महाभारत · अध्याय 3.123
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.123.1
भृगोर्महर्षेः पुत्रोऽभूच्चयवनो नाम भारत ।
समीपे सरसस्तस्य तपस्तेपे महाद्युतिः ॥ ३.१२३.१ ॥
भृगु महर्षींचा पुत्र च्यवन नावाचा झाला, हे भारता. त्या सरोवराजवळ महातेजस्वी तो तप करू लागला.
3.123.2
स्थाणुभूतो महातेजा वीरस्थानेन पाण्डव ।
अतिष्ठत चिरं कालमेकदेशे विशांपते ॥ ३.१२३.२ ॥
खांबासारखा स्थिर झालेला महातेजस्वी वीरासनात, हे पांडवा, हे विशांपते, एकाच ठिकाणी दीर्घकाळ उभा राहिला.
3.123.3
सवल्मीकोऽभवदृषिर्लताभिरिव संवृतः ।
कालेन महता राजन्समाकीर्णः पिपीलिकैः ॥ ३.१२३.३ ॥
वारुळाने वेढलेला तो ऋषी वेलींनी झाकल्यासारखा झाला. हे राजा, दीर्घकाळानंतर तो मुंग्यांनी भरून गेला.
3.123.4
तथा स संवृतो धीमान्मृत्पिण्ड इव सर्वशः ।
तप्यते स्म तपो घोरं वल्मीकेन समावृतः ॥ ३.१२३.४ ॥
असा तो बुद्धिमान मातीच्या गोळ्यासारखा सर्वत्र झाकलेला, वारुळाने वेढलेला, घोर तप करीत राहिला.
3.123.5
अथ दीर्घस्य कालस्य शर्यातिर्नाम पार्थिवः ।
आजगाम सरो रम्यं विहर्तुमिदमुत्तमम् ॥ ३.१२३.५ ॥
मग दीर्घकाळानंतर शर्याती नावाचा राजा विहार करण्यासाठी या रमणीय उत्तम सरोवराजवळ आला.
3.123.6
तस्य स्त्रीणां सहस्राणि चत्वार्यासन्परिग्रहः ।
एकैव च सुता सुभ्रूः सुकन्या नाम भारत ॥ ३.१२३.६ ॥
त्याला चार हजार स्त्रिया होत्या, आणि हे भारता, सुकन्या नावाची सुंदर भुवयांची एकच कन्या होती.
3.123.7
सा सखीभिः परिवृता दिव्याभरणभूषिता ।
चङ्क्रम्यमाणा वल्मीकं भार्गवस्य समासदत् ॥ ३.१२३.७ ॥
सखींनी वेढलेली, दिव्य अलंकारांनी सजलेली ती फिरत भार्गवाच्या वारुळाजवळ पोहोचली.
3.123.8
सा वै वसुमतीं तत्र पश्यन्ती सुमनोरमाम् ।
वनस्पतीन्प्रचिन्वन्ती विजहार सखीवृता ॥ ३.१२३.८ ॥
तिथली मनोहर भूमी पाहात, वृक्षांवरून फुले वेचत, सखींनी वेढलेली ती विहार करू लागली.
3.123.9
रूपेण वयसा चैव भदनेन मदेन च ।
बभञ्ज वनवृक्षाणां शाखाः परमपुष्पिताः ॥ ३.१२३.९ ॥
आपल्या रूपाने, तारुण्याने, मोहकतेने आणि गर्वाने तिने वनवृक्षांच्या अत्यंत फुललेल्या फांद्या मोडल्या.
3.123.10
तां सखीरहितामेकामेकवस्त्रामलंकृताम् ।
ददर्श भार्गवो धमांश्चरन्तीमिव विद्युतम् ॥ ३.१२३.१० ॥
सखींविना एकटी, एकाच वस्त्रात, अलंकारांनी सजलेली ती भार्गवाने पाहिली; ती चालणाऱ्या विजेसारखी दिसत होती.
