महाभारत · अध्याय 3.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.112.1
सा तु नाव्याश्रमं चक्रे राजकार्यार्थसिद्धये ।
संदेशाच्चैव नृपतेः स्वबुद्ध्या चैव भारत ॥ ३.११२.१ ॥
हे भरतवंशजा! राजाच्या आज्ञेने आणि स्वतःच्या बुद्धीने राजकार्यसिद्धीसाठी तिने नौका-आश्रम निर्माण केला.
3.112.2
नानापुष्पफलैर्वृक्षैः कृत्रिमैरुपशोभितैः ।
नानागुल्मलतोपेतैः स्वादुकामफलप्रदैः ॥ ३.११२.२ ॥
ते नानाविध फुले आणि फळे असलेल्या कृत्रिम वृक्षांनी सुशोभित होते; विविध झुडपे आणि वेलींनी युक्त, इच्छित स्वादिष्ट फळे देणारे होते.
3.112.3
अतीव रमणीयं तदतीव च मनोहरम् ।
चक्रे नाव्याश्रमं रम्यमद्भुतोपमदेर्शनम् ॥ ३.११२.३ ॥
तो नौका-आश्रम अत्यंत रमणीय आणि अत्यंत मनोहर बनवला गेला; सुंदर आणि अद्भुत दिसणारा होता.
3.112.4
ततो निवध्य सा नावमदूरे काश्यपाश्रमात् ।
चारयामास पुरुषैर्विहारं तस्य वै मुनेः ॥ ३.११२.४ ॥
मग तिने ती नौका काश्यपाच्या आश्रमाजवळच बांधून ठेवली आणि माणसांकरवी त्या मुनीचा विहार घडवून आणला.
3.112.5
ततो दुहितरं वेश्यां समाधायेतिकार्यताम् ।
दृष्ट्वाऽन्तरं काशय्पस्य प्राहिणोद्बुद्धिसंमताम् ॥ ३.११२.५ ॥
मग तिने आपल्या वेश्या कन्येला हे काम समजावून, काश्यपाची संधी पाहून, बुद्धिमानांनी मान्य केलेली ती कन्या पाठवली.
3.112.6
सा तत्र गत्वा कुशला तपोनित्यस्य संनिधौ ।
आश्रमं तं समासाद्य ददर्श तमृषेः सुतम् ॥ ३.११२.६ ॥
ती चतुर स्त्री तेथे जाऊन, नित्य तपश्चर्या करणाऱ्या त्या ऋषींच्या सान्निध्यात आश्रमात पोहोचून त्या ऋषिपुत्राला पाहती झाली.
3.112.7
कच्चिन्मुने कुशलं तापसानां ।
कच्चिच्च वो मूलफलं प्रभूतम्।
कच्चिद्भवान्रमते चाश्रेऽस्मिं-
स्त्वां वै द्रष्टुं सांप्रतमागतास्मि ॥ ३.११२.७ ॥
हे मुनी, तपस्व्यांचे कुशल आहे ना? तुमच्याजवळ मूळे आणि फळे भरपूर आहेत ना? तुम्ही या आश्रमात आनंदात राहता ना? मी आता तुम्हाला पाहण्यासाठी आले आहे.
3.112.8
कच्चित्तपो वर्धते तापसानां ।
पिता च ते कच्चिदहीनतेजाः।
कच्चित्त्वया प्रीयतेचैव विप्र ।
कच्चित्स्वाध्यायः क्रियते चर्श्यशृङ्गः ॥ ३.११२.८ ॥
तपस्व्यांचे तप वाढत आहे ना? तुझ्या वडिलांचे तेज कमी झाले नाही ना? हे विप्रा, तू प्रसन्न असतोस ना? हे ऋश्यशृंगा, स्वाध्याय चालू आहे ना?
3.112.9
ऋद्ध्या भवाञ्ज्योतिरिव प्रकाशते ।
मन्ये चाहं त्वामभिवादनीयम्।
पाद्यं वै ते संप्रदास्यामि कामा-
द्यथाधर्मं फलमूलानि चैव ॥ ३.११२.९ ॥
तू समृद्धीने प्रकाशासारखी झळकतेस. मी तुला अभिवादनास योग्य मानतो. तुला पाद्य जल देतो; इच्छेनुसार व धर्मानुसार फळे आणि मुळेही देतो.
