મહાભારત · અધ્યાય 3.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.130.1
सोमकस्याश्रमे पुण्ये धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
षड्रात्रमुष्य नियतो भ्रात्रादिभिररिंदमः।
तस्मान्निर्गम्य सहसा दिशं प्रायात्तथोत्तराम् ॥ ३.१३०.१ ॥
સોમકના પુણ્ય આશ્રમમાં ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર ભાઈઓ સહિત છ રાત્રિ સંયમથી રહ્યા; પછી તે શત્રુદમન અચાનક ત્યાંથી નીકળીને ઉત્તર દિશા તરફ ગયા.
3.130.2
बहुदूरं ततो गत्वा वनं तत्र मनोहरम् ।
बहुपष्पफलाकीर्णं महानद्युपशोभितम् ॥ ३.१३०.२ ॥
પછી ઘણે દૂર જઈને ત્યાં તેમણે અનેક ફૂલ અને ફળોથી ભરેલું, મોટી નદીથી શોભતું મનોહર વન જોયું.
3.130.3
दृष्ट्वा पप्रच्छ राजाऽसौ लोमशं मुनिसत्तमम् ।
किमिदं दृश्यते रम्यं वनं बहुमृगद्विजम् ॥ ३.१३०.३ ॥
તે જોઈને રાજાએ શ્રેષ્ઠ મુનિ લોમશને પૂછ્યું, 'અનેક મૃગ અને પક્ષીઓથી ભરેલું આ રમણીય વન કયું છે?'
3.130.4
बहुपुष्पफलोपेतं मुनिसङ्घैर्निषेवितम् ।
स्रवन्त्या च समायुक्तं महत्या पुण्यतोयया ॥ ३.१३०.४ ॥
આ અનેક ફૂલ અને ફળોથી યુક્ત, મુનિસમૂહો દ્વારા સેવાયેલું, અને પવિત્ર જળવાળી મોટી નદી સાથે જોડાયેલું છે.
3.130.5
ऋषीणामाश्रमाः पुण्या दृश्यन्ते विविधा मुने ।
कस्यायमाश्रमः पुण्यः कस्येमे मुनयोऽमलाः।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं वद त्वं वदतांवर ॥ ३.१३०.५ ॥
હે મુનિ, ઋષિઓના અનેક પવિત્ર આશ્રમો દેખાય છે. આ પવિત્ર આશ્રમ કોનો છે, અને આ નિર્મળ મુનિઓ કોના છે? હું આ સાંભળવા ઇચ્છું છું; હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે કહો.
3.130.6
शृणु राजेनद्र भद्रं ते वनस्यास्य पुरातनम् ।
वृत्तान्तं निखिलेनाद्य प्रोच्यमानं मयाऽनघ ॥ ३.१३०.६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, સાંભળ, તારું કલ્યાણ થાઓ. હે નિષ્પાપ, હવે આ વનનો પ્રાચીન વૃત્તાંત હું સંપૂર્ણપણે કહું છું.
3.130.7
मृकण्डुपुत्रो मेधावी मार्कण्डेयो महामुनिः ।
बाल एव महाबुद्धिः सर्वविद्याविशारदः ॥ ३.१३०.७ ॥
મૃકંડુનો પુત્ર બુદ્ધિમાન માર્કંડેય મહામુનિ બાળપણમાં જ મહાબુદ્ધિશાળી અને સર્વ વિદ્યાઓમાં નિપુણ હતા.
3.130.8
मातापित्रोः प्रियं कुर्वंस्तपोर्थं वनमाविशत् ।
अत्राश्रमपदं कृत्वा तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ ३.१३०.८ ॥
માતા-પિતાનું પ્રિય કરતાં તપ માટે તે વનમાં પ્રવેશ્યો. અહીં આશ્રમ સ્થાપીને તેણે અતિ કઠોર તપ કર્યું.
