ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.111.1
एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ ।
विश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते ॥ ३.१११.१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ପବିତ୍ର ଦେବନଦୀ କୌଶିକୀ; ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରମଣୀୟ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି।
3.111.2
आश्रमश्चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनः ।
ऋश्यशृङ्गः सुतो यस् तपस्वी संयतेन्द्रियः ॥ ३.१११.२ ॥
ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କର 'ପୁଣ୍ୟ' ନାମକ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମୀ ତପସ୍ବୀ ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର।
3.111.3
तपसो यः प्रभावेन वर्षयामास वासवम् ।
अनावृष्ठ्यां भयाद्यस्य ववर्ष बलवृत्रहा ॥ ३.१११.३ ॥
ଯେ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବର୍ଷା କରାଇଥିଲେ; ଅନାବୃଷ୍ଟିର ଭୟରେ ବଳବୃତ୍ରହା (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ଷିଥିଲେ।
3.111.4
मृग्यां जातः स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभुः ।
विषये लोमपादस्य यश्चकाराद्भुतं महत् ॥ ३.१११.४ ॥
କାଶ୍ୟପଙ୍କ ସେହି ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ପ୍ରଭୁ ମୃଗୀରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଲୋମପାଦଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସେ ଏକ ମହାଦ୍ଭୁତ କର୍ମ କରିଥିଲେ।
3.111.5
निर्वर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृपः ।
लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा ॥ ३.१११.५ ॥
ଶସ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଚିଲା ପରେ ରାଜା ଲୋମପାଦ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟା ଶାନ୍ତାକୁ ଦେଲେ; ସବିତା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଇଥିଲେ।
3.111.6
ऋश्यशृङ्गः कथं मृग्यामुत्पन्नः काश्यपात्मजः ।
विरुद्धयोनिसंसर्गः कथं च तपसा युतः ॥ ३.१११.६ ॥
କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ମୃଗୀରୁ ଜନ୍ମିଲେ? ବିରୁଦ୍ଧ ଯୋନିର ସଂସର୍ଗରେ ସେ କିପରି ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ?
3.111.7
किमर्थं च भयाच्छक्रस्तस्य बालस्य धीमतः ।
अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा ॥ ३.१११.७ ॥
ଅନାବୃଷ୍ଟି ଦେଖାଦେଲେ ବଳବୃତ୍ରହନ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ର ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାଳକର ଭୟରେ କାହିଁକି ବର୍ଷା କଲେ?
3.111.8
कथंरूपा च सा शान्ता राजपुत्री पतिव्रता ।
लोभयामास या चेतो मृगभूस्य तस्य वै ॥ ३.१११.८ ॥
ଯେଉଁ ଶାନ୍ତ ପତିବ୍ରତା ରାଜକୁମାରୀ ମୃଗଜାତ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ମନ ଲୋଭାଇଥିଲେ, ସେ କେଉଁ ରୂପର ଥିଲେ?
3.111.9
लोमपादश्च राजर्षिर्यदाऽश्रूयत धार्मिकः ।
कथं वै विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः ॥ ३.१११.९ ॥
ଧାର୍ମିକ ରାଜର୍ଷି ଲୋମପାଦଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯେତେବେଳେ ଶୁଣାଗଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର କାହିଁକି ବର୍ଷା କଲେ ନାହିଁ?
3.111.10
एतन्मे भगवन्सर्वं विस्तरेण यथातथम् ।
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोर्ऋश्यशृङ्गस् चेष्टितम् ॥ ३.१११.१० ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ମୋତେ ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ର ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
3.111.11
विभाण्डकस्य ब्रह्मर्षेस्तपसा भावितात्मनः ।
अमोघवीर्यस्य सतः प्रजापतिसमद्युतेः ॥ ३.१११.११ ॥
ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ରାତ୍ମା, ଅମୋଘ ବୀର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ସତ୍ପୁରୁଷ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ବିଷୟରେ।
3.111.12
शृणु पुत्रो यथा जात ऋश्यशृङ्गः प्रतापवान् ।
महाह्रदे महातेजा बालः स्थविरसंभतः ॥ ३.१११.१२ ॥
ଶୁଣ, ପ୍ରତାପୀ ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ପୁତ୍ରରୂପେ ଜନ୍ମିଲେ। ମହାହ୍ରଦରେ ସେହି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବାଳକ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଲେ।
