महाभारत · अध्याय 3.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.11.1
किर्मीरस्य वधं क्षत्तः श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ।
रक्षसा भीमसेनस्य कथमासीत्समागमः ॥ ३.११.१ ॥
हे क्षत्ता, किर्मीराचा वध ऐकण्याची माझी इच्छा आहे, तो सांगा. राक्षसाशी भीमसेनाची गाठ कशी पडली?
3.11.2
शृणु भीमस्य कर्मेदमतिमानषकर्मणः ।
श्रुतपूर्वं मया तेषां कथान्तेषु पुनः पुनः ॥ ३.११.२ ॥
अतिमानुष कर्मे करणाऱ्या भीमाचे हे कर्म ऐका. त्यांच्याविषयी कथांच्या शेवटी मी आधीही वारंवार ऐकले आहे.
3.11.3
इतः प्रयाता राजेन्द्र पाण्डवा द्यूतनिर्जिताः ।
जग्मुस्त्रिभिरहोरात्रैः काम्यकं नाम तद्वनम् ॥ ३.११.३ ॥
हे राजेन्द्रा, द्यूतात हरलेले पांडव येथून निघाले आणि तीन दिवस-रात्रींत कामयक नावाच्या त्या वनात गेले.
3.11.4
रात्रौ निशीथे त्वाभीले गतेऽर्धसमये नृप ।
प्रचारे पुरुषादानां रक्षसां घोरकर्मणाम् ॥ ३.११.४ ॥
हे नृपा, मध्यरात्रीनंतर, नरभक्षक आणि घोर कर्म करणाऱ्या राक्षसांच्या संचाराच्या वेळी, रात्री.
3.11.5
तद्वनं तापसा नित्यमशेषा वनचारिणः ।
दूरात्परिहरन्ति स्म पुरुषादभयात्किल ॥ ३.११.५ ॥
त्या वनातील सर्व तपस्वी आणि वनवासी नरभक्षक राक्षसांच्या भयाने नेहमी दुरूनच त्याला टाळत असत.
3.11.6
तेषां प्रविशतां तत्र मार्गमावृत्य भारत ।
दीप्ताक्षं भीषणं रक्षः मोल्मुकं प्रत्यपद्यत ॥ ३.११.६ ॥
हे भारता, तेथे प्रवेश करणाऱ्या त्यांचा मार्ग अडवून, जळत्या डोळ्यांचा आणि भयंकर मुखाचा एक राक्षस त्यांच्यासमोर प्रकट झाला.
3.11.7
बाहू महान्तौ कृत्वा च तथास्यं च भयानकम् ।
स्थितमावृत्यपन्थानं येन यान्ति कुरूद्वहाः ॥ ३.११.७ ॥
त्याने आपले दोन विशाल बाहू पसरले आणि भयानक मुख उघडून मार्ग अडवून तो उभा राहिला, ज्या मार्गाने कुरुवीर जात होते.
3.11.8
दष्टोष्ठदंष्ट्रं ताम्राक्षं प्रदीप्तोर्ध्वशिरोरुहम् ।
सार्करश्मितडिच्चक्रं सबलाकमिवाम्बुदम् ॥ ३.११.८ ॥
ओठ चावलेला, दाढांचा, तांब्यासारख्या डोळ्यांचा, वर उभे असलेल्या पेटत्या केसांचा, सूर्यकिरण आणि विजेच्या चक्रासह, बगळ्यांसह मेघासारखा.
3.11.9
सृजन्तं राक्षसीं मायां महानादनिनादितम् ।
मुञ्चन्तं विपुलान्नादान्सतोयमिव तोयदम् ॥ ३.११.९ ॥
राक्षसी माया निर्माण करणारा, महान गर्जनेने निनादणारा, विपुल नाद सोडणारा, जलासह मेघासारखा.
