महाभारत · अध्याय 3.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.130.1
सोमकस्याश्रमे पुण्ये धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
षड्रात्रमुष्य नियतो भ्रात्रादिभिररिंदमः।
तस्मान्निर्गम्य सहसा दिशं प्रायात्तथोत्तराम् ॥ ३.१३०.१ ॥
सोमकाच्या पुण्य आश्रमात धर्मराज युधिष्ठिर बंधू इत्यादींसह सहा रात्री संयमाने राहिला; नंतर तो शत्रुदमन सहसा तेथून निघून उत्तर दिशेला गेला.
3.130.2
बहुदूरं ततो गत्वा वनं तत्र मनोहरम् ।
बहुपष्पफलाकीर्णं महानद्युपशोभितम् ॥ ३.१३०.२ ॥
नंतर बरेच दूर जाऊन तेथे अनेक फुलांनी व फळांनी भरलेले, एका मोठ्या नदीने शोभणारे मनोहर वन त्यांनी पाहिले.
3.130.3
दृष्ट्वा पप्रच्छ राजाऽसौ लोमशं मुनिसत्तमम् ।
किमिदं दृश्यते रम्यं वनं बहुमृगद्विजम् ॥ ३.१३०.३ ॥
ते पाहून राजाने श्रेष्ठ मुनी लोमशांना विचारले, 'अनेक हरिण व पक्षी असलेले हे रमणीय वन कोणते आहे?'
3.130.4
बहुपुष्पफलोपेतं मुनिसङ्घैर्निषेवितम् ।
स्रवन्त्या च समायुक्तं महत्या पुण्यतोयया ॥ ३.१३०.४ ॥
हे अनेक फुलांनी व फळांनी युक्त, मुनिसमूहांनी सेवित, आणि पवित्र जलाच्या मोठ्या नदीशी जोडलेले आहे.
3.130.5
ऋषीणामाश्रमाः पुण्या दृश्यन्ते विविधा मुने ।
कस्यायमाश्रमः पुण्यः कस्येमे मुनयोऽमलाः।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं वद त्वं वदतांवर ॥ ३.१३०.५ ॥
हे मुनी, ऋषींचे अनेक पवित्र आश्रम दिसत आहेत. हा पवित्र आश्रम कुणाचा आहे, आणि हे निर्मल मुनी कुणाचे आहेत? हे ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; हे वक्त्यांत श्रेष्ठा, तुम्ही सांगा.
3.130.6
शृणु राजेनद्र भद्रं ते वनस्यास्य पुरातनम् ।
वृत्तान्तं निखिलेनाद्य प्रोच्यमानं मयाऽनघ ॥ ३.१३०.६ ॥
हे राजेंद्रा, ऐक, तुझे कल्याण असो. हे निष्पापा, आता या वनाचा पुरातन वृत्तान्त मी संपूर्णपणे सांगतो.
3.130.7
मृकण्डुपुत्रो मेधावी मार्कण्डेयो महामुनिः ।
बाल एव महाबुद्धिः सर्वविद्याविशारदः ॥ ३.१३०.७ ॥
मृकंडूचा पुत्र बुद्धिमान मार्कंडेय महामुनी लहानपणीच महाबुद्धिमान आणि सर्व विद्यांमध्ये निपुण होता.
3.130.8
मातापित्रोः प्रियं कुर्वंस्तपोर्थं वनमाविशत् ।
अत्राश्रमपदं कृत्वा तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ ३.१३०.८ ॥
मातापित्यांचे प्रिय करीत तपासाठी तो वनात प्रवेशला. येथे आश्रमस्थान करून त्याने अत्यंत कठोर तप केले.
3.130.9
ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशसंश्रयः ।
जलस्थः शिशिरे योगी बहुकालमवर्तत ॥ ३.१३०.९ ॥
उन्हाळ्यात पंचतप करून, पावसाळ्यात मोकळ्या आकाशाखाली राहून, हिवाळ्यात पाण्यात उभा राहून तो योगी बराच काळ असाच राहिला.
3.130.10
ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बः पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठितः ।
जितेन्द्रियो जितप्राणश्चिन्तयन्दृढमव्ययम्।
अनाहारो जितक्रोधश्चिरमेवमवर्तत ॥ ३.१३०.१० ॥
बाहू वर देऊन, आधाराशिवाय, पायाच्या अंगठ्याच्या टोकावर उभा राहून, इंद्रिये व प्राण जिंकून, अव्ययाचे दृढ चिंतन करीत, निराहार राहून, क्रोध जिंकून बराच काळ असाच राहिला.
3.130.11
एतस्मिन्नन्तरे राजन्ननावृष्टिः सुदारुणा ।
संभूता सर्वसंहर्त्री तया दग्धं चराचरम् ॥ ३.१३०.११ ॥
याच दरम्यान, हे राजा, अत्यंत भयानक अनावृष्टी उत्पन्न झाली, जी सर्वांचा संहार करणारी होती; तिने चराचर जळून गेले.
