మహాభారతం · అధ్యాయం 3.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.111.1
एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ ।
विश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते ॥ ३.१११.१ ॥
భరతశ్రేష్ఠా! ఇది పవిత్రమైన దేవనది కౌశికి; ఇక్కడ విశ్వామిత్రుని రమణీయమైన ఆశ్రమం ప్రకాశిస్తోంది.
3.111.2
आश्रमश्चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनः ।
ऋश्यशृङ्गः सुतो यस् तपस्वी संयतेन्द्रियः ॥ ३.१११.२ ॥
మహాత్ముడైన కాశ్యపుని పుణ్య నామక ఆశ్రమం కూడా ఉంది; ఇంద్రియాలను నిగ్రహించిన తపస్వి ఋశ్యశృంగుడు ఆయన కుమారుడు.
3.111.3
तपसो यः प्रभावेन वर्षयामास वासवम् ।
अनावृष्ठ्यां भयाद्यस्य ववर्ष बलवृत्रहा ॥ ३.१११.३ ॥
తపస్సు ప్రభావంతో ఇంద్రుని వర్షింపజేసినవాడు; అనావృష్టి భయంతో బలవృత్రహుడు (ఇంద్రుడు) ఆయనకోసం వర్షించాడు.
3.111.4
मृग्यां जातः स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभुः ।
विषये लोमपादस्य यश्चकाराद्भुतं महत् ॥ ३.१११.४ ॥
కాశ్యపుని కుమారుడైన ఆ తేజస్వి ప్రభువు ఒక లేడిలో జన్మించాడు; లోమపాదుని రాజ్యంలో ఆయన ఒక గొప్ప అద్భుత కార్యం చేశాడు.
3.111.5
निर्वर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृपः ।
लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा ॥ ३.१११.५ ॥
పంటలు పండి పూర్తయ్యాక, రాజు లోమపాదుడు తన కుమార్తె శాంతను ఆయనకు ఇచ్చాడు; సవిత సావిత్రిని ఇచ్చినట్లు.
3.111.6
ऋश्यशृङ्गः कथं मृग्यामुत्पन्नः काश्यपात्मजः ।
विरुद्धयोनिसंसर्गः कथं च तपसा युतः ॥ ३.१११.६ ॥
కాశ్యపుని కుమారుడైన ఋశ్యశృంగుడు ఒక లేడిలో ఎలా జన్మించాడు? విరుద్ధ యోనుల కలయిక వల్ల అతడు తపస్సుతో ఎలా కూడినవాడయ్యాడు?
3.111.7
किमर्थं च भयाच्छक्रस्तस्य बालस्य धीमतः ।
अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा ॥ ३.१११.७ ॥
అనావృష్టి వ్యాపించినప్పుడు, బలవంతుడైన వృత్రుని సంహరించిన ఇంద్రుడు ఆ బుద్ధిమంతుడైన బాలుని భయంతో ఎందుకు వర్షించాడు?
3.111.8
कथंरूपा च सा शान्ता राजपुत्री पतिव्रता ।
लोभयामास या चेतो मृगभूस्य तस्य वै ॥ ३.१११.८ ॥
ఆ మృగసంభవుని మనసును లోబరచుకున్న ఆ శాంతమైన, పతివ్రత అయిన రాజకుమారి ఎటువంటి రూపం కలది?
3.111.9
लोमपादश्च राजर्षिर्यदाऽश्रूयत धार्मिकः ।
कथं वै विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः ॥ ३.१११.९ ॥
ధార్మికుడైన రాజర్షి లోమపాదుని గురించి వినిపించినప్పుడు, అతని రాజ్యంలో పాకశాసనుడైన ఇంద్రుడు ఎందుకు వర్షించలేదు?
3.111.10
एतन्मे भगवन्सर्वं विस्तरेण यथातथम् ।
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोर्ऋश्यशृङ्गस् चेष्टितम् ॥ ३.१११.१० ॥
భగవంతుడా, వినగోరుతున్న నాకు ఋశ్యశృంగుని చరిత్ర అంతా ఉన్నది ఉన్నట్లు విస్తారంగా చెప్పుటకు అర్హులు.
