महाभारत · अध्याय 3.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.117.1
स वेदाध्ययने युक्तो जमदग्निर्महातपाः ।
तपस्तेपे ततो देवान्नियमाद्वशमानयत् ॥ ३.११७.१ ॥
वेदाध्ययनात रत असलेल्या त्या महातपस्वी जमदग्नीने तप केले; नंतर नियमाने देवांना आपल्या वशात आणले.
3.117.2
स प्रसेनजितं राजन्नधिगम्य नराधिपम् ।
रेणुकां वरयामास स च तस्मै ददौ नृपः ॥ ३.११७.२ ॥
हे राजन्, त्याने नराधिप प्रसेनजितकडे जाऊन रेणुकेची मागणी केली; राजाने ती त्याला दिली.
3.117.3
रेणुकां त्वथ संप्राप्य भार्यां भार्गवनन्दनः ।
आश्रमस्थस्तया सार्धं तपस्तेपेऽनुकूलया ॥ ३.११७.३ ॥
रेणुकेला पत्नी म्हणून मिळवून भार्गवनंदन आश्रमात राहून अनुकूल अशा तिच्यासह तप करू लागले.
3.117.4
तस्याः कुमाराश्चत्वारो जज्ञिरे रामपञ्चमाः ।
सर्वेषामजघन्यस्तु राम आसीञ्जघन्यजः ॥ ३.११७.४ ॥
तिला चार पुत्र झाले; रामासह पाचवा. त्या सर्वांमध्ये सर्वांत धाकटा नव्हता, पण राम हा धाकटा होता.
3.117.5
फलाहारेषु सर्वेषु गतेष्वथ सुतेषु वै ।
रेणुका स्नातुमगमत्कदाचिन्नियतव्रता ॥ ३.११७.५ ॥
सर्व पुत्र फलाहारासाठी गेले असता, नियमव्रता रेणुका एके दिवशी स्नानासाठी गेली.
3.117.6
सा तु चित्ररथं नाम मार्तिकावतकं नृपम् ।
ददर्श रेणुका राजन्नागच्छन्ती यदृच्छया ॥ ३.११७.६ ॥
हे राजन्, येताना रेणुकेने योगायोगाने मार्तिकावतकाचा चित्ररथ नावाचा राजा पाहिला.
3.117.7
क्रीडन्तं सलिले दृष्ट्वा सभार्यं पद्ममालिनम् ।
ऋद्धिमन्तं ततस्तस्य स्पृहयामास रेणुका ॥ ३.११७.७ ॥
पाण्यात पत्नीसह खेळणाऱ्या, कमळमाला धारण केलेल्या, समृद्ध अशा त्याला पाहून रेणुकेने त्याची इच्छा केली.
3.117.8
व्यभिचाराच्च तस्मात्सा क्लिन्नाम्भसि विचेतना ।
अन्तरिक्षान्निपतिता नर्मदायां महाह्रदे ॥ ३.११७.८ ॥
त्या व्यभिचारी इच्छेमुळे ती ओल्या पाण्यात बेशुद्ध झाली आणि आकाशातून नर्मदेच्या महासरोवरात पडली.
3.117.9
उतीर्य चापि सा यत्नाज्जगाम भरतर्षभ ।
प्रविवेशाश्रमं त्रस्ता तां वै भर्तान्वबुध्यत ॥ ३.११७.९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ती कष्टाने बाहेर पडून भयभीत होऊन आश्रमात शिरली; तिच्या पतीने तिला ओळखले.
3.117.10
स तां दृष्ट्वाच्युतांधैर्याद्ब्राह्म्या लक्ष्म्या विवर्जिताम् ।
श्रिक्शब्देन महातेजा गर्हयामास वीर्यवान् ॥ ३.११७.१० ॥
ती धैर्यहीन व ब्राह्मी शोभेपासून वंचित झालेली पाहून, महातेजस्वी व पराक्रमी त्याने 'श्रिक्' शब्दाने तिची निंदा केली.
3.117.11
ततो ज्येष्ठो जामदग्न्यो रुमण्वान्नाम नामतः ।
आजगाम सुषेणश्च वसुर्विश्वावसुस्तथा ॥ ३.११७.११ ॥
मग जमदग्नीचा ज्येष्ठ पुत्र रुमण्वान नावाने आला; सुषेण, वसु आणि विश्वावसुही आले.
