महाभारत · अध्याय 3.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.116.1
स तत्र तामुषित्वैकां रजनीं पृथिवीपतिः ।
तापसानां परं चक्रे सत्कारं भ्रातृभिः सह ॥ ३.११६.१ ॥
तो पृथ्वीपती तेथे ती एक रात्र राहून, बंधूंसह तपस्व्यांचा अत्यंत सत्कार करता झाला.
3.116.2
लोमशस्तस्य तान्सर्वानाचख्यौ तत्र तापसान् ।
भृगूनङ्गिरसश्चैव वसिष्ठानथ काश्यपान् ॥ ३.११६.२ ॥
लोमशाने तेथील ते सर्व तपस्वी त्याला दाखवून नावे सांगितली — भृगू, अंगिरस, वसिष्ठ आणि नंतर काश्यप.
3.116.3
तान्समेत्य सा राजर्षिरभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
रामस्यानुचरं वीरमपृच्छदकृतव्रणम् ॥ ३.११६.३ ॥
त्यांच्याजवळ जाऊन त्या राजर्षीने हात जोडून अभिवादन केले आणि परशुरामाचा वीर सेवक अकृतव्रण याला विचारले.
3.116.4
कदा नु रामो भगवांस्तापसो दर्शयिष्यति ।
तमहं तपसा युक्तं द्रष्टुमिच्छामि भार्गवम् ॥ ३.११६.४ ॥
भगवान राम, तो तपस्वी, कधी दर्शन देईल? तपाने युक्त अशा त्या भार्गवाला मला पाहायचे आहे.
3.116.5
आयानेवासि विदितो रामस्य विदितात्मनः ।
प्रीतिस्त्वयि च रामस्य क्षिप्रं त्वां दर्शयिष्यति ॥ ३.११६.५ ॥
तू येताच आत्मज्ञानी रामाला तू ओळखीचा झाला आहेस. तुझ्यावर रामाची प्रीती आहे; म्हणून तो लवकरच तुला दर्शन देईल.
3.116.6
चतुर्दशीमष्टमीं च रामं पश्यन्ति तापसाः ।
अस्यां रात्र्यां व्यतीतायां भवित्री श्वश्चतुर्दशी ॥ ३.११६.६ ॥
तपस्वी चतुर्दशी आणि अष्टमीला रामाचे दर्शन घेतात. या रात्री संपल्यावर उद्या चतुर्दशी असेल.
3.116.7
ततो द्रक्ष्यसि रामं त्वं कृष्णाजिनजटाधरम् ।
भवाननुगतो रामं जामदग्न्यं महाबलम्।
प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य पूर्ववृत्तस्य कर्मणः ॥ ३.११६.७ ॥
तेव्हा कृष्णाजिन व जटा धारण केलेल्या रामाला तू पाहशील. महाबली जामदग्न्य रामाचे अनुसरण करणारे आपण, पूर्वी घडलेल्या सर्व कर्मांचे प्रत्यक्षदर्शी आहात.
3.116.8
स भवान्कथयत्वद्य यथा रामेण निर्जिताः ।
आहवे क्षत्रियाः सर्वे कथं केन च हेतुना ॥ ३.११६.८ ॥
तर आपण आता सांगा: युद्धात रामाकडून सर्व क्षत्रिय कसे आणि कोणत्या कारणाने पराभूत झाले.
3.116.9
हन्त ते कथयिष्यामि महदाख्यानमुत्तमम् ।
भृगूणां राजशार्दूल वंशे जातस्य भारत ॥ ३.११६.९ ॥
ठीक आहे, मी तुला एक महान व उत्तम आख्यान सांगतो, हे राजशार्दूला भारता, भृगुवंशात जन्मलेल्या त्याचे.
3.116.10
रामस्य जामदग्न्यस्य चरितं देवसंमितम् ।
हैहयाधिपतेश्चैव कार्तवीर्यस् भारत ॥ ३.११६.१० ॥
जामदग्न्य रामाचे देवतुल्य चरित्र, आणि हैहयाधिपती कार्तवीर्याचेही चरित्र, हे भारता.
3.116.11
रामेण चार्जुनो नाम हैहयाधिपतिर्हतिः ।
तस्य बाहुशतान्यासंस्त्रीणि सप्त च पाण्डव ॥ ३.११६.११ ॥
रामाने अर्जुन नावाचा हैहयाधिपती मारला. हे पांडवा, त्याला शेकडो बाहू होते, तीन आणि सात.
3.116.12
दत्तात्रेयप्रसादेन विमानं काञ्चनं तथा ।
ऐश्वर्यं सर्वभूतेषु पृथिव्यां पृथिवीपते ॥ ३.११६.१२ ॥
दत्तात्रेयाच्या कृपेने त्याला सोन्याचे विमान आणि पृथ्वीवरील सर्व प्राण्यांवर ऐश्वर्यही मिळाले. हे पृथ्वीपते.
