મહાભારત · અધ્યાય 3.133
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.133.1
धर्मात्मानं त्वाहुरेकं सर्वे राजन्महीक्षितः ।
स वै धर्मविरुद्धं त्वं कस्मात्कर्म चिकीर्षसि ॥ ३.१३३.१ ॥
હે રાજન, સર્વ પૃથ્વીપાલો એકલા તમને જ ધર્માત્મા કહે છે; તો પછી તમે ધર્મવિરુદ્ધ કર્મ કેમ કરવા ઇચ્છો છો?
3.133.2
विहितं भक्षणं राजन्पीड्यमानस्य मे क्षुधा ।
माहिंसीर्धर्मलोभेन धर्ममुत्सृज्य मा नशः ॥ ३.१३३.२ ॥
હે રાજન, ભૂખથી પીડાતા મારા માટે આ જ વિહિત ભોજન છે. ધર્મના લોભથી મને હિંસા ન કરો; ધર્મ છોડીને નાશ ન પામો.
3.133.3
संत्रस्तरूपस्त्राणार्थी त्वत्तो भीतो महाद्विज ।
मत्सकाशमनुप्रप्तः प्राणगृध्नुरयं द्विजः ॥ ३.१३३.३ ॥
હે મહાદ્વિજ, તારાથી ડરેલો, ત્રાસગ્રસ્ત રૂપવાળો, રક્ષણ શોધતો, પ્રાણનો ઇચ્છુક આ પક્ષી મારી પાસે આવ્યો છે.
3.133.4
एवमभ्यागतस्येह कपोतस्याभयार्थिनः ।
अप्रदाने परो धर्मः किं त्वं श्येनेह पश्यसि ॥ ३.१३३.४ ॥
અહીં આ રીતે આવેલા, અભયની ઇચ્છા રાખતા કબૂતરને ન આપવામાં મોટો ધર્મ છે—હે શ્યેન, તું અહીં શું જુએ છે?
3.133.5
प्रस्पन्दमानः संभ्रान्तः कपोतः श्येन लक्ष्यते ।
मत्सकाशं जीवितार्थी तस्य त्यागो विगर्हितः ॥ ३.१३३.५ ॥
હે શ્યેન, ધ્રૂજતું અને ગભરાયેલું આ કબૂતર જીવનની ઇચ્છાથી મારી પાસે આવતું દેખાય છે; તેનો ત્યાગ નિંદનીય છે.
3.133.6
यो हि कश्चिद्द्विजान्हन्याद्गां वा लोकस्य मातरम् ।
शरणागतं च त्यजते तुल्यं तेषां हि पातकम् ॥ ३.१३३.६ ॥
જે કોઈ દ્વિજોને, કે જગતની માતા ગાયને મારે, અથવા શરણે આવેલાનો ત્યાગ કરે—તેમનું પાપ સમાન છે.
3.133.7
आहारत्सर्वभूतानि संभवन्ति महीपते ।
आहारेण विवर्धन्ते तेन जीवन्ति जन्तवः ॥ ३.१३३.७ ॥
હે મહીપતિ, સર્વ ભૂતો આહારથી જ ઉત્પન્ન થાય છે. આહારથી જ તેઓ વધે છે અને તેનાથી જ જીવે છે.
3.133.8
शक्यते दुस्त्यजेऽप्यर्थे चिररात्राय जीवितुम् ।
न तु भोजनमुत्सृज्य शक्यं वर्तयितुं चिरम् ॥ ३.१३३.८ ॥
છોડવી મુશ્કેલ હોય એવી વસ્તુ પણ છોડીને લાંબા સમય સુધી જીવી શકાય; પરંતુ ભોજન છોડીને લાંબા સમય સુધી જીવવું શક્ય નથી.
3.133.9
भक्ष्याद्विलोपितस्याद्य मम प्राणा विशांपते ।
विसृज्यकायमेष्यन्ति पन्थानमपुनर्भवम् ॥ ३.१३३.९ ॥
હે વિશાંપતિ, આજે ભોજનથી વંચિત થવાથી મારા પ્રાણ આ શરીર છોડીને પુનર્જન્મ વિનાના માર્ગે જશે.