3.117.12
तानानुपूर्व्याद्भगवान्वधे मातुरचोदयत् ।
न च ते जातसंमोहाः किंचिदूचुर्विचेतसः ॥ ३.११७.१२ ॥
भगवानांनी त्यांना क्रमाने मातेला मारण्याची प्रेरणा दिली; पण ते मोहग्रस्त व गोंधळलेले होते आणि काहीच बोलले नाहीत.
3.117.13
ततः शशाप तान्क्रोधात्ते शप्ताश्चैतनां जहुः ।
मृगपक्षिसधर्माणः क्षिप्रमासञ्जडोपमाः ॥ ३.११७.१३ ॥
तेव्हा त्याने क्रोधाने त्यांना शाप दिला; शापित झालेल्यांनी चेतना गमावली. ते लवकरच हरिण आणि पक्ष्यांच्या स्वभावाचे, जड गोळ्यांसारखे झाले.
3.117.14
ततो रामोऽभ्ययात्पश्चादाश्रमं परवीरहा ।
तमुवाच महामन्युर्जमदग्निर्महातपाः ॥ ३.११७.१४ ॥
मग शत्रुवीरांचा संहार करणारा राम आश्रमात आला. तेथे महाक्रोधी आणि महातपस्वी जमदग्नी त्याला म्हणाले.
3.117.15
जहीमां मातरं पापां मा च पुत्र व्यथां कृथाः ।
तत आदाय परशुं रामो मातु शिरोऽहरत् ॥ ३.११७.१५ ॥
"पुत्रा, या पापी मातेला ठार कर; दुःख करू नकोस." मग रामाने परशू घेऊन मातेचे डोके छाटले.
3.117.16
ततस्तस्य महाराज जमदग्नेर्महात्मनः ।
कोपोऽभ्यगच्छत्सहसा प्रसन्नश्चाब्रवीदिदम् ॥ ३.११७.१६ ॥
हे महाराजा, तेव्हा त्या महात्मा जमदग्नीला अचानक क्रोध आला; पण मग प्रसन्न होऊन तो म्हणाला.
3.117.17
ममेदं वचनात्तात कृतं ते कर्म दुष्करम् ।
वृणीष्व कामान्धर्मज्ञ यावतो वाञ्छसे हृदा ॥ ३.११७.१७ ॥
"माझ्या या बोलण्याने, प्रिय पुत्रा, तू हे दुष्कर कर्म केलेस. हे धर्मज्ञा, तुझ्या मनाला जितकी इच्छा आहे तितके वर माग."
3.117.18
स वव्रे मातुरुत्थानमस्मृतिं च वधस्य वै ।
पापेन तेन चास्पर्शं भ्रातॄणां प्रकृतिं तथा ॥ ३.११७.१८ ॥
त्याने मातेचे पुनरुज्जीवन, वधाचे विस्मरण, त्या पापाने अस्पर्श राहणे आणि भावांची पूर्वस्थिती हे वर मागितले.
3.117.19
अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे दीर्घमायुश्च भारत ।
ददौ च सर्वान्कामांस्ताञ्जमदग्निर्महातपाः ॥ ३.११७.१९ ॥
हे भारता, युद्धात अप्रतिम प्रतिस्पर्धाहीनता आणि दीर्घायुष्य त्यांनी त्याला दिले; आणि महातपस्वी जमदग्नीने त्याला सर्व इच्छा दिल्या.
3.117.20
कदाचित्तु तथैवास्य विनिष्क्रान्ताः सुताः प्रभो ।
अथानूपपतिर्वीरः कार्तवीर्योऽभ्यवर्तत ॥ ३.११७.२० ॥
हे प्रभो, एकदा त्याचे पुत्रही तसेच बाहेर गेले होते; तेव्हा अनूपाचा अधिपती वीर कार्तवीर्य तेथे आला.
3.117.21
तमाश्रमपदं प्राप्तमृषिरर्ध्यात्समार्चयत् ।
स युद्धमदसंमत्तो नाभ्यनन्दत्तथाऽर्चनम् ॥ ३.११७.२१ ॥
आश्रमात आलेल्या त्याचा ऋषींनी अर्घ्य देऊन चांगला सत्कार केला; पण युद्धमदाने उन्मत्त झालेल्या त्याने तो सत्कार मान्य केला नाही.