3.111.13
महाह्रदं समासाद्य काश्यपस्तपसि स्थितः ।
दीर्घकालं रिश्रान्त ऋषिर्देवर्षिसंमितः ॥ ३.१११.१३ ॥
ମହାହ୍ରଦ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି କଶ୍ୟପ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦୀର୍ଘକାଳ କ୍ଳାନ୍ତ ସେହି ଋଷି ଦେବର୍ଷି ସମାନ ଥିଲେ।
3.111.14
तस्य रेतः प्रचस्कन्द दृष्ट्वाऽप्सरसमुर्वशीम् ।
अप्सूपस्पृशतो राजन्मृगी तच्चापिबत्तदा।
सह तोयेन तृषिता गर्भिणी चाभवत्ततः ॥ ३.१११.१४ ॥
ଉର୍ବଶୀ ନାମକ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ରେତସ୍ ସ୍ଖଳିତ ହେଲା। ହେ ରାଜନ୍, ଜଳ ଛୁଇଁବା ସମୟରେ ଏକ ହରିଣୀ ତାହା ପିଇଲା; ତୃଷିତ ସେ ସେହି ଜଳ ସହ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲା।
3.111.15
सा पुरोक्ता भगवता ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।
देवकन्या मृगी भूत्वा मुनिं सूय विमोक्ष्यसे ॥ ३.१११.१५ ॥
ଲୋକକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: ତୁମେ ଦେବକନ୍ୟା; ହରିଣୀ ହୋଇ ଜଣେ ମୁନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ତୁମେ ମୁକ୍ତ ହେବ।
3.111.16
अमोघत्वाद्विधेश्चैव भावित्वाद्दैवनिर्मितात् ।
तस्यां मृग्यां समभवत्तस्व पुत्रो महानृषिः।
ऋश्यशृङ्गस्तपोनित्यो वन एवाभ्यवर्धत ॥ ३.१११.१६ ॥
ବିଧିର ଅମୋଘତା ଏବଂ ଦୈବନିର୍ମିତତା ହେତୁ ସେହି ହରିଣୀଠାରୁ ତାଙ୍କର ମହାନ ପୁତ୍ର ଋଷି ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଜନ୍ମିଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ନିତ୍ୟ ରତ ସେ ବନରେ ହିଁ ବଢ଼ିଲେ।
3.111.17
तस्य शृङ्गं शिरसि वै राजन्नासीन्महात्मनः ।
तेनर्श्यशृङ्ग इत्येवं तदा स प्रथितोऽभवत् ॥ ३.१११.१७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଶିଙ୍ଗ ଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ସେତେବେଳେ ସେ 'ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
3.111.18
न तेन दृष्टपूर्वोऽन्यः पितुरन्यत्रमानुषः ।
तस्मात्तस्य मनो नित्यं ब्रह्मचर्येऽभवन्नृप ॥ ३.१११.१८ ॥
ପିତାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ସେ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖିନଥିଲେ। ତେଣୁ ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କ ମନ ସର୍ବଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ହିଁ ରହିଲା।
3.111.19
एतस्मिन्नेव काले तु सखा दशरशस्य वै ।
कलोमपाद इतिख्यातो ह्यङ्गानामीश्वरोऽभवत् ॥ ३.१११.१९ ॥
ସେହି ସମୟରେ ଦଶରଥଙ୍କ ସଖା ଲୋମପାଦ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଅଙ୍ଗଦେଶର ଈଶ୍ୱର ହେଲେ।
3.111.20
तेन कामः कृतो मिथ्या ब्राह्मणेभ्य इति श्रुतिः ।
दैवोपहतसत्त्वेन धर्मज्ञेनापि भारत।
स ब्राह्मणैः परित्यक्तस्तदा भरतसत्तम ॥ ३.१११.२० ॥
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମିଥ୍ୟା କାମନା କରିଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ହେ ଭାରତ, ଦୈବାହତ ସ୍ୱଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେଲେ।
3.111.21
पुरोहितापचाराच्च तस्य राज्ञो यदच्छया ।
न ववर्ष सहस्राक्षस्ततोऽपीड्यन्त वै प्रजाः ॥ ३.१११.२१ ॥
ପୁରୋହିତଙ୍କ ଅପରାଧ ଯୋଗୁଁ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଯଦୃଚ୍ଛାକ୍ରମେ ବର୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
3.111.22
स ब्राह्मणान्पर्यपृच्छत्तपोयुक्तान्मनीषिणः ।
प्रवर्षणे सुरेन्द्रस्य समर्थान्पृथिवीपते ॥ ३.१११.२२ ॥
ସେ ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ମନୀଷୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବର୍ଷା କରାଇବାରେ ସମର୍ଥ, ହେ ପୃଥିବୀପତି।
3.111.23
कथं प्रवर्षेत्पर्जन्य उपायः परिमृश्यताम् ।
तमूचुश्चोदितास्ते तु स्वमतानि मनीषिणः ॥ ३.१११.२३ ॥
ମେଘ କିପରି ବର୍ଷା କରିବ, ତାହାର ଉପାୟ ବିଚାର କରାଯାଉ। ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେହି ମନୀଷୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ମତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.111.24
तत्र त्वेको रमुनिवरस्तं राजानमुवाच ह ।
कुपितास्तव राजेन्द्र ब्राह्मणा निष्कृतिं चर ॥ ३.१११.२४ ॥
ସେଠାରେ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ଉପରେ କୁପିତ; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।
3.111.25
