મહાભારત · અધ્યાય 3.121
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.121.1
न राम कालः परिदेवनाय ।
यदुत्तरं त्वत्र तदेव सर्वे।
समाचरामो ह्यनतीतकालं ।
युधिष्ठिरो यद्यपि नाह किंचित् ॥ ३.१२१.१ ॥
રામ, વિલાપનો આ સમય નથી. આનો યોગ્ય ઉત્તર જ સમય વીતે તે પહેલાં આપણે સૌ કરીએ, ભલે યુધિષ્ઠિર કંઈ કહેતા ન હોય.
3.121.2
ये नाथवन्तोऽद्य भवन्ति लोके ।
ते नात्मना कर्म समारन्ते।
तेषां तु कार्येषु भवन्ति नाथाः ।
शैब्यादयो राम यथा ययातेः ॥ ३.१२१.२ ॥
આજે જગતમાં જેમને રક્ષકો હોય છે, તેઓ પોતે કર્મ આરંભતા નથી. તેમનાં કાર્યોમાં રક્ષકો જ હોય છે, રામ, યયાતિના શૈબ્ય વગેરેની જેમ.
3.121.3
येषां तथा राम समारभन्ते ।
कार्याणि नाथाः स्वमतेन लोके।
रते नाथवन्तः पुरुषप्रवीरा ।
नानाथवत्कृच्छ्रमवाप्नुवन्ति ॥ ३.१२१.३ ॥
રામ, જેમનાં કાર્યો રક્ષકો આ રીતે પોતાની ઇચ્છાથી જગતમાં આરંભે છે, રક્ષકવાળા વીરપુરુષો રક્ષક વિનાનાની જેમ કષ્ટ પામતા નથી.
3.121.4
कस्मादिमौ रामजनार्दनौ च ।
प्रद्युम्नसाम्बौ च मया समेतौ।
वसन्त्यरण्ये सह सोदरीयै-
स्त्रैलोक्यनाथानभिगम्य पार्थाः ॥ ३.१२१.४ ॥
રામ અને જનાર્દન, પ્રદ્યુમ્ન અને સાંબ મારી સાથે મળીને, ત્રણે લોકના સ્વામીઓ પાસે જઈને પણ, પાર્થો પોતાના ભાઈઓ સાથે વનમાં કેમ રહે છે?
3.121.5
निर्यातु साध्यद्य दशार्हसेना ।
प्रभूतनानायुधचित्रवर्मा।
यमक्षयं गच्छतु धार्तराष्ट्रः ।
सबान्धवो वृष्णिबलाभिभूतः ॥ ३.१२१.५ ॥
આજે દશાર્હોની સેના અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો અને ચિત્રિત બખ્તર સાથે નીકળે. ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર પોતાના બંધુઓ સહિત વૃષ્ણિ સેનાથી પરાજિત થઈ યમલોકે જાય.
3.121.6
त्वं ह्येव कोपात्पृथिवीमपीमां ।
संवेष्टयेस्तिष्ठतु शार्ह्गधन्वा।
स धार्तराष्ट्रं जहि सानुबन्धं ।
वृत्रं यथा देवपतिर्महेन्द्रः ॥ ३.१२१.६ ॥
તું જ ક્રોધથી આ પૃથ્વીને પણ વીંટી શકે છે; શાર્ઙ્ગધન્વા (કૃષ્ણ) રહેવા દે. તે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને તેના અનુયાયીઓ સહિત હણે, જેમ દેવોના અધિપતિ મહેન્દ્રે વૃત્રને હણ્યો હતો.