3.133.10
प्रमृते मयि धर्मात्मन्पुत्रदारादि नङ्क्ष्यति ।
रक्षमाणः कपोतं त्वं बहून्प्राणान्न रक्षसि ॥ ३.१३३.१० ॥
હે ધર્માત્મા, હું મૃત્યુ પામું તો મારા પુત્ર, પત્ની વગેરે નાશ પામશે. કબૂતરની રક્ષા કરતાં તું ઘણા પ્રાણોની રક્ષા કરતો નથી.
3.133.11
बहून्यो बाधते धर्मो न स धर्मः कुवर्त्म तत् ।
अविरोधी तु यो धर्मः स धर्मः सत्यविक्रम ॥ ३.१३३.११ ॥
જે ધર્મ ઘણાને બાધા કરે તે ધર્મ નથી, તે કુમાર્ગ છે. પરંતુ જે ધર્મ કોઈનો વિરોધી નથી તે જ ધર્મ છે, હે સત્યપરાક્રમી.
3.133.12
विरोधिषु महीपाल निश्चित्य गुरुलाघवम् ।
न बाधा विद्यते यत्र तं धर्मं समुपाचरेत् ॥ ३.१३३.१२ ॥
હે મહીપાળ, વિરોધી ધર્મોમાં ગુરુત્વ અને લઘુત્વ નક્કી કરીને જ્યાં કોઈ બાધા ન હોય તે ધર્મનું આચરણ કરવું જોઈએ.
3.133.13
गुरुलाघवमाज्ञाय धर्माधर्मविनिश्चये ।
यतो भूयांस्ततो राजन्कुरु धर्मविनिश्चयम् ॥ ३.१३३.१३ ॥
ધર્મ અને અધર્મના નિશ્ચયમાં ગુરુત્વ અને લઘુત્વ જાણીને, હે રાજન, જે વધુ ભારે હોય તે પ્રમાણે ધર્મનો નિશ્ચય કર.
3.133.14
बहुकल्याणसंयुक्तं भाषसे विहगोत्तम ।
सुपर्णः पक्षिराट् किं त्वं धर्मं ज्ञात्वाऽभिभाषसे ॥ ३.१३३.१४ ॥
હે પક્ષીઓમાં ઉત્તમ, તું ઘણી કલ્યાણકારી વાતો કરે છે. શું તું સુપર્ણ, પક્ષીરાજ છે? ધર્મ જાણીને જ આ રીતે બોલે છે?
3.133.15
तथाहि धर्मसंयुक्तं बहुचित्रं च भाषसे ।
न तेऽस्त्यविदितं किंचिदिति त्वां लक्षयाम्यहम्।
शरणैषिपरित्यागं कथं साध्विति मन्यसे ॥ ३.१३३.१५ ॥
એ જ રીતે તું ધર્મયુક્ત અને ઘણી વિચિત્ર વાતો કરે છે. તારાથી કંઈ અજાણ્યું નથી એમ હું તને ઓળખું છું. શરણાર્થીનો ત્યાગ કેમ સારો માને છે?
3.133.16
आहारार्थं समारम्भस्तव चायं विहंगम ।
शक्यश्चाप्यन्यथा कर्तुमाहारोऽप्यधिकस्त्वया ॥ ३.१३३.१६ ॥
હે પક્ષી, આ તારો આહાર માટેનો પ્રયત્ન છે. આ બીજી રીતે પણ થઈ શકે; તને આહાર પણ વધુ મળી શકે.
3.133.17
गोवृषो वा वराहो वा मृगो वा महिषोपि वा ।
त्वदर्थमद्य क्रियतां यच्चान्यदिह काङ्क्षसि ॥ ३.१३३.१७ ॥
બળદ, કે ભૂંડ, કે હરણ, કે ભેંસ પણ - આજે તારા માટે આ તૈયાર કરાવો, અને અહીં તું જે બીજું ઇચ્છે તે પણ.
3.133.18
न वराहं न चोक्षाणं न मृगान्विविधांस्तथा ।
भक्षयामि महाराज किं ममान्येन केचचित् ॥ ३.१३३.१८ ॥
ભૂંડ નહીં, બળદ નહીં, કે વિવિધ પ્રકારના હરણ પણ નહીં - હે મહારાજ, હું આ ખાતો નથી. મને બીજા કશાથી શું કામ?