ऋश्यशृङ्गं मुनिसुतमानयस्व च पार्थिव ।
ऐणेयमनभिज्ञं च नारीणामार्जवे रतम् ॥ ३.१११.२५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ନାମକ ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଣ; ସେ ହରିଣର ପୁତ୍ର, ନାରୀମାନଙ୍କର ସରଳ ବ୍ୟବହାରରୁ ଅଜ୍ଞ ଏବଂ ତାହାରେ ହିଁ ରମିତ।
3.111.26
स चेदवतरेद्राजन्विषयं ते महातपाः ।
सद्यः प्रवर्षेत्पर्जन्य इति मे नास्ति संशयः ॥ ३.१११.२६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ ଯଦି ତୁମର ଦେଶକୁ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ମେଘ ତୁରନ୍ତ ବର୍ଷିବ; ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
3.111.27
एतच्छ्रुत्वा वचो राजन्कृत्वा निष्कृतिमात्मनः ।
स गत्वा पुनरागच्छत्प्रसन्नेषु द्विजातिषु ॥ ३.१११.२७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ନିଜର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ ସେ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଲା।
3.111.28
राजानमागतं ज्ञात्वा प्रतिसंजगृहुः प्रजाः ।
स च ता प्रतिजग्राह पितेव हितकृत्सदा ॥ ३.१११.२८ ॥
ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି ଜାଣି ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ସଦା ହିତକାରୀ ପିତା ପରି ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
3.111.29
ततोऽङ्गपतिराहूय सचिवान्मन्त्रकोविदान् ।
ऋश्यशृङ्गागमे यत्नमकरोन्मन्त्रनिश्चये ॥ ३.१११.२९ ॥
ତା'ପରେ ଅଙ୍ଗପତି ମନ୍ତ୍ରକୁଶଳ ସଚିବମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ମନ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚୟରେ ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
3.111.30
सोऽध्यगच्छदुपायं तु तैरमात्यैः सहाच्युतः ।
शास्त्रज्ञैरलमर्थज्ञौर्नीत्यां च परिनिष्ठितैः ॥ ३.१११.३० ॥
ସେ ଅଚ୍ୟୁତ ରାଜା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଅର୍ଥଜ୍ଞ ଓ ନୀତିରେ ସୁଦୃଢ଼ ସେହି ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଏକ ଉପାୟ ଖୋଜିଲେ।
3.111.31
ततश्चानाययामास वारमुख्या महीपतिः ।
वेश्याः सर्वत्रनिष्णातास्ता उवाच स पार्थिवः ॥ ३.१११.३१ ॥
ତା'ପରେ ସେ ରାଜା ସର୍ବତ୍ର ନିପୁଣ ପ୍ରମୁଖ ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଡକାଇ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.111.32
ऋश्यशृङ्गमृषेः पुत्रमानयध्वमुपायतः ।
लोभयित्वाऽभिविश्चास्य विषयं मम शोभनाः ॥ ३.१११.३२ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦରୀଗଣ, ଋଷିପୁତ୍ର ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଆଣ; ତାଙ୍କୁ ଲୋଭାଇ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଜିଣି ମୋ ରାଜ୍ୟକୁ ଆଣ।
3.111.33
ता राजभयभीताश्च शापभीताश्च योषितः ।
अशक्यमूचुस्तत्कार्यं विषण्णा गतचेतसः ॥ ३.१११.३३ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଭୟ ଓ ଅଭିଶାପ ଭୟରେ ଭୀତ ସେହି ନାରୀମାନେ ବିଷଣ୍ଣ ଓ ବିଚଳିତ ମନରେ କହିଲେ ଯେ ଏ କାର୍ଯ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ।
3.111.34
तत्र त्वेका जरद्योषा राजानमिदमब्रवीत् ।
प्रयतिष्ये महाराज तमानेतुं तपोधनम् ॥ ३.१११.३४ ॥
ସେଥିରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ନାରୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲା, "ହେ ମହାରାଜ, ସେହି ତପୋଧନଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।"
3.111.35
अभिप्रेतांस्तु मे कामांस्त्वमनुज्ञातुमर्हसि ।
ततः शक्ष्याम्यानयितुमृश्यशृङ्गमृषेः सुतम् ॥ ३.१११.३५ ॥
"କିନ୍ତୁ ମୋ ଇଚ୍ଛିତ କାମନାକୁ ଆପଣ ଅନୁମତି ଦେବା ଉଚିତ; ତାହାହେଲେ ମୁଁ ଋଷିପୁତ୍ର ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣିପାରିବି।"
3.111.36
तस्याः सर्वमभिप्रेतमन्वजानात्स पार्थिवः ।
धनं च प्रददौ भूरि रत्नानि विविधानि च ॥ ३.१११.३६ ॥
ସେହି ରାଜା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନାକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଧନ ଓ ବିବିଧ ରତ୍ନ ଦେଲେ।
3.111.37
ततो रूपेण सपन्ना वयसा च महीपते ।
स्त्रिय आदाय काश्चित्सा जगाम वनमञ्जसा ॥ ३.१११.३७ ॥
ହେ ମହୀପତି, ତା'ପରେ ରୂପ ଓ ବୟସରେ ନିଜ ସପତ୍ନୀ ପରି କେତେକ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ ସେ ତୁରନ୍ତ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।