મહાભારત · અધ્યાય 3.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.111.1
एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ ।
विश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते ॥ ३.१११.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! આ પવિત્ર દેવનદી કૌશિકી છે, અને અહીં વિશ્વામિત્રનો રમણીય આશ્રમ પ્રકાશે છે.
3.111.2
आश्रमश्चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनः ।
ऋश्यशृङ्गः सुतो यस् तपस्वी संयतेन्द्रियः ॥ ३.१११.२ ॥
મહાત્મા કશ્યપનો 'પુણ્ય' નામનો આશ્રમ પણ છે; ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખનારા તપસ્વી ઋષ્યશૃંગ તેમના પુત્ર છે.
3.111.3
तपसो यः प्रभावेन वर्षयामास वासवम् ।
अनावृष्ठ्यां भयाद्यस्य ववर्ष बलवृत्रहा ॥ ३.१११.३ ॥
જેમણે તપના પ્રભાવથી ઇન્દ્રને વર્ષા કરવા મજબૂર કર્યો; અનાવૃષ્ટિના ભયથી બલવૃત્રહા (ઇન્દ્ર) જેમના માટે વરસ્યા.
3.111.4
मृग्यां जातः स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभुः ।
विषये लोमपादस्य यश्चकाराद्भुतं महत् ॥ ३.१११.४ ॥
કશ્યપના તે તેજસ્વી પુત્ર પ્રભુ મૃગીમાંથી જન્મ્યા; લોમપાદના રાજ્યમાં તેમણે એક મહાન અદ્ભુત કાર્ય કર્યું.
3.111.5
निर्वर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृपः ।
लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा ॥ ३.१११.५ ॥
પાક તૈયાર થઈ ગયા ત્યારે રાજા લોમપાદે પોતાની પુત્રી શાંતા તેમને આપી; જેમ સવિતાએ સાવિત્રી આપી હતી.
3.111.6
ऋश्यशृङ्गः कथं मृग्यामुत्पन्नः काश्यपात्मजः ।
विरुद्धयोनिसंसर्गः कथं च तपसा युतः ॥ ३.१११.६ ॥
કશ્યપનો પુત્ર ઋષ્યશૃંગ હરણીથી કેવી રીતે જન્મ્યો? વિરુદ્ધ યોનિઓના સંયોગથી તે તપથી કેવી રીતે યુક્ત થયો?
3.111.7
किमर्थं च भयाच्छक्रस्तस्य बालस्य धीमतः ।
अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा ॥ ३.१११.७ ॥
અનાવૃષ્ટિ પ્રવર્તી ત્યારે બળવૃત્રહંતા ઇન્દ્રે તે બુદ્ધિમાન બાળકના ભયથી વર્ષા કેમ કરી?
3.111.8
कथंरूपा च सा शान्ता राजपुत्री पतिव्रता ।
लोभयामास या चेतो मृगभूस्य तस्य वै ॥ ३.१११.८ ॥
જે શાંત, પતિવ્રતા રાજકુમારીએ મૃગજાત મુનિનું મન લલચાવ્યું, તે કેવા રૂપની હતી?
3.111.9
लोमपादश्च राजर्षिर्यदाऽश्रूयत धार्मिकः ।
कथं वै विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः ॥ ३.१११.९ ॥
ધાર્મિક રાજર્ષિ લોમપાદ વિશે જ્યારે સંભળાયું, ત્યારે તેના રાજ્યમાં પાકશાસન ઇન્દ્રે વર્ષા કેમ ન કરી?
3.111.10
एतन्मे भगवन्सर्वं विस्तरेण यथातथम् ।
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोर्ऋश्यशृङ्गस् चेष्टितम् ॥ ३.१११.१० ॥
હે ભગવન્, સાંભળવા ઇચ્છતા મને ઋશ્યશૃંગનું સઘળું ચરિત્ર યથાર્થ અને વિસ્તારથી કહેવાની કૃપા કરો.
