મહાભારત · અધ્યાય 3.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.114.1
रक्षांसि चैतानि चरन्ति पुत्र ।
रूपेण तेनाद्भुतदर्शनेन।
अतुल्यवीर्याण्यभिरूपवन्ति ।
विघ्रं सदा तपसश्चिन्तयन्ति ॥ ३.११४.१ ॥
હે પુત્ર, આ રાક્ષસો અદ્ભુત રૂપે વિચરે છે. અતુલ્ય પરાક્રમ અને સુંદર રૂપવાળા આ સદા તપમાં વિઘ્ન નાખવાનું વિચારે છે.
3.114.2
सुरूपरूपाणि च तानि तात ।
प्रलोभयन्ते विविधैरुपायैः।
सुखाच्च लोकाच्च निपातयन्ति ।
तान्युग्ररूपाणि मुनीन्वनेषु ॥ ३.११४.२ ॥
હે તાત, સુંદર રૂપ ધારણ કરનારા તેઓ વિવિધ ઉપાયોથી લલચાવે છે. ઉગ્ર રૂપવાળા તેઓ વનમાં મુનિઓને સુખ અને લોકથી નીચે પાડે છે.
3.114.3
न तानि सेवेत मुनिर्यतात्मा ।
सतां लोकान्प्रार्थयानः कथंचित्।
कृत्वा विघ्रनं तापसानां रमन्ते ।
पापाचारास्तापसस्तान्न पश्येत् ॥ ३.११४.३ ॥
સંયમી મુનિએ તેમની સેવા ન કરવી; સજ્જનોના લોકોની ઇચ્છા રાખનારે કોઈ પણ રીતે એમ ન કરવું. તપસ્વીઓને વિઘ્ન કરીને પાપાચારીઓ રમે છે; તપસ્વીએ તેમને ન જોવા.
3.114.4
असज्जनेनाचरितानि पुत्र ।
पानान्यपेयानि मधूनि तानि।
माल्यानि चैतानि न वै मुनीनां ।
स्मृतानि चित्रोज्ज्वलगन्धवन्ति ॥ ३.११४.४ ॥
હે પુત્ર, અસજ્જનો સેવે છે તે ન પીવા યોગ્ય પીણાં અને મધ; આ માળાઓ અને ચમકદાર સુગંધિત વસ્તુઓ મુનિઓ માટે સ્મરણ કરાયેલી નથી.
3.114.5
रक्षांसि तानीति निवार्य पुत्रं ।
विभाण्डकस्तां मृगयांबभूव।
नासादयामास यदा त्र्यहेण ।
तदा स पर्याववृते श्रमाय ॥ ३.११४.५ ॥
'તે રાક્ષસો છે' એમ કહીને પુત્રને રોકીને વિભાણ્ડક તેમને શોધવા ગયા. ત્રણ દિવસમાં પણ તેમને ન મળ્યા, ત્યારે તેઓ થાકીને પાછા ફર્યા.
3.114.6
यदा पुन काश्यपो वै जगाम ।
फलान्याहर्तुं विधिनाश्रमेऽसौ।
तदा पुनर्लोभयितुं जगाम ।
सा वेशायोषा मुनिमृश्यशृह्गम् ॥ ३.११४.६ ॥
કશ્યપ ફળ લાવવા વિધિપૂર્વક આશ્રમમાંથી ફરી ગયા ત્યારે, તે વેશ્યા-સ્ત્રી મુનિ ઋષ્યશૃંગને ફરી લલચાવવા ગઈ.
3.114.7
दृष्ट्वैव तामृश्यशृङ्गः प्रहृष्टः ।
संभ्रान्तरूपोऽभ्यपतत्तदानीम्।
प्रोवाच चैनां भवतः श्रमाय ।
गच्छाव यावन्न पिता ममैति ॥ ३.११४.७ ॥
તેને જોતાં જ ઋષ્યશૃંગ પ્રસન્ન થયો અને ગભરાયેલા રૂપે તરત જ તેની તરફ દોડ્યો. તેણે તેને કહ્યું: 'તારો થાક ઉતારવા ચાલ, જ્યાં સુધી મારા પિતા ન આવે.'
3.114.8
ततो राजन्काश्यपस्यैकपुत्रं ।
प्रवेश्य वेगेन विमुच्य नावम्।
प्रलोभयन्त्यो विविधैरुपायै-
राजग्मुरङ्गाधिपतेः समीपम् ॥ ३.११४.८ ॥
પછી હે રાજન, કશ્યપના એકમાત્ર પુત્રને ઝડપથી હોડીમાં બેસાડી, હોડી છોડીને, અનેક ઉપાયોથી લલચાવતાં તેઓ અંગદેશના અધિપતિ પાસે આવ્યાં.