3.116.13
अव्घाहतगतिश्चैव रथस्तस्य महात्मनः ।
रथेन तेन तु सदावरदानेन वीर्यवान् ॥ ३.११६.१३ ॥
त्याचा रथ अबाधित गतीचा होता; त्या महात्म्याने त्या रथाने, सदैव वरदानाने मिळालेल्या त्या रथाने, पराक्रमी झाला.
3.116.14
ममर्द देवान्यक्षांश्च ऋषींश्चैव समन्ततः ।
भूतांश्चैव स सर्वांस्तु पीडयामास सर्वतः ॥ ३.११६.१४ ॥
त्याने देव, यक्ष आणि ऋषींना सर्वत्र चिरडले; आणि सर्व प्राण्यांना सर्वत्र पीडा दिली.
3.116.15
ततो देवाः समेत्याहुर्ऋषयश्च महाव्रताः ।
देवदेवं सुरारिघ्नं विष्णुं सत्यपराक्रमम्।
भगवन्भूतरार्थमर्जुनं जहि वै प्रभो ॥ ३.११६.१५ ॥
मग एकत्र येऊन देव आणि महाव्रती ऋषी देवांचा देव, सुरशत्रूंचा नाशक, सत्यपराक्रमी विष्णू यांना म्हणाले: 'हे भगवन्, हे प्रभो, प्राण्यांचे रक्षक, त्या अर्जुनाला ठार करा.'
3.116.16
विमानेन च दिव्येन हैहयाधिपतिः प्रभुः ।
शचीसहायं क्रीडन्तं धर्षयामास वासवम् ॥ ३.११६.१६ ॥
दिव्य विमानात बसून हैहयांचा अधिपती प्रभू शचीसह क्रीडा करणाऱ्या वासवावर (इंद्रावर) चालून गेला.
3.116.17
ततस्तु भगवान्देवः शक्रेण सहितस्तदा ।
कार्तवीर्यविनाशार्थं मन्त्रयामास भारत ॥ ३.११६.१७ ॥
तेव्हा भगवान् देव शक्रासह मिळून कार्तवीर्याच्या नाशासाठी मसलत करू लागले, हे भारता.
3.116.18
यत्तद्भूतहितं कार्यं सुरेन्द्रेण निवेदितम् ।
संप्रतिश्रुत्य तत्सर्वं भगवाँल्लोकपूजितः।
जगाम बदरीं रम्यां स्वमेवाश्रममण्डलम् ॥ ३.११६.१८ ॥
सुरेंद्राने प्राण्यांच्या हिताचे ते कार्य निवेदन केले असता, ते सर्व मान्य करून लोकपूजित भगवान् रमणीय बदरीस, आपल्याच आश्रममंडलात गेले.
3.116.19
एतस्मिन्नेव काले तु पृथिव्यां पृथिवीपतिः ।
कान्यकुब्जे महानासीत्पार्थिवः सुमहाबलः।
गाधीति विश्रुतो लोके वनवासं जगाम ह ॥ ३.११६.१९ ॥
त्याच काळी पृथ्वीवर कान्यकुब्जात एक महान, अत्यंत बलवान पृथ्वीपती राजा होता; जगात गाधी नावाने प्रसिद्ध असलेला तो वनवासाला गेला.
3.116.20
वने तु तस्य वसतः कन्या जज्ञेऽप्सरःसमा ।
ऋचीको भार्गवस्तां च वरयामास भारत ॥ ३.११६.२० ॥
तो वनात राहत असताना त्याला अप्सरेसमान एक कन्या झाली; हे भारता, भार्गव ऋचीकाने तिला वरले.
3.116.21
तमुवाच ततो गाधिर्ब्राह्मणं संशितव्रतम् ।
उचितं नः कुले किंचित्पूर्वैर्यत्संप्रवर्तितम् ॥ ३.११६.२१ ॥
तेव्हा कठोर व्रत पाळणाऱ्या त्या ब्राह्मणाला गाधी म्हणाला, 'आमच्या कुलात पूर्वजांनी चालवलेली एक योग्य प्रथा आहे.'
3.116.22
एकतः श्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् ।
सहस्रं वाजिनां शुक्लमिति विद्धि द्विजोत्तम ॥ ३.११६.२२ ॥
'हे द्विजोत्तमा, एकीकडे काळ्या कानांचे, फिकट, वेगवान असे पांढरे हजार घोडे आहेत, हे जाण.'