3.121.7
भ्राता च मे यः स सखा गुरुश्च ।
जनार्दनस्यात्मसमश्च पार्थः।
तदर्थमेको हि य उद्यमन्वै ।
करोति कर्णोऽस्त्रमवारणीयम् ॥ ३.१२१.७ ॥
જે મારો ભાઈ, મિત્ર અને ગુરુ છે, અને જનાર્દનના આત્મા સમાન પાર્થ (અર્જુન) છે — તેના માટે જ કર્ણ એકલો તે અનિવાર્ય અસ્ત્ર છોડવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
3.121.8
यदर्थमैच्छन्मनुजाः सुपुत्रं ।
शिष्यं गुरुं चाप्रतिकूलवादम्।
यदर्थमभ्युद्यतमुत्तमं त-
त्करोति कर्माग्र्यमपारणीयम् ॥ ३.१२१.८ ॥
જેના માટે માણસો સુપુત્ર, શિષ્ય અને વિરોધ ન કરનાર ગુરુ ઇચ્છે છે; જેના માટે આ ઉત્તમ ઉદ્યમ આરંભાયો છે, તેના માટે તે અટકાવી ન શકાય તેવું શ્રેષ્ઠ કર્મ કરે છે.
3.121.9
तस्यास्त्रवर्षाण्यहमुत्तमास्त्रै-
र्विहत्य सर्वाणइ रणेऽभिभूय।
कायाच्छिरः सर्पविषाग्निकल्पैः ।
शरोत्तमैरुन्मथिताऽस्मि राम ॥ ३.१२१.९ ॥
તેની અસ્ત્રવર્ષાને મેં ઉત્તમ અસ્ત્રોથી નિષ્ફળ બનાવી, રણમાં બધાને પરાજિત કરીને, સર્પવિષ અને અગ્નિ સમાન શ્રેષ્ઠ બાણોથી તેનું મસ્તક શરીરથી અલગ કર્યું — હે રામ, મેં જ તેને મથી નાખ્યો.
3.121.10
खङ्गेन चाहं निशितेन सङ्ख्ये ।
कायाच्छिरस्तस्य बलात्प्रमत्य।
ततोऽस् सर्वाननुगान्हनिष्ये ।
दुर्योधनं चापि कुरूश्च सर्वान् ॥ ३.१२१.१० ॥
યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ તલવાર વડે હું જ તેનું મસ્તક બળપૂર્વક શરીરથી કાપીશ; પછી તેના બધા અનુયાયીઓને હણીશ, દુર્યોધનને અને બધા કુરુઓને પણ.
3.121.11
आत्तायुधं मामिह रौहिणएय ।
पश्यन्तु भैमा युधि जातहर्षाः।
निघ्नन्तमेकं कुरुयोधमुख्या-
नग्निं महाकक्षमिवान्तकाले ॥ ३.१२१.११ ॥
અહીં શસ્ત્ર ધારણ કરેલા મને, રૌહિણેયને, યુદ્ધમાં આનંદિત થઈ ભૈમો જુઓ; અંતકાળે મહાવનને બાળતી અગ્નિની જેમ કુરુ યોદ્ધાઓના મુખ્યોને એકલો સંહારતો.
3.121.12
प्रद्युम्नमुक्तान्निशितान्न शक्ताः ।
सोढुं कृपद्रोणविकर्णकर्णाः।
जानासि पीर्यं च तवात्मजस्य ।
कार्ष्णिर्भवत्येव यथा रणस्थः ॥ ३.१२१.१२ ॥
પ્રદ્યુમ્ને છોડેલા તીક્ષ્ણ બાણોને કૃપ, દ્રોણ, વિકર્ણ, કર્ણ સહન કરી શક્યા નહીં. તમારા પુત્રનું પરાક્રમ અને યુદ્ધમાં ઊભેલો કાર્ષ્ણિ પ્રદ્યુમ્ન કેવો છે તે તમે જાણો છો.
3.121.13
साम्बः ससूतं सरथं भुजाभ्यां ।
दुःशासनं शास्तु बलात्प्रमथ्य।
न विद्यतेजाम्बवतीसुतस्य ।
रणेऽविषह्यं हि रणोत्कटस्य ॥ ३.१२१.१३ ॥
સામ્બ સારથિ અને રથ સહિત ભુજાઓથી બળપૂર્વક દુઃશાસનને કચડીને શિક્ષા કરે. જાંબવતીના પુત્ર માટે યુદ્ધમાં કંઈ અસહ્ય નથી, કારણ કે તે રણોત્કટ છે.