3.111.11
विभाण्डकस्य ब्रह्मर्षेस्तपसा भावितात्मनः ।
अमोघवीर्यस्य सतः प्रजापतिसमद्युतेः ॥ ३.१११.११ ॥
તપથી પવિત્રાત્મા, અમોઘ વીર્યવાન, પ્રજાપતિ સમાન તેજસ્વી સત્પુરુષ બ્રહ્મર્ષિ વિભાણ્ડકના.
3.111.12
शृणु पुत्रो यथा जात ऋश्यशृङ्गः प्रतापवान् ।
महाह्रदे महातेजा बालः स्थविरसंभतः ॥ ३.१११.१२ ॥
સાંભળ, પ્રતાપી ઋશ્યશૃંગ પુત્રરૂપે કેવી રીતે જન્મ્યો. મહાહ્રદમાં તે મહાતેજસ્વી બાળકનું એક વૃદ્ધ ઋષિએ પાલન કર્યું.
3.111.13
महाह्रदं समासाद्य काश्यपस्तपसि स्थितः ।
दीर्घकालं रिश्रान्त ऋषिर्देवर्षिसंमितः ॥ ३.१११.१३ ॥
મહાહ્રદ પાસે પહોંચીને કશ્યપ તપમાં સ્થિત થયા. લાંબા સમય સુધી થાકેલા એ ઋષિ દેવર્ષિ સમાન હતા.
3.111.14
तस्य रेतः प्रचस्कन्द दृष्ट्वाऽप्सरसमुर्वशीम् ।
अप्सूपस्पृशतो राजन्मृगी तच्चापिबत्तदा।
सह तोयेन तृषिता गर्भिणी चाभवत्ततः ॥ ३.१११.१४ ॥
ઉર્વશી અપ્સરાને જોઈને તેમનું રેતસ્ સ્ખલિત થયું. હે રાજન્, પાણી સ્પર્શતી વખતે એક હરણીએ તે પી લીધું; તરસી તે તે જ પાણી સાથે ગર્ભવતી બની.
3.111.15
सा पुरोक्ता भगवता ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।
देवकन्या मृगी भूत्वा मुनिं सूय विमोक्ष्यसे ॥ ३.१११.१५ ॥
લોકકર્તા ભગવાન બ્રહ્માએ પહેલેથી જ તેને કહ્યું હતું: તું દેવકન્યા છે; હરણી બનીને એક મુનિને જન્મ આપીને તું મુક્ત થઈશ.
3.111.16
अमोघत्वाद्विधेश्चैव भावित्वाद्दैवनिर्मितात् ।
तस्यां मृग्यां समभवत्तस्व पुत्रो महानृषिः।
ऋश्यशृङ्गस्तपोनित्यो वन एवाभ्यवर्धत ॥ ३.१११.१६ ॥
વિધિની અમોઘતા અને દૈવનિર્મિતતાને કારણે તે હરણીમાંથી તેમનો મહાન પુત્ર ઋષિ ઋશ્યશૃંગ જન્મ્યો. તપમાં નિત્ય રત તે વનમાં જ મોટો થયો.
3.111.17
तस्य शृङ्गं शिरसि वै राजन्नासीन्महात्मनः ।
तेनर्श्यशृङ्ग इत्येवं तदा स प्रथितोऽभवत् ॥ ३.१११.१७ ॥
હે રાજન્, એ મહાત્માના માથા પર એક શિંગડું હતું. તેથી જ તે ત્યારે 'ઋશ્યશૃંગ' નામથી પ્રસિદ્ધ થયો.
3.111.18
न तेन दृष्टपूर्वोऽन्यः पितुरन्यत्रमानुषः ।
तस्मात्तस्य मनो नित्यं ब्रह्मचर्येऽभवन्नृप ॥ ३.१११.१८ ॥
પિતા સિવાય તેણે પહેલાં બીજા કોઈ મનુષ્યને જોયો ન હતો. તેથી, હે રાજન્, તેનું મન સદા બ્રહ્મચર્યમાં જ રહેતું.
3.111.19
एतस्मिन्नेव काले तु सखा दशरशस्य वै ।
कलोमपाद इतिख्यातो ह्यङ्गानामीश्वरोऽभवत् ॥ ३.१११.१९ ॥
તે જ સમયે દશરથનો મિત્ર લોમપાદ નામે પ્રસિદ્ધ અંગદેશનો ઈશ્વર થયો.