3.111.11
विभाण्डकस्य ब्रह्मर्षेस्तपसा भावितात्मनः ।
अमोघवीर्यस्य सतः प्रजापतिसमद्युतेः ॥ ३.१११.११ ॥
తపస్సుతో పవిత్రాత్ముడై, అమోఘవీర్యుడై, ప్రజాపతితో సమానమైన తేజస్సు గల సత్పురుషుడైన బ్రహ్మర్షి విభాండకుని గురించి.
3.111.12
शृणु पुत्रो यथा जात ऋश्यशृङ्गः प्रतापवान् ।
महाह्रदे महातेजा बालः स्थविरसंभतः ॥ ३.१११.१२ ॥
వినుము, ప్రతాపవంతుడైన ఋశ్యశృంగుడు పుత్రునిగా ఎలా జన్మించాడో. మహాసరస్సులో ఆ మహాతేజస్వియైన బాలుడు ఒక వృద్ధ ఋషిచే పోషింపబడ్డాడు.
3.111.13
महाह्रदं समासाद्य काश्यपस्तपसि स्थितः ।
दीर्घकालं रिश्रान्त ऋषिर्देवर्षिसंमितः ॥ ३.१११.१३ ॥
మహాహ్రదాన్ని చేరి కాశ్యపుడు తపస్సులో నిలిచాడు. దీర్ఘకాలం అలసిపోయిన ఆ ఋషి దేవర్షితో సమానుడు.
3.111.14
तस्य रेतः प्रचस्कन्द दृष्ट्वाऽप्सरसमुर्वशीम् ।
अप्सूपस्पृशतो राजन्मृगी तच्चापिबत्तदा।
सह तोयेन तृषिता गर्भिणी चाभवत्ततः ॥ ३.१११.१४ ॥
ఊర్వశి అనే అప్సరసను చూసి అతని రేతస్సు జారిపోయింది. ఓ రాజా, నీటిని తాకుతుండగా ఒక లేడి దానిని త్రాగింది; దాహంతో ఉన్న అది అప్పుడే గర్భవతి అయింది.
3.111.15
सा पुरोक्ता भगवता ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।
देवकन्या मृगी भूत्वा मुनिं सूय विमोक्ष्यसे ॥ ३.१११.१५ ॥
లోకకర్త అయిన భగవానుడు బ్రహ్మ ముందుగానే ఆమెతో చెప్పాడు: నీవు దేవకన్యవు; లేడిగా మారి ఒక మునిని ప్రసవించి విముక్తి పొందుతావు.
3.111.16
अमोघत्वाद्विधेश्चैव भावित्वाद्दैवनिर्मितात् ।
तस्यां मृग्यां समभवत्तस्व पुत्रो महानृषिः।
ऋश्यशृङ्गस्तपोनित्यो वन एवाभ्यवर्धत ॥ ३.१११.१६ ॥
విధి అమోఘమైనది కావడం వల్ల, దైవనిర్ణయం వల్ల, ఆ లేడికి ఆయన కుమారుడు మహాఋషి ఋశ్యశృంగుడు జన్మించాడు. నిత్య తపస్సులో ఉన్న అతడు అడవిలోనే పెరిగాడు.
3.111.17
तस्य शृङ्गं शिरसि वै राजन्नासीन्महात्मनः ।
तेनर्श्यशृङ्ग इत्येवं तदा स प्रथितोऽभवत् ॥ ३.१११.१७ ॥
ఓ రాజా, ఆ మహాత్ముని తలపై ఒక కొమ్ము ఉండేది. దాని వల్లనే అప్పుడు అతడు 'ఋశ్యశృంగుడు' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
3.111.18
न तेन दृष्टपूर्वोऽन्यः पितुरन्यत्रमानुषः ।
तस्मात्तस्य मनो नित्यं ब्रह्मचर्येऽभवन्नृप ॥ ३.१११.१८ ॥
తండ్రి తప్ప మరొక మనిషిని అతడు ఇంతకు ముందు చూడలేదు. అందుచేత ఓ రాజా, అతని మనస్సు ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మచర్యంలోనే నిలిచి ఉండేది.
3.111.19
एतस्मिन्नेव काले तु सखा दशरशस्य वै ।
कलोमपाद इतिख्यातो ह्यङ्गानामीश्वरोऽभवत् ॥ ३.१११.१९ ॥
అదే కాలంలో దశరథుని మిత్రుడు లోమపాదుడు అనే ప్రసిద్ధుడు అంగదేశానికి ప్రభువయ్యాడు.