3.112.10
कौश्यां बृस्यामास्स्व यथोपजोषं ।
कृष्णाजिनेनावृतायां सुखाय।
क्व चाश्रमस्तव किं नाम चेदं ।
व्रतंब्रह्मंश्चरसि हि देववत्त्वम् ॥ ३.११२.१० ॥
कुशांच्या आसनावर, काळ्या मृगचर्माने झाकलेल्या आसनावर, तुला आवडेल तसे सुखाने बस. तुझा आश्रम कुठे आहे, त्याचे नाव काय? हे ब्राह्मणा, तू देवासारखे व्रत आचरतोस.
3.112.11
ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्य-
स्त्रियोजनं शैलमिमं परेण।
तत्रस्वधर्मोऽनभिवादनं नो ।
न चोदकं पाद्यमुपस्पृशामः ॥ ३.११२.११ ॥
हे काश्यपपुत्रा, माझा आश्रम रमणीय आहे; या पर्वताच्या पलीकडे तीन योजने दूर आहे. तिथे आमचा धर्म असा आहे की आम्ही अभिवादन करत नाही आणि पाद्य जलाला स्पर्शही करत नाही.
3.112.12
भवता नाभिवाद्योऽहमभिवाद्यो भवान्मया ।
व्रतमेतादृशं ब्रह्मन्परिष्वज्यो भवान्मया ॥ ३.११२.१२ ॥
तुम्ही मला नमस्कार करू नका, मी तुम्हाला नमस्कार करीन. हे ब्राह्मणा, माझे व्रत असे आहे की मी तुम्हाला आलिंगन द्यावे.
3.112.13
फलानि पक्वानि ददानि तेऽहं ।
भल्लातकान्यामलकानि चैव।
करूषकानीङ्गुदधन्वनानि ।
प्रियालानां काङ्क्षितं वै कुरुष्व ॥ ३.११२.१३ ॥
मी तुला पिकलेली फळे देईन — भल्लातक, आवळे, करूषक आणि इंगुदी वनांतील फळे; प्रियालाची जी फळे तुला हवी असतील ती घे.
3.112.14
सा तानि सर्वाणि विसर्जयित्वा ।
भक्ष्याण्यनर्हाणि ददौ ततोऽस्मै।
तान्यृश्यशृङ्गाय महारसानि ।
भृशं सुरूपाणि च मोदकानि ॥ ३.११२.१४ ॥
तिने ते सर्व बाजूला ठेवून, अयोग्य अन्न टाकून, मग ऋश्यशृंगाला अतिशय रुचकर, सुंदर मोदक दिले.
3.112.15
ददौ च माल्यानि सुगन्धवन्ति ।
चित्राणि वासांसि च भानुमन्ति।
पेयानि चाग्र्याणि ततो मुमोद ।
चिक्रीड चैव प्रजहास चैव ॥ ३.११२.१५ ॥
तिने सुगंधी माळा, रंगीबेरंगी तेजस्वी वस्त्रे आणि उत्तम पेये दिली; मग तो आनंदला, खेळला आणि हसलाही.
3.112.16
सा कन्दुकेनारमतास्य मूले ।
विभज्यमाना फलिता लतेव।
गात्रैश्च गात्राणि निषेवमाणा ।
समाश्लिषच्चासकृदृश्यशृङ्गम् ॥ ३.११२.१६ ॥
ती त्याच्याजवळ चेंडूने खेळली; फळांनी लदबदलेल्या वेलीप्रमाणे वाकून, आपल्या अवयवांनी त्याच्या अवयवांना स्पर्श करीत, वारंवार ऋश्यशृंगाला आलिंगन दिले.
3.112.17
सर्जानशोकांस्तिलकांश्च वृक्षा-
न्सुपुष्पितानवनाम्यावभज्य।
विलज्जमानेव मदाभिभूता ।
प्रोभयामास सुतं महर्षेः ॥ ३.११२.१७ ॥
साल, अशोक व तिलक वृक्ष वाकवून व तोडून, मदाने अभिभूत होऊन लाजल्यासारखी ती महर्षींच्या पुत्राला चेतवू लागली.