3.133.19
यस्तु मे दैवविहितो भक्षः क्षत्रियपुङ्गव ।
तमुत्सृज महीपाल कपोतमिममेव मे ॥ ३.१३३.१९ ॥
હે ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠ, ભાગ્યે મારા માટે નક્કી કરેલો આહાર આ જ છે; હે મહીપાલ, આ કબૂતર મને છોડી દો.
3.133.20
श्येनाः कपोतान्स्वादन्ति श्रुतिरेषा सनातनी ।
मा राजन्सारमज्ञात्वा कदलीस्कन्धमासज ॥ ३.१३३.२० ॥
બાજ કબૂતરોને ખાય છે; આ સનાતન શ્રુતિ છે. હે રાજન્, સારને જાણ્યા વિના કેળાના થડને વળગી ન રહે.
3.133.21
राष्ट्रं शिवीनामृद्धं वै शाधि पक्षिभिरर्चितः ।
कृत्स्नमेतन्मया दत्तं राजवद्विहगोत्तम ॥ ३.१३३.२१ ॥
શિબિઓનું સમૃદ્ધ રાષ્ટ્ર, પક્ષીઓ વડે પૂજિત એવા તું શાસન કર. હે પક્ષીશ્રેષ્ઠ, આ બધું મેં રાજાની જેમ તને આપ્યું.
3.133.22
यं वा कामयसे कामं श्येन सर्वं ददानि ते ।
विनेमं पक्षिणं श्यन शरणार्थिनमागतम् ॥ ३.१३३.२२ ॥
હે શ્યેન, તું જે કંઈ ઇચ્છે તે બધું હું તને આપીશ; પણ શરણ શોધીને આવેલા આ પક્ષીને છોડી દે.
3.133.23
येनेमं स्थापयेथास्त्वं कर्मणा पक्षिसत्तम ।
तदाचक्ष्व करिष्यामि न हि दास्ये कपोतकम् ॥ ३.१३३.२३ ॥
હે પક્ષીશ્રેષ્ઠ, જે કર્મથી તું આને ફરી સ્થાપિત કરી શકે તે કહે; હું તે કરીશ, પણ કબૂતર હું નહીં આપું.
3.133.24
उशीनर कपोते ते यदि स्नेहो नराधिप ।
आत्मनो मांसमुत्कृत्य कपोततुलया धृतम् ॥ ३.१३३.२४ ॥
હે ઉશીનર, જો કબૂતર પર તારો સ્નેહ હોય, હે નરાધિપ, તો તારા પોતાના શરીરનું માંસ કાપીને કબૂતરના વજન જેટલું મૂક.
3.133.25
यदा समं कपोतेन तव मांसं नृपोत्तम ।
त्वया प्रदेयं तन्मह्यं सा मे तुष्टिर्भविष्यति ॥ ३.१३३.२५ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, જ્યારે તારું માંસ કબૂતર જેટલું થશે, ત્યારે તારે તે મને આપવું; ત્યારે જ મને સંતોષ થશે.
3.133.26
अनुग्रहमिमं मन्ये श्येन यन्माभियाचसे ।
तस्मात्तेऽद्य प्रदास्यामि स्वमांसं तुलया धृतम् ॥ ३.१३३.२६ ॥
હે શ્યેન, તું મારી પાસે જે માગે છે તેને હું અનુગ્રહ માનું છું; તેથી આજે ત્રાજવામાં મૂકેલું મારું પોતાનું માંસ હું તને આપીશ.
3.133.27
अथोत्कृत्य स्वमांसं तु राजा परमधर्मवित् ।
तुलयामास कौन्तेय कपोतेन समं विभो ॥ ३.१३३.२७ ॥
પછી પરમધર્મને જાણનાર રાજાએ પોતાનું જ માંસ કાપીને, હે કૌંતેય, હે વિભો, તેને કબૂતર જેટલું તોળ્યું.