3.111.20
तेन कामः कृतो मिथ्या ब्राह्मणेभ्य इति श्रुतिः ।
दैवोपहतसत्त्वेन धर्मज्ञेनापि भारत।
स ब्राह्मणैः परित्यक्तस्तदा भरतसत्तम ॥ ३.१११.२० ॥
అతడు బ్రాహ్మణుల పట్ల మిథ్యగా కోరిక కలిగించాడని వినబడింది. భారతా, దైవంచే దెబ్బతిన్న స్వభావం కలవాడైనా, ధర్మజ్ఞుడైనా, భరతశ్రేష్ఠా, అప్పుడు అతడు బ్రాహ్మణులచే విడువబడ్డాడు.
3.111.21
पुरोहितापचाराच्च तस्य राज्ञो यदच्छया ।
न ववर्ष सहस्राक्षस्ततोऽपीड्यन्त वै प्रजाः ॥ ३.१११.२१ ॥
పురోహితుని అపరాధం వల్ల ఆ రాజుపై సహస్రాక్షుడు యాదృచ్ఛికంగా వర్షం కురిపించలేదు; అందువల్ల ప్రజలూ బాధపడ్డారు.
3.111.22
स ब्राह्मणान्पर्यपृच्छत्तपोयुक्तान्मनीषिणः ।
प्रवर्षणे सुरेन्द्रस्य समर्थान्पृथिवीपते ॥ ३.१११.२२ ॥
అతడు తపస్సుతో కూడిన మనీషులైన బ్రాహ్మణులను, సురేంద్రుని వర్షాన్ని కురిపించగల సమర్థులను గూర్చి అడిగాడు, పృథ్వీపతీ.
3.111.23
कथं प्रवर्षेत्पर्जन्य उपायः परिमृश्यताम् ।
तमूचुश्चोदितास्ते तु स्वमतानि मनीषिणः ॥ ३.१११.२३ ॥
మేఘం ఎలా వర్షించగలదో, దానికి ఉపాయం పరిశీలించబడాలి అని. ప్రేరేపితులైన ఆ మనీషులు తమ తమ అభిప్రాయాలను అతనికి చెప్పారు.
3.111.24
तत्र त्वेको रमुनिवरस्तं राजानमुवाच ह ।
कुपितास्तव राजेन्द्र ब्राह्मणा निष्कृतिं चर ॥ ३.१११.२४ ॥
అక్కడ ఒక శ్రేష్ఠ ఋషి ఆ రాజుతో ఇలా అన్నాడు: రాజేంద్రా, నీపై బ్రాహ్మణులు కోపంగా ఉన్నారు; ప్రాయశ్చిత్తం చెయ్యి.
3.111.25
ऋश्यशृङ्गं मुनिसुतमानयस्व च पार्थिव ।
ऐणेयमनभिज्ञं च नारीणामार्जवे रतम् ॥ ३.१११.२५ ॥
రాజా, ఋశ్యశృంగుడనే మునికుమారుని తీసుకురా. అతడు లేడి కుమారుడు; స్త్రీల సరళ ప్రవర్తనను ఎరుగనివాడు, దానిలోనే ఆనందించువాడు.
3.111.26
स चेदवतरेद्राजन्विषयं ते महातपाः ।
सद्यः प्रवर्षेत्पर्जन्य इति मे नास्ति संशयः ॥ ३.१११.२६ ॥
రాజా, ఆ మహాతపస్వి నీ రాజ్యానికి వస్తే, మేఘం వెంటనే వర్షిస్తుంది; ఇందులో నాకు సందేహం లేదు.
3.111.27
एतच्छ्रुत्वा वचो राजन्कृत्वा निष्कृतिमात्मनः ।
स गत्वा पुनरागच्छत्प्रसन्नेषु द्विजातिषु ॥ ३.१११.२७ ॥
రాజా, ఈ మాట విని అతడు తన ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకున్నాడు; బ్రాహ్మణులు ప్రసన్నులైన తర్వాత అతడు తిరిగి వచ్చాడు.
3.111.28
राजानमागतं ज्ञात्वा प्रतिसंजगृहुः प्रजाः ।
स च ता प्रतिजग्राह पितेव हितकृत्सदा ॥ ३.१११.२८ ॥
రాజు వచ్చాడని తెలిసి ప్రజలు అతనికి ఎదురుగా స్వాగతం పలికారు; అతడు కూడా ఎల్లప్పుడూ హితం చేసే తండ్రిలా వారిని ఆదరించాడు.