3.11.10
तस्य नादेन संत्रस्ताः पक्षिणः सर्वतोदिशम् ।
विमुक्तनादाः संपेतुः स्थलजा जलजैः सह ॥ ३.११.१० ॥
त्याच्या गर्जनेने घाबरलेले पक्षी सर्व दिशांना ओरडत उडाले; स्थलचर प्राणी जलचरांसह पळाले.
3.11.11
संप्रद्रुतमृगद्वीपिमहिषर्क्षसमाकुलम् ।
तद्वनं तस्य नादेन संप्रस्थितमिवाभवत् ॥ ३.११.११ ॥
पळणाऱ्या हरणे, बिबळे, म्हशी आणि अस्वलांनी भरलेले ते वन त्याच्या गर्जनेने जणू स्थलांतर करत होते.
3.11.12
तस्योरुवाताभिहतास्ताम्रपल्लवबाहवः ।
विदूरजाताश्च लताः समाश्लिष्यन्ति पादपान् ॥ ३.११.१२ ॥
त्याच्या मांडीच्या वाऱ्याने आघात झालेल्या, तांबूस कोंबांचे बाहू असलेल्या, दूर उगवलेल्या वेली वृक्षांना बिलगत आहेत.
3.11.13
तस्मिन्क्षणेऽथ प्रववौ मारुतो भृशदारुणः ।
रजसा संवृतं तेन नष्टर्क्षमभवन्नभः ॥ ३.११.१३ ॥
त्या क्षणी अत्यंत भयंकर वारा वाहू लागला; धुळीने झाकलेल्या आकाशातील नक्षत्रे दिसेनाशी झाली.
3.11.14
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणामविज्ञातो महारिपुः ।
पञ्चानामिन्द्रियाणां तु शोकावेश इवातुलः ॥ ३.११.१४ ॥
पांडूच्या पाच पुत्रांचा अज्ञात महाशत्रू; पाच इंद्रियांवर जणू अतुलनीय शोक आवरला होता.
3.11.15
स दृष्ट्वा पाण्डवान्दूरात्कृष्णाजिनसमावृतान् ।
आवृणोत्तद्वनद्वारं मैनाक इव पर्वतः ॥ ३.११.१५ ॥
दुरून कृष्णाजिन पांघरलेल्या पांडवांना पाहून त्याने मैनाक पर्वताप्रमाणे वनद्वार अडवले.
3.11.16
तं समासाद्य वित्रस्ता कृष्णा कमललोचना ।
अदृष्टपूर्वं संत्रासान्न्यमीलयत लोचने ॥ ३.११.१६ ॥
त्याच्याजवळ पोहोचताच भयभीत कमलनयना कृष्णेने, पूर्वी कधी न पाहिलेल्या त्रासाने डोळे मिटले.
3.11.17
दुःशासनकरोत्सृष्टविप्रकीर्णशिरोरुहा ।
पञ्चपर्वतमध्यस्था नदीवाकुलतां गता ॥ ३.११.१७ ॥
दुःशासनाच्या हाताने विस्कटलेल्या केसांनी, पाच पर्वतांमध्ये असलेल्या नदीप्रमाणे ती व्याकुळ झाली.
3.11.18
विमुह्यमानां तां तत्र जगृहुः पञ्च पाण्डवाः ।
इन्द्रियाणि प्रसक्तानि विषयेषु यथारतिम् ॥ ३.११.१८ ॥
तिथे मोहग्रस्त होत असलेल्या तिला पाच पांडवांनी धरले; जसे इंद्रिये विषयांत आसक्त होऊन चिकटतात.
3.11.19
अथ तां राक्षसीं मायामुत्थितां घोरदर्शनाम् ।
रक्षोघ्नैर्विविधैर्मन्त्रैर्धौम्यः सम्यक्प्रयोजितैः ॥ ३.११.१९ ॥
तेव्हा धौम्याने उठलेल्या त्या भयंकर दिसणाऱ्या राक्षसी मायेला राक्षसांचा नाश करणाऱ्या विविध मंत्रांचा योग्य प्रयोग करून शांत केले.