3.133.28
ध्रियमाणः कपोतस्तु मांसेनात्यतिरिच्यते ।
पुनश्चोत्कृत्यमांसानि राजा प्रादादुशीनरः ॥ ३.१३३.२८ ॥
પરંતુ કબૂતરને ત્રાજવામાં મૂકતાં તે માંસ કરતાં વધુ ભારે થયું; ત્યારે ઉશીનર રાજાએ ફરી પોતાનું માંસ કાપીને આપ્યું.
3.133.29
न विद्यते यदा मांसं कपोतेन समं धृतम् ।
तत उत्कृत्तमांसोऽसावारुरोह स्वयं तुलाम् ॥ ३.१३३.२९ ॥
કબૂતર જેટલું માંસ ત્રાજવામાં ન મળ્યું ત્યારે, જેનું માંસ કપાયું હતું તે રાજા પોતે ત્રાજવા પર ચડ્યો.
3.133.30
इन्द्रोऽहमस्मि धर्मज्ञ कपोतो हव्यवाडयम् ।
जिज्ञासमानौ धर्म त्वां यज्ञवाटमुपागतौ ॥ ३.१३३.३० ॥
હે ધર્મજ્ઞ, હું ઇન્દ્ર છું અને આ કબૂતર હવ્યવાહન અગ્નિ છે; ધર્મને જાણવાની ઇચ્છાથી અમે બંને તારા યજ્ઞમંડપમાં આવ્યા છીએ.
3.133.31
यत्ते मांसानि गात्रेभ्य उक्तृत्तानि विशांपते ।
एषा ते शाश्वती कीर्तिर्लोकानभिभविष्यति ॥ ३.१३३.३१ ॥
હે પ્રજાપાલક, તારા અંગોમાંથી કાપેલું માંસ તારી શાશ્વત કીર્તિ છે; તે લોકોને જીતી લેશે.
3.133.32
यावल्लोके मनुष्यास्त्वां कथयिष्यन्ति पार्थिव ।
तावत्कीर्तिश्च लोकाश्च स्थास्यन्ति तव शाश्वताः ॥ ३.१३३.३२ ॥
હે રાજા, જ્યાં સુધી જગતમાં માણસો તારી વાત કરશે, ત્યાં સુધી તારી કીર્તિ અને તારા લોક શાશ્વત રહેશે.
3.133.33
इत्युक्त्वा भूमिपतये तस्मै दत्त्वा यथेप्सितम् ।
प्रशस्य जग्मतू राजन्निन्द्राग्री तुष्टमानसौ ॥ ३.१३३.३३ ॥
એમ કહીને, ભૂપતિને તેની ઇચ્છા પ્રમાણે વર આપીને, તેની પ્રશંસા કરીને, હે રાજન્, ઇન્દ્ર અને અગ્નિ પ્રસન્ન મનથી ચાલ્યા ગયા.
3.133.34
उशीनरोऽपिधर्मात्मा धर्मेणावृत्यरोदसी ।
विभ्राजमानो वपुषाऽप्यारुरोह त्रिविष्टपम् ॥ ३.१३३.३४ ॥
ધર્માત્મા ઉશીનર પણ ધર્મ વડે આકાશ અને પૃથ્વીને આવરી લઈ, શરીરથી પણ ઝળહળતા થઈ ત્રિવિષ્ટપ પર ચઢ્યા.
3.133.35
तदेतत्सदनं राजन्राज्ञस्तस्य महात्मनः ।
पश्यस्वैतन्मया सार्धं पुण्यं पापप्रमोचनम् ॥ ३.१३३.३५ ॥
હે રાજન્, આ તે મહાત્મા રાજાનું નિવાસસ્થાન છે. મારી સાથે આ જુઓ; આ પુણ્યમય છે, પાપમાંથી મુક્ત કરનારું છે.
3.133.36
तत्र वै सततं देवा मुनयश्च सनातनाः ।
दृश्यन्ते ब्राह्मणै राजन्पुण्यवद्भिर्महात्मभिः ॥ ३.१३३.३६ ॥
ત્યાં નિરંતર દેવતાઓ અને સનાતન મુનિઓ દેખાય છે, હે રાજન્, પુણ્યવાન મહાત્મા બ્રાહ્મણો દ્વારા.