महाभारत · अध्याय 3.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.119.1
गच्छन्स तीर्थानि महानुभावः ।
पुण्यानि रम्याणि ददर्श राजा।
सर्वाणि वैप्रैरुपशोभितानि ।
क्वचित्क्वचिद्भारत सागरम्य ॥ ३.११९.१ ॥
महानुभाव राजा प्रवास करीत पवित्र आणि रमणीय तीर्थे पाहत गेला. ती सर्व ब्राह्मणांनी शोभिवंत होती. हे भारता, कुठे कुठे ती समुद्रकिनारी होती.
3.119.2
स वृत्तवांस्तेषु कृताभिषेकः ।
सहानुजः पार्थिवपुत्रपौत्रः।
समुद्रगां पुण्यतमां प्रशस्तां ।
जगाम पारिक्षित पाण्डुपुत्रः ॥ ३.११९.२ ॥
तेथे स्नान करून तो धाकट्या बंधूंसह, राजपुत्र व नातवंडांसह, परीक्षिताच्या वंशातील पांडुपुत्र, अत्यंत पवित्र व प्रशंसित समुद्रगामी तीर्थाकडे गेला.
3.119.3
तत्रापि चाप्लुत्य महानुभाव ।
संतर्पयामास पितृडन्सुरांश्च।
द्विजातिमुख्येषु धनं विसृज्य ।
गोदावरीं सागरगामगच्छत् ॥ ३.११९.३ ॥
तेथेही स्नान करून त्या महानुभावाने पितर व देवांना तृप्त केले; श्रेष्ठ द्विजांना धन दान करून तो समुद्राकडे जाणाऱ्या गोदावरीकडे गेला.
3.119.4
ततो विपाप्मा द्रविडेषु राज-
न्समुद्रमासाद्य च लोकपुण्यम्।
अगस्त्यतीर्थं च महापवित्रं-
नारीतीर्थान्यथा वीरो ददर्श ॥ ३.११९.४ ॥
नंतर निष्पाप तो वीर, हे राजा, द्रविड देशात समुद्रापर्यंत पोहोचून लोकपावन अगस्त्यतीर्थ आणि अत्यंत पवित्र नारीतीर्थे पाहता झाला.
3.119.5
तत्रार्जुनस्याग्र्यधनुर्धरस्य ।
निशम्य तत्कर्म परैरशक्यम्।
संपूज्यमानः परमर्षिसङ्घैः ।
परां मुदं पाणअडुसुतः स लेभे ॥ ३.११९.५ ॥
तेथे धनुर्धरांत श्रेष्ठ अर्जुनाचे ते कर्म, जे इतरांना अशक्य होते, ऐकून, महर्षिगणांनी पूजिलेला तो पांडुपुत्र परम आनंद पावला.
3.119.6
स तेषु तीर्थेष्वभिषिक्तगात्रः ।
कृष्णासहायः सहितोऽनुजैश्च।
संपूजयन्विक्रममर्जुनस्य ।
रमे महीपालपतिः पृथिव्याम् ॥ ३.११९.६ ॥
त्या तीर्थांमध्ये अभिषेकाने शुद्ध देह झालेले ते, कृष्णेसह व अनुजांसह, अर्जुनाच्या पराक्रमाचा गौरव करीत, पृथ्वीवरील राजांचे स्वामी आनंदित झाले.
3.119.7
ततः सहस्राणि गवां प्रदाय ।
तीर्थेषु तेष्वम्बुधरोत्तमस्य।
हृष्टः सह भ्रातृभिरर्जुनस्य ।
संकीर्तयामास गवां प्रदानम् ॥ ३.११९.७ ॥
नंतर त्या तीर्थांमध्ये, सागराच्या त्या श्रेष्ठ स्थानी, हजारो गायी दान देऊन, आनंदाने बंधूंसह अर्जुनाच्या गोदानाचे कीर्तन केले.
3.119.8
स तानि तीर्थानि च सागरस्य ।
पुण्यानि चान्यानि बहूनि राजन्।
क्रमेण गच्छन्परिपूर्णकामः ।
शूर्पारकं पुण्यतमं ददर्श ॥ ३.११९.८ ॥
हे राजा, ती तीर्थे व सागराची इतर अनेक पुण्यस्थाने क्रमाने पाहत, पूर्ण मनोरथ होऊन त्यांनी अत्यंत पवित्र शूर्पारक पाहिले.