3.11.20
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां नाशयामास वीर्यवान् ।
स नष्टमायोऽतिबलः क्रोधविस्फारितेक्षणः ॥ ३.११.२० ॥
पांडुपुत्रांच्या डोळ्यादेखत त्या पराक्रमी धौम्याने ती माया नष्ट केली; तेव्हा त्याची माया नष्ट झाली आणि तो अतिबलवान, क्रोधाने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी उभा राहिला.
3.11.21
काममूर्तिधरः क्रूरः कालकल्पो व्यदृश्यत ।
तमुवाच ततो राजा दीर्घप्रज्ञो युधिष्ठिरः ॥ ३.११.२१ ॥
इच्छेनुसार रूप धारण करणारा, क्रूर, कालासारखा तो दिसू लागला. तेव्हा दीर्घदर्शी राजा युधिष्ठिर त्याला म्हणाला.
3.11.22
को भवान्कस्य वा किं ते क्रियतां कार्यमुच्यताम् ।
प्रत्युवाचाथ तद्रक्षो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ३.११.२२ ॥
"तू कोण आहेस? कोणाचा आहेस? तुला काय हवे? कोणते कार्य करायचे ते सांग." तेव्हा त्या राक्षसाने धर्मराज युधिष्ठिराला उत्तर दिले.
3.11.23
अहं वकस्य वै भ्राता किर्मीर इति विश्रुतः ।
वनेऽस्मिन्काम्यके शून्ये निवसामि गतज्वरः ॥ ३.११.२३ ॥
"मी वकाचा भाऊ आहे, किर्मीर नावाने प्रसिद्ध. या ओसाड काम्यक वनात मी निश्चिंतपणे राहतो."
3.11.24
युधि निर्जित्य पुरुषानाहारं नित्यमाचरन् ।
के यूयमभिसंप्राप्ता भक्ष्यभूता ममान्तिकम्।
युधि निर्जित्यवः सर्वान्भक्षयिष्ये गतज्वरः ॥ ३.११.२४ ॥
"युद्धात मनुष्यांना जिंकून मी नेहमी आहार घेतो. भक्ष्य होऊन माझ्याजवळ आलेले तुम्ही कोण? युद्धात तुम्हा सर्वांना जिंकून मी निश्चिंतपणे भक्षण करीन."
3.11.25
युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दुरात्मनः ।
आचचक्षे ततः सर्वं गोत्रनामादि भारत ॥ ३.११.२५ ॥
त्या दुरात्म्याचे वचन ऐकून युधिष्ठिराने तेव्हा आपले गोत्र, नाव इत्यादी सर्व सांगितले, हे भारता.
3.11.26
पाण्डवो धर्मराजोऽहं यदि ते श्रोत्रमागतः ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैर्भीमसेनार्जुनादिभिः ॥ ३.११.२६ ॥
तुझ्या कानी पोहोचले असेल तर मी पांडव धर्मराज आहे; भीमसेन, अर्जुन इत्यादी सर्व बंधूंसह.
3.11.27
हृतराज्यो वने वासं वस्तुं कृतमतिस्ततः ।
वनमभ्यागतो घोरमिदं तव परिग्रहम् ॥ ३.११.२७ ॥
राज्य गमावून वनात राहण्याचा निश्चय करून, तेथून तुझ्या अधिकारातील या भयंकर वनात मी आलो आहे.
3.11.28
विस्मयं परमं गत्वा राक्षसो घोरदर्शनः ।
किर्मीरस्त्वब्रवीदेनं दिष्ट्या देवैरिदं मम।
उपपादितमद्येह चिरकालान्मनोरथम् ॥ ३.११.२८ ॥
अत्यंत विस्मित होऊन भयंकर रूपाचा राक्षस किर्मीर त्याला म्हणाला — 'भाग्याने आणि देवांमुळे आज येथे माझी दीर्घकाळाची इच्छा पूर्ण झाली.'