3.121.14
एतेन बालेन हि शम्बरस्य ।
दैत्यस्य सैन्यं सहसा प्रणुन्नम्।
हतः स पापो युधि केवलेन ।
युद्धेऽद्वितीयो हरितुल्यवीर्यः ॥ ३.१२१.१४ ॥
આ બાળકે જ દૈત્ય શંબરની સેનાને અચાનક ભગાડી દીધી હતી. તે પાપીને યુદ્ધમાં એકલા જ આણે માર્યો હતો. યુદ્ધમાં અદ્વિતીય, હરિ સમાન પરાક્રમી.
3.121.15
वृत्तोरुरत्यायतपीनबाहु-
रेतेन सङ्ख्ये निहतोऽश्वचक्रः।
को नाम साम्बस्य महारथस्य ।
रणे समक्षं रथमभ्युदीयात् ॥ ३.१२१.१५ ॥
ગોળ જાંઘો અને લાંબા જાડા ભુજાવાળા તે અશ્વચક્રને યુદ્ધમાં આણે માર્યો. મહારથી સામ્બની સામે તેના રથ પર ચઢાઈ કરવાનું સાહસ કોણ કરે?
3.121.16
यथा प्रविश्यान्तरमन्तकस्य ।
काले मनुष्यो न विनिष्क्रमेत।
तथा प्रविश्यान्तरमस्य सङ्ख्ये ।
को नाम जीवन्पुनराव्रजेच्च ॥ ३.१२१.१६ ॥
યમના અંતરમાં પ્રવેશેલો મનુષ્ય યોગ્ય સમયે ફરી બહાર નીકળતો નથી, તેમ યુદ્ધમાં તેની વચ્ચે પ્રવેશીને જીવતો પાછો કોણ ફરી શકે?
3.121.17
द्रोणं कच भीष्मं च महारथौ तौ ।
सुतैर्वृतं चाप्यथ सोमदत्तम्।
सर्वाणइ सैन्यानि च वासुदेवः ।
प्रधक्ष्यते सायकवह्निजालैः ॥ ३.१२१.१७ ॥
દ્રોણ અને કૃપ, ભીષ્મ, તે બે મહારથીઓ, પુત્રોથી ઘેરાયેલો સોમદત્ત અને સર્વ સેનાઓ — તેમને વાસુદેવ બાણરૂપી અગ્નિજાળથી બાળી નાખશે.
3.121.18
किंनाम लोकेषु विषह्ममस्ति-
कृष्णस्य सर्वेषु सदेवकेषु।
आत्तायुधस्योत्तमबाणपाणे-
श्चक्रायुधस्याप्रतिमस्य युद्धे ॥ ३.१२१.१८ ॥
લોકોમાં, દેવો સહિત સૌમાં, કૃષ્ણને સહન કરી શકે એવો કોણ છે? જેણે આયુધ ધારણ કર્યા છે, જેના હાથમાં ઉત્તમ બાણ છે, જે ચક્રાયુધ અને યુદ્ધમાં અપ્રતિમ છે.
3.121.19
ततो निरुद्धोऽप्यसिचर्मपाणि-
र्महीमिमां धार्तराष्ट्रैर्विसंज्ञैः।
हृतोत्तमाङ्गैर्निहतैः करोतु ।
कीर्णाङ्कुशैर्वेदिमिवाध्वरेषु ॥ ३.१२१.१९ ॥
પછી રોકાયેલો પણ, તલવાર અને ઢાલ હાથમાં લઈ, આ ધરતીને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો — બેભાન, માથાં કપાયેલા, માર્યા ગયેલા — વડે ભરી દે, યજ્ઞોમાં અંકુશો વેરાયેલી વેદી જેવી.
3.121.20
गदोल्मुकौ बाहुकभानुनीथाः ।
शूरश्र सङ्ख्ये निशठः कुमारः।
रणोत्कटौ सारणचारुदेष्णौ ।
कुलोचितं विप्रथयन्तु कर्म ॥ ३.१२१.२० ॥
ગદા-ઉલ્મુક બંને, બાહુક, ભાનુ, નીથ, શૂર અને યુદ્ધમાં નિશઠ કુમાર, રણોત્કટ સારણ અને ચારુદેષ્ણ — તેઓ પોતાના કુળને યોગ્ય કર્મ પ્રગટ કરે.