3.117.22
प्रमथ्य चाश्रमात्तस्माद्धोमधेनोस्ततोबलात् ।
जहार वत्सं क्रोशन्त्या बभञ्ज च महाद्रुमान् ॥ ३.११७.२२ ॥
त्या आश्रमातून यज्ञधेनूला बळजबरीने ओढून नेले, ओरडणाऱ्या तिच्या वासराला घेऊन गेला आणि मोठे वृक्षही तोडले.
3.117.23
आगताय च रामाय तदाचष्ट पिता स्वयम् ।
गां च रोरुदतीं दृष्ट्वा कोपो रामं समाविशत्।
स मन्युवशमापन्नः कार्तवीर्यमुपाद्रवत् ॥ ३.११७.२३ ॥
परतलेल्या रामाला पित्याने स्वतःच सर्व सांगितले; रडणाऱ्या गायीला पाहून रामाच्या मनात क्रोध शिरला. क्रोधाच्या अधीन होऊन तो कार्तवीर्यावर तुटून पडला.
3.117.24
तस्याथ युधि विक्रम्य भार्गवः परवीरहा ।
चिच्छेद निशितैर्भल्लैर्बाहून्परिघसंनिभान् ॥ ३.११७.२४ ॥
मग युद्धात पराक्रमाने हल्ला करून शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या भार्गवाने तीक्ष्ण भल्लांनी त्याचे परिघासारखे बाहू तोडले.
3.117.25
सहस्रसंमितान्राजन्प्रगृह्य रुचिरं धनुः ।
अभिभूतः स रामेण संयुक्तः कालधर्मणा ॥ ३.११७.२५ ॥
हे राजा, हजारो (बाणांचे) सुंदर धनुष्य उचलून तो रामाकडून पराभूत झाला आणि कालधर्माच्या अधीन झाला.
3.117.26
अर्जुनस्याथ दायादा रामेण कृतमन्यवः ।
आश्रमस्थं विना रामं जमदग्निमुपाद्रवन् ॥ ३.११७.२६ ॥
मग अर्जुनाचे वंशज रामावर क्रोधित होऊन, रामाव्यतिरिक्त आश्रमात असलेल्या जमदग्नीवर चालून गेले.
3.117.27
ते तं जघ्नुर्महावीर्यमयुध्यन्तं तपस्विनम् ।
असकृद्रामरामेति विक्रोशन्तमनाथवत् ॥ ३.११७.२७ ॥
त्यांनी त्या महापराक्रमी, युद्ध न करणाऱ्या तपस्व्याला ठार केले; तो अनाथासारखा 'राम, राम' असा वारंवार आक्रोश करीत होता.
3.117.28
कार्तवीर्यस्य पुत्रास्तु जमदग्निं युधिष्ठिर ।
घातयित्वा शरैर्जग्मुर्यथागतमरिंदमाः ॥ ३.११७.२८ ॥
हे युधिष्ठिरा, कार्तवीर्याच्या पुत्रांनी जमदग्नीला बाणांनी ठार करून जसे आले तसेच परतले; ते शत्रूंचे दमन करणारे होते.
3.117.29
अपक्रान्तेषु वै तेषु जमदग्नौ तथा गते ।
समित्पाणिरुपागच्छदाश्रमं भृगुनन्दनः ॥ ३.११७.२९ ॥
ते निघून गेल्यावर, जमदग्नी अशा प्रकारे मरण पावल्यावर, भृगुनंदन हातात समिधा घेऊन आश्रमाकडे आला.
3.117.30
स दृष्ट्वा पितरं वीरस्तदा मृत्युवशं गतम् ।
अनर्हं तं तथाभूतं विललाप सुदुःखितः ॥ ३.११७.३० ॥
त्या वीराने तेव्हा मृत्यूच्या स्वाधीन झालेल्या आपल्या पित्याला पाहिले; अशा अवस्थेस अयोग्य असलेल्या त्यांना पाहून तो अत्यंत दुःखी होऊन विलाप करू लागला.