3.114.9
संस्थाप्यतामाश्रमदर्शने तु ।
संतारितां नावमथातिशुभ्राम्।
तीरादुपादाय तथैव चक्रे ।
राजाश्रमं नाम वनं विचित्रम् ॥ ३.११४.९ ॥
આશ્રમ દેખાડવા હોડીને સ્થાપિત કરાય. અતિ ઉજ્જવળ હોડીને કિનારેથી લઈને તેમણે તે વિચિત્ર વનનું નામ 'રાજાશ્રમ' રાખ્યું.
3.114.10
अन्तःपुरे तं तु निवेश्य राजा ।
विभाण्डकस्यात्मजमेकपुत्रम्।
ददर्श मेघैः सहसा प्रवृष्ट-
मापूर्यणाणं च जगज्जलेन ॥ ३.११४.१० ॥
રાજાએ વિભાંડકના એકમાત્ર પુત્રને અંતઃપુરમાં સ્થાપ્યો; મેઘોથી અચાનક વરસાદ પડીને જગત પાણીથી ભરાતું તેણે જોયું.
3.114.11
स रोमपाद परिपूर्णकामः ।
सुतां ददावृश्यशृङ्गाय शान्ताम्।
क्रोधप्रतीकारकरं च चक्रे ।
गोभिश्च मार्गेष्वभिकर्षणं च ॥ ३.११४.११ ॥
પૂર્ણ કામનાવાળા રોમપાદે પોતાની પુત્રી શાંતા ઋષ્યશૃંગને આપી. ક્રોધનું નિવારણ કરે તેવો ઉપાય કર્યો અને માર્ગોમાં ગાયો વડે તેમને આકર્ષવાની વ્યવસ્થા કરી.
3.114.12
विभाण्डकस्याव्रजतः स राजा ।
पशून्प्रभूतान्पशुपांश्च वीरान्।
समादिशत्पुत्रगृद्धी महर्षि-
र्विभाण्डकः परिपृच्छेद्यदा वः ॥ ३.११४.१२ ॥
વિભાંડક આવતા હતા ત્યારે તે રાજાએ ઘણાં પશુઓ અને વીર ગોપાલકોને આદેશ આપ્યો. પુત્રની ઇચ્છાવાળા મહર્ષિ વિભાંડક જ્યારે તમને પૂછે ત્યારે...
3.114.13
स क्तव्यः प्राञ्जलिभिर्भवद्भिः ।
पुत्रस्य ते पशवः कर्षणं च।
किं ते प्रियं वै क्रियतां महर्षे ।
दासाः स्म सर्वे तव वाचि बद्धाः ॥ ३.११४.१३ ॥
તેમને તમે હાથ જોડીને કહેવું: 'તમારા પુત્રના પશુઓ અને ખેતી તમારાં જ છે. હે મહર્ષિ, તમને શું પ્રિય કરીએ? અમે સૌ તમારા વચનથી બંધાયેલા દાસો છીએ.'
3.114.14
अथोपायात्स मुनिश्चण्डकोपः ।
स्वमाश्रमं मूलफलं गृहीत्वा।
अन्वेषमाणश्च न तत्र पुत्रं ।
ददर्श चुक्रोध ततो भृशं सः ॥ ३.११४.१४ ॥
ત્યારે તે પ્રચંડ ક્રોધી મુનિ મૂળ-ફળ લઈને પોતાના આશ્રમે પાછા ફર્યા. ત્યાં પુત્રને ન જોતાં તેઓ અત્યંત ક્રોધે ભરાયા.
3.114.15
ततः स कोपेन विदीर्यमाण ।
आशङ्कमानो नृपतेर्विधानम्।
जगाम चम्पां प्रतिधक्ष्यमाण-
स्तमङ्गराजं सपुरं सराष्ट्रम् ॥ ३.११४.१५ ॥
ત્યારે ક્રોધથી જાણે ફાટી પડતા, રાજાના કોઈ કાવતરાની શંકા કરતાં તેઓ ચંપા નગરી તરફ ગયા, અંગરાજને તેના નગર અને રાષ્ટ્ર સહિત બદલામાં બાળી નાખવા તત્પર થઈને.
3.114.16
स वै श्रान्तः क्षुधितः काश्यपस्ता-
न्घोषान्समासादितवान्समृद्धान्।
गोपैश्च तैर्विधिवत्पूज्यमानो ।
राजेव तां रात्रिमुवास तत्र ॥ ३.११४.१६ ॥
થાકેલા અને ભૂખ્યા તે કાશ્યપપુત્ર સમૃદ્ધ ગોશાળાઓ સુધી પહોંચ્યા. ગોપાળોએ વિધિ પ્રમાણે તેમનો સત્કાર કર્યો; રાજાની જેમ તેઓ ત્યાં તે રાત રહ્યા.
3.114.17
अवाप्य सत्कारमतीव हृष्टः ।
प्रोवाच कस्य प्रथिताः स्थ गोपाः।
ऊचुस्ततस्तेऽभ्युपगम्य सर्वे ।
धनं तवेदं विहितं सुतस्य ॥ ३.११४.१७ ॥
સત્કાર મેળવીને તે અતિ પ્રસન્ન થયા અને બોલ્યા, "હે ગોપાળો, તમે કોના પ્રસિદ્ધ સેવકો છો?" ત્યારે તેઓ બધા નજીક આવીને બોલ્યા, "આ ધન તમારા પુત્ર માટે જ રાખેલું છે."
3.114.18
देशेषु देशेषु स पूज्यमान-
स्तांश्चैव शृण्वन्मधुरान्प्रलापान्।
प्रशान्तभूयिष्ठरजाः प्रहृष्टः ।
समाससादाङ्गपतिं पुरस्थम् ॥ ३.११४.१८ ॥
દેશે દેશે સન્માન પામતા, તેમની મધુર વાતો સાંભળતા, જેમનું રજસ્ મોટે ભાગે શાંત થયું હતું એવા તે પ્રસન્ન થઈને નગરમાં રહેલા અંગપતિ પાસે પહોંચ્યા.
3.114.19
स पूजितस्तेन नरर्षभेण ।
ददर्श पुत्रं दिवि देवं यथेन्द्रम्।
शान्तां स्नुषां चैव ददर्श तत्र ।
सौदामनीमुच्चरन्तीं यथैव ॥ ३.११४.१९ ॥
તે નરશ્રેષ્ઠ દ્વારા સન્માનિત થઈને તેમણે પોતાના પુત્રને જોયો; તે સ્વર્ગમાં ઇન્દ્ર જેવો દેખાતો હતો. ત્યાં શાંત પુત્રવધૂને પણ જોઈ; ઉપર ઊઠતી વીજળી જેવી તે હતી.
3.114.20
ग्रामां श्च घोषांश्च सुतस्य दृष्ट्वा ।
शान्तां च शान्तोऽस्य परः स कोपः।
चकार तस्यैव परं प्रसादं ।
विभाण्डको भूमिपतेर्नरेद्र ॥ ३.११४.२० ॥
પુત્રનાં ગામો અને ગોશાળાઓ જોઈને, અને શાંત પુત્રવધૂ જોઈને, તેમનો તે મહાન ક્રોધ શાંત થયો. હે નરેન્દ્ર, વિભાંડકે તે ભૂપતિ પર મહાન કૃપા કરી.
3.114.21
स तत्रनिक्षिप्य सुतं महर्षि-
रुवाच सूर्याग्निसमप्रभावः।
जाते च पुत्रे वनमेवाव्रजेथा ।
राज्ञः प्रियाण्यस्य सर्वाणि कृत्वा ॥ ३.११४.२१ ॥
ત્યાં પુત્રને મૂકીને સૂર્ય અને અગ્નિ સમાન પ્રભાવવાળા મહર્ષિ બોલ્યા — પુત્ર જન્મે ત્યારે તું વનમાં જ પાછો જજે; રાજાનાં બધાં પ્રિય કાર્યો કરીને.
3.114.22
स तद्वचः कृतवानृश्यशृङ्गो ।
ययौ च यत्रास्य पिता बभूव।
शान्ता चैनं पर्यचरन्नरेन्द्र ।
स्वे रोहिणी सोममिवानुकूला ॥ ३.११४.२२ ॥
ઋશ્યશૃંગે એ વચન પ્રમાણે કર્યું અને જ્યાં તેમના પિતા હતા ત્યાં ગયા. હે નરેન્દ્ર! શાંતા પણ તેમની સેવા કરતી રહી, જેમ રોહિણી ચંદ્રને અનુકૂળ રહે છે.
3.114.23
अरुन्धती वा सुभगा वसिष्ठं ।
लोपामुद्रा वा यथा ह्यगस्त्यम्।
नलस्य वै दमयन्ती यथा भू ।
द्यथा शची वज्रधरस्य चैव ॥ ३.११४.२३ ॥
જેમ સૌભાગ્યવતી અરુંધતી વશિષ્ઠ માટે, અથવા લોપામુદ્રા અગસ્ત્ય માટે, દમયંતી નળ માટે, અને વજ્રધારી ઇન્દ્ર માટે શચી હતી તેમ.
3.114.24
प्रीत्या युक्ता पर्यचरन्नरेन्द्र ॥ ३.११४.२४ ॥
પ્રીતિથી યુક્ત થઈને તેણે સેવા કરી, હે નરેન્દ્ર.
3.114.25
तस्याश्रमः पुण्य एषोऽवभाति ।
महाह्रदं शोभयन्पुण्यकीर्तिः।
अत्रस्नातः कृतकृत्यो विशुद्ध-
स्तीर्थान्यन्यान्यनुसंयाहि राजन् ॥ ३.११४.२५ ॥
તેમનો આ પુણ્ય આશ્રમ દેખાય છે, જે પુણ્યકીર્તિ એવા આ મહાસરોવરની શોભા વધારે છે. અહીં સ્નાન કરીને કૃતકૃત્ય અને વિશુદ્ધ થઈને, હે રાજન્, બીજાં તીર્થો તરફ જાઓ.