3.111.20
तेन कामः कृतो मिथ्या ब्राह्मणेभ्य इति श्रुतिः ।
दैवोपहतसत्त्वेन धर्मज्ञेनापि भारत।
स ब्राह्मणैः परित्यक्तस्तदा भरतसत्तम ॥ ३.१११.२० ॥
તેણે બ્રાહ્મણો પ્રત્યે ખોટી ઇચ્છા રાખી એમ સંભળાય છે. હે ભારત, દૈવથી હણાયેલા સ્વભાવવાળો હોવા છતાં, ધર્મજ્ઞ હોવા છતાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે ત્યારે બ્રાહ્મણોથી ત્યજાયો.
3.111.21
पुरोहितापचाराच्च तस्य राज्ञो यदच्छया ।
न ववर्ष सहस्राक्षस्ततोऽपीड्यन्त वै प्रजाः ॥ ३.१११.२१ ॥
પુરોહિતના અપરાધને કારણે તે રાજા પર સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રે વરસાદ વરસાવ્યો નહીં; ત્યારે પ્રજાઓ પણ પીડિત થઈ.
3.111.22
स ब्राह्मणान्पर्यपृच्छत्तपोयुक्तान्मनीषिणः ।
प्रवर्षणे सुरेन्द्रस्य समर्थान्पृथिवीपते ॥ ३.१११.२२ ॥
તેણે તપોયુક્ત મનીષી બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું, જેઓ સુરેન્દ્રના વરસાદ વરસાવવા સમર્થ હોય, હે પૃથ્વીપતિ.
3.111.23
कथं प्रवर्षेत्पर्जन्य उपायः परिमृश्यताम् ।
तमूचुश्चोदितास्ते तु स्वमतानि मनीषिणः ॥ ३.१११.२३ ॥
મેઘ કેવી રીતે વરસાદ વરસાવે, તેનો ઉપાય વિચારવો. પ્રેરાયેલા તે મનીષીઓએ પોતપોતાના મત તેને કહ્યા.
3.111.24
तत्र त्वेको रमुनिवरस्तं राजानमुवाच ह ।
कुपितास्तव राजेन्द्र ब्राह्मणा निष्कृतिं चर ॥ ३.१११.२४ ॥
ત્યાં એક શ્રેષ્ઠ ઋષિએ તે રાજાને કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, બ્રાહ્મણો તારા પર કોપાયમાન છે; પ્રાયશ્ચિત્ત કર.
3.111.25
ऋश्यशृङ्गं मुनिसुतमानयस्व च पार्थिव ।
ऐणेयमनभिज्ञं च नारीणामार्जवे रतम् ॥ ३.१११.२५ ॥
હે રાજન, ઋશ્યશૃંગ નામના મુનિપુત્રને લઈ આવો; તે હરણનો પુત્ર છે, સ્ત્રીઓના સરળ વર્તનથી અજાણ છે અને તેમાં જ રમે છે.
3.111.26
स चेदवतरेद्राजन्विषयं ते महातपाः ।
सद्यः प्रवर्षेत्पर्जन्य इति मे नास्ति संशयः ॥ ३.१११.२६ ॥
હે રાજન, એ મહાતપસ્વી જો તમારા રાજ્યમાં પધારે તો મેઘ તરત જ વરસશે; તેમાં મને કોઈ શંકા નથી.
3.111.27
एतच्छ्रुत्वा वचो राजन्कृत्वा निष्कृतिमात्मनः ।
स गत्वा पुनरागच्छत्प्रसन्नेषु द्विजातिषु ॥ ३.१११.२७ ॥
હે રાજન, આ વચન સાંભળીને તેણે પોતાનું પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યું; બ્રાહ્મણો પ્રસન્ન થયા ત્યારે તે ફરી પાછો આવ્યો.
3.111.28
राजानमागतं ज्ञात्वा प्रतिसंजगृहुः प्रजाः ।
स च ता प्रतिजग्राह पितेव हितकृत्सदा ॥ ३.१११.२८ ॥
રાજા આવ્યા છે એમ જાણીને પ્રજાએ તેમનું સ્વાગત કર્યું; તેઓ પણ હંમેશાં હિત કરનારા પિતાની જેમ તેમને અપનાવતા.