3.121.21
सवृष्णिभोजान्धकयोधमुख्या ।
समागता सात्वतशूरसेना।
हत्वा रणे तान्धृतराष्ट्रपुत्रा-
न्लोके यशः स्फीतमुपाकरोतु ॥ ३.१२१.२१ ॥
વૃષ્ણિ, ભોજ અને અંધક વંશના મુખ્ય યોદ્ધાઓ સાથે એકત્ર થયેલી સાત્વતોની શૂરસેના, યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને હણીને જગતમાં વિપુલ યશ મેળવો.
3.121.22
ततोऽभिमन्युः पृथिवीं प्रशास्तु ।
यावद्व्रतं धर्मभृतांवरिष्ठः।
युधिष्ठिरः पारयते महात्मा ।
द्यूते यथोक्तं कुरुसत्तमेन ॥ ३.१२१.२२ ॥
ત્યારે અભિમન્યુ પૃથ્વી પર શાસન કરે, જ્યાં સુધી ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ મહાત્મા યુધિષ્ઠિર કુરુશ્રેષ્ઠે દ્યૂતમાં કહ્યા પ્રમાણે પોતાનું વ્રત પૂર્ણ ન કરે.
3.121.23
अस्मत्प्रमुक्तैर्विशिखैर्जितारि-
स्ततो महीं भोक्ष्यति धर्मराजः।
निर्धार्तराष्ट्रां हतसूतपुत्रा-
मेतद्धि नः कृत्यतमं यशस्यम् ॥ ३.१२१.२३ ॥
અમારા છોડેલા બાણોથી શત્રુઓને જીતીને પછી ધર્મરાજ પૃથ્વીનો ઉપભોગ કરશે; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોથી રહિત અને સૂતપુત્ર હણાયા પછીની તે પૃથ્વી. આ જ આપણું સૌથી આવશ્યક અને યશદાયી કર્તવ્ય છે.
3.121.24
असंशयं माधव सत्यमेत-
द्गृह्णीम ते वाक्यमदीनसत्व।
स्वाभ्यां भुजाभ्यामजितां तु भूमिं ।
नेच्छेत्कुरूणामृषभः कथंचित् ॥ ३.१२१.२४ ॥
સંશય નથી, હે માધવ, આ સત્ય છે; અમે તમારું વચન સ્વીકારીએ છીએ, હે અદીનસત્ત્વ. કુરુઓમાં વૃષભ સમાન તે પોતાના બાહુઓથી ન જિતાયેલી ભૂમિ કોઈ પણ રીતે ઇચ્છશે નહીં.
3.121.25
न ह्येष कामान्न भयान्न लोभा-
द्युधिष्ठिरो जातु जह्यात्स्वधर्मम्।
भीमार्जुनौ चातिरथौ यमौ च ।
तथैव कृष्णा द्रुपदात्मजेयम् ॥ ३.१२१.२५ ॥
યુધિષ્ઠિર ઇચ્છાથી, ભયથી કે લોભથી ક્યારેય પોતાનો ધર્મ છોડશે નહીં. ભીમ અને અર્જુન, અતિરથી જોડિયા ભાઈઓ, અને દ્રુપદપુત્રી આ કૃષ્ણા પણ એવાં જ છે.
3.121.26
उभौ हि युद्धेऽप्रतिमौ पृथिव्यां ।
वृकोदरश्चैव धनंजयश्च।
कस्मान्न कृत्स्नां पृथिवीं प्रशासे-
न्माद्रीसुताभ्यां च पुरस्कृतोऽयम् ॥ ३.१२१.२६ ॥
પૃથ્વી પર યુદ્ધમાં આ બંને અપ્રતિમ છે — વૃકોદર અને ધનંજય. માદ્રીના બે પુત્રો દ્વારા આગળ રખાયેલા આ તમે આખી પૃથ્વી પર શાસન કેમ ન કરો?