3.116.23
न चापि भगवान्वाच्योदीयतामिति भार्गव ।
देया मे दुहिता चैव त्वद्विधाय महात्मने ॥ ३.११६.२३ ॥
'हे भगवन्, "हे दे" असे म्हणू नका. हे भार्गवा, माझी कन्या तुमच्यासारख्या महात्म्यालाच द्यावी.'
3.116.24
एकतः श्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् ।
दास्याम्यश्वसहस्रं ते मम भार्या सुताऽस्तु ते ॥ ३.११६.२४ ॥
'एकीकडे काळ्या कानांचे, फिकट, वेगवान असे हजार घोडे मी तुला देईन; माझी भार्या तुझी कन्या होवो.'
3.116.25
ददास्यश्वसहस्रं मे तव भार्या सुताऽस्तु मे ॥ ३.११६.२५ ॥
मी तुला हजार घोडे देईन; तुझी पत्नी माझी कन्या होवो.
3.116.26
स तथेति प्रतिज्ञाय राजन्वरुणमब्रवीत् ।
एकतः श्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम्।
सहस्रं वाजिनामेकं शुल्कार्थं प्रतिदीयताम् ॥ ३.११६.२६ ॥
राजा, त्याने 'ठीक' म्हणून मान्य करून वरुणाला सांगितले: काळ्या कानांच्या, पांढऱ्या आणि वेगवान घोड्यांपैकी एका बाजूने हजार घोडे शुल्क म्हणून द्यावेत.
3.116.27
तस्मै प्रादात्सहस्रं वै वाजिनां वरुणस्तदा ।
तदश्वतीर्थं विख्यातमुत्थिता यत्र ते हयाः ॥ ३.११६.२७ ॥
तेव्हा वरुणाने त्याला खरोखर हजार घोडे दिले. ज्या ठिकाणी ते घोडे उठून आले, ते 'अश्वतीर्थ' नावाने प्रसिद्ध झाले.
3.116.28
गङ्गायां कान्यकुब्जे वै ददौ सत्यवतीं तदा ।
ततो गाधिः सुतां चास्मै जन्याश्चासन्सुरास्तदा ॥ ३.११६.२८ ॥
गंगेच्या काठावर कान्यकुब्जात गाधीने तेव्हा सत्यवतीला त्याला दिले. नंतर गाधीने आपली कन्याही त्याला दिली; देव वरात झाले.
3.116.29
लब्धं हयसहस्रं तु तां च दृष्ट्वा दिवौकसः ।
विस्मयं परमं जग्मुस्तमेव दिवि संस्तुवन् ॥ ३.११६.२९ ॥
हजार घोडे मिळालेले पाहून आणि तिला पाहून स्वर्गवासी अत्यंत विस्मित झाले; स्वर्गातच त्याची स्तुती करू लागले.
3.116.30
धर्मेण लब्ध्वा तां भार्यामृचीको द्विजसत्तमः ।
यथाकामं यथाजोषं तया रेमे सुमध्यया ॥ ३.११६.३० ॥
धर्माने तिला पत्नी म्हणून मिळवलेला द्विजश्रेष्ठ ऋचीक, त्या सुंदर कंबरेच्या स्त्रीसह, इच्छेनुसार व तिच्या आवडीनुसार रमला.
3.116.31
तं विवाहे कृतेराजन्सभार्यमवलोककः ।
आजगाम भृगुश्रेष्ठः पुत्रं दृष्ट्वा ननन्द च ॥ ३.११६.३१ ॥
हे राजा, विवाह पार पडल्यावर भृगुवंशातील श्रेष्ठ ऋषी आपल्या पत्नीसह तेथे आले आणि पुत्राला पाहून आनंदले.
3.116.32
भार्यापती तमासीनं भृगुं सुरगणार्चितम् ।
अर्चित्वा पर्युपासीनौ प्राञ्जली तस्थतुस्तदा ॥ ३.११६.३२ ॥
देवगणांनी पूजिलेल्या भृगुंना आसनस्थ पाहून पती-पत्नींनी त्यांची पूजा केली आणि हात जोडून उभे राहिले.
3.116.33
ततः स्नुषां स भगवान्प्रहृष्टो भृगुरब्रवीत् ।
वरं वृणीष्व सुभगे दाता ह्यस्मि तवेप्सितम् ॥ ३.११६.३३ ॥
मग भगवान भृगु आनंदित होऊन सुनेला म्हणाले: 'हे सुभगे, वर माग; तुला हवे ते मी देईन.'
3.116.34
सा वै प्रसादयाभास तं गुरुं पुत्रकारणात् ।
आत्मनश्चैव मातुश्च प्रसादं च चकार सः ॥ ३.११६.३४ ॥
पुत्रासाठी तिने त्या गुरूंना प्रसन्न केले. त्यांनीही तिच्यावर आणि तिच्या मातेवर कृपा केली.
