महाभारत · अध्याय 3.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.120.1
प्रभासतीर्थमासाद्यपाण्डवा वृष्णयस्तथा ।
किमकुर्वन्कथाश्चैषां कास्तत्रासंस्तपोधन ॥ ३.१२०.१ ॥
प्रभासतीर्थाला पोहोचल्यावर पांडव आणि वृष्णी तेथे काय करत होते? त्यांच्या गोष्टी कोणत्या होत्या, हे तपोधना?
3.120.2
ते हि सर्वे महात्मानः सर्वशास्त्रविशारदाः ।
वृष्णयः पाण्डवाश्चैव सुहृदश्चपरस्परम् ॥ ३.१२०.२ ॥
ते सर्व महात्मे, सर्वशास्त्रनिपुण होते; वृष्णी आणि पांडव परस्परांचे सुहृद होते.
3.120.3
प्रभासतीर्थं संप्राप्य पुण्यं तीर्थं महोदधेः ।
वृष्णयः पाण्डवान्वीराः परिवार्योपतस्थिरे ॥ ३.१२०.३ ॥
महासागरातील पवित्र तीर्थ प्रभासाला पोहोचून वीर वृष्णींनी पांडवांना वेढून त्यांच्या समीप उभे राहिले.
3.120.4
ततो गोक्षीरकुन्देन्दुमृणआलरजतप्रभः ।
वनमाली हली रामो बभाषे पुष्करेक्षणम् ॥ ३.१२०.४ ॥
तेव्हा गाईच्या दुधासारखा, कुंद, चंद्र, कमलदांडा आणि चांदीसारखा तेजस्वी, वनमाळा धारण करणारा हलधर राम कमलनयनाला म्हणाला.
3.120.5
न कृष्ण धर्मश्चरितो भवाय ।
जन्तोरधर्मश्च पराभवाय।
युधिष्ठिरो यत्रजटी महात्मा ।
वनाश्रयः क्लिश्यति चीरवासाः ॥ ३.१२०.५ ॥
हे कृष्णा, धर्माचरण केल्याने प्राण्याचे कल्याण होत नाही आणि अधर्माने त्याचा पराभव होतो. जटाधारी महात्मा युधिष्ठिर वनात राहून चीरवस्त्र नेसून क्लेश भोगत आहे.
3.120.6
दुर्योधनश्चापि महीं प्रशास्ति ।
न चास्य भूमिर्विवरं ददाति।
धर्मादधर्मश्चरितो वरीया-
नितीव मन्येत नरोऽल्पबुद्धिः ॥ ३.१२०.६ ॥
दुर्योधन पृथ्वीवर राज्य करीत आहे, आणि पृथ्वी त्याच्यासाठी भेग उघडत नाही. अल्पबुद्धी माणूस धर्मापेक्षा अधर्माचे आचरण श्रेष्ठ मानतो.
3.120.7
शङ्का मिथः संजनिता नराणाम् ॥ ३.१२०.७ ॥
माणसांमध्ये परस्परांविषयी शंका निर्माण झाली.
3.120.8
अयं स धर्मप्रभवो नरेन्द्रो ।
धर्मे धृतः सत्यधृतिः प्रदाता।
चलेद्धि राज्याच्च सुखाच्च पार्थो ।
धर्मादपेतस्तु कथं विवर्धेत् ॥ ३.१२०.८ ॥
हा नरेन्द्र धर्मापासून जन्मलेला, धर्मात स्थिर, सत्यात दृढ आणि दाता आहे. पार्थ राज्यापासून आणि सुखापासून कदाचित ढळेल; पण धर्मापासून दूर गेलेला तो कसा भरभराटेल?
