ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.112.1
सा तु नाव्याश्रमं चक्रे राजकार्यार्थसिद्धये ।
संदेशाच्चैव नृपतेः स्वबुद्ध्या चैव भारत ॥ ३.११२.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ! ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਰਾਜਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ-ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ।
3.112.2
नानापुष्पफलैर्वृक्षैः कृत्रिमैरुपशोभितैः ।
नानागुल्मलतोपेतैः स्वादुकामफलप्रदैः ॥ ३.११२.२ ॥
ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਨਕਲੀ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਨੇਕ ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਸੁਆਦਲੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
3.112.3
अतीव रमणीयं तदतीव च मनोहरम् ।
चक्रे नाव्याश्रमं रम्यमद्भुतोपमदेर्शनम् ॥ ३.११२.३ ॥
ਉਹ ਕਿਸ਼ਤੀ-ਆਸ਼ਰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ।
3.112.4
ततो निवध्य सा नावमदूरे काश्यपाश्रमात् ।
चारयामास पुरुषैर्विहारं तस्य वै मुनेः ॥ ३.११२.४ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬੰਦਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਵਾਇਆ।
3.112.5
ततो दुहितरं वेश्यां समाधायेतिकार्यताम् ।
दृष्ट्वाऽन्तरं काशय्पस्य प्राहिणोद्बुद्धिसंमताम् ॥ ३.११२.५ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵੇਸ਼ਿਆ ਧੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਉਸਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।
3.112.6
सा तत्र गत्वा कुशला तपोनित्यस्य संनिधौ ।
आश्रमं तं समासाद्य ददर्श तमृषेः सुतम् ॥ ३.११२.६ ॥
ਉਹ ਚਤੁਰ ਇਸਤਰੀ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੀ।
3.112.7
कच्चिन्मुने कुशलं तापसानां ।
कच्चिच्च वो मूलफलं प्रभूतम्।
कच्चिद्भवान्रमते चाश्रेऽस्मिं-
स्त्वां वै द्रष्टुं सांप्रतमागतास्मि ॥ ३.११२.७ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਤਾਂ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਬਹੁਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਈ ਹਾਂ।
3.112.8
कच्चित्तपो वर्धते तापसानां ।
पिता च ते कच्चिदहीनतेजाः।
कच्चित्त्वया प्रीयतेचैव विप्र ।
कच्चित्स्वाध्यायः क्रियते चर्श्यशृङ्गः ॥ ३.११२.८ ॥
ਕੀ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਤਪ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਤੇਜ ਅਟੱਲ ਹੈ? ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰਿੰਗ, ਕੀ ਸਵਾਧਿਆਏ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?
3.112.9
ऋद्ध्या भवाञ्ज्योतिरिव प्रकाशते ।
मन्ये चाहं त्वामभिवादनीयम्।
पाद्यं वै ते संप्रदास्यामि कामा-
द्यथाधर्मं फलमूलानि चैव ॥ ३.११२.९ ॥
ਤੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਪਾਦ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ ਦਿਆਂਗਾ; ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਧਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਫਲ-ਮੂਲ ਵੀ ਦਿਆਂਗਾ।
3.112.10
कौश्यां बृस्यामास्स्व यथोपजोषं ।
कृष्णाजिनेनावृतायां सुखाय।
क्व चाश्रमस्तव किं नाम चेदं ।
व्रतंब्रह्मंश्चरसि हि देववत्त्वम् ॥ ३.११२.१० ॥
ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਨਾਲ ਢਕੀ ਬੈਠਕ ਉੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਬੈਠ ਜਾ। ਤੇਰਾ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
3.112.11
ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्य-
स्त्रियोजनं शैलमिमं परेण।
तत्रस्वधर्मोऽनभिवादनं नो ।
न चोदकं पाद्यमुपस्पृशामः ॥ ३.११२.११ ॥
ਹੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਆਸ਼ਰਮ ਰਮਣੀਕ ਹੈ; ਇਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਪਾਦ ਜਲ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹਦੇ ਨਹੀਂ।
3.112.12
भवता नाभिवाद्योऽहमभिवाद्यो भवान्मया ।
व्रतमेतादृशं ब्रह्मन्परिष्वज्यो भवान्मया ॥ ३.११२.१२ ॥
ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਲ ਲਗਾਵਾਂ।
3.112.13
फलानि पक्वानि ददानि तेऽहं ।
भल्लातकान्यामलकानि चैव।
करूषकानीङ्गुदधन्वनानि ।
प्रियालानां काङ्क्षितं वै कुरुष्व ॥ ३.११२.१३ ॥
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦਿਆਂਗਾ — ਭੱਲਾਤਕ, ਆਂਵਲੇ, ਕਰੂਸ਼ਕ ਅਤੇ ਇੰਗੁਦੀ ਬਨ ਦੇ ਫਲ; ਪ੍ਰਿਆਲ ਦੇ ਜੋ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਉਹ ਲੈ।
3.112.14
सा तानि सर्वाणि विसर्जयित्वा ।
भक्ष्याण्यनर्हाणि ददौ ततोऽस्मै।
तान्यृश्यशृङ्गाय महारसानि ।
भृशं सुरूपाणि च मोदकानि ॥ ३.११२.१४ ॥
ਉਸਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਣਉਚਿਤ ਭੋਜਨ ਹਟਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰੰਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦੀ, ਸੋਹਣੇ ਮੋਦਕ ਦਿੱਤੇ।
3.112.15
ददौ च माल्यानि सुगन्धवन्ति ।
चित्राणि वासांसि च भानुमन्ति।
पेयानि चाग्र्याणि ततो मुमोद ।
चिक्रीड चैव प्रजहास चैव ॥ ३.११२.१५ ॥
ਉਸਨੇ ਸੁਗੰਧਤ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਹੱਸਿਆ ਵੀ।
3.112.16
सा कन्दुकेनारमतास्य मूले ।
विभज्यमाना फलिता लतेव।
गात्रैश्च गात्राणि निषेवमाणा ।
समाश्लिषच्चासकृदृश्यशृङ्गम् ॥ ३.११२.१६ ॥
ਉਹ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਖੇਡੀ; ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਵੇਲ ਵਾਂਗ ਝੁਕਦੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰੰਗ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ।
3.112.17
सर्जानशोकांस्तिलकांश्च वृक्षा-
न्सुपुष्पितानवनाम्यावभज्य।
विलज्जमानेव मदाभिभूता ।
प्रोभयामास सुतं महर्षेः ॥ ३.११२.१७ ॥
ਸਾਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਤੇ ਤੋੜ ਕੇ, ਮਦ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਰਮਾਈ ਵਾਂਗ ਉਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗੀ।
3.112.18
अथर्श्यशृङ्गं विकृतंसमीक्ष्य ।
पुनः पुनः पीञ्य च कायमस्य।
अवेक्ष्यमाणा शनकैर्जगाम ।
कृत्वाऽग्निहोत्रस्य तदाऽपदेशम् ॥ ३.११२.१८ ॥
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰੰਗ ਨੂੰ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਬਾ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੇਖਦੀ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ।
3.112.19
तस्यां गतायां मदनेन मत्तो ।
विचेतनश्चाभवदृश्यशृङ्गः।
तामेव भावेन गतेन शून्ये ।
विनिःश्वसन्नार्तरूपो बभूव ॥ ३.११२.१९ ॥
ਉਹ ਚਲੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਦਨ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰੰਗ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਂਦਾ, ਸੁੰਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
3.112.20
ततो मुहूर्ताद्धरिपिङ्गलाक्षः ।
प्रवेष्टितो रोमभिरानखाग्रात्।
स्वाध्यायवान्वृत्तसमाधियुक्तो ।
विभाण्डकः काश्यपः प्रादुरासीत् ॥ ३.११२.२० ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਪੀਲੀਆਂ-ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਹੁੰਆਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਸਵਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਵਾਲਾ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਭਾਂਡਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
3.112.21
सोऽपश्यदासीनमुपेत्य पुत्रं ।
ध्यायन्तमेकं विपरीतचित्तम्।
विनिःश्वसन्तं मुहुरूर्ध्वदृष्टिं ।
विभाण्कः पुत्रमुवाच दीनम् ॥ ३.११२.२१ ॥
ਉਹ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਭਟਕੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਉੱਪਰ ਤੱਕਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ; ਵਿਭਾਂਡਕ ਨੇ ਦੁਖੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
3.112.22
न कल्पिताः समिधः किंनु तात ।
कच्चिद्धुतं चाग्निहोऽत्रं त्वयाऽद्य।
न संसृष्टं क्रियते द्वारभागे ।
सुवृक्षाणा खण्डने कः प्रवृत्तः ॥ ३.११२.२२ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਸਮਿਧਾਂ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ? ਕੀ ਅੱਜ ਤੂੰ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ? ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖ ਕੱਟਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ?
3.112.23
सुनिर्णिक्तं स्रुक्स्रुवं होमधेनुः ।
कच्चित्सवत्साद्यकृता त्वया च।
कोप्यागतः शुश्रूषणायेह पुत्र ।
कुतश्चित्रं माल्यमिदं प्रवृद्धम् ॥ ३.११२.२३ ॥
ਕੀ ਸਰੁਕ ਤੇ ਸਰੁਵ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਤੇ ਗਏ ਹਨ? ਕੀ ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੋਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ? ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਇੱਥੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੋਈ ਆਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਅਜੀਬ ਮਾਲਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਤੇ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਈ?
3.112.24
न वै यथापूर्वमिवासि पुत्र ।
चिन्तापरश्चासि विचेतनश्च।
दीनोतिमात्रं किमिवाद्य खिन्नः ।
पृच्छामि त्वां क इहाद्यागतोऽभूत् ॥ ३.११२.२४ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਗੁਆਏ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਏਨਾ ਦੁਖੀ ਤੇ ਥੱਕਿਆ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਆਇਆ ਸੀ?