महाभारत · अध्याय 3.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.115.1
ततः प्रयातः कौशिक्याः पाण्डवो जनमेजय ।
आनुपूर्व्येण सर्वाणि जगामायतनान्यथ ॥ ३.११५.१ ॥
नंतर कौशिकीहून निघालेला पांडव, हे जनमेजया, क्रमाने सर्व पवित्र स्थानांकडे गेला.
3.115.2
स सागरं समासाद्य गङ्गायाः संगमे नृप ।
नदीशतानां पञ्चानां मध्ये चक्रे समाप्लवम् ॥ ३.११५.२ ॥
तो समुद्रावर पोहोचून, हे नृपा, गंगेच्या संगमावर, शंभर नद्यांपैकी पाचांच्या मध्ये पूर्ण स्नान केले.
3.115.3
ततः समुद्रतीरेण जगाम वसुधाधिपः ।
भ्रातृभिः सहितो वीरः कलिङ्गान्प्रति भारत ॥ ३.११५.३ ॥
नंतर समुद्रकिनाऱ्याने भूपती, वीर बंधूंसह, हे भारता, कलिंगांच्या दिशेने गेला.
3.115.4
एते कलिङ्गाः कौन्तेय यत्र वैतरणी नदी ।
यत्रायजत धर्मोपि देवाञ्शरणमेत्य वै ॥ ३.११५.४ ॥
हे कौंतेया, हे कलिंग आहेत; येथेच वैतरणी नदी आहे, येथे धर्मानेही देवांना शरण जाऊन यज्ञ केला होता.
3.115.5
ऋषिभिः समुपायुक्तं यज्ञियं गिरिशोभितम् ।
उत्तरं तीरमेतद्धि सततं द्विजसेवितम् ॥ ३.११५.५ ॥
ऋषींनी सुसज्ज केलेला, यज्ञयोग्य, पर्वतांनी शोभणारा हा उत्तर किनारा सदैव द्विजांनी सेवलेला आहे.
3.115.6
समेन देवयानेन पथा स्वर्गमुपेयुषः ।
अत्रवै ऋषयोऽन्येऽपि पुरा क्रतुभिरीजिरे ॥ ३.११५.६ ॥
देवयान नावाच्या समान मार्गाने स्वर्गाला गेलेले; येथे पूर्वी इतर ऋषींनीही यज्ञांनी पूजन केले होते.
3.115.7
अत्रैव रुद्रो राजेन्द्र पशुमादत्तवान्मखे ।
पशुमादाय राजेन्द्र भागोयमिति चाब्रवीत् ॥ ३.११५.७ ॥
हे राजेंद्रा, येथेच यज्ञात रुद्राने पशू घेतला. तो पशू घेऊन तो म्हणाला, 'हा माझा भाग आहे.'
3.115.8
हृते पशौ तदा देवास्तमूचुर्भरतर्षभ ।
मा परस्वमभिद्रोग्धा माधर्म्यान्नीनशः पथः ॥ ३.११५.८ ॥
हे भरतर्षभा, पशू नेला गेला तेव्हा देव त्याला म्हणाले, 'दुसऱ्याच्या संपत्तीला हानी करू नकोस; अधर्माने मार्ग नष्ट करू नकोस.'
3.115.9
स्वयं यज्ञेश्वरो भूत्वा कर्मणां फलदायकः ।
यज्ञं विहन्तुं भगवान्नार्हसे जगदीश्वर ॥ ३.११५.९ ॥
तू स्वतः यज्ञेश्वर होऊन कर्मांचे फल देणारा आहेस. हे जगदीश्वरा, भगवंता, यज्ञाचा नाश करणे तुला योग्य नाही.
3.115.10
इतिकल्याणरूपाभिर्वाग्भिस्ते रुद्रमस्तुवन् ।
इष्ट्या चैनं तर्पयित्वा मानयांचक्रिरे तदा ॥ ३.११५.१० ॥
अशा प्रकारे त्यांनी कल्याणकारी वाणीने रुद्राची स्तुती केली; इष्टीने त्याला तृप्त करून तेव्हा त्याचा सन्मान केला.
3.115.11
ततः स पशुमुत्सृज्य देवयानेन जग्मिवान् ।
तत्रानुवंशो रुद्रस्यतं निबोध युधिष्ठिर ॥ ३.११५.११ ॥
मग त्याने तो पशू सोडून देवयान मार्गाने तो निघून गेला. तेथे रुद्राचा वंश आहे; हे युधिष्ठिरा, ते ऐक.