3.11.29
भीमसेनवधार्थं हि नित्यमभ्युद्यतायुधः ।
चरामि पृथिवीं कृत्स्नां नैनं चासादयाम्यहम् ॥ ३.११.२९ ॥
भीमसेनाच्या वधासाठीच मी सदैव शस्त्र उगारून सारी पृथ्वी फिरत होतो; परंतु याला मी गाठू शकलो नव्हतो.
3.11.30
सोयमासादितो दिष्ट्या भ्रातृहा काङ्क्षितश्चिरम् ।
अनेन हि मम भ्राता बको विनिहतः प्रियः ॥ ३.११.३० ॥
हा भ्रातृघातकी, ज्याची मी दीर्घकाळ इच्छा केली होती, तो भाग्याने सापडला आहे; याच्यानेच माझा प्रिय बंधू बक मारला गेला होता.
3.11.31
वैत्रकीयवने राजन्ब्राह्मणच्छद्मरूपिणा ।
विद्याबलमुपाश्रित्य न ह्मस्त्यस्यौरसं बलम् ॥ ३.११.३१ ॥
हे राजा, वैत्रकीय वनात ब्राह्मणाचे रूप धारण करून, विद्येच्या बळाचा आश्रय घेऊन; याच्याजवळ स्वाभाविक बळ नाही.
3.11.32
हिडिम्बश्च सखा मह्मं दयितो वनगोचरः ।
हतो दुरात्मनाऽनेन स्वसा चास्य हृता पुरा ॥ ३.११.३२ ॥
हिडिंब, माझा प्रिय मित्र, वनात संचार करणारा; या दुरात्म्याने त्याला ठार मारले. पूर्वी याने त्याच्या बहिणीचेही हरण केले होते.
3.11.33
सोयमभ्यागतो मूढो ममेदं गहनं वनम् ।
प्रचारसमयेऽस्माकमर्द्धरात्रे स्थिते समे ॥ ३.११.३३ ॥
हा मूर्ख माझ्या या दाट वनात आला आहे; आमच्या संचाराच्या वेळी, मध्यरात्री, सर्व काही समान स्थितीत असताना.
3.11.34
अद्यास्य यातयिष्यामि तद्वैरं चिरसंभृतम् ।
तर्पयिष्यामि च बकं रुधिरेणास्य भूरिणा ॥ ३.११.३४ ॥
आज मी याच्याकडून ते दीर्घकाळ साठलेले वैर फेडीन; याच्या विपुल रक्ताने बकाला तृप्त करीन.
3.11.35
अद्याहमनृणो भूत्वा भ्रातुः सख्युस्तथैव च ।
शान्तिं लब्धास्मि परमां हत्वा राक्षसकण्टकम् ॥ ३.११.३५ ॥
आज मी भाऊ आणि मित्र यांच्या ऋणातून मुक्त होऊन, या राक्षस-कंटकाला मारून परम शांती मिळवली आहे.
3.11.36
यदि तेन पुरा मुक्तो भीमसेनो बकेन वै ।
अद्यैनं भक्षयिष्यामि पश्यतस्ते युधिष्ठिर ॥ ३.११.३६ ॥
पूर्वी बकाने भीमसेनाला सोडले असेल, तर आज मी याला खाईन — हे युधिष्ठिरा, तू पाहत असताना.
3.11.37
एनं हि विपुलप्राणमद्य हत्वा वृकोदरम् ।
संभक्ष्य जरयिष्यामि यथाऽगस्त्यो महासुरम् ॥ ३.११.३७ ॥
आज या विपुलप्राण वृकोदराला मारून, गिळून मी त्याला पचवीन, जसा अगस्त्याने महासुराला पचवले होते.
3.11.38
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सत्यसन्धो युधिष्ठिरः ।
नैतदस्तीति सक्रोधो भर्त्सयामास राक्षसम् ॥ ३.११.३८ ॥
असे सांगितल्यावर धर्मात्मा, सत्यसंध युधिष्ठिराने 'असे नाही' असे म्हणत क्रोधाने त्या राक्षसाची निर्भर्त्सना केली.
