महाभारत · अध्याय 3.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.114.1
रक्षांसि चैतानि चरन्ति पुत्र ।
रूपेण तेनाद्भुतदर्शनेन।
अतुल्यवीर्याण्यभिरूपवन्ति ।
विघ्रं सदा तपसश्चिन्तयन्ति ॥ ३.११४.१ ॥
पुत्रा, हे राक्षस अद्भुत रूप धारण करून संचार करतात. अतुलनीय पराक्रम आणि सुंदर रूप असलेले हे सदैव तपश्चर्येत विघ्न आणण्याचा विचार करतात.
3.114.2
सुरूपरूपाणि च तानि तात ।
प्रलोभयन्ते विविधैरुपायैः।
सुखाच्च लोकाच्च निपातयन्ति ।
तान्युग्ररूपाणि मुनीन्वनेषु ॥ ३.११४.२ ॥
प्रिय पुत्रा, सुंदर रूप धारण करणारे हे विविध उपायांनी मोह पाडतात. उग्र रूप असलेले हे वनात मुनींना सुख आणि लोकापासून खाली पाडतात.
3.114.3
न तानि सेवेत मुनिर्यतात्मा ।
सतां लोकान्प्रार्थयानः कथंचित्।
कृत्वा विघ्रनं तापसानां रमन्ते ।
पापाचारास्तापसस्तान्न पश्येत् ॥ ३.११४.३ ॥
संयमी मुनीने त्यांची सेवा करू नये; सत्पुरुषांच्या लोकांची इच्छा करणाऱ्याने कोणत्याही प्रकारे तसे करू नये. तपस्व्यांना विघ्न आणून पापाचारी आनंद घेतात; तपस्व्याने त्यांना पाहूही नये.
3.114.4
असज्जनेनाचरितानि पुत्र ।
पानान्यपेयानि मधूनि तानि।
माल्यानि चैतानि न वै मुनीनां ।
स्मृतानि चित्रोज्ज्वलगन्धवन्ति ॥ ३.११४.४ ॥
पुत्रा, असज्जनांनी सेवन केलेली ती न पिण्यायोग्य पेये आणि मधु; ही माळा आणि तेजस्वी सुगंधी वस्तू मुनींसाठी सांगितलेल्या नाहीत.
3.114.5
रक्षांसि तानीति निवार्य पुत्रं ।
विभाण्डकस्तां मृगयांबभूव।
नासादयामास यदा त्र्यहेण ।
तदा स पर्याववृते श्रमाय ॥ ३.११४.५ ॥
'ते राक्षस आहेत' असे सांगून पुत्राला रोखून विभाण्डक त्यांचा शोध घ्यायला गेले. तीन दिवसांतही ते सापडले नाहीत, तेव्हा ते थकव्यामुळे परत फिरले.
3.114.6
यदा पुन काश्यपो वै जगाम ।
फलान्याहर्तुं विधिनाश्रमेऽसौ।
तदा पुनर्लोभयितुं जगाम ।
सा वेशायोषा मुनिमृश्यशृह्गम् ॥ ३.११४.६ ॥
काश्यप फळे आणण्यासाठी विधिपूर्वक आश्रमातून पुन्हा गेले तेव्हा, ती वेश्यास्त्री मुनी ऋष्यशृंगाला पुन्हा मोहित करण्यासाठी गेली.
3.114.7
दृष्ट्वैव तामृश्यशृङ्गः प्रहृष्टः ।
संभ्रान्तरूपोऽभ्यपतत्तदानीम्।
प्रोवाच चैनां भवतः श्रमाय ।
गच्छाव यावन्न पिता ममैति ॥ ३.११४.७ ॥
तिला पाहताच ऋष्यशृंग आनंदित झाला आणि घाबरलेल्या रूपाने तत्काळ तिच्याकडे धावला. तो तिला म्हणाला, 'तुझा थकवा घालवायला चल, माझे वडील येण्यापूर्वी.'
3.114.8
ततो राजन्काश्यपस्यैकपुत्रं ।
प्रवेश्य वेगेन विमुच्य नावम्।
प्रलोभयन्त्यो विविधैरुपायै-
राजग्मुरङ्गाधिपतेः समीपम् ॥ ३.११४.८ ॥
नंतर हे राजा, काश्यपाच्या एकुलत्या एक पुत्राला वेगाने नावेत चढवून, नाव सोडून, विविध उपायांनी मोहित करीत त्या अंगाधिपतीच्या समीप आल्या.
3.114.9
संस्थाप्यतामाश्रमदर्शने तु ।
संतारितां नावमथातिशुभ्राम्।
तीरादुपादाय तथैव चक्रे ।
राजाश्रमं नाम वनं विचित्रम् ॥ ३.११४.९ ॥
आश्रम दाखवण्यासाठी नाव स्थिर ठेवावी. अतिशुभ्र नाव किनाऱ्यावरून घेऊन, त्या विचित्र अरण्याला त्यांनी 'राजाश्रम' असे नाव दिले.
3.114.10
अन्तःपुरे तं तु निवेश्य राजा ।
विभाण्डकस्यात्मजमेकपुत्रम्।
ददर्श मेघैः सहसा प्रवृष्ट-
मापूर्यणाणं च जगज्जलेन ॥ ३.११४.१० ॥
राजाने विभाण्डकाच्या एकुलत्या एक पुत्राला अंतःपुरात ठेवले; ढगांमुळे अचानक पाऊस पडून जग पाण्याने भरलेले त्याने पाहिले.
3.114.11
स रोमपाद परिपूर्णकामः ।
सुतां ददावृश्यशृङ्गाय शान्ताम्।
क्रोधप्रतीकारकरं च चक्रे ।
गोभिश्च मार्गेष्वभिकर्षणं च ॥ ३.११४.११ ॥
पूर्ण कामना झालेल्या रोमपादाने आपली कन्या शांता ऋष्यशृंगाला दिली. क्रोधाचे निवारण करणारी व्यवस्था केली आणि मार्गांवर गाईंच्या द्वारे त्यांना आकर्षित करण्याची सोय केली.
3.114.12
विभाण्डकस्याव्रजतः स राजा ।
पशून्प्रभूतान्पशुपांश्च वीरान्।
समादिशत्पुत्रगृद्धी महर्षि-
र्विभाण्डकः परिपृच्छेद्यदा वः ॥ ३.११४.१२ ॥
विभांडक येत असताना त्या राजाने पुष्कळ गुरे आणि शूर गुराख्यांना आज्ञा दिली. पुत्राची इच्छा करणारे महर्षी विभांडक जेव्हा तुम्हांला विचारतील...
3.114.13
स क्तव्यः प्राञ्जलिभिर्भवद्भिः ।
पुत्रस्य ते पशवः कर्षणं च।
किं ते प्रियं वै क्रियतां महर्षे ।
दासाः स्म सर्वे तव वाचि बद्धाः ॥ ३.११४.१३ ॥
त्यांना तुम्ही हात जोडून सांगा: 'तुमच्या पुत्राची गुरे आणि शेती तुमचीच आहेत. हे महर्षे, तुम्हाला काय प्रिय करावे? आम्ही सर्व तुमच्या शब्दाने बांधलेले दास आहोत.'
3.114.14
अथोपायात्स मुनिश्चण्डकोपः ।
स्वमाश्रमं मूलफलं गृहीत्वा।
अन्वेषमाणश्च न तत्र पुत्रं ।
ददर्श चुक्रोध ततो भृशं सः ॥ ३.११४.१४ ॥
तेव्हा तो प्रचंड कोपी मुनी कंदमुळे व फळे घेऊन आपल्या आश्रमात आला. तेथे पुत्राला न पाहून तो अत्यंत क्रोधित झाला.
3.114.15
ततः स कोपेन विदीर्यमाण ।
आशङ्कमानो नृपतेर्विधानम्।
जगाम चम्पां प्रतिधक्ष्यमाण-
स्तमङ्गराजं सपुरं सराष्ट्रम् ॥ ३.११४.१५ ॥
तेव्हा क्रोधाने जणू फुटत चाललेले ते, राजाच्या काही कारस्थानाची शंका घेत चंपा नगरीकडे गेले. अंगराजाला त्याच्या नगरासह व राष्ट्रासह बदल्यात भस्म करण्यास उद्युक्त होऊन.
3.114.16
स वै श्रान्तः क्षुधितः काश्यपस्ता-
न्घोषान्समासादितवान्समृद्धान्।
गोपैश्च तैर्विधिवत्पूज्यमानो ।
राजेव तां रात्रिमुवास तत्र ॥ ३.११४.१६ ॥
थकलेला आणि भुकेलेला तो काश्यपपुत्र त्या समृद्ध गोठ्यांपर्यंत पोहोचला. त्या गवळ्यांनी विधिपूर्वक त्याचा सत्कार केला; राजाप्रमाणे तो तेथे ती रात्र राहिला.
3.114.17
अवाप्य सत्कारमतीव हृष्टः ।
प्रोवाच कस्य प्रथिताः स्थ गोपाः।
ऊचुस्ततस्तेऽभ्युपगम्य सर्वे ।
धनं तवेदं विहितं सुतस्य ॥ ३.११४.१७ ॥
सत्कार मिळाल्याने अत्यंत आनंदित होऊन तो म्हणाला, "हे गवळ्यांनो, तुम्ही कोणाचे प्रसिद्ध सेवक आहात?" तेव्हा ते सर्व जवळ येऊन म्हणाले, "हे धन तुमच्या पुत्रासाठीच ठेवले आहे."
3.114.18
देशेषु देशेषु स पूज्यमान-
स्तांश्चैव शृण्वन्मधुरान्प्रलापान्।
प्रशान्तभूयिष्ठरजाः प्रहृष्टः ।
समाससादाङ्गपतिं पुरस्थम् ॥ ३.११४.१८ ॥
प्रत्येक देशात सन्मान पावत, त्यांचे मधुर बोल ऐकत, ज्याचे रजस् बहुतांशी शांत झाले होते असा तो आनंदित होऊन नगरात असलेल्या अंगपतीजवळ पोहोचला.
3.114.19
स पूजितस्तेन नरर्षभेण ।
ददर्श पुत्रं दिवि देवं यथेन्द्रम्।
शान्तां स्नुषां चैव ददर्श तत्र ।
सौदामनीमुच्चरन्तीं यथैव ॥ ३.११४.१९ ॥
त्या नरश्रेष्ठाने सन्मानित होऊन त्याने आपल्या पुत्राला पाहिले; तो स्वर्गात इंद्राप्रमाणे दिसत होता. तेथे शांत सुनेलाही पाहिले; वर उसळणाऱ्या विजेसारखी ती होती.
3.114.20
ग्रामां श्च घोषांश्च सुतस्य दृष्ट्वा ।
शान्तां च शान्तोऽस्य परः स कोपः।
चकार तस्यैव परं प्रसादं ।
विभाण्डको भूमिपतेर्नरेद्र ॥ ३.११४.२० ॥
पुत्राची गावे आणि गोठे पाहून, आणि शांत झालेली सून पाहून, त्याचा तो मोठा क्रोध शांत झाला. हे नरेंद्रा, विभांडकाने त्या भूपतीवर मोठी कृपा केली.
3.114.21
स तत्रनिक्षिप्य सुतं महर्षि-
रुवाच सूर्याग्निसमप्रभावः।
जाते च पुत्रे वनमेवाव्रजेथा ।
राज्ञः प्रियाण्यस्य सर्वाणि कृत्वा ॥ ३.११४.२१ ॥
तेथे पुत्राला ठेवून सूर्य आणि अग्नीसमान प्रभाव असलेले महर्षी म्हणाले — पुत्र जन्मल्यावर तू वनातच परत जा; राजाची सर्व प्रिय कामे करून.
3.114.22
स तद्वचः कृतवानृश्यशृङ्गो ।
ययौ च यत्रास्य पिता बभूव।
शान्ता चैनं पर्यचरन्नरेन्द्र ।
स्वे रोहिणी सोममिवानुकूला ॥ ३.११४.२२ ॥
ऋश्यशृंग त्या वचनाप्रमाणे वागले आणि जिथे त्यांचे वडील होते तिथे गेले. हे नरेंद्रा! शांताही त्यांची सेवा करत राहिली, जसे रोहिणी चंद्रासाठी अनुकूल असते.
3.114.23
अरुन्धती वा सुभगा वसिष्ठं ।
लोपामुद्रा वा यथा ह्यगस्त्यम्।
नलस्य वै दमयन्ती यथा भू ।
द्यथा शची वज्रधरस्य चैव ॥ ३.११४.२३ ॥
जशी सौभाग्यवती अरुंधती वसिष्ठांसाठी, किंवा लोपामुद्रा अगस्त्यांसाठी, दमयंती नलासाठी, आणि वज्रधारी इंद्रासाठी शची होती तशी.
3.114.24
प्रीत्या युक्ता पर्यचरन्नरेन्द्र ॥ ३.११४.२४ ॥
प्रेमाने युक्त होऊन तिने सेवा केली, हे नरेंद्रा.
3.114.25
तस्याश्रमः पुण्य एषोऽवभाति ।
महाह्रदं शोभयन्पुण्यकीर्तिः।
अत्रस्नातः कृतकृत्यो विशुद्ध-
स्तीर्थान्यन्यान्यनुसंयाहि राजन् ॥ ३.११४.२५ ॥
तिचा हा पुण्य आश्रम दिसतो, जो या पुण्यकीर्ती महान सरोवराची शोभा वाढवतो. येथे स्नान करून कृतकृत्य व विशुद्ध होऊन, हे राजन्, इतर तीर्थांकडे जा.