3.112.18
अथर्श्यशृङ्गं विकृतंसमीक्ष्य ।
पुनः पुनः पीञ्य च कायमस्य।
अवेक्ष्यमाणा शनकैर्जगाम ।
कृत्वाऽग्निहोत्रस्य तदाऽपदेशम् ॥ ३.११२.१८ ॥
मग ऋष्यशृंगाला विकृत पाहून, त्याचे शरीर वारंवार दाबून, मागे वळून पाहत ती हळूहळू निघून गेली, अग्निहोत्राचे निमित्त करून.
3.112.19
तस्यां गतायां मदनेन मत्तो ।
विचेतनश्चाभवदृश्यशृङ्गः।
तामेव भावेन गतेन शून्ये ।
विनिःश्वसन्नार्तरूपो बभूव ॥ ३.११२.१९ ॥
ती गेल्यानंतर, मदनाने उन्मत्त झालेला ऋष्यशृंग निश्चेष्ट झाला; तिचाच विचार करत, रिक्ततेत दीर्घ उसासे टाकत तो व्यथित झाला.
3.112.20
ततो मुहूर्ताद्धरिपिङ्गलाक्षः ।
प्रवेष्टितो रोमभिरानखाग्रात्।
स्वाध्यायवान्वृत्तसमाधियुक्तो ।
विभाण्डकः काश्यपः प्रादुरासीत् ॥ ३.११२.२० ॥
मग क्षणार्धात, हरित-पिंगट डोळ्यांचा, नखाग्रापर्यंत केसांनी वेढलेला, स्वाध्याय व समाधिसंपन्न कश्यपपुत्र विभाण्डक प्रकट झाला.
3.112.21
सोऽपश्यदासीनमुपेत्य पुत्रं ।
ध्यायन्तमेकं विपरीतचित्तम्।
विनिःश्वसन्तं मुहुरूर्ध्वदृष्टिं ।
विभाण्कः पुत्रमुवाच दीनम् ॥ ३.११२.२१ ॥
तो जवळ जाऊन पाहतो, एकटा बसलेला, ध्यान करणारा, विचलित मनाचा, वारंवार उसासे टाकणारा, वर पाहणारा आपला पुत्र; विभाण्डक दीन पुत्राला म्हणाला.
3.112.22
न कल्पिताः समिधः किंनु तात ।
कच्चिद्धुतं चाग्निहोऽत्रं त्वयाऽद्य।
न संसृष्टं क्रियते द्वारभागे ।
सुवृक्षाणा खण्डने कः प्रवृत्तः ॥ ३.११२.२२ ॥
हे पुत्रा, समिधा तयार केल्या नाहीत का? आज तू अग्निहोत्राची आहुती दिली नाहीस का? द्वाराजवळच्या भागात सुंदर वृक्ष तोडण्याचे काम कोणी सुरू केले?
3.112.23
सुनिर्णिक्तं स्रुक्स्रुवं होमधेनुः ।
कच्चित्सवत्साद्यकृता त्वया च।
कोप्यागतः शुश्रूषणायेह पुत्र ।
कुतश्चित्रं माल्यमिदं प्रवृद्धम् ॥ ३.११२.२३ ॥
स्रुक् आणि स्रुव नीट धुतले गेले नाहीत का? होमधेनूला वासरासह आज तू दोहली नाहीस का? हे पुत्रा, येथे सेवेसाठी कोणी आला आहे का? ही विचित्र माळ कुठून आली आणि इतकी मोठी कशी झाली?
3.112.24
न वै यथापूर्वमिवासि पुत्र ।
चिन्तापरश्चासि विचेतनश्च।
दीनोतिमात्रं किमिवाद्य खिन्नः ।
पृच्छामि त्वां क इहाद्यागतोऽभूत् ॥ ३.११२.२४ ॥
हे पुत्रा, तू पूर्वीसारखा राहिला नाहीस. चिंतेत बुडालेला आणि भांबावलेला दिसतोस. आज इतका दुःखी आणि खिन्न का आहेस? मी तुला विचारतो, आज येथे कोण आले होते?