3.121.27
यदा तु पाञ्चालपतिर्महात्मा ।
सकेकयश्चेदिपतिर्वयं च।
युध्येम विक्रम्य रणे समेता-
स्तदैव सर्वे रिपवो हि न स्युः ॥ ३.१२१.२७ ॥
મહાત્મા પાંચાલરાજ, કેકયો સાથે ચેદિરાજ અને અમે બધા ભેગા મળીને રણમાં પરાક્રમથી લડીશું, ત્યારે જ બધા શત્રુઓ નહીં રહે.
3.121.28
नेदं चित्रं माधव यद्ब्रवीषि ।
सत्यं तु मे रक्ष्यतमं न राज्यम्।
कृष्णस्तु मां वेद यथावदेकः ।
कृष्णं च वेदाहमथो यथावत् ॥ ३.१२१.२८ ॥
માધવ, તમે જે કહો છો તેમાં આશ્ચર્ય નથી. મારા માટે સત્ય જ સૌથી વધુ રક્ષણીય છે, રાજ્ય નહીં. કૃષ્ણ એકલા જ મને યથાર્થ રીતે જાણે છે; અને હું પણ કૃષ્ણને યથાર્થ રીતે જાણું છું.
3.121.29
यदैव कालं पुरुषप्रवीरो ।
वेत्स्यत्ययं माधव विक्रमस्य।
तदा रणे त्वं च शिनिप्रवीर ।
सुयोधनं जेष्यसि केशवश्च ॥ ३.१२१.२९ ॥
આ પુરુષશ્રેષ્ઠ જ્યારે પોતાના પરાક્રમનો સમય જાણશે — હે માધવ, ત્યારે રણમાં તમે, શિનિપ્રવીર અને કેશવ સુયોધનને જીતશો.
3.121.30
प्रतिप्रयान्त्वद्य दशार्हवीरा ।
दृष्टोस्मि नाथैर्नरलोकनाथैः।
धर्मेऽप्रमादं कुरुताप्रमेया ।
द्रष्टाऽस्मि भूयः सुखिनः समेतान् ॥ ३.१२१.३० ॥
આજે દશાર્હ વીરો પાછા જાય. હું આ નરલોકના સ્વામીઓ દ્વારા જોવાયો છું. હે અપ્રમેય વીરો, ધર્મમાં પ્રમાદ ન કરો; હું તમને બધાને ફરી સુખી અને એકત્ર જોઈશ.
3.121.31
तेऽन्योन्यमामन्त्र्य तथाऽभिवाद्य ।
वृद्धान्परिष्वज्य शिशूंश्च सर्वान्।
यदुप्रवीराः स्वगृहाणि जग्मु-
स्ते चापि तीर्थान्यमुसंविचेरुः ॥ ३.१२१.३१ ॥
તેઓએ એકબીજાની રજા લઈ, યથાવિધિ અભિવાદન કરીને, વૃદ્ધોને અને સર્વ બાળકોને આલિંગન આપીને, યાદવ વીરો પોતપોતાના ઘરે ગયા; તેઓ પણ તીર્થોમાં વિચરવા લાગ્યા.
3.121.32
विसृज्य वृष्णीननु धर्मराजौ ।
विदर्भराजोपचितां सुतीर्थाम्।
जगाम पुण्यां सरितं पयोष्णीं ।
सभ्रातृभृत्यः सह लोमशेन ॥ ३.१२१.३२ ॥
વૃષ્ણિઓને વિદાય આપીને, ધર્મરાજ બંને વિદર્ભરાજની પ્રજાથી ભરેલી, સુંદર તીર્થોવાળી પવિત્ર પયોષ્ણી નદી તરફ ગયા; ભાઈઓ અને સેવકો સાથે, લોમશ સાથે.
3.121.33
सुतेन सोमेन विमिश्रतोयां ।
पयः पयोष्णीं प्रति सोध्युवास।
द्विजातिमुख्यैर्मुदितैर्महात्मा ।
संस्तूयमानः स्तुतिभिर्वराभिः ॥ ३.१२१.३३ ॥
સોમ સાથે ભળેલા જળવાળી પયોષ્ણીના તટે તે મહાત્મા રહ્યા; પ્રસન્ન થયેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા ઉત્તમ સ્તુતિઓથી સ્તુતિ પામતા.