3.130.9
ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशसंश्रयः ।
जलस्थः शिशिरे योगी बहुकालमवर्तत ॥ ३.१३०.९ ॥
ગ્રીષ્મમાં પંચતપા થઈને, વર્ષામાં ખુલ્લા આકાશ નીચે રહીને, શિશિરમાં પાણીમાં સ્થિત થઈને તે યોગી લાંબા સમય સુધી આ રીતે રહ્યો.
3.130.10
ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बः पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठितः ।
जितेन्द्रियो जितप्राणश्चिन्तयन्दृढमव्ययम्।
अनाहारो जितक्रोधश्चिरमेवमवर्तत ॥ ३.१३०.१० ॥
ઊંચા હાથ રાખીને, આધાર વિના, પગના અંગૂઠાના અગ્રભાગ પર ઊભા રહીને, ઇન્દ્રિયો અને પ્રાણને જીતીને, અવ્યયનું દૃઢ ચિંતન કરતાં, નિરાહાર રહીને, ક્રોધને જીતીને લાંબા સમય સુધી આ રીતે રહ્યો.
3.130.11
एतस्मिन्नन्तरे राजन्ननावृष्टिः सुदारुणा ।
संभूता सर्वसंहर्त्री तया दग्धं चराचरम् ॥ ३.१३०.११ ॥
આ દરમિયાન, હે રાજન, અતિ ભયંકર અનાવૃષ્ટિ ઉત્પન્ન થઈ, જે સર્વનો સંહાર કરનારી હતી; તેનાથી ચરાચર બળી ગયું.
3.130.12
अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां सर्वे च निधनं गताः ।
केचिदन्ये महात्मानो मुनयो द्विजपुङ्गवाः ॥ ३.१३०.१२ ॥
અનાવૃષ્ટિ ફેલાતાં સૌ મૃત્યુ પામ્યા; દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ કેટલાક મહાત્મા મુનિઓ પણ.
3.130.13
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा सर्वाश्च योषितः ।
पशुपक्षिमृगाः सर्वे क्षुत्पिपासासमाकुलाः।
कृशाः शुष्कोष्ठकण्ठाश्च श्रान्ता भ्रान्ता विचेतसः ॥ ३.१३०.१३ ॥
બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો, શૂદ્રો અને બધી સ્ત્રીઓ, પશુઓ, પક્ષીઓ અને મૃગો, સૌ ભૂખ-તરસથી વ્યાકુળ, કૃશ, સૂકા હોઠ અને ગળાવાળા, થાકેલા, ભ્રમિત અને બેભાન થયેલા હતા.
3.130.14
केनचित्पुण्यशेषेण मार्कण्डेयस्य धीमतः ।
आश्रमं शनकैः प्राप्ता मूर्च्छिताः सहसाऽपतन् ॥ ३.१३०.१४ ॥
બાકી રહેલા કોઈ પુણ્યના બળે તેઓ બુદ્ધિમાન માર્કંડેયના આશ્રમે ધીમે ધીમે પહોંચ્યા; પણ અચાનક મૂર્છિત થઈ પડી ગયા.
3.130.15
समाधिविरतो योगी मार्कण्डेयो महातपाः ।
तद्वनं निबिडं दृष्ट्वा जनैः क्षुत्तृट्समाकलैः ॥ ३.१३०.१५ ॥
સમાધિમાંથી વિરમેલા મહાતપસ્વી યોગી માર્કંડેયે એ ગાઢ વનને ભૂખ-તરસથી વ્યાકુળ લોકોથી ભરેલું જોયું.
3.130.16
दयार्द्रहृदयो योगी शिवं ध्यात्वा हृदम्बुजे ।
तेषां संरक्षणार्थाय वेदगन्धिस्वरेण सः।
आजुहाव तदा गङ्गां तपोयोगेन भारत ॥ ३.१३०.१६ ॥
કરુણાથી ભીંજાયેલા હૃદયવાળા એ યોગીએ હૃદયકમળમાં શિવનું ધ્યાન ધરી, તેમના રક્ષણ માટે વેદ-સુગંધી સ્વરે — હે ભારત — તપ અને યોગના બળથી ગંગાનું આહ્વાન કર્યું.