3.111.29
ततोऽङ्गपतिराहूय सचिवान्मन्त्रकोविदान् ।
ऋश्यशृङ्गागमे यत्नमकरोन्मन्त्रनिश्चये ॥ ३.१११.२९ ॥
అప్పుడు అంగదేశాధిపతి మంత్రకోవిదులైన మంత్రులను పిలిపించి, మంత్ర నిశ్చయంలో ఋశ్యశృంగుని రాక కోసం ప్రయత్నం చేశాడు.
3.111.30
सोऽध्यगच्छदुपायं तु तैरमात्यैः सहाच्युतः ।
शास्त्रज्ञैरलमर्थज्ञौर्नीत्यां च परिनिष्ठितैः ॥ ३.१११.३० ॥
ఆ అచ్యుతుడైన రాజు శాస్త్రజ్ఞులు, అర్థజ్ఞులు, నీతిలో నిష్ణాతులైన ఆ మంత్రులతో కలిసి ఒక ఉపాయాన్ని కనుగొన్నాడు.
3.111.31
ततश्चानाययामास वारमुख्या महीपतिः ।
वेश्याः सर्वत्रनिष्णातास्ता उवाच स पार्थिवः ॥ ३.१११.३१ ॥
అప్పుడు ఆ రాజు అన్ని విధాలుగా నిపుణులైన ప్రధాన వారాంగనలను పిలిపించి, వారితో ఇలా అన్నాడు.
3.111.32
ऋश्यशृङ्गमृषेः पुत्रमानयध्वमुपायतः ।
लोभयित्वाऽभिविश्चास्य विषयं मम शोभनाः ॥ ३.१११.३२ ॥
ఓ అందగత్తెలారా, ఋషి కుమారుడైన ఋశ్యశృంగుడిని ఒక ఉపాయంతో తీసుకురండి; అతన్ని ఆకర్షించి, నమ్మకం కలిగించి నా రాజ్యానికి తీసుకురండి.
3.111.33
ता राजभयभीताश्च शापभीताश्च योषितः ।
अशक्यमूचुस्तत्कार्यं विषण्णा गतचेतसः ॥ ३.१११.३३ ॥
రాజు భయంతోనూ, శాపం భయంతోనూ భయపడిన ఆ స్త్రీలు విచారంగా, మనసు చెదిరినవారై, ఆ పని అసాధ్యమని చెప్పారు.
3.111.34
तत्र त्वेका जरद्योषा राजानमिदमब्रवीत् ।
प्रयतिष्ये महाराज तमानेतुं तपोधनम् ॥ ३.१११.३४ ॥
అక్కడ ఒక ముసలి స్త్రీ రాజుతో ఇలా అన్నది: "మహారాజా, ఆ తపోధనుడిని తీసుకురావడానికి నేను ప్రయత్నిస్తాను."
3.111.35
अभिप्रेतांस्तु मे कामांस्त्वमनुज्ञातुमर्हसि ।
ततः शक्ष्याम्यानयितुमृश्यशृङ्गमृषेः सुतम् ॥ ३.१११.३५ ॥
"అయితే నా అభిలషిత కోరికలకు మీరు అనుమతి ఇవ్వాలి; అప్పుడు ఋషి కుమారుడైన ఋశ్యశృంగుడిని నేను తీసుకురాగలను."
3.111.36
तस्याः सर्वमभिप्रेतमन्वजानात्स पार्थिवः ।
धनं च प्रददौ भूरि रत्नानि विविधानि च ॥ ३.१११.३६ ॥
ఆ రాజు ఆమె కోరికలన్నింటినీ అంగీకరించి, ఆమెకు ఎంతో ధనాన్ని, వివిధ రత్నాలను ఇచ్చాడు.
3.111.37
ततो रूपेण सपन्ना वयसा च महीपते ।
स्त्रिय आदाय काश्चित्सा जगाम वनमञ्जसा ॥ ३.१११.३७ ॥
ఓ మహీపతీ, అప్పుడు అందంలోనూ వయసులోనూ తన సపత్నులతో సమానమైన కొంతమంది స్త్రీలను తీసుకొని ఆమె వెంటనే అడవికి వెళ్లింది.