାଇଁ ତୁମେ ଲୁହ ପୋଛିବ ନାହିଁ; ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ମଧ୍ୟ।
3.11.67
इत्येवमुक्त्वा पुरुषप्रवीर-
स्तं राक्षसं क्रोधपरीतचेताः।
विस्रस्तवस्त्राभरणं स्फुरन्त-
मुद्धान्तचित्तं व्यसुमुत्ससर्ज ॥ ३.११.६७ ॥
ଏହା କହି କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳଚିତ୍ତ ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବସ୍ତ୍ରାଳଙ୍କାର ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଛଟପଟ ହେଉଥିବା ସେହି ରାକ୍ଷସକୁ ପ୍ରାଣହୀନ କରି ପକାଇଦେଲେ।
3.11.68
तस्मिन्हते तोयदतुल्यरूपे ।
कृष्णां पुरस्कृत्य नरेन्द्रपुत्राः।
भीमं प्रशस्याथ गुणैरनेकै-
र्हृष्टास्ततो द्वैतवनाय जग्मुः ॥ ३.११.६८ ॥
ମେଘସଦୃଶ ରୂପବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେବା ପରେ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ (ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ) ଆଗରେ ରଖି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଭୀମଙ୍କର ଅନେକ ଗୁଣର ପ୍ରଶଂସା କରି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଦ୍ୱୈତବନ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
3.11.69
एवं विनिहतः सङ्ख्ये किर्मोरो मनुजाधिप ।
भीमेन वचनात्तस् धर्मराजस्य कौरव ॥ ३.११.६९ ॥
ହେ ମନୁଜାଧିପ, କୌରବ! ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ କିର୍ମୀର ନିହତ ହେଲା। ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
3.11.70
ततो निष्कष्टकं कृत्वा वनं तदयराजितः ।
द्रौपद्या सह धर्मज्ञो वसतिं तामुवास ह ॥ ३.११.७० ॥
ତା'ପରେ ସେ ବନକୁ କଣ୍ଟକଶୂନ୍ୟ କରି, ଅଜେୟ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସହିତ ସେହି ବାସସ୍ଥାନରେ ବାସ କଲେ।
3.11.71
समाश्वास्य च ते सर्वे द्रौपदीं भरतर्षभाः ।
प्रहृष्टमनसः प्रीत्या प्रसशंसुर्वृकोदरम् ॥ ३.११.७१ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଭରତବଂଶର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ ହର୍ଷିତ ମନରେ ସ୍ନେହରେ ବୃକୋଦରଙ୍କ (ଭୀମଙ୍କ) ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
3.11.72
भीमबाहुबलोत्पिष्टे विनष्टे राक्षसे ततः ।
विविशुस्ते वनं वीराः क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ ३.११.७२ ॥
ଭୀମଙ୍କ ବାହୁବଳରେ ପିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ରାକ୍ଷସ ବିନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେହି ବୀରମାନେ କଣ୍ଟକଶୂନ୍ୟ ଓ ନିରାପଦ ସେ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
3.11.73
स मया गच्छता मार्गे विनिकीर्णो भयावहः ।
वने महति दुष्टात्मा दृष्टो भीमबलाद्धतः ॥ ३.११.७३ ॥
ମୁଁ ବାଟରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଥିଲି। ବିରାଟ ବନରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଭୀମଙ୍କ ବଳରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲା।
3.11.74
तत्राश्रौषमहं चैतत्कर्म भीमस् भारत ।
ब्राह्मणानां कथयतां ये तत्रासन्समागताः ॥ ३.११.७४ ॥
ହେ ଭରତବଂଶଜ, ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହୁଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭୀମଙ୍କର ସେହି କର୍ମ ଶୁଣିଥିଲି।
3.11.75
एवं विनिहतं सङ्ख्ये किर्मीरं रक्षसां वरम् ।
श्रुत्वा ध्यानपरो राजा निशश्वासार्तवत्तदा ॥ ३.११.७५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏପରି ନିହତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିର୍ମୀରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ରାଜା ସେତେବେଳେ ଦୁଃଖିତ ପରି ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।