3.119.9
तत्रोदधेः कंचिदतीत्य देशं ।
ख्यातं पृथिव्यां वनमाससाद।
तप्तं सुरैरत्र तपः पुरस्ता-
दिष्टुं कतथा पुण्यपरैर्नरेन्द्रैः ॥ ३.११९.९ ॥
तेथे समुद्राचा एक प्रदेश ओलांडून त्यांनी पृथ्वीवर प्रसिद्ध असे एक वन गाठले; पूर्वी तेथे देवांनी तप केले होते, पुण्यपरायण राजांनी यज्ञ करण्याच्या इच्छेने तप केले होते.
3.119.10
स तत्र तामग्र्यधनुर्धरस्य ।
वेदीं ददर्शायतपीनबाहुः।
ऋचीकपुत्रस्य तपस्विसङ्घैः ।
समावृतां पुण्यकृदर्चनीयाम् ॥ ३.११९.१० ॥
तेथे दीर्घ व पुष्ट बाहू असलेल्या त्या श्रेष्ठ धनुर्धराने ऋचीकपुत्राची ती वेदी पाहिली; ती तपस्वींच्या समूहांनी वेढलेली आणि पुण्यकर्म करणाऱ्यांनी पूजनीय होती.
3.119.11
ततो वसूनां वसुधाधिपः स ।
मरुद्गणानां च तथाश्विनोश्च।
वैवस्वतादित्यधनेश्वराणा-
मिन्द्रस्य विष्णोः सवितुर्विभोश्च ॥ ३.११९.११ ॥
नंतर पृथ्वीचा तो अधिपती राजा वसूंच्या, मरुद्गणांच्या, दोन्ही अश्विनींच्या, वैवस्वत, आदित्य व धनेश्वराच्या, तसेच इंद्र, विष्णू, सविता आणि विभू यांच्या (तीर्थांमध्ये).
3.119.12
भगस्य चन्द्रस्य दिवाकरस्य ।
पतेरपां साध्यगणस्य चैव।
धातुः पितॄणां च तथा महात्मा ।
रुद्रस्य राजन्सगणस्य चैव ॥ ३.११९.१२ ॥
भग, चंद्र, दिवाकर (सूर्य), जलाधिपती, साध्यगण, धाता, पितर आणि महात्मा रुद्र व त्याचे गण यांच्या (तीर्थांमध्ये), हे राजा.
3.119.13
सरस्वत्याः सिद्धगणस्य चैव ।
पूष्णश्च ये चाप्यमरास्तथाऽन्ये।
पुण्यानि चाप्यायतनानि तेषां ।
ददर्श राजा सुमनोहराणि ॥ ३.११९.१३ ॥
सरस्वती, सिद्धगण, पूषा आणि इतर अमर यांची पवित्र व अतिशय मनोहर स्थाने राजाने पाहिली.
3.119.14
तेषूपवासान्विबुधानुपोष्य ।
दुत्त्वा च रत्नानि महान्ति राजा।
तीर्थेषु सर्वेषु परिप्लुताङ्गः ।
पुनः स शूर्पारकमाजगाम ॥ ३.११९.१४ ॥
तेथे देवांसाठी उपवास करून, मोठी रत्ने दान करून, सर्व तीर्थांत अंगभर स्नान करून राजा पुन्हा शूर्पारकाला आला.
3.119.15
स तेन तीरेण तु सागरस्य ।
पुनः प्रयातः सह सोदरीयैः।
द्विजैः पृथिव्यां प्रथितं महद्भि-
स्तीर्थं प्रभासं समुपाजगाम ॥ ३.११९.१५ ॥
तो सागराच्या त्याच किनाऱ्यावरून आपल्या बंधूंसह पुन्हा निघाला आणि पृथ्वीवर द्विजांनी प्रसिद्ध केलेल्या महान तीर्थ प्रभासाला पोहोचला.
3.119.16
तत्राभिषिक्तः पृथुलोहिताक्षः ।
सहानुजैर्देवगणान्पितॄंश्च।
संतर्पयामास तथैव कृष्णा ।
ते चापि विप्राः सह लोमशेन ॥ ३.११९.१६ ॥
तेथे अभिषिक्त झालेल्या, विशाल रक्तनेत्री त्या (युधिष्ठिराने) आपल्या धाकट्या भावांसह देवगणांना आणि पितरांना तर्पण केले; तसेच कृष्णेनेही केले. ते ब्राह्मणही लोमशासह होते.