3.130.17
गङ्गा समागता शीघ्रं तेनाहूताऽतिपावना ।
नाम्ना वेदनदीत्येव प्रख्याता लोकपावना ॥ ३.१३०.१७ ॥
તેમના દ્વારા આહ્વાન પામીને અતિ પાવન ગંગા ઝડપથી આવી; લોકોને પાવન કરનારી તે વેદનદી નામે જ પ્રખ્યાત થઈ.
3.130.18
पर्जन्यश्च समाहूतः सुखं वर्षति भारत ।
सस्यानि च समृद्धानि फलमूलान्यनेकशः।
संभूतान्यत्रराजेनद्र सर्वे ते रक्षिता जनाः ॥ ३.१३०.१८ ॥
હે ભારત, આહ્વાન કરાયેલો મેઘ સુખપૂર્વક વરસે છે. હે રાજેન્દ્ર, અહીં અનેક પ્રકારના સમૃદ્ધ પાક, ફળ અને કંદમૂળ ઉત્પન્ન થયાં; તે સર્વ લોકો રક્ષાયા.
3.130.19
मार्कण्डेयं प्रशंसन्तो जनाः सर्वे द्विजात्तयः ।
चिरं सुखमवर्तन्त तेन संरक्षिता नृप ॥ ३.१३०.१९ ॥
માર્કંડેયની પ્રશંસા કરતા સર્વ દ્વિજ લોકો લાંબા સમય સુધી સુખપૂર્વક રહ્યા; હે નૃપ, તેમના દ્વારા જ તેઓ રક્ષાયા.
3.130.20
एवं विधाय रक्षां स सर्वेषां पुण्यकर्मणाम् ।
पुनश्चचार च तपः परमेश्वरतुष्टये ॥ ३.१३०.२० ॥
આ રીતે સર્વ પુણ્યકર્મીઓનું રક્ષણ કરીને તેમણે પરમેશ્વરને પ્રસન્ન કરવા ફરી તપ કર્યું.
3.130.21
एवं बहुतिथे काले प्रादुरासीन्महेश्वरः ॥ ३.१३०.२१ ॥
આ રીતે ઘણા દિવસો પછી મહેશ્વર પ્રગટ થયા.
3.130.22
दृष्ट्वा च सर्वदेवेशं चन्द्रमौलिमुमापतिम् ।
ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्देवैः सिद्धविद्याधरोरगैः ॥ ३.१३०.२२ ॥
સર્વ દેવોના ઈશ, ચંદ્રને મસ્તકે ધારણ કરનાર, ઉમાપતિને જોઈને, બ્રહ્મા-વિષ્ણુ આદિ દેવો, સિદ્ધો, વિદ્યાધરો અને ઉરગો સાથે—
3.130.23
गन्धर्वयक्षप्रवरैः सकिन्नरपतत्रिभिः ।
स्तूयमानं महादेवमव्ययं निष्कलं शिवम्।
प्रणनाम मुनिर्भक्त्या साष्टाङ्गं च पुनः पुनः ॥ ३.१३०.२३ ॥
ગંધર્વો, શ્રેષ્ઠ યક્ષો, કિન્નરો અને પક્ષીઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા અવ્યય, નિષ્કલ, શિવ મહાદેવને મુનિએ ભક્તિપૂર્વક સાષ્ટાંગ વારંવાર પ્રણામ કર્યા.
3.130.24
प्रणम्योत्थाय सहसा बद्धाञ्जलिपुटो मुनिः ।
तुष्टाव विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं जगत्पतिम् ॥ ३.१३०.२४ ॥
પ્રણામ કરીને તરત ઊભા થઈ, હાથ જોડેલા મુનિએ વિવિધ સ્તોત્રોથી મહાદેવ, જગત્પતિની સ્તુતિ કરી.
3.130.25
तमुवाच महादेवो मार्कण्डेयं महामुनिम् ।
वरं वरय भद्रं ते वरदोस्मि मुने तव ॥ ३.१३०.२५ ॥
ત્યારે મહાદેવે મહામુનિ માર્કંડેયને કહ્યું, "હે મુનિ, વર માગ; તારું કલ્યાણ થાઓ; હું વરદાતા છું."
3.130.26
एवं संबोधितस्तेन शिवेन परमात्मना ।
सगद्गदमिदं वाक्यमुवाच परमेश्वरम् ॥ ३.१३०.२६ ॥
પરમાત્મા શિવે આ રીતે સંબોધતાં, ગદ્ગદ સ્વરે મુનિએ પરમેશ્વરને આ વચન કહ્યું.
3.130.27
नान्यं वरं वृणे शंभो …त्वत्पादपङ्कजे ।
भक्तिंह्यनन्यसुलभां स्व व्यभिचारिणीम् ॥ ३.१३०.२७ ॥
"હે શંભો, મને બીજો કોઈ વર નથી જોઈતો… તમારા ચરણકમળમાં, અનન્ય ભક્તિથી જ મળતી, અચળ ભક્તિ જ હું માગું છું."
3.130.28
एवमुक्तोऽथ मुनिना भरतगीश्वरेश्वरः ।
पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं मार्कण्डेय महामुनिम् ॥ ३.१३०.२८ ॥
મુનિએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, ભરતોની વાણીના ઈશ્વર ફરીથી મહામુનિ માર્કંડેયને આ વચન બોલ્યા.
3.130.29
सम्यगाराधितः पित्रा तव पुत्रार्थमादरात् ॥ ३.१३०.२९ ॥
તારા પિતાએ પુત્ર માટે આદરપૂર્વક મારી સારી રીતે આરાધના કરી હતી.
3.130.30
शतायुर्निर्गुणः पुत्रः शुभः षोडशवार्षिकः ।
उभयोरन्यमिच्छ त्वमित्युक्तः सोऽब्रवीच्च माम् ॥ ३.१३०.३० ॥
સો વર્ષનું આયુષ્ય ધરાવતો ગુણહીન પુત્ર, અથવા શુભ પણ સોળ વર્ષનો — આ બંનેમાંથી બીજાને તું પસંદ કર, એમ કહેવાયા પછી તેણે મને કહ્યું.
3.130.31
निर्गुणो मास्तु देवेश शतायुः षोडशाब्दकः ।
सुगुणोऽस्तु सुतो मेऽद्य इति पित्रावृत पुरा ॥ ३.१३०.३१ ॥
હે દેવેશ, ગુણહીન ન હો; સો વર્ષનો હો કે સોળ વર્ષનો — મારો પુત્ર આજે ગુણવાન હો — એમ કહીને પૂર્વે પિતાએ પસંદગી કરી.
3.130.32
त्वया तप्तेन तपसा तोषितोऽहं भृशं मुने ।
दीर्घमायुर्मया दत्तं मृत्युश्च प्रतिषेधितः ॥ ३.१३०.३२ ॥
હે મુનિ, તારી કઠોર તપશ્ચર્યાથી હું અત્યંત પ્રસન્ન થયો છું; મેં દીર્ઘાયુ આપ્યું અને મૃત્યુને રોક્યું.
3.130.33
इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवान्तरधीयत ।
तस्यायमाश्रमः पुण्यस्तस्येमे मुनयोऽमलाः ॥ ३.१३०.३३ ॥
એમ કહીને ભગવાન ઈશ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. આ તેમનો પુણ્ય આશ્રમ છે; આ નિર્મલ મુનિઓ તેમના છે.
3.130.34
अत्रैकरात्रमुषिताः सर्वे मृत्युं तरन्ति वै ।
अत्रैव भरतश्रेष्ठ प्रयतो वस भूमिप ॥ ३.१३०.३४ ॥
અહીં એક રાત્રિ વસેલા સૌ મૃત્યુને તરી જાય છે. અહીં જ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હે ભૂપતિ, સંયમપૂર્વક વસ.