3.120.9
कथं नु भीष्मश्च कृपश्च विप्रो ।
द्रोणश्च राजा च कुलस्य वृद्धः।
प्रव्राज्य पार्थान्सुमाप्नुवन्ति ।
धिक्पापबुद्धीन्भरतप्रधानान् ॥ ३.१२०.९ ॥
भीष्म, ब्राह्मण कृप, द्रोण, राजा आणि कुळातील वृद्ध—पार्थांना हद्दपार करून ते कसे सुखी होतील? पापबुद्धी असलेल्या भरतप्रधानांचा धिक्कार असो!
3.120.10
किंनाम वक्ष्यत्यवनिप्रधानः ।
पितृडन्समागम्य परत्र पापः।
पुत्रेषु सम्यक्वरितं मयेति ।
पुत्रानपापान्व्यपरोप्य राज्यात् ॥ ३.१२०.१० ॥
पृथ्वीचा प्रधान राजा पितरांना भेटून परलोकात काय म्हणेल—'मी पुत्रांशी उत्तम वर्तन केले' असे? निष्पाप पुत्रांना राज्यातून दूर करणारा तो पापी काय म्हणेल?
3.120.11
नासौ धिया संप्रति पश्यति स्म ।
किंनाम कृत्वाऽहमचक्षुरेवम्।
जातः पृथिव्यामिति पार्थिवेषु ।
प्रव्राज्यकौन्तेयमिति स्म राज्यात् ॥ ३.१२०.११ ॥
तो आता बुद्धीने विचार करत नाही—'मी काय केले, असा आंधळा होऊन पृथ्वीवर राजांमध्ये जन्मलो?' कौंतेयाला राज्यातून हाकलल्यानंतर त्याने असाच विचार केला.
3.120.12
नूनं समृद्धान्पितृलोकभूमौ ।
चामीकराभान्क्षितिजान्प्रफुल्लान्।
विचित्रवीर्यस्य सुतः सपुत्रः ।
कृत्वा नृशंसं वत पश्यति स्म ॥ ३.१२०.१२ ॥
निश्चितपणे पितृलोकाच्या भूमीवरील समृद्ध, सोनेरी कांतीचे, क्षितिजातून उगवलेले, फुललेले (वृक्ष) विचित्रवीर्याचा पुत्र आपल्या पुत्रांसह क्रूर कर्म करून, अरेरे, पाहत होता.
3.120.13
व्यूढोत्तरांसान्पृथुलोहिताक्षा-
निमाम्स्म पृच्छन्स शृणोति नूनम्।
प्रास्थापयद्यत्स वनं सशङ्को ।
युधिष्ठिरं सानुजमात्तशस्त्रम् ॥ ३.१२०.१३ ॥
रुंद खांदे व मोठे लाल डोळे असलेल्यांविषयी तो निश्चितच विचारत व ऐकत असे; भीतीने त्याने युधिष्ठिराला, लहान भावांसह व शस्त्रांसह, वनात पाठवले होते.
3.120.14
योऽयं परषां पृतनां समृद्धां ।
निरायुधो दीर्घभुजो निहन्यात्।
श्रुत्वैव शब्दं हि वृकोदरस्य ।
मुञ्चन्ति सैन्यानि शकृत्समूत्रम् ॥ ३.१२०.१४ ॥
शत्रूंच्या समृद्ध सैन्याला निःशस्त्र असतानाही, दीर्घ बाहूंचा हा वधू शकतो; वृकोदराचा आवाज ऐकताच सैन्ये मलमूत्र सोडतात.
3.120.15
स क्षुत्पिपासाध्वकृशस्तरस्वी ।
समेत्य नानायुधबाणपाणिः।
वने स्मरन्वासमिमं सुघोरं ।
शेषं न कुर्यादिति निश्चितं मे ॥ ३.१२०.१५ ॥
भूक, तहान आणि मार्गाने कृश झालेला तो तेजस्वी, विविध शस्त्रे व बाण हाती घेऊन, वनातील हा अत्यंत भयंकर वनवास स्मरून, उरलेल्यांना सोडणार नाही—हे माझे निश्चित मत आहे.