3.111.29
ततोऽङ्गपतिराहूय सचिवान्मन्त्रकोविदान् ।
ऋश्यशृङ्गागमे यत्नमकरोन्मन्त्रनिश्चये ॥ ३.१११.२९ ॥
ત્યારબાદ અંગાધિપતિએ મંત્રકુશળ સચિવોને બોલાવીને, મંત્રનિશ્ચયમાં ઋશ્યશૃંગના આગમન માટે પ્રયત્ન કર્યો.
3.111.30
सोऽध्यगच्छदुपायं तु तैरमात्यैः सहाच्युतः ।
शास्त्रज्ञैरलमर्थज्ञौर्नीत्यां च परिनिष्ठितैः ॥ ३.१११.३० ॥
તે અચ્યુત રાજાએ શાસ્ત્રજ્ઞ, અર્થજ્ઞ અને નીતિમાં સંપૂર્ણ સ્થિર એવા તે અમાત્યો સાથે મળીને એક ઉપાય શોધી કાઢ્યો.
3.111.31
ततश्चानाययामास वारमुख्या महीपतिः ।
वेश्याः सर्वत्रनिष्णातास्ता उवाच स पार्थिवः ॥ ३.१११.३१ ॥
પછી તે રાજાએ સર્વત્ર નિપુણ એવી મુખ્ય વારાંગનાઓને બોલાવડાવી અને તેમને કહ્યું.
3.111.32
ऋश्यशृङ्गमृषेः पुत्रमानयध्वमुपायतः ।
लोभयित्वाऽभिविश्चास्य विषयं मम शोभनाः ॥ ३.१११.३२ ॥
હે સુંદરીઓ, ઋષિના પુત્ર ઋશ્યશૃંગને કોઈ ઉપાયથી લઈ આવો; તેને લલચાવીને, વિશ્વાસમાં લઈને મારા રાજ્યમાં લાવો.
3.111.33
ता राजभयभीताश्च शापभीताश्च योषितः ।
अशक्यमूचुस्तत्कार्यं विषण्णा गतचेतसः ॥ ३.१११.३३ ॥
રાજાના ભયથી અને શાપના ભયથી ડરેલી તે સ્ત્રીઓએ ઉદાસ અને વિચલિત મનથી કહ્યું કે તે કાર્ય અશક્ય છે.
3.111.34
तत्र त्वेका जरद्योषा राजानमिदमब्रवीत् ।
प्रयतिष्ये महाराज तमानेतुं तपोधनम् ॥ ३.१११.३४ ॥
ત્યાં એક ઘરડી સ્ત્રીએ રાજાને કહ્યું, "હે મહારાજ, તે તપોધનને લાવવાનો હું પ્રયત્ન કરીશ."
3.111.35
अभिप्रेतांस्तु मे कामांस्त्वमनुज्ञातुमर्हसि ।
ततः शक्ष्याम्यानयितुमृश्यशृङ्गमृषेः सुतम् ॥ ३.१११.३५ ॥
"પરંતુ મારી ઇચ્છિત કામનાઓને તમે અનુમતિ આપવી જોઈએ; ત્યારે હું ઋષિના પુત્ર ઋશ્યશૃંગને લાવી શકીશ."
3.111.36
तस्याः सर्वमभिप्रेतमन्वजानात्स पार्थिवः ।
धनं च प्रददौ भूरि रत्नानि विविधानि च ॥ ३.१११.३६ ॥
તે રાજાએ તેની સર્વ ઇચ્છિત કામનાઓને મંજૂરી આપી અને તેને ઘણું ધન તથા વિવિધ રત્નો આપ્યાં.
3.111.37
ततो रूपेण सपन्ना वयसा च महीपते ।
स्त्रिय आदाय काश्चित्सा जगाम वनमञ्जसा ॥ ३.१११.३७ ॥
હે મહીપતિ, પછી રૂપ અને વયમાં પોતાની શોક્યો જેવી કેટલીક સ્ત્રીઓને લઈને તે તરત જ વનમાં ચાલી ગઈ.