3.116.35
ऋतौ त्वं चैव माता च स्नाते पुंसवनाय वै ।
आलिङ्गेतां पृथग्वृक्षौ साऽस्वत्थं त्वमुदुम्बरम् ॥ ३.११६.३५ ॥
ऋतुकाळी तू आणि तुझी माता पुंसवनासाठी स्नान करून वेगवेगळ्या वृक्षांना आलिंगन द्या: ती पिंपळाला आणि तू उंबराला.
3.116.36
चरुद्वयमिदं भद्रे जनन्याश्च तवैव च ।
विश्वमावर्तयित्वा तु मया यत्नेन साधितम् ॥ ३.११६.३६ ॥
हे कल्याणी, हे दोन चरू आहेत — एक तुझ्या मातेचा आणि एक तुझा; सर्व मिसळून मी यत्नाने सिद्ध केले आहेत.
3.116.37
प्राशितव्यं प्रयत्नेन तेत्युक्त्वाऽदर्शनं गतः ।
आलिङ्गने चरौ चैव चक्रतुस्ते विपर्ययम् ॥ ३.११६.३७ ॥
"हे प्रयत्नपूर्वक खावे" असे सांगून ते अदृश्य झाले. आलिंगनात आणि दोन चरूंमध्ये त्या दोघींनी बदल केला.
3.116.38
ततः पुन स भगवान्काले बहुतिथे गते ।
दिव्यज्ञानाद्विदित्वा तु भगवानागतः पुनः ॥ ३.११६.३८ ॥
नंतर बरेच दिवस गेल्यावर, दिव्य ज्ञानाने जाणून ते भगवान पुन्हा आले.
3.116.39
अथोवाच महातेजा भृगुः सत्यवतीं श्नुषाम् ॥ ३.११६.३९ ॥
मग महातेजस्वी भृगु सून सत्यवतीला म्हणाले.
3.116.40
उपयुक्तश्चरुर्भद्रे वृक्षे चालिङ्गनं कृतम् ।
विपरीतेन ते सुभ्रूर्मात्रा चैवासि वञ्चिता ॥ ३.११६.४० ॥
हे कल्याणी, चरू खाल्ला गेला; वृक्षाजवळ आलिंगनही झाले. हे सुभ्रू, उलट केल्यामुळे तू आणि तुझी आई फसवली गेली आहेस.
3.116.41
क्षत्रियो ब्राह्मणाचारो मातुस्तव सुतो महान् ।
भविष्यति महावीर्यः साधूनां मार्गमास्थितः ॥ ३.११६.४१ ॥
तुझ्या आईचा पुत्र क्षत्रिय असूनही ब्राह्मणाचारी, महान, महापराक्रमी होईल आणि साधूंच्या मार्गाचा अवलंब करील.
3.116.42
ततः प्रसादयामास श्वशुरं सा पुनःपुनः ।
न मे पुत्रो भवेदीदृक्कामं पौत्रो भवेदिति ॥ ३.११६.४२ ॥
मग ती सासऱ्याला वारंवार प्रसन्न करू लागली — "माझा पुत्र असा न होवो; इच्छा असेल तर नातू असा होवो."
3.116.43
एवमस्त्विति सा तेन पाण्डव प्रतिनन्दिता ।
क्रालं प्रतीक्षती गर्भं धारयामास यत्नतः ॥ ३.११६.४३ ॥
"तसेच होवो" असे म्हणून, हे पाण्डवा, त्याच्याकडून आनंदित झालेली ती योग्य काळाची प्रतीक्षा करत काळजीपूर्वक गर्भ धारण करू लागली.
3.116.44
जमदग्निं ततः पुत्रं जज्ञे सा काल आगते ।
तेजसा वर्चसा चैव युक्तं भार्गवनन्दनम् ॥ ३.११६.४४ ॥
नंतर योग्य काळ आल्यावर तिने जमदग्नी नावाच्या पुत्रास जन्म दिला; तो तेज व वर्चस यांनी युक्त भार्गववंशाचा आनंद होता.
3.116.45
स वर्धमानस्तेजस्वी वेदस्याध्ययनेन च ।
बहूनृषीन्महातेजाः पाण्डवेयात्यवर्तत ॥ ३.११६.४५ ॥
तो वेदाध्ययनाने वाढत तेजस्वी झाला, हे पाण्डवा, आणि अनेक ऋषींच्या पुढे गेला.
3.116.46
तं तु कृत्स्नो धनुर्वेदः प्रत्यभाद्भरतर्षभ ।
चतुर्विधानि चास्त्राणि भास्करोपमवर्चसम् ॥ ३.११६.४६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्याला संपूर्ण धनुर्वेद प्रकट झाला; सूर्यासमान तेजस्वी त्याला चार प्रकारची अस्त्रेही प्रकट झाली.