3.130.12
अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां सर्वे च निधनं गताः ।
केचिदन्ये महात्मानो मुनयो द्विजपुङ्गवाः ॥ ३.१३०.१२ ॥
अनावृष्टी सुरू झाली तेव्हा सर्व मृत्यू पावले; द्विजांमधील श्रेष्ठ काही महात्मे मुनीही.
3.130.13
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा सर्वाश्च योषितः ।
पशुपक्षिमृगाः सर्वे क्षुत्पिपासासमाकुलाः।
कृशाः शुष्कोष्ठकण्ठाश्च श्रान्ता भ्रान्ता विचेतसः ॥ ३.१३०.१३ ॥
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र आणि सर्व स्त्रिया, पशू, पक्षी व मृग, सर्व भूक-तहानेने व्याकूळ, कृश, कोरडे ओठ व घसा असलेले, थकलेले, गोंधळलेले व बेशुद्ध झाले होते.
3.130.14
केनचित्पुण्यशेषेण मार्कण्डेयस्य धीमतः ।
आश्रमं शनकैः प्राप्ता मूर्च्छिताः सहसाऽपतन् ॥ ३.१३०.१४ ॥
उरलेल्या कोणत्यातरी पुण्याच्या बळाने ते बुद्धिमान मार्कण्डेयांच्या आश्रमात हळूहळू पोहोचले; पण अचानक मूर्च्छित होऊन कोसळले.
3.130.15
समाधिविरतो योगी मार्कण्डेयो महातपाः ।
तद्वनं निबिडं दृष्ट्वा जनैः क्षुत्तृट्समाकलैः ॥ ३.१३०.१५ ॥
समाधीतून विरक्त झालेले महातपस्वी योगी मार्कण्डेय त्या घनदाट अरण्याला भूक-तहानेने व्याकूळ लोकांनी भरलेले पाहते झाले.
3.130.16
दयार्द्रहृदयो योगी शिवं ध्यात्वा हृदम्बुजे ।
तेषां संरक्षणार्थाय वेदगन्धिस्वरेण सः।
आजुहाव तदा गङ्गां तपोयोगेन भारत ॥ ३.१३०.१६ ॥
दयेने आर्द्र हृदय असलेल्या त्या योग्याने हृदयकमलात शिवाचे ध्यान करून, त्यांच्या रक्षणासाठी वेदांच्या सुगंधी स्वराने — हे भारता — तप व योगबळाने गंगेला आवाहन केले.
3.130.17
गङ्गा समागता शीघ्रं तेनाहूताऽतिपावना ।
नाम्ना वेदनदीत्येव प्रख्याता लोकपावना ॥ ३.१३०.१७ ॥
त्यांनी बोलावलेली अत्यंत पावन गंगा लवकर आली; लोकांना पवित्र करणारी ती वेदनदी या नावानेच प्रसिद्ध झाली.
3.130.18
पर्जन्यश्च समाहूतः सुखं वर्षति भारत ।
सस्यानि च समृद्धानि फलमूलान्यनेकशः।
संभूतान्यत्रराजेनद्र सर्वे ते रक्षिता जनाः ॥ ३.१३०.१८ ॥
हे भारता, आवाहन केलेला मेघ सुखाने वर्षाव करतो. हे राजेंद्रा, येथे अनेक प्रकारची समृद्ध पिके, फळे आणि कंदमुळे उत्पन्न झाली; ते सर्व लोक सुरक्षित राहिले.
3.130.19
मार्कण्डेयं प्रशंसन्तो जनाः सर्वे द्विजात्तयः ।
चिरं सुखमवर्तन्त तेन संरक्षिता नृप ॥ ३.१३०.१९ ॥
मार्कंडेयाची स्तुती करीत सर्व द्विज लोक दीर्घकाळ सुखाने राहिले; हे नृपा, त्यांच्याद्वारेच ते संरक्षित झाले.
3.130.20
एवं विधाय रक्षां स सर्वेषां पुण्यकर्मणाम् ।
पुनश्चचार च तपः परमेश्वरतुष्टये ॥ ३.१३०.२० ॥
अशा प्रकारे सर्व पुण्यकर्मी लोकांचे रक्षण करून त्यांनी परमेश्वराच्या संतोषासाठी पुन्हा तप केले.
3.130.21
एवं बहुतिथे काले प्रादुरासीन्महेश्वरः ॥ ३.१३०.२१ ॥
अशा प्रकारे बऱ्याच दिवसांनी महेश्वर प्रकट झाले.