3.11.39
ततो भीमो महाबाहुरारुज्यतरसा द्रुमम् ।
दशव्याममथोद्विद्धं निष्पत्रमकरोत्तदा ॥ ३.११.३९ ॥
मग महाबाहू भीमाने वेगाने दहा व्याम उंच असलेले एक झाड उखडून ते पानांविरहित केले.
3.11.40
चकार सज्यं गाण्डीवं वज्रनिष्पेषगौरवम् ।
निमेषान्तरमात्रेण तथैव विजयोऽर्जुनः ॥ ३.११.४० ॥
वज्राच्या गडगडाटासारखे जड गांडीव विजय अर्जुनाने क्षणार्धात प्रत्यंचेने सज्ज केले.
3.11.41
निवार्य भीमो जिष्णुं तं तद्रक्षो मेघनिःस्वनम् ।
अभिद्रुत्याब्रवीद्वाक्यं तिष्ठतिष्ठेति भारत ॥ ३.११.४१ ॥
विजयी अर्जुनाला थांबवून भीम मेघगर्जनेसारख्या त्या राक्षसाकडे धावत गेला आणि म्हणाला, 'थांब, थांब!' हे भारता!
3.11.42
इत्युक्त्वैनमतिक्रुद्धः कक्ष्यामुत्पीड्य पाण्डवः ।
निष्पिष्य पाणिना पाणिं संदष्टौष्ठपुटो बली।
तमभ्यधावद्वेगेन भीमो वृक्षायुधस्तदा ॥ ३.११.४२ ॥
असे बोलून अत्यंत क्रुद्ध झालेल्या पाण्डवाने कमरपट्टा आवळला, हाताने हात चोळला, ओठ दाबून धरले, आणि बलवान भीम झाडालाच शस्त्र करून वेगाने त्याच्यावर धावून गेला.
3.11.43
यमदण्डप्रतीकाशं ततस्तं तस्य मूर्धनि ।
पातयामास वेगेन कुलिशं मघवानिव ॥ ३.११.४३ ॥
यमदंडासारखी ती गदा त्याच्या मस्तकावर वेगाने इंद्रासारखी वज्राप्रमाणे त्याने आदळली.
3.11.44
असंभ्रान्तं तु तद्रक्षः समरे प्रत्यदृश्यत ।
चिक्षेप चोल्मुकं दीप्तमशनिं ज्वलितामिव ॥ ३.११.४४ ॥
पण तो राक्षस युद्धात विचलित न होता दिसला; त्याने पेटती मशाल फेकली, जणू प्रज्वलित वीज.
3.11.45
तदुदस्तमलातं तु भीमः प्रहरतां वरः ।
पदा सव्येन चिक्षेप तद्रक्षः पुनराव्रजत् ॥ ३.११.४५ ॥
पण योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भीमाने डाव्या पायाने ती फेकलेली मशाल दूर लाथाडली; तो राक्षस पुन्हा परतला.
3.11.46
किर्मीरश्चापि सहसा वृक्षमुत्पाट्य पाण्डवम् ।
दण्डपाणिरिव क्रुद्धः समरे प्रत्यधावत ॥ ३.११.४६ ॥
कीर्मीरानेही अचानक एक झाड उपटून, दंडधारी यमासारखा क्रुद्ध होऊन युद्धात पांडवावर धाव घेतली.
3.11.47
तद्वृक्षयुद्धमभवन्महीरुहविनाशनम् ।
वालिसुग्रीवयोर्भ्रात्रोर्यथा स्त्रीकाङ्क्षिणोः पुरा ॥ ३.११.४७ ॥
ते झाडांचा नाश करणारे वृक्षयुद्ध झाले; पूर्वी स्त्रीची इच्छा धरणाऱ्या वाली आणि सुग्रीव या भावांच्या युद्धासारखे.