3.115.12
अयातयामं सर्वेभ्यो भागेभ्यो भागमुत्तमम् ।
देवाः संकल्पयामासुर्भयाद्रुद्रस्य शाश्वतम् ॥ ३.११५.१२ ॥
सर्व भागांतील उत्तम, न बिघडणारा भाग देवांनी रुद्राच्या भीतीने कायमचा निश्चित केला.
3.115.13
इमां गाथामत्र गायन्नपः स्पृशति यो नरः ।
देवयानोऽस्य पन्थाश्च चक्षुषाऽभिप्रकाशते ॥ ३.११५.१३ ॥
येथे ही गाथा गाऊन जो मनुष्य पाण्याला स्पर्श करतो, त्याचा देवयान मार्ग त्याच्या डोळ्यांसमोर प्रकट होतो.
3.115.14
ततो वैतरणीं सर्वे पाण्डवा द्रौपदी तथा ।
अवतीर्य महाभागास्तर्पयांचक्रिरे पितृन् ॥ ३.११५.१४ ॥
नंतर सर्व पाण्डव आणि द्रौपदी वैतरणी नदीत उतरले आणि त्या महाभाग्यवान जनांनी पितरांना तर्पण केले.
3.115.15
उपस्पृश्येह विधिवदस्यां नद्यां तपोबलात् ।
मानुषादस्मि विषयादपेतः पश्य लोमश ॥ ३.११५.१५ ॥
येथे या नदीत विधिपूर्वक आचमन करून, तपोबलाने मी मानवी विषयांपासून दूर झालो आहे. पाहा, लोमशा.
3.115.16
सर्वाल्लोँकान्प्रपश्यामि प्रसादात्तव सुव्रत ।
वैखानसानां जपतामेष शब्दो महात्मनाम् ॥ ३.११५.१६ ॥
हे सुव्रता, तुझ्या कृपेने मी सर्व लोक पाहत आहे. हा शब्द वैखानस महात्म्यांच्या जपाचा आहे.
3.115.17
त्रिशतं वै सहस्राणि योजनानां युधिष्ठिर ।
यत्रध्वनिं शृणोष्येनं तूष्णीमास्स्व विशांपते ॥ ३.११५.१७ ॥
हे युधिष्ठिरा, तीन लाख योजने दूरून हा ध्वनी तू ऐकतोस. हे नरेशा, शांतपणे बस.
3.115.18
एतत्स्वयंभुवो राजन्वनं दिव्यं प्रकाशते ।
यत्रायजत राजेन्द्र विश्वकर्मा प्रतापवान् ॥ ३.११५.१८ ॥
हे राजा, हे स्वयंभूचे दिव्य वन प्रकाशित होत आहे; जिथे पराक्रमी विश्वकर्म्याने यज्ञ केला होता, हे राजेंद्रा.
3.115.19
यस्मिन्यज्ञे हि भूर्दत्ता कश्यपाय महात्मने ।
सपर्वतवनोद्देशा दक्षिणार्थे स्वयंभुवा ॥ ३.११५.१९ ॥
ज्या यज्ञात स्वयंभूने महात्मा कश्यपाला दक्षिणा म्हणून पर्वत आणि वनांसह ही पृथ्वी दिली.
3.115.20
अवासीदच्च कौन्तेय दत्तमात्रा मही तदा ।
उवाच चापि कुपिता लोकश्वरमिदं प्रभुम् ॥ ३.११५.२० ॥
हे कौन्तेया, दिली जाताच तेव्हा पृथ्वी खचू लागली; कोपून ती या लोकेश्वर प्रभूला म्हणाली.
3.115.21
न मां मर्त्याय भगवन्कस्मैचिद्दातुमर्हसि ।
प्रदानं मोघमेतत्ते यास्याम्येषा रसातलम् ॥ ३.११५.२१ ॥
हे भगवन्, मला कोणत्याही मर्त्याला देणे तुम्हाला योग्य नाही. तुमचे हे दान व्यर्थ आहे; मी रसातलात जाईन.
3.115.22
विषीदन्तीं तु तां दृष्ट्वा कश्यपो भगवानृषिः ।
प्रसादयांबभूवाथ ततो भूमिं विशांपते ॥ ३.११५.२२ ॥
हे विशांपते, तिला खिन्न होऊन बुडताना पाहून भगवान ऋषी कश्यपाने पृथ्वीला प्रसन्न केले.