3.120.16
न ह्यस् वीर्येण बलेन कश्चि-
त्समः पृथिव्यामपि विद्यतेऽन्यः।
स शीतवातातपकर्शिताङ्गो ।
न शेषमाजावसुहृत्सु कुर्यात् ॥ ३.१२०.१६ ॥
त्याच्या पराक्रमाला व बलाला बरोबरीचा पृथ्वीवर दुसरा कोणी नाही; थंडी, वारा व उन्हाने शरीर कृश झाले तरी, युद्धात तो शत्रूंपैकी काहीही शिल्लक ठेवणार नाही.
3.120.17
प्राच्यां नृपानेकरथेन जित्वा ।
वृकोदरः सानुचरान्रणेषु।
स्वस्त्यागमद्योऽतिरथस्तरस्वी ।
सोयं वने क्लिश्यति चीरवासाः ॥ ३.१२०.१७ ॥
पूर्व दिशेत अनेक राजांना एकाच रथाने जिंकून, रणांगणात अनुचरांसह सुखरूप परतलेला तो अतिरथी आणि वेगवान वृकोदर आता वनात वल्कलवस्त्रे परिधान करून क्लेश भोगत आहे.
3.120.18
यः सिन्धुकूले व्यजयन्नृदेवा-
न्समागतान्दाक्षिणात्यान्महीपान्।
तं पश्यतेमं सहदेवमद्य ।
तरस्विनं तापसवेषरूपम् ॥ ३.१२०.१८ ॥
सिंधूच्या तीरावर एकत्र आलेल्या दक्षिणेतील नरदेव राजांना ज्याने जिंकले, त्या पराक्रमी सहदेवाला आज तापसाच्या वेषात पाहा.
3.120.19
यः पार्थिवानेकरथेन वीरो ।
दिशं प्रतीचीं प्रत्नियुद्धशौण्डः।
जिग्ये रणे तं नकुलं वनेऽस्मि-
न्संपश्यतैनं मलदिग्धगात्रम् ॥ ३.१२०.१९ ॥
एकाच रथाने पश्चिम दिशेतील राजांना रणांगणात जिंकणारा, प्राचीन युद्धकौशल्यात निपुण तो वीर नकुल आता या वनात पाहा; त्याचे शरीर मळाने माखलेले आहे.
3.120.20
सत्रे समृद्धेऽतिरथस्य राज्ञो ।
वेदीतलादुत्पतिता सुता या।
सेयं वने वासमिमं सुदुःखं ।
कथं सहत्यद्य सती सुखार्हा ॥ ३.१२०.२० ॥
समृद्ध यज्ञात अतिरथ राजाच्या (द्रुपदाच्या) वेदीतळातून जी कन्या उत्पन्न झाली, ती सती, सुखास पात्र असलेली, आज या वनातील अत्यंत दुःखद वास कशी सहन करत आहे?
3.120.21
त्रिवर्गमुख्यस् समीरणस्य ।
देवेश्वरस्याप्यथवाऽश्विनोश्च।
एषां सुराणां तनयाः कथंनु ।
वने चरन्त्यस्तसुखाः सुखार्हाः ॥ ३.१२०.२१ ॥
त्रिवर्गात प्रमुख वायूचे, देवेश्वर इंद्राचे, किंवा अश्विनींचे — या देवांचे पुत्र सुखास पात्र असूनही सुखरहित होऊन वनात कसे फिरतात?
3.120.22
जिते हि धर्मस्य सुते सभार्ये ।
सभ्रातृके सानुचरे निरस्ते।
दुर्योधने चापि विवर्धमाने ।
कथं न सीदत्यवनिः सशैला ॥ ३.१२०.२२ ॥
धर्मपुत्र जिंकला गेला, पत्नी व बंधू व अनुचरांसह हाकलला गेला, आणि दुर्योधन वाढत असताना पर्वतांसह ही पृथ्वी का खचत नाही?