3.11.48
शीर्षयोः पतिता वृक्षा विभिदुर्नैकधा तयोः ।
यथैवोत्पलपत्राणि मत्तयोर्द्विपयोस्तथा ॥ ३.११.४८ ॥
त्यांच्या डोक्यांवर पडलेली झाडे अनेक तुकडे होऊन फुटली; जसे दोन मदोन्मत्त हत्तींवर कमळाच्या पाकळ्या पडून विखुरल्या जातात.
3.11.49
मूर्ध्निजर्झरभूतास्तु बहवस्तत्र पादपाः ।
चीराणीव व्युदस्तानि रेजुस्तत्र महावने ॥ ३.११.४९ ॥
त्या महावनात शिखरावरून झऱ्यांसारखे कोसळलेले अनेक वृक्ष फेकून दिलेल्या वस्त्रांप्रमाणे चमकत होते.
3.11.50
तद्वृक्षयुद्धमभवन्महूर्तं भरतर्षभ ।
राक्षसानां च मुख्यस्य नराणामुत्तमस्य च ॥ ३.११.५० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ते वृक्षयुद्ध काही क्षण चालले—राक्षसांचा प्रमुख आणि मनुष्यांमधील श्रेष्ठ यांच्यात.
3.11.51
ततः शिलां समुत्क्षिप्य भीमस्य युधि तिष्ठतः ।
प्राहिणोद्रासः क्रुद्धो भीमसेनश्चचाल ह ॥ ३.११.५१ ॥
मग क्रुद्ध झालेल्या राक्षसाने एक शिला उचलून युद्धात उभ्या असलेल्या भीमावर फेकली; भीमसेन डगमगला.
3.11.52
तं शिलाताडनजडं पर्यधावत राक्षसः ।
बाहुविक्षिप्तकिरणः स्वर्भानुरिव भास्करम् ॥ ३.११.५२ ॥
शिलेच्या तडाख्याने जड झालेल्या त्या भीमाभोवती राक्षस धावला—आपल्या बाहूंच्या किरणांना फेकणारा स्वर्भानू सूर्याभोवती फिरतो तसा.
3.11.53
तावन्योन्यं समाश्लिश्य प्रकर्षन्तौ परस्परम् ।
उभावपि चकाशेते प्रवृद्धौ वृषभाविव ॥ ३.११.५३ ॥
एकमेकांना आलिंगन देऊन, एकमेकांना ओढत, ते दोघेही पुष्ट झालेल्या दोन बैलांसारखे चमकत होते.
3.11.54
तयोरासीत्सुतुमुलः संप्रहारः सुदारुणः ।
नखदंष्ट्रायुधवतोर्व्याघ्रयोरिव दृप्तयोः ॥ ३.११.५४ ॥
नखे आणि दाढा हेच शस्त्र असलेल्या दोन उन्मत्त वाघांप्रमाणे त्यांच्यात अत्यंत भयंकर, तुंबळ झुंज झाली.
3.11.55
दुर्योधननिकाराच्च बाहुवीर्याच्च दर्पितः ।
कृष्णानयनदृष्टश्च व्यवर्धत वृकोदरः ॥ ३.११.५५ ॥
दुर्योधनाच्या अपमानामुळे आणि आपल्या बाहुबलामुळे गर्विष्ठ झालेला, कृष्णेला (द्रौपदीला) आणले जात असल्याचे पाहून वृकोदर (भीम) अधिकच संतापून वाढला.
3.11.56
अभिहत्याथ बाहुभ्यां प्रत्यगृह्णादमर्षितः ।
मातङ्गमिव मातङ्गः प्रभिननकरटामुखम् ॥ ३.११.५६ ॥
संतापाने दोन्ही बाहूंनी प्रहार करून त्याने त्याला प्रतिकारार्थ पकडले, जसा मदस्राव वाहणाऱ्या तोंडाचा हत्ती दुसऱ्या हत्तीला पकडतो.
3.11.57
स चाप्येनं ततो रक्षः प्रतिजग्राह वीर्यबान् ।
तमाक्षिपद्भीमसेनो बलेन बलिनां वरः ॥ ३.११.५७ ॥
तेव्हा त्या पराक्रमी राक्षसानेही त्याला पकडले; पण बलवानांत श्रेष्ठ असलेल्या भीमसेनाने बळाने त्याला उचलून फेकून दिले.