3.130.22
दृष्ट्वा च सर्वदेवेशं चन्द्रमौलिमुमापतिम् ।
ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्देवैः सिद्धविद्याधरोरगैः ॥ ३.१३०.२२ ॥
सर्व देवांचा ईश, चंद्र मस्तकी धारण करणारा, उमापती यांना पाहून, ब्रह्मा-विष्णू आदी देव, सिद्ध, विद्याधर आणि नागांसह—
3.130.23
गन्धर्वयक्षप्रवरैः सकिन्नरपतत्रिभिः ।
स्तूयमानं महादेवमव्ययं निष्कलं शिवम्।
प्रणनाम मुनिर्भक्त्या साष्टाङ्गं च पुनः पुनः ॥ ३.१३०.२३ ॥
गंधर्व, यक्षश्रेष्ठ, किन्नर आणि पक्ष्यांकडून स्तुती केल्या जाणाऱ्या अव्यय, निष्कल, शिव महादेवाला मुनींनी भक्तीने साष्टांग वारंवार प्रणाम केला.
3.130.24
प्रणम्योत्थाय सहसा बद्धाञ्जलिपुटो मुनिः ।
तुष्टाव विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं जगत्पतिम् ॥ ३.१३०.२४ ॥
नमस्कार करून अचानक उठून, हात जोडलेल्या मुनींनी विविध स्तोत्रांनी महादेव, जगत्पती यांची स्तुती केली.
3.130.25
तमुवाच महादेवो मार्कण्डेयं महामुनिम् ।
वरं वरय भद्रं ते वरदोस्मि मुने तव ॥ ३.१३०.२५ ॥
तेव्हा महादेव महामुनी मार्कंडेयांना म्हणाले, "हे मुनी, वर माग; तुझे कल्याण असो; मी वर देणारा आहे."
3.130.26
एवं संबोधितस्तेन शिवेन परमात्मना ।
सगद्गदमिदं वाक्यमुवाच परमेश्वरम् ॥ ३.१३०.२६ ॥
परमात्मा शिवाने असे संबोधल्यावर, गद्गद वाणीने मुनींनी परमेश्वराला हे वचन सांगितले.
3.130.27
नान्यं वरं वृणे शंभो …त्वत्पादपङ्कजे ।
भक्तिंह्यनन्यसुलभां स्व व्यभिचारिणीम् ॥ ३.१३०.२७ ॥
"हे शंभो, मला दुसरा कोणताही वर नको… तुझ्या चरणकमलांच्या ठायी, अनन्य भक्तीनेच मिळणारी, अविचल भक्तीच मला हवी."
3.130.28
एवमुक्तोऽथ मुनिना भरतगीश्वरेश्वरः ।
पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं मार्कण्डेय महामुनिम् ॥ ३.१३०.२८ ॥
मुनींनी असे सांगितल्यावर, भरतांच्या वाणीचा ईश्वर पुन्हा महामुनी मार्कंडेयांना हे वचन बोलला.
3.130.29
सम्यगाराधितः पित्रा तव पुत्रार्थमादरात् ॥ ३.१३०.२९ ॥
तुझ्या वडिलांनी पुत्रप्राप्तीसाठी आदराने मला चांगल्या प्रकारे आराधिले होते.
3.130.30
शतायुर्निर्गुणः पुत्रः शुभः षोडशवार्षिकः ।
उभयोरन्यमिच्छ त्वमित्युक्तः सोऽब्रवीच्च माम् ॥ ३.१३०.३० ॥
शंभर वर्षांचे आयुष्य असलेला पण गुणहीन पुत्र, किंवा शुभ पण सोळा वर्षांचा — यांपैकी दुसरा तू निवड, असे सांगितले असता तो मला म्हणाला.
3.130.31
निर्गुणो मास्तु देवेश शतायुः षोडशाब्दकः ।
सुगुणोऽस्तु सुतो मेऽद्य इति पित्रावृत पुरा ॥ ३.१३०.३१ ॥
हे देवेशा, गुणहीन नको; शंभर वर्षांचा असो वा सोळा वर्षांचा — माझा पुत्र आज गुणवान होवो — असे म्हणून पूर्वी पित्याने निवड केली.
3.130.32
त्वया तप्तेन तपसा तोषितोऽहं भृशं मुने ।
दीर्घमायुर्मया दत्तं मृत्युश्च प्रतिषेधितः ॥ ३.१३०.३२ ॥
हे मुनी, तुझ्या कठोर तपाने मी अत्यंत संतुष्ट झालो आहे; दीर्घायुष्य मी दिले आणि मृत्यूला मी रोखले.
3.130.33
इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवान्तरधीयत ।
तस्यायमाश्रमः पुण्यस्तस्येमे मुनयोऽमलाः ॥ ३.१३०.३३ ॥
असे बोलून भगवान ईश तेथेच अंतर्धान पावले. हा त्यांचा पवित्र आश्रम आहे; हे निर्मल मुनी त्यांचे आहेत.
3.130.34
अत्रैकरात्रमुषिताः सर्वे मृत्युं तरन्ति वै ।
अत्रैव भरतश्रेष्ठ प्रयतो वस भूमिप ॥ ३.१३०.३४ ॥
येथे एक रात्र राहिलेले सर्व मृत्यू ओलांडून जातात. येथेच, हे भरतश्रेष्ठा, हे भूपती, संयमाने राहा.