3.123.11
तां पश्यमानो विजने स रेमे परमद्युतिः ।
क्षामकण्ठश्च विप्रर्षिस्तपोबलसमन्वितः।
तामाबभाषेकल्याणीं सा चास्य न शृणोति वै ॥ ३.१२३.११ ॥
तिला पाहत एकांतात तो परम तेजस्वी (ऋषी) आनंदला. कोरड्या कंठाने, तपोबलाने युक्त त्या विप्रर्षीने त्या कल्याणीशी संवाद साधला; पण ती त्याचे ऐकत नव्हती.
3.123.12
ततः सुकन्या वल्मीके दृष्ट्वा भार्गवचक्षुषी ।
कौतूहलात्कण्टकेन बुद्धिमोहबलात्कृता।
किंनु खल्विदमित्युक्त्वा निर्बिभेदास्य लोचने ॥ ३.१२३.१२ ॥
मग सुकन्येने वारुळात भार्गवाचे दोन डोळे पाहिले; कुतूहलाने, बुद्धिमोहाच्या बळाने 'हे काय आहे?' असे म्हणत तिने काट्याने त्याचे डोळे टोचले.
3.123.13
अक्रुद्ध्यत्स तथा विद्धे नेत्रे परममन्युमान् ।
ततः शर्यातिसैन्यस्य शकृन्मूत्रे समावृणोत् ॥ ३.१२३.१३ ॥
तिने त्यांचे डोळे टोचल्यावर ते अत्यंत संतापले. मग शर्यातीच्या सैन्याचे मलमूत्र त्यांनी सर्वत्र रोखून झाकून टाकले.
3.123.14
ततो रुद्धे शकृन्मूत्रे सैन्यमासीत्सुदुःखितम् ।
तथागतमभिप्रेक्ष्य पर्यपृच्छत्स पार्थिवः ॥ ३.१२३.१४ ॥
मग मलमूत्र अडवले गेल्याने सैन्य अत्यंत दुःखी झाले. ती स्थिती पाहून राजाने सर्वत्र चौकशी केली.
3.123.15
तपोनित्यस्य वृद्धस्य रोषणस्य विशेषतः ।
केनापकृतमद्येह भार्गवस्य महात्मनः।
ज्ञातं वा यदि वाऽज्ञातं तद्द्रुतं ब्रूत माचिरम् ॥ ३.१२३.१५ ॥
तपश्चर्येत सदैव रत असलेल्या, वृद्ध, विशेषतः क्रोधी त्या महात्मा भार्गवाचा आज येथे कोणी अपकार केला? तुम्हाला माहीत असो वा नसो, लवकर सांगा, विलंब करू नका.
3.123.16
तमूचुः सैनिकाः सर्वे न विद्मोऽपकृतं वयम् ।
सर्वोपायैर्यथाकामं भवांस्तदधिगच्छतु ॥ ३.१२३.१६ ॥
सर्व सैनिक त्यांना म्हणाले, 'कोणी अपकार केला हे आम्हाला माहीत नाही. आपण सर्व उपायांनी, जसे इच्छिता तसे, ते शोधून काढा.'
3.123.17
ततः स पृथिवीपालः साम्ना चोग्रेण च स्वयम् ।
पर्यपृच्छत्सुहृद्वर्गं पर्यजानन्न चैव ते ॥ ३.१२३.१७ ॥
मग त्या राजाने स्वतः सौम्य व कठोर शब्दांनी आप्तवर्गाची चौकशी केली; त्यांनाही ते माहीत नव्हते.
3.123.18
आनाहार्तं ततो दृष्ट्वा तत्सैन्यमनुखार्दितम् ।
पितरं दुःखितं दृष्ट्वा सुकन्येदमथाब्रवीत् ॥ ३.१२३.१८ ॥
अडवणुकीमुळे सैन्यावर ओढवलेली ती दुर्दशा आणि त्यामुळे बाधित झालेले सैन्य पाहून, दुःखी झालेल्या पित्याला पाहून सुकन्या तेव्हा असे म्हणाली.
3.123.19
मयाऽटन्त्येह वल्मीके दृष्टं सत्वमभिज्वलत् ।
खद्योतवदभिज्ञातं तन्मया विद्धमन्तिकात् ॥ ३.१२३.१९ ॥
मी येथे वारुळात फिरत असताना काजव्यासारखा चमकणारा एक प्राणी पाहिला. जवळ जाऊन त्याला ओळखून मी त्याला टोचले.
3.123.20
एतच्छ्रुत्वा तु वल्मीकं शर्यातिस्तूर्णमभ्ययात् ।
तत्रापशय्त्तपोवृद्धं चन्द्रादित्यसमप्रभम् ॥ ३.१२३.२० ॥
हे ऐकून शर्याती लगेच वारुळाकडे गेला. तेथे त्याने तपाने वृद्ध, चंद्र-सूर्यासमान तेजस्वी अशा एका ऋषींना पाहिले.
3.123.21
अयाचदथ सैन्यार्थं प्राञ्जलिः पृथिवीपतिः ।
अज्ञानाद्बालया यत्ते कृतं तत्क्षन्तुमर्हसि ॥ ३.१२३.२१ ॥
तेव्हा राजाने हात जोडून सैन्यासाठी याचना केली. "अज्ञानामुळे त्या बालिकेने तुमच्याशी जे केले, ते तुम्ही क्षमा करावे" असे तो म्हणाला.
3.123.22
ततोऽब्रवीन्महीपालं च्यवनो भार्गवस्तदा ।
अपमानादहं विद्धो ह्यनया दर्पपूर्णया ॥ ३.१२३.२२ ॥
तेव्हा भार्गव च्यवन राजाला म्हणाला, "गर्वाने भरलेल्या हिने माझा अपमान करून मला खरोखर विद्ध केले आहे."
3.123.23
रूपौदार्यसमायुक्तां लोभमोहबलात्कृताम् ।
तामेव प्रतिगृह्याहं राजन्दुहितरं तव।
क्षंस्यामीति महीपाल सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.१२३.२३ ॥
"हे राजा! रूप व औदार्याने युक्त, लोभ व मोहाच्या बळाने केलेल्या तुमच्या त्याच कन्येला मी स्वीकारून क्षमा करीन. हे भूपाला, हे खरे सांगतो."
3.123.24
ऋषेर्वचनमाज्ञाय शर्यातिरविचारयन् ।
ददौ दुहितरं तस्मै च्यवनाय महात्मने ॥ ३.१२३.२४ ॥
ऋषीचे वचन जाणून शर्यातीने विचार न करता आपली कन्या महात्मा च्यवनाला दिली.
3.123.25
प्रतिगृह्य च तां कन्यां भगवान्प्रससाद ह ।
प्राप्तप्रसादौ राजा वै ससैन्यः पुरमाव्रजत् ॥ ३.१२३.२५ ॥
ती कन्या स्वीकारून भगवान प्रसन्न झाले. कृपा मिळवून राजा सैन्यासह नगराकडे परतला.
3.123.26
सुकन्याऽपि पतिं लब्ध्वा तपस्विनमनिन्दिता ।
नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या तपसा नियमेन च ॥ ३.१२३.२६ ॥
सुकन्येनेही तपस्वी पती मिळवून, निर्दोष राहून, सदैव प्रेमाने, तप आणि नियमाने त्याची सेवा केली.
3.123.27
अग्नीनामतीथीनां च शुश्रूषुनसूयिका ।
समाराधयत क्षिप्रं च्यवनं सा शुभानना ॥ ३.१२३.२७ ॥
अग्नींची आणि अतिथींची सेवा करीत, असूयारहित अशी ती शुभमुखी लवकरच च्यवनाला प्रसन्न करू लागली.