3.119.17
कस द्वादशाहं जलवायुभक्षः ।
कुर्वन्क्षपाहःसु तदाऽभिषेकम्।
समन्ततोऽग्नीनुपदीपयित्वा ।
तेपे तपो धर्मभृतांवरिष्ठः ॥ ३.११९.१७ ॥
बारा दिवस केवळ पाणी आणि वारा यांवर उपजीविका करीत, रात्रंदिवस स्नान करीत, सभोवती अग्नी प्रज्वलित करून, धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्याने तप केले.
3.119.18
तमुग्रमास्थाय तपश्चरन्तं ।
शुश्राव रामश्च जनार्दनश्च।
तौ सर्ववृष्णिप्रवरौ ससैन्यौ ।
युधिष्ठिरं जग्मतुराजमीढम् ॥ ३.११९.१८ ॥
त्या घोर तपश्चर्येत असलेल्या त्याची वार्ता राम आणि जनार्दन यांनी ऐकली; वृष्णिकुलातील श्रेष्ठ ते दोघे सैन्यासह अजमीढवंशी राजा युधिष्ठिराकडे गेले.
3.119.19
ते वृष्णयः पाण्डुसुतान्समीक्ष्य ।
भूमौ शयानान्मलदिग्धगात्रान्।
अनर्हतीं द्रौपदीं चापि दृष्ट्वा ।
सुदुःखिताश्चुक्रुशुरार्तनादान् ॥ ३.११९.१९ ॥
ते वृष्णी पाण्डुपुत्रांना जमिनीवर पडलेले, मळाने माखलेल्या शरीरांचे पाहून, आणि अशा अवस्थेस अयोग्य द्रौपदीला पाहून, अत्यंत दुःखी होऊन आर्त स्वरात आक्रोश करू लागले.
3.119.20
ततः स रामं च जनार्दनं च ।
कार्ष्णि च साम्बं च शिनेश्च पौत्रम्।
अन्यांश्च वृष्णीनुपगम्य पूजां ।
चक्रे यथाधर्ममहीनसत्वः ॥ ३.११९.२० ॥
मग त्याने राम, जनार्दन, कार्ष्णी (प्रद्युम्न), साम्ब, शिनीचा नातू (सात्यकी) आणि इतर वृष्णींजवळ जाऊन यथाधर्म पूजा केली; त्याचे सत्त्व अक्षीण होते.
3.119.21
ते चापि सर्वान्प्रतिपूज्य पार्थां-
स्तैः सत्कृताः पाण्डुसुतैस्तथैव।
युधिष्ठिरं संपरिवार्य राज-
न्नुपाविशन्देवगणा यथेन्द्रम् ॥ ३.११९.२१ ॥
तेही सर्वांचा सन्मान करून, पांडुपुत्रांनी तसेच सत्कारले जाऊन, हे राजा, इंद्राभोवती देवगण बसतात तसे युधिष्ठिराभोवती बसले.
3.119.22
तेषां स सर्वं चरितं परेषां ।
वने च वासं परमप्रतीतः।
अस्त्रार्थमिन्द्रस्य गतं च पार्थं ।
कृष्णे शशंसामरराजसूनुम् ॥ ३.११९.२२ ॥
ते अत्यंत प्रसन्न होऊन, त्यांचे व इतरांचे सर्व आचरण, वनातील त्यांचा निवास, आणि अस्त्रांसाठी इंद्राकडे गेलेला पार्थ, यांविषयी कृष्णाला देवराजपुत्राविषयी सांगू लागले.
3.119.23
श्रुत्वा तु ते तस्य वचः प्रतीता-
स्तांश्चापि दृष्ट्वा सुकृशनतीव।
नेत्रोद्भवं संमुमुचुर्महार्हा ।
दुःखार्तिजं वारि महानुभावाः ॥ ३.११९.२३ ॥
त्याचे बोलणे ऐकून ते प्रसन्न झाले; अत्यंत कृश झालेल्या त्यांना पाहून ते पूज्य, महाप्रभावी लोक दुःख आणि पीडेतून उत्पन्न झालेले अश्रू ढाळू लागले.