3.11.58
तयोर्भुजविनिष्पेषादुभयोर्बलिनोस्तदा ।
शब्दः समभवद्घोरो वेणुस्फोटसमो युधि ॥ ३.११.५८ ॥
त्या दोन्ही बलवानांच्या बाहूंच्या चिरडण्याने, युद्धात वेळूचा तडाखा फुटावा तसा भयंकर आवाज झाला.
3.11.59
अथैनमाक्षिप्य बलाद्गृद्य मध्ये वृकोदरः ।
धूनयामास वेगेन वायुश्चण्ड इव द्रुमम् ॥ ३.११.५९ ॥
मग वृकोदराने (भीमाने) त्याला बळाने उचलून मध्येच धरले आणि प्रचंड वाऱ्याने वृक्ष हलवावा तसा वेगाने हलवला.
3.11.60
स भीमेन परामृष्टो दुर्बलो बलिनां रणे ।
व्यस्पन्दत यथाप्राणं विचकर्ष च पाण्डवम् ॥ ३.११.६० ॥
भीमाने धरलेला तो दुर्बल राक्षस, युद्धात बलवानांमध्ये प्राण असेपर्यंत तडफडला आणि पांडुपुत्राला ओढण्याचा प्रयत्न करत राहिला.
3.11.61
तत एनं परिश्रान्तमुपलक्ष्य वृकोदरः ।
योक्रयामास बाहुभ्यां पशुं रशनया यथा ॥ ३.११.६१ ॥
तेव्हा थकलेल्या त्याला पाहून वृकोदर (भीम) याने दोरीने पशूला बांधावे तसे आपल्या दोन बाहूंनी त्याला बांधून टाकले.
3.11.62
विनदन्तं महानादं भिन्नभिरीस्वनं बली ।
भ्रामयामास सुचिरं विस्फुरन्तमचेतसम् ॥ ३.११.६२ ॥
प्रचंड आवाजात ओरडणाऱ्या, फुटक्या नगाऱ्यासारखा आवाज करणाऱ्या, तडफडणाऱ्या, बेशुद्ध झालेल्या त्याला बलवान (भीमाने) बराच वेळ फिरवले.
3.11.63
तं विषीदन्तमाज्ञाय राक्षसं पाण्डुनन्दनः ।
प्रगृह्य तरसा दोर्भ्यां पशुमारममारयत् । ॥ ३.११.६३ ॥
तो खचत असल्याचे जाणून पांडुपुत्र (भीमाने) त्या राक्षसाला बळाने दोन्ही हातांनी धरून पशूप्रमाणे ठार मारले.
3.11.64
आक्रम्य च कटीदेशे जानुना राक्षसाधमम् ।
पीडयामास पाणिभ्यां तस्य कण्ठंवृकोदरः ॥ ३.११.६४ ॥
कमरेजवळ गुडघ्याने त्या अधम राक्षसाला दाबून वृकोदर (भीमाने) दोन्ही हातांनी त्याचा गळा दाबला.
3.11.65
अथ जर्जरसर्वाङ्गं व्यावृत्तनयनोल्बणम् ।
भूतले भ्रामयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ३.११.६५ ॥
मग सर्वांग चेंदामेंदा झालेल्या, डोळे फिरवणाऱ्या, भयंकर त्याला भीमाने भूमीवर फिरवले आणि हे वचन म्हटले.
3.11.66
हिडिम्बबकयोः पाप न त्वमश्रुप्रमार्जनम् ।
करिष्यसि गतश्चापि यमस्य सदनं प्रति ॥ ३.११.६६ ॥
अरे पापी! हिडिंब आणि बकासाठी तू अश्रू पुसणार नाहीस; यमाच्या सदनाकडे गेलास तरीही.
3.11.67
इत्येवमुक्त्वा पुरुषप्रवीर-
स्तं राक्षसं क्रोधपरीतचेताः।
विस्रस्तवस्त्राभरणं स्फुरन्त-
मुद्धान्तचित्तं व्यसुमुत्ससर्ज ॥ ३.११.६७ ॥
असे बोलून क्रोधाने व्याकूळ मनाच्या त्या पुरुषश्रेष्ठाने, वस्त्रे व अलंकार विस्कटलेल्या आणि तडफडणाऱ्या त्या राक्षसाला निष्प्राण करून टाकून दिले.
3.11.68
तस्मिन्हते तोयदतुल्यरूपे ।
कृष्णां पुरस्कृत्य नरेन्द्रपुत्राः।
भीमं प्रशस्याथ गुणैरनेकै-
र्हृष्टास्ततो द्वैतवनाय जग्मुः ॥ ३.११.६८ ॥
मेघासारख्या रूपाचा तो राक्षस मारला गेल्यावर, कृष्णेला (द्रौपदीला) पुढे करून राजपुत्रांनी भीमाच्या अनेक गुणांची प्रशंसा केली आणि आनंदाने ते द्वैतवनाकडे गेले.
3.11.69
एवं विनिहतः सङ्ख्ये किर्मोरो मनुजाधिप ।
भीमेन वचनात्तस् धर्मराजस्य कौरव ॥ ३.११.६९ ॥
हे मनुजाधिपा, कौरवा! अशा प्रकारे युद्धात किर्मीर मारला गेला. धर्मराजाच्या वचनानुसार भीमाकडून.
3.11.70
ततो निष्कष्टकं कृत्वा वनं तदयराजितः ।
द्रौपद्या सह धर्मज्ञो वसतिं तामुवास ह ॥ ३.११.७० ॥
मग ते वन कंटकरहित करून, अजिंक्य धर्मज्ञ (युधिष्ठिर) द्रौपदीसह त्या निवासस्थानी राहिला.
3.11.71
समाश्वास्य च ते सर्वे द्रौपदीं भरतर्षभाः ।
प्रहृष्टमनसः प्रीत्या प्रसशंसुर्वृकोदरम् ॥ ३.११.७१ ॥
द्रौपदीचे सांत्वन करून, भरतश्रेष्ठ सर्वांनी आनंदित मनाने प्रेमाने वृकोदराची (भीमाची) फार प्रशंसा केली.
3.11.72
भीमबाहुबलोत्पिष्टे विनष्टे राक्षसे ततः ।
विविशुस्ते वनं वीराः क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ ३.११.७२ ॥
भीमाच्या बाहूंच्या बळाने चिरडला गेलेला तो राक्षस नष्ट झाल्यावर, ते वीर कंटकरहित व सुरक्षित त्या वनात शिरले.
3.11.73
स मया गच्छता मार्गे विनिकीर्णो भयावहः ।
वने महति दुष्टात्मा दृष्टो भीमबलाद्धतः ॥ ३.११.७३ ॥
मी वाटेने जात असताना त्या भयंकर राक्षसाला पाहिले. मोठ्या अरण्यात विखुरलेला तो दुष्टात्मा भीमाच्या बलाने मारला गेला होता.
3.11.74
तत्राश्रौषमहं चैतत्कर्म भीमस् भारत ।
ब्राह्मणानां कथयतां ये तत्रासन्समागताः ॥ ३.११.७४ ॥
हे भरतवंशजा, तेथे जमलेले ब्राह्मण ते सांगत असताना मीही भीमाचे ते कर्म ऐकले.
3.11.75
एवं विनिहतं सङ्ख्ये किर्मीरं रक्षसां वरम् ।
श्रुत्वा ध्यानपरो राजा निशश्वासार्तवत्तदा ॥ ३.११.७५ ॥
युद्धात अशा प्रकारे मारल गेलेल्या राक्षसांमधील श्रेष्ठ किर्मीराबद्दल ऐकून, ध्यानमग्न राजा तेव्हा दुःखितासारखा दीर्घ नि:श्वास टाकू लागला.