3.115.23
ततः प्रसन्ना पृथिवी तपसा तस्य पाण्डव ।
पुनरुन्नह्य सलिलाद्देदीरूपास्थिता बभौ ॥ ३.११५.२३ ॥
हे पाण्डवा, तेव्हा त्याच्या तपाने प्रसन्न झालेली पृथ्वी पुन्हा पाण्यातून वर येऊन वेदीच्या रूपात उभी राहून शोभू लागली.
3.115.24
सैषा प्रकाशते राजन्वेदीसंस्थानलक्षणा ।
आरुह्यात्र महाराज वीर्यवान्वै भविष्यसि ॥ ३.११५.२४ ॥
हे राजा, वेदीच्या रूपात ही पृथ्वी प्रकाशते. हे महाराजा, येथे चढून तू नक्की पराक्रमी होशील.
3.115.25
सैषा सागरमास्राद्य राजन्वेदी समाश्रिता ।
एतामारुह्य भद्रं ते त्वमेकस्तर सागरम् ॥ ३.११५.२५ ॥
हे राजा, समुद्रापर्यंत पोहोचून ही वेदी स्थित आहे. तिच्यावर चढून तुझे कल्याण होवो; तू एकटाच वेगाने समुद्र ओलांडून जा.
3.115.26
अहं च ते स्वस्त्ययनं प्रयोक्ष्ये ।
यथा त्वमेनामधिरोहसेऽद्य।
स्पृष्टा हि मर्त्येन ततः समुद्र-
मेषा वेदी प्रविशत्याजमीढ ॥ ३.११५.२६ ॥
मी तुझ्यासाठी स्वस्त्ययन करीन, जेणेकरून तू आज हिच्यावर चढशील. कारण मनुष्याने स्पर्श केल्यावर ही वेदी समुद्रात प्रवेश करते, हे अजमीढा.
3.115.27
ओंनमो विश्वगुप्ताय नमो विश्वपराय ते ।
सान्निध्यं कुरु देवेश सागरे लवणाम्भसि ॥ ३.११५.२७ ॥
ॐ, विश्वाचे रक्षण करणाऱ्याला नमस्कार; विश्वाच्या परमाला नमस्कार. हे देवेशा, खाऱ्या पाण्याच्या समुद्रात तुझे सान्निध्य कर.
3.115.28
अग्निर्मित्रो योनिरापोऽथ देव्यो ।
विष्णो रेतस्त्वममृतस्य नाभिः।
एवं ब्रुवन्पाण्डव सत्यवाक्यं ।
वेदीमिमां त्वं तरसाऽधिरोह ॥ ३.११५.२८ ॥
अग्नी, मित्र, योनी, आप आणि देवी — विष्णूचे बीज आणि अमृताची नाभी तूच आहेस. हे पाण्डवा, असे सत्यवचन बोलून तू या वेदीवर चढ.
3.115.29
अग्निश्च ते योनिरिडा च देहो ।
रेतोधा विष्णोरमृतस्य नाभिः।
एवं ब्रुवन्पाण्डव सत्यवाक्यं ।
ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम् ॥ ३.११५.२९ ॥
अग्नी हे तुझी योनी, इडा हा तुझा देह; तू विष्णूचे बीज धारण करणारा आणि अमृताची नाभी आहेस. हे पाण्डवा, असे सत्यवचन बोलून मग नद्यांच्या पतीत, समुद्रात अवगाहन कर.
3.115.30
अन्यथा हि कुरुश्रेष्ठ देवयोनिरपांपतिः ।
कुशाग्रेणापि कौन्तेय न स्प्रष्टव्यो महोदधिः ॥ ३.११५.३० ॥
अन्यथा, हे कुरुश्रेष्ठा, देवयोनी आणि आपांचा पती असलेल्या या महासागराला, हे कौन्तेया, कुशाच्या टोकानेही स्पर्श करू नये.
3.115.31
ततः कृतस्वस्त्ययनो महात्मा ।
युधिष्ठिरः सागरमभ्यगच्छत्।
कृत्वा च तच्छासनमस्य सर्वं ।
महेन्द्रमासाद्य निशामुवास ॥ ३.११५.३१ ॥
नंतर स्वस्त्ययन कर्मे पूर्ण करून महात्मा युधिष्ठिर समुद्राकडे गेले. त्याची सर्व आज्ञा पाळून, महेंद्र पर्वतावर पोहोचून